Οι κανόνες και τα όρια στη ζωή των παιδιών της προσχολικής ηλικίας 
Τι εννοούμε με τις έννοιες «κανόνες και όρια»;
Σύμφωνα με το λεξικό του Μπαμπινιώτη (2013), ο κανόνας αφορά μια «γενική αρχή σύμφωνα με την οποία γίνεται κάτι» και «ό,τι ισχύει γενικά» (σελ.517), ενώ τα όρια αναφέρονται σε κάποιον «φραγμό, περιορισμό (ηθικό, κοινωνικό)», (σελ. 812). Επίσης, τα όρια αναφέρονται σε ένα κοινωνικό πλαίσιο συνύπαρξης, ώστε κάθε άτομο να μπορεί να νιώθει ικανοποίηση και ασφάλεια για να δημιουργεί και να εξελίσσεται (Hännikäinen, 2005). Ταυτόχρονα, οι κανόνες διέπουν τη λειτουργία μιας ομάδας ή/και μιας δράσης, ενός παιχνιδιού, μιας δραστηριότητας και όχι το ίδιο το άτομο. Έτσι, κάποιοι κανόνες εστιάζουν στις σχέσεις ανάμεσα σε μια ομάδα προκειμένου να λειτουργεί αρμονικά και κάποιοι άλλοι, στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί κάτι που μπορεί να το κάνουμε μόνοι μας ή με κάποιον άλλον (π.χ. ένα επιτραπέζιο παιχνίδι), (Alcock, 2007).
Έχουν οι κανόνες και τα όρια σκοπό; Είναι απαραίτητα στη ζωή του παιδιού;
Οι κανόνες και τα όρια έχουν πολύ συγκεκριμένους σκοπούς, με κυριότερο την ασφάλεια του παιδιού, τη σταθερότητα, την προστασία στην οικογένεια, στο σχολείο αλλά και στο ευρύτερο περιβάλλον που ζει και αναπτύσσεται και είναι απαραίτητα στη ζωή του. Το παιδί της προσχολικής ηλικίας μαθαίνοντας τι είναι ασφαλές και αποδεκτό, σταδιακά, οδηγείται στην αποδοχή των κανόνων και των ορίων και έτσι, καλλιεργείται μια εσωτερική πειθαρχία. Γιατί μέσω της οριοθέτησης αναπτύσσει τον αυτοέλεγχο και σταδιακά μαθαίνει να ελέγχει τις όποιες παρορμήσεις του και τον εγωκεντρισμό του.
Η καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων που αναπτύσσεται μέσω του από κοινού προσδιορισμού και της τήρησης κανόνων, όπως, η ενσυναίσθηση (να μπορώ, δηλαδή, να μπαίνω στη θέση του άλλου, όπως, π.χ. να μάθω να ζητάω ευγενικά ένα παιχνίδι που παίζει ο φίλος μου και επιθυμώ, περιμένοντας να το ολοκληρώσει, γιατί τραβώντας το, να μπορώ να αντιληφθώ ότι θα νιώσει θυμό, στεναχώρια και λύπη), η ξεκάθαρη τοποθέτηση για τις συμπεριφορές οι οποίες είναι κατάλληλες και αποδεκτές σε κάθε συνθήκη, θα αποτελέσουν τα απαραίτητα εφόδια στη μετέπειτα εφηβική και ενήλικη ζωή του. Θα μπορεί δηλαδή, το παιδί να είναι σε θέση να βάζει τα όριά του στους άλλους, να διεκδικεί τα δικαιώματά του, σεβόμενο τα όρια και τα δικαιώματα των άλλων (π.χ. στην τήρηση των νόμων ή/και των ορίων στις διαπροσωπικές σχέσεις), (Herbert, 2000). Φανταστείτε την οριοθέτηση σαν ένα προστατευτικό δίχτυ ασφαλείας που μαθαίνει στα παιδιά να αντιλαμβάνονται και να σέβονται τον προσωπικό και τον χώρο των άλλων, να εκφράζουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους και τελικά τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά και ευχάριστα με τους άλλους. Χωρίς αυτό το δίχτυ ασφαλείας, αναλογιστείτε ότι το παιδί μπορεί να νιώθει αποδιοργανωμένο αλλά και «χαμένο» (σαν να έχει χαθεί μέσα σε ένα πολυκατάστημα, όπου δέχεται πολλά ερεθίσματα, θέλει να ανακαλύψει τα πάντα, αλλά, αποδιοργανώνεται, γιατί, δε βρίσκει το σημείο επαφής για να νιώσει σιγουριά και ασφάλεια, δηλαδή, τη μητέρα ή/και τον πατέρα του ή/και κάποιο συγγενικό του πρόσωπο).
Είναι, λοιπόν, σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε την αναγκαιότητα των ορίων στα παιδιά, αλλά, και τους λόγους για τους οποίους θέλουμε να επικεντρωθούμε στη θέσπιση κάποιων συγκεκριμένων κάθε φορά, κανόνων στο σχολείο και το σπίτι (π.χ. είναι για να του καλλιεργήσουμε αξίες, για να το βοηθήσουμε να αντιληφθεί τον προσωπικό και τον χώρο των άλλων, για να το βοηθήσουμε να οργανωθεί στην καθημερινότητά του, για να παίζει αρμονικά με τον/την αδερφό/η ή/και τους/τις φίλους/ες, για να αντιληφθεί τις αποδεκτές συμπεριφορές, για να κοινωνικοποιθεί, κλπ.) . Έτσι, για παράδειγμα, στο σχολείο θέτουμε από κοινού με τα παιδιά κανόνες για τους τρόπους με τους οποίους συμπεριφερόμαστε στην τάξη και στο προαύλιο (π.χ. περιμένω τη σειρά μου, τακτοποιώ τα παιχνίδια μου, περπατάω μέσα στο σχολικό κτίριο και τρέχω μόνο στην αυλή, πλένω τα χέρια μου πριν το φαγητό και μετά την τουαλέτα κ.ά.), με σκοπό να τα βοηθήσουμε να οργανώσουν τη σχολική τους ζωή, αλλά, και προάγουμε αξίες, όπως, τον αλληλοσεβασμό, την πειθαρχία, την οργάνωση, την τήρηση ενός προγράμματος κ.ά. Κανόνες που αφορούν για παράδειγμα, πόσα παιδιά μπορούν να ασχολούνται σε κάθε κέντρο μάθησης (κουκλόσπιτο, ζωγραφική, βιβλιοθήκη, επιτραπέζια παιχνίδια, οικοδομικό υλικό, κ.ά) είναι για να διευκολύνουμε την αυτονομία τους και την κοινωνικοποίησή τους μέσω του ελεύθερου παιχνιδιού.
Πότε θεσπίζουμε κανόνες;
Οι κανόνες τίθενται εκ των προτέρων, προτού, δηλαδή, χρειαστεί να τους εφαρμόσουμε. Για τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας βοηθάει η ομαδοποίηση των κανόνων ανάλογα με την περίσταση και ο από κοινού προσδιορισμός μικρών τίτλων: π.χ. ο κανόνας της παιδικής χαράς (π.χ. έχετε δυσκολία να αποχωρήσει το παιδί από την παιδική χαρά, συμφωνείτε ότι πάμε με τη συμφωνία ότι σε ειδοποιώ αρχικά, 15 λεπτά προτού να είναι η ώρα να αποχωρήσουμε ώστε να έχεις τον χρόνο να ολοκληρώσεις το παιχνίδι σου και ξανά στα 5 λεπτά για να χαιρετήσεις τους/τις φίλους/ες σου).
Είναι τα όρια και οι κανόνες συμβατά με την αγάπη μας προς τα παιδιά;
Μαθαίνοντας στα παιδιά τι σημαίνει όριο και να θέτουν και να ακολουθούν κανόνες, αφενός, καλλιεργούμε στάσεις και αξίες ζωής, αφετέρου, τους δείχνουμε έμπρακτα την αγάπη μας, αφού, είναι φανερή σε αυτά η ενεργός παρουσία μας σε κάθε στιγμή που αναπτύσσονται και μεγαλώνουν. Ας λειτουργήσουμε, λοιπόν, από κοινού, σχολείο και οικογένεια ως φωτεινές ενδείξεις για να αντιληφθούν τους τρόπους για μια αρμονική, συνεργατική και αλληλέγγυα συνύπαρξη με τους γύρω μας.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Alcock, S. (2007) “Playing with rules around routines: children making mealtimes meaningful and enjoyable”. Early Years: An International Journal of Research and Development, 273, 281-293
Hännikäinen, M. (2005) Rules and agreements — And becoming a preschool community of learners’. European Early Childhood Education Research Journal,13:1,97 — 110
Herbert, M. (2000). Τα όρια στη συμπεριφορά των παιδιών (Θ. Τσοβίλης, Μτφ). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Μπαμπινίωτης, Γ.Δ. (2013). Μικρό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: ΚΕΝΤΡΟ ΛΕΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Ε.Π.Ε.
Κανόνες και Όρια στη ζωή του παιδιού
Δεκ 25 14
Πρώτη φορά σχολείο | Πρώτη μέρα στο Νηπιαγωγείο
Προς τους Γονείς και Κηδεμόνες παιδιών που θα φοιτήσουν τη σχολική χρονιά 2025/26 στο Νηπιαγωγείο
Αγαπητοί γονείς και κηδεμόνες των μαθητών/τριών, το «πέρασμα» του παιδιού από ένα περιβάλλον (οικογένεια ή/και παιδικό σταθμό) σε ένα άλλο (νηπιαγωγείο), αποτελεί μια σημαντική κάθετη μετάβαση στη ζωή του. Είναι μια διεργασία η οποία ξεκινά πριν την έναρξη της σχολικής φοίτησης και εξελίσσεται κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς σε διαφορετικό βαθμό για κάθε παιδί. Σταδιακά, κάθε παιδί, νήπιο ή προνήπιο αποκτά επίγνωση του νέου του ρόλου σε σχέση με τα πρόσωπα (το εκπαιδευτικό και βοηθητικό προσωπικό) τις συνήθειες, τις απαιτήσεις και τις συνθήκες που προσδιορίζουν το μικροσύστημα του νηπιαγωγείου και της διαμόρφωσης της ταυτότητάς του ως «μαθητής/τρια» (Πεντέρη, 2022).
“Πώς μπορώ να βοηθήσω το/τα παιδί/ιά μου για την καλύτερη μετάβασή του/τους στο νηπιαγωγείο”
1. Διατηρήστε θετική σκέψη και διάθεση για τη μετάβασή του/της
Εσείς ως γονείς, αποτελείτε σημαντικό ενδιάμεσο ανάμεσα στο παιδί και το νηπιαγωγείο. Προσπαθήστε να βάλετε στην άκρη τη δική σας ανησυχία και το «άγχος του αποχωρισμού» από το παιδί σας και να σκεφτείτε θετικά: να είστε χαρούμενοι/ες που το παιδί σας μεγαλώνει και ξεκινάει μια νέα αρχή στη ζωή του (θυμηθείτε ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται τις δικές σας ανησυχίες και αγωνίες). Το νηπιαγωγείο είναι η πιο όμορφη περίοδος στη σχολική τους πορεία, με το παιχνίδι να βρίσκεται στην καρδιά του Προγράμματος Σπουδών είτε ως ελεύθερη δραστηριότητα, είτε ως βασικό συστατικό του χαρακτήρα των δομημένων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο των διερευνήσεων που λαμβάνουν χώρα στο νηπιαγωγείο (Πεντέρη, 2022).
2. Εμπιστευτείτε τους/τις εκπαιδευτικούς και όλο το προσωπικό του σχολείου
Οι εκπαιδευτικοί των νηπιαγωγείων έχουν τη γνώση και την εμπειρία της μετάβασης και της προσαρμογής των παιδιών (σκεφτείτε ότι τη διαχειρίζονται κάθε σχολική χρονιά). Συνεργαστείτε μαζί τους και εμπιστευτείτε τους! Επίσης, ενημερώστε τους αν υπάρχουν ταυτόχρονες αλλαγές, επομένως και άλλες μεταβάσεις στη ζωή του/των παιδιού/ιών σας (π.χ. μια μετοίκηση ενός παππού/γιαγιάς στο χωριό που έμενε μαζί σας, έλευση ενός νεογέννητου, διαζύγιο, θάνατος συγγενικού προσώπου κ.ά.).
3. Ενημερώστε το παιδί/ιά σας για τη νέα του σχολική ζωή
Ενημερώστε το παιδί σας για τη νέα του σχολική ζωή (διαβάστε κάποιο παραμύθι για τις πρώτες μέρες στο σχολείο, παρακολουθήστε κάποιο σχετικό παιδικό βίντεο κ.λ.π., υπάρχουν αξιόλογα στο διαδίκτυο και σε δανειστικές δημοτικές βιβλιοθήκες) και επικεντρωθείτε στα θετικά, όπως, την ευκαιρία να παίξουν με διαφορετικά παιχνίδια γνωρίζοντας καινούριους/ες φίλους/ες.
4. Συζητήστε μαζί του/τους και μοιραστείτε τις δικές σας εμπειρίες
Συζητήστε για τις πιθανές αρνητικές σκέψεις, τους προβληματισμούς, τους φόβους που έχει για την είσοδό του στο σχολείο και διαβεβαιώστε το για το φυσιολογικό αυτό συναίσθημα (όλοι μας νιώθουμε μια αγωνία όταν πηγαίνουμε σε ένα καινούργιο χώρο!). Εκφραστείτε με θετικά συναισθήματα για το σχολείο, τις νηπιαγωγούς και μοιραστείτε μαζί τους ευχάριστες αναμνήσεις από τις δικές σας εμπειρίες από το νηπιαγωγείο (ακόμα και αν δεν έχετε, «δημιουργήστε» κάποιες, π.χ. «θυμάμαι πόσο μου άρεσε να πηγαίνω νωρίς στο νηπιαγωγείο για να προλαβαίνω να παίζω στο κουκλόσπιτο με τις κούκλες και τα κουζινικά, ή με τα ζώα, τα τουβλάκια, το διάλειμμα, κ.λ.π.», «…μια φορά ήθελα να φτιάξω έναν πύργο που τουβλάκια πολύ ψηλό και ήρθε ένα παιδί και η δασκάλα να με βοηθήσουν…», «..στην αρχή δεν ήξερα τι να κάνω μέσα στην τάξη, η καρδιά μου χτυπούσε δυνατά, ώσπου με πλησίασε ένα παιδί και με ρώτησε το όνομά του και μετά γίναμε πολύ καλοί φίλοι και παίζαμε όλη μέρα!…» κ.λ.π. ).
5. Παίξτε μαζί τους το «Νηπιαγωγείο»
Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας αρέσκονται σε παιχνίδια ρόλων. Μπορείτε να μπείτε σε ρόλους παιδιών νηπιαγωγείου και εσείς ως ένα προνήπιο που βρίσκεται για πρώτη φορά σε αυτό το σχολείο ζητάτε από ένα άλλο παιδί να παίξετε (το παιδί σας): δείξτε τον τρόπο («είμαι η Κατερίνα, θέλεις να παίξουμε παρέα, μπορώ να παίξω και εγώ με τα κουζινικά, πώς σε λένε»), ή μπείτε σε ρόλο δασκάλας όπου ξεναγείτε τους/στις μαθητές/τριες τον χώρο του νηπιαγωγείου, «εδώ είναι οι τουαλέτες, να ρίχνετε τα χαρτιά στον κάδο, να τραβάτε καζανάκι, να πλένετε τα χέρια σας κ.ο.κ., εδώ είναι η αυλή που θα παίζεται στο διάλειμμα κ.λ.π.». Όταν το παιδί σας βρεθεί σε ανάλογη περίσταση, μπορεί να αισθανθεί μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.
6. Ζωγραφίστε κάτι για τη νηπιαγωγό ή την τάξη
Σε συνέχεια της προηγούμενης πρότασης, ρωτήστε το παιδί αν θα επιθυμούσε να ζωγραφίσει κάτι ή να γράψετε μαζί μια ευχή για τη νέα του δασκάλα και την καινούρια του τάξη. Οι νηπιαγωγοί θα αξιοποιήσουν τη ζωγραφιά ή/και την ευχή παιδαγωγικά τις πρώτες μέρες στο σχολείο. Μπορείτε και στη διάρκεια των καλοκαιρινών σας διακοπών αν έχει φτιάξει μια ζωγραφιά ή έχει βγάλει μια φωτογραφία να του/της προτείνετε να την πάρει την πρώτη μέρα στο σχολείο να τη δείξει στη νέα του δασκάλα.
7. Αναπτύξτε έναν κοινό κώδικα αποχαιρετισμού ο οποίος θα αποτελέσει τη «ρουτίνα αποχαιρετισμού» σας για όλη τη σχολική χρονιά
Τα παιδιά κατά τη διάρκεια της μετάβασης αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια αν γνωρίζουν εκ των προτέρων τι πρόκειται να συμβεί (Αρβανίτη-Παπαδοπούλου, 2016). Υιοθετείστε από κοινού στο σπίτι έναν δικό σας κώδικα αποχαιρετισμού, π.χ. μια αγκαλιά, ένα φιλί στο μάγουλο, «δίνω πέντε» με τα χέρια μου κ.λ.π. Προσπαθήστε ο κώδικας αποχαιρετισμού να είναι σύντομος, μια αγκαλιά ή ένα φιλί, γιατί, εξηγήστε στο παιδί σας, «ότι θα περιμένουν πολλά παιδιά να μπουν μέσα στο σχολείο». Στη συνέχεια, κάνετε δοκιμές στο σπίτι για τον τρόπο που θα αποχαιρετιστείτε στο σχολείο, π.χ. πείτε στο παιδί: « θα φτάσουμε στο νηπιαγωγείο, θα δούμε τη δασκάλα στην πόρτα, θα της πούμε καλημέρα και μετά θα δώσουμε ένα φιλί (ο κώδικας αποχαιρετισμού σας) και εσύ θα μπεις στο σχολείο και εγώ θα πάω στη δουλειά. Όταν έρθω να σε πάρω θα δώσουμε μια δυνατή αγκαλιά». Δραματοποιήστε τη διαδικασία αυτή αρκετές φορές.
Αν παρόλα αυτά, το παιδί την πρώτη περίοδο (ή αργότερα), εκφράζει τον αποχωρισμό του με κλάματα, φωνές, και απροθυμία να σας αποχωριστεί, είναι σημαντικό να παραμείνετε ψύχραιμοί, να το αποχαιρετήσετε με τον τρόπο που κάνετε πάντα, με αποφασιστικότητα και εμπιστοσύνη στο σχολείο, τονίζοντας την ώρα που έρθετε να το παραλάβετε (οι νηπιαγωγοί θα σας έχουν ενημερώσει για την περίοδο προσαρμογής και την ακριβή ώρα που θα γίνει η αποχώρηση από το σχολείο. Ένα πιθανό χρονικό ορόσημο, που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε είναι «μετά το διάλειμμα»).
Έλλη Ναούμ
Σύμβουλος Εκπαίδευσης Νηπιαγωγών 1ης Θέσης ΔΙ.Π.Ε. Γ ‘ Αθήνας
Δρ Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης/Εκπαίδευση για την Αειφορία, Πανεπιστημίου Αθηνών
ΜΑ in Child Development, Πανεπιστημίου Λονδίνου
Βιβλιογραφικές αναφορές
Αρβανίτη-Παπαδοπούλου, Τ. (2016). Πώς να ηρεμήσετε το άγχος των παιδιών κατά τις πρώτες μέρες στο νηπιαγωγείο. Επιστολή προς τα νηπιαγωγεία της 23ης Περιφέρειας Π.Α. ως Σχολική Σύμβουλος.
Πεντέρη, Ε. (2022). Οδηγός Εκπαιδευτικού. Πρόγραμμα Σπουδών για την προσχολική Εκπαίδευση, Δεύτερη έκδοση. ΙΕΠ. Πράξη «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» – MIS: 5035542.
«Ροδούπολη – Πάμε σχολείο με λιγότερους ρύπους»
Καλημέρα κόσμε!
Μάι 19 24
Καλωσήρθατε στο Blogs.sch.gr. Αυτό είναι το πρώτο σας άρθρο. Αλλάξτε το ή διαγράψτε το και αρχίστε το “Ιστολογείν”!
