Γιατί ο Hantavirus ανησυχεί τους ειδικούς παρά την πιο περιορισμένη εξάπλωσή του από την COVID-19;
Το όνομα του χανταϊού προέρχεται από τον ποταμό Χαντάν στη Νότια Κορέα όπου καταγράφηκε για πρώτη φορά. Σε αντίθεση με τους περισσότερους άλλους ιούς RNA, δεν μεταδίδονται από αρθρόποδα (όπως κουνούπια ή τσιμπούρια), αλλά αποτελούν κυρίως ζωονοσογόνους παθογόνους οργανισμούς που μεταδίδονται στον άνθρωπο μέσω μολυσμένων τρωκτικών-ξενιστών. Ο Hantavirus είναι ένας σφαιρικός ιός με περίβλημα, μεσαίου μεγέθους (95–120 nm), ο οποίος στην ηλεκτρονική μικροσκοπία παρουσιάζει ψηφιδωτή εμφάνιση.
Γονιδιωματική Δομή
Οι Hantavirus είναι μια ομάδα ελυτροφόρων ιών RNA αρνητικής πολικότητας και μονής έλικας, που ανήκουν στην οικογένεια Hantaviridae.
Διαθέτει τμηματοποιημένο γονιδίωμα RNA, μονόκλωνο και αρνητικής πολικότητας. Τα τμήματα του γονιδιώματος ονομάζονται μεγάλο (L), μεσαίο (M) και μικρό (S), τα οποία κωδικοποιούν τέσσερις κύριες πρωτεΐνες:
- Το τμήμα L (περίπου 6500 βάσεις) κωδικοποιεί μια RNA-εξαρτώμενη RNA πολυμεράση, που είναι απαραίτητη για την αντιγραφή και τη μεταγραφή του ιού.
- Το τμήμα M (περίπου 3700 βάσεις) κωδικοποιεί δύο επιφανειακές γλυκοπρωτεΐνες, τις Gn και Gc, που βοηθούν τον ιό να προσκολλάται και να εισέρχεται στα κύτταρα του ξενιστή..
- Το τμήμα S (περίπου 1800 βάσεις) κωδικοποιεί τη νουκλεοπρωτεΐνη, η οποία σχηματίζει το νηματοειδές ελικοειδές νουκλεοκαψίδιο που προσδίδει στον ιό τη χαρακτηριστική ψηφιδωτή εμφάνιση.
Σε αντίθεση με άλλους RNA ιούς με τμηματοποιημένο γονιδίωμα (π.χ. ιός γρίπης Α ή rotavirus), υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ανασυνδυασμών του ιικού γονιδιώματος μεταξύ διαφορετικών γονοομάδων, αν και έχουν περιγραφεί ανασυνδυασμένα στελέχη μέσα στις γενετικές παραλλαγές του Sin Nombre virus [1].
Σε εργαστηριακές συνθήκες (in vitro), η συγκαλλιέργεια στενά συγγενικών στελεχών SNV οδήγησε τόσο σε ανασυνδυασμένα στελέχη (8,5% επί συνόλου 294) όσο και σε διπλοειδείς ιούς που περιείχαν δύο αντίγραφα των τμημάτων S ή M και από τους δύο «γονικούς» ιούς. Τα διπλοειδή στελέχη δεν ήταν σταθερά. Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκε ανασυνδυασμός σε λιγότερο συγγενικά στελέχη SNV.
Μετάδοση
Οι άνθρωποι συνήθως μολύνονται από hantavirus μέσω εισπνοής αερολυματοποιημένων σωματιδίων του ιού. Αυτά τα σωματίδια προέρχονται από αποξηραμένα ούρα, κόπρανα ή σάλιο μολυσμένων τρωκτικών (όπως ποντίκια, αρουραίοι και αρουραίοι των αγρών).
Ενώ ο ιός προκαλεί σοβαρή και δυνητικά θανατηφόρα νόσο στους ανθρώπους, τα φυσικά τρωκτικά-ξενιστές παραμένουν ασυμπτωματικά και συνεχίζουν να αποβάλλουν τον ιό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι εξαιρετικά σπάνια, αν και έχουν καταγραφεί ορισμένες περιπτώσεις με συγκεκριμένα στελέχη, όπως ο ιός Andes virus.
Κλινικά Σύνδρομα στον Άνθρωπο
Ανάλογα με το γεωγραφικό στέλεχος του hantavirus, η λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε δύο κύριες απειλητικές για τη ζωή κλινικές καταστάσεις:
- Σύνδρομο καρδιοπνευμονικής προσβολής από hantavirus (HCPS): Εμφανίζεται κυρίως στην Αμερική (π.χ. ιός Sin Nombre virus στις ΗΠΑ και Andes virus στη Νότια Αμερική). Ξεκινά με συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη και εξελίσσεται γρήγορα σε σοβαρή αναπνευστική ανεπάρκεια και συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες.
- Αιμορραγικός πυρετός με νεφρικό σύνδρομο (HFRS): Εμφανίζεται κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία (π.χ. ιός Hantaan virus στην Ανατολική Ασία και Puumala virus στην Ευρώπη). Χαρακτηρίζεται από υψηλό πυρετό, εσωτερικές αιμορραγίες και οξεία νεφρική ανεπάρκεια.
Πρόληψη και Αντιμετώπιση
Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία, καθιερωμένο αντιικό φάρμακο (αν και η Ribavirin μερικές φορές εξετάζεται στα αρχικά στάδια της νόσου), ούτε ευρέως διαθέσιμο εγκεκριμένο εμβόλιο FDA για τους hantavirus σε πολλές περιοχές.
Η θεραπεία βασίζεται κυρίως σε υψηλού επιπέδου υποστηρικτική ιατρική φροντίδα, συμπεριλαμβανομένης της εντατικής θεραπείας, της αναπνευστικής υποστήριξης και της αιμοκάθαρσης.
Η καλύτερη άμυνα απέναντι στον ιό είναι ο περιβαλλοντικός έλεγχος, όπως:
- η στεγανοποίηση των κατοικιών έναντι τρωκτικών,
- η χρήση μεθόδων υγρού καθαρισμού για περιττώματα τρωκτικών (ώστε να αποφεύγεται η αερολυματοποίηση),
- και η χρήση κατάλληλου ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού κατά τον καθαρισμό μολυσμένων χώρων.
Επιδημιολογία
Γενικά, οι hantaviruses που απαντώνται αποκλειστικά στην αμερικανική ήπειρο προκαλούν το σύνδρομο Hantavirus Pulmonary Syndrome, ενώ οι υπόλοιποι, που έχουν παγκόσμια εξάπλωση, προκαλούν Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις το HFRS συνοδεύεται από σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας ενηλίκων, ενώ το HPS μπορεί να συνοδεύεται από αιμορραγία ή νεφρική ανεπάρκεια.
Αν και ο Hantavirus δεν προκαλεί εκρηκτικές πανδημίες όπως η COVID-19, παραμένει προτεραιότητα για τις αρχές δημόσιας υγείας λόγω της “εξαιρετικής επικινδυνότητάς” του και της δυσκολίας αντιμετώπισής του.
Οι τρεις βασικοί πυλώνες που εξηγούν αυτή την ανησυχία:
Α). Μια κεραυνοβόλα θνησιμότητα
Το κύριο σημείο ανησυχίας είναι το ποσοστό θνησιμότητας. Ενώ αυτό της COVID-19 παρέμεινε σχετικά χαμηλό σε ατομικό επίπεδο, ορισμένα στελέχη του Hantavirus, όπως το Πνευμονικό Σύνδρομο από Hantavirus (HPS) που εμφανίζεται στην Αμερική, παρουσιάζουν ποσοστό θνησιμότητας που πλησιάζει το 35% έως 40%. Με απλά λόγια, σχεδόν ένα στα τρία μολυσμένα άτομα υποκύπτει στην ασθένεια, συχνά λόγω οξείας αναπνευστικής ανεπάρκειας ή καρδιοαγγειακού σοκ.
Β). Η απουσία ειδικής θεραπείας
Σε αντίθεση με άλλους ιούς για τους οποίους διαθέτουμε αντιιικά φάρμακα ή ευρέως διαδεδομένα εμβόλια, δεν υπάρχει καμία ειδική θεραπεία ίασης για τον Hantavirus. Η αντιμετώπιση βασίζεται αποκλειστικά σε υποστηρικτική φροντίδα (αναπνευστική υποστήριξη σε μονάδες εντατικής θεραπείας). Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι τα αρχικά συμπτώματα μοιάζουν με μια κοινή γρίπη (πυρετός, μυϊκοί πόνοι), γεγονός που συχνά καθυστερεί τη διάγνωση μέχρι η κατάσταση του ασθενούς να γίνει κρίσιμη.
Γ). Οι μεταλλάξεις και ο περιβαλλοντικός κίνδυνος
Ο ιός μεταδίδεται μέσω της εισπνοής ιικών σωματιδίων που προέρχονται από περιττώματα τρωκτικών. Η ανησυχία των ειδικών ενισχύεται από δύο εξελικτικούς παράγοντες:
- Η κλιματική αλλαγή: Οι μεταβολές της θερμοκρασίας επηρεάζουν τους πληθυσμούς των τρωκτικών, μεταφέροντας τις ζώνες κινδύνου σε περιοχές που προηγουμένως δεν επηρεάζονταν.
- Ο κίνδυνος μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο: Αν και σπάνιος (παρατηρείται κυρίως με το στέλεχος Andes στη Νότια Αμερική), η πιθανή εξέλιξη του ιού προς αποτελεσματικότερη διαπροσωπική μετάδοση αποτελεί ένα καταστροφικό σενάριο που οι ιολόγοι παρακολουθούν στενά.
Συνοψίζοντας, παρότι η εξάπλωσή του περιορίζεται από τον σημερινό τρόπο μετάδοσής του, η εγγενής του λοιμογόνος δύναμη τον καθιστά ένα από τα πλέον παρακολουθούμενα παθογόνα στον κόσμο.
Βιβλιογραφία
C.A. Hart, M. Bennett 1999. Hantavirus infections. Εpidemiology and pathogenesis.Microbes and Infection. Vol. 1 (14): 1229-1237
C.A. Hart, M. Bennett 1994. Hantavirus: an increasing problem?. Ann Trop Med Parasitol. 88(4): 347-58.
[1] Το Sin Nombre virus είναι ένας επικίνδυνος ιός της οικογένειας των hantavirus, που αναγνωρίστηκε το 1993 στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ μετά από ένα ξέσπασμα σοβαρής πνευμονικής νόσου. Το όνομά του στα ισπανικά σημαίνει «ιός χωρίς όνομα».