Αρχείο ημέρας 4 Φεβρουαρίου 2021

Η απόλαυση της ανάγνωσης και πώς καλλιεργείται

Πώς θα μπορούσαν οι σημερινοί γονείς να καλλιεργήσουν στα παιδιά τους την απόλαυση της ανάγνωσης; Διαβάστε τρία πολύ ενδιαφέροντα άρθρα της δημοσιογράφου Ζωής Κοσκινίδου, δημιουργού του εξαιρετικού online περιοδικού για το παιδικό βιβλίο “Κόκκινη Αλεπού”.

https://kokkinialepou.gr/

Η μεγαλόφωνη ανάγνωση σε μεγαλύτερα παιδιά και έφηβους

Oι περισσότερες επιστημονικές έρευνες και η πλειοψηφία των άρθρων που δημοσιεύονται στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο ασχολούνται κατά κύριο λόγο με τη μεγαλόφωνη ανάγνωση και τα αποτελέσματα που έχει σε παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν έρευνες που να αποδεικνύουν τα πολλά οφέλη της πρακτικής σε παιδιά μεγαλύτερων ηλικιών, παρά μόνο λίγα κείμενα αριστερά και δεξιά, γραμμένα από ανθρώπους που εφαρμόζουν την πρακτική της μεγαλόφωνης ανάγνωσης στα παιδιά του περιβάλλοντός τους και έχουν δημιουργήσει ένα είδους οικογενειακού ή σχολικού τελετουργικού, και στα οποία καταθέτουν τις απόψεις τους για το πώς έχουν καταφέρει να ενσωματώσουν τη μεγαλώφωνη ανάγνωση στο καθημερινό τους πρόγραμμα και τι αναπληροφόρηση λαμβάνουν – μέσα από συζητήσεις – από τους εφήβους τους. Κι αυτό πιθανώς να συμβαίνει γιατί ένα τεράστιο ποσοστό γονιών σταματάει να διαβάζει στα παιδιά τους επειδή θεωρούν ότι από τη στιγμή που το παιδί διαβάζει πλέον μόνο του, η δουλειά του έχει τελειώσει.

Ο Jim Trelease, Αμερικάνος παιδαγωγός και συγγραφέας του The Read-Aloud Handbook – του βιβλίου – Βίβλου της μεγαλόφωνης ανάγνωσης, σύμφωνα με όσους ασχολούνται με την πρακτική – αναφέρει πως το να διαβάζεις ένα βιβλίο δυνατά δεν οφελεί μόνο τα βρέφη ή τα μικρά σε ηλικία παιδιά, αλλά και τους έφηβους και τους νέους. Και αυτό γιατί το επίπεδο αναγνωστικής ικανότητας ενός παιδιού δεν φτάνει το επίπεδο της ικανότητας της ακρόασης μέχρι τα 13 -14 του χρόνια. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως ένα παιδί, π.χ. πέμπτης Δημοτικού μπορεί να διαβάσει μόνο του κείμενα που απευθύνονται στην ηλικία του και την τάξη του, αλλά μπορεί με ευκολία να ακούσει να του διαβάζουν κείμενα που απευθύνονται σε μεγαλύτερες ηλικίες. Αυτό που τονίζει ο Trelease είναι πως ακόμα και αν έχει κατακτήσει το παιδί την ικανότητα της ανάγνωσης, δεν σταματάμε να του διαβάζουμε, καθώς ακόμα ωφελείται πολλαπλά, συνεχίζει να εμπλουτίζει το λεξιλογιό του και να έρχεται σε επαφή με κείμενα που δεν απευθύνονται στη δική του ηλικία (σε επίπεδο δυσκολίας, κατανόησης, διάφορα είδη γραπτού λόγου κλπ).

Ενας ακόμα φανατικός οπαδός των μεγαλόφωνων αναγνώσεων σε έφηβους και νέους, που χρόνια τώρα γράφει για το θέμα σε μεγάλα βρετανικά Μέσα, είναι ο Βρετανός ποιητής, συγγραφέας και ραδιοφωνικός παραγωγός Micheal Rosen. Ο Rosen αναφέρει το πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξαν στον ίδιο οι μεγαλόφωνες αναγνώσεις που έκανε ο πατέρας του και ο μεγαλύτερος αδερφός του σε εκείνον όταν ήταν στην εφηβεία και το πώς τα βιβλία που διάβαζαν του άνοιξαν τις πόρτες ενός νέου κόσμου, αυτόν της λογοτεχνίας και του γραπτού λόγου, της πρόζας. Ο προφορικός λόγος, λέει ο Rosen, είναι τελείως διαφορετικός από τον γραπτό, είναι ατελής, κομμένος, με λέξεις που χρησιμοποιούμε κυρίως στη καθομιλουμένη κι όχι όταν γράφουμε. Αν θέλουμε λοιπόν τα παιδιά να μάθουν να γράφουν σωστά, συνεχίζει ο Rosen, τότε θα πρέπει να τους διαβάζουμε δυνατά λογοτεχνικά βιβλία, καθώς αυτά τα βοηθούν να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο γράφουμε πρόζα.

H μαγική ώρα της μεγαλόφωνης ανάγνωσης

Πέρα από το γνωστικό και μαθησιακό κομμάτι, που υποστηρίζουν τόσο ο Trelease όσο και ο Rosen, υπάρχει και το συναισθηματικό κομμάτι, πάνω στο οποίοι ειδικοί για να μιλήσουν είναι κυρίως οι ψυχολόγοι. Συχνά γίνεται αναφορά στην ανάγκη των μεγαλύτερων παιδιών να συνδεθούν με τους γονείς τους. Εδώ μπαίνουν οι ψυχολόγοι1 και τονίζουν πως ένας από τους πιο εύκολους, σχετικά ανέξοδους και κυρίως διασκεδαστικούς τρόπους είναι η μεγαλόφωνη ανάγνωση. Ο χρόνος, δηλαδή, που θα διαθέσουμε σε ένα μεγαλύτερο παιδί, σε έναν/μία έφηβο για να του/της διαβάσουμε ένα βιβλίο ή έστω θα ασχοληθούμε να διαβάσουμε μαζί του ένα απόσπασμα από ένα βιβλίο που διαβάζουμε εμείς. Mπορεί o χρόνος αυτός να είναι σχετικά λίγος (ένα δεκάλεπτο, ισως και λιγότερο), είναι όμως υπερπολύτιμος, καθώς με τον τρόπο αυτό, αφενώς κάνουμε μια παύση από την τρέλα της καθημερινότητας και κάνουμε κάτι διασκεδαστικό και ξεκούραστο, αφετέρου καλύπτουμε την ανάγκη που ίσως έχει το παιδί να συνδεθεί με τον γονέα του και να του ανοιχτεί. Πώς; Διαβάζοντας ένα βιβλίο ή έστω ένα απόσπασμα δυνατά δίνεις τη δυνατότητα σε έναν έφηβο να συζητήσει με τον πατέρα του ή τη μητέρα του ή κάποιο άλλο κοντινό του πρόσωπο για δύσκολα θέματα που τον/την απασχολούν και μέσα από την ιστορία που θα ακούσει να αισθανθεί άνεση και να ξεκινήσει μια συζήτηση πάνω σε αυτό. Στο κομμάτι, λοιπόν, των εφήβων, δεν δίνεται σημασία μόνο στο μαθησιακό κομμάτι αλλά – κυρίως – στο συναισθηματικό και στο θέμα της συμπεριφοράς. Με τη μεγαλόφωνη ανάγνωση σε αυτές τις δύσκολες ηλικίες των 12 – 13 -15 ετών επικεντρώνεσαι περισσότερο στην έννοια της απόλαυσης, της διασκέδασης – αφού αυτό ουσιαστικά είναι και η ίδια η ανάγνωση ακόμα κι όταν γίνεται από μέσα μας, ενώ παράλληλα αποκτάς έναν επιπλέον σύμμαχο στη μάχη της επανασύνδεσης των σχέσεων παιδιού-γονέα που μπορεί να έχουν διακοπεί για διάφορους λόγους.

Η δημοσιογράφος και κριτικός παιδικών βιβλίων της Wall Street Journal, Megan Cox Gurdon, στο βιβλίο της The enchanted hour: the miraculous power of reading aloud in the age of distraction (HarperCollins, 2019) μιλάει για το πώς οι μεγαλόφωνες αναγνώσεις λειτουργούν θετικά στα μεγαλύτερα παιδιά, ακόμα και σε αυτά που πλέον βρίσκονται στη δύσκολη ηλικία της εφηβείας. H ίδια ειναι φανατική οπαδώς των read-alouds και συνεχίζει ακόμα και τώρα που τα παιδιά της ειναι 24, 22, 18, 17 και 13 ετών να τους διαβάζει δυνατά. Βασιζόμενη στις πιο πρόσφατες έρευνες της νευροεπιστήμης και της ανθρώπινης συμπεριφοράς και αντλώντας υλικό και στοιχεία από τη λογοτεχνία, αλλά και από την προσωπική της εμπειρία ως μητέρα που διαβάζει μεγαλόφωνα στις κόρες της, η συγγραφέας εξηγεί στις σελίδες του βιβλίου της τα εκπληκτικά γνωστικά και κοινωνικό-συναισθηματικά οφέλη που έχουν τα μεγαλύτερα σε ηλικία παιδιά όταν κάποιος τους διαβάζει. Η Gurdon υποστηρίζει ότι αυτή η αρχαία πρακτική είναι ένα σίγουρο αντίδοτο στη διατάραξη προσοχής, στις κατακερματισμένες οικογένειες και στο ανεκπλήρωτο που δημιουργεί η εποχή της τεχνολογίας, συμβάλλοντας με τον πιο απλό τρόπο στη δημιουργία ισχυρών δεσμών ανάμεσα σε αυτόν που διαβάζει και αυτόν/ούς που ακούν.

Καταλήγοντας, και αυτό που λέει και η Gurdon, είναι πως αυτό που αντιλαμβάνονται όλοι είναι πως ναι, τα χρόνια της εφηβείας είναι δύσκολα και ταραχώδη, με πολλές καλές και κυρίως κακές ημέρες και δύσκολα ένας έφηβος θα δεχτεί να περάσει χρόνο με τους γονείς του. Είναι η εποχή των αλλαγών, η εποχή που θες να ξεκολλήσεις από το σπίτι σου, να γίνεις διαφορετικός από τους γονείς σου και να μοιάζεις περισσότερο στους συνομήλικούς σου. Η μεγαλόφωνη ανάγνωση είναι ένας τρόπος να ψυχαγωγηθείς, μια διέξοδος. Κανείς – σίγουρα – δεν μπορεί να την επιβάλλει, όμως – κι εδώ νομίζω δεν μπορεί να διαφωνίσει κανείς, αποτελεί έναν τρόπο ενήλικες και έφηβοι να επικοινωνούν χωρίς να υπάρχει στη μέση η γκρίνια και ο αρνητισμός. «Πιθανώς, στη μεγάλη μου κόρη της αρέσει να της διαβάζω όταν τρώμε πρωινό, γιατί με αυτόν τον τρόπο δεν χρειάζεται να μιλάμε για άλλα θέματα», λέει η Gurdon σε μια συνέντευξή της. «Είναι ένας όμορφος τρόπος να είμαστε μαζί χωρίς να χρειάζεται να κάνει πολλές ερωτήσεις η μία στην άλλη».

By |18 Μαρτίου 2020|

Δέκα λεπτά μεγαλόφωνης ανάγνωσης την ημέρα αρκούν

Ζούμε στην εποχή όπου όλα γίνονται γρήγορα, χωρίς πολλές φορές καλά- καλά να καταλαβαίνουμε πώς περνάει η μέρα. Ολων μας το 24ωρο είναι πιεσμένο: δουλειά, σχολείο, διαδρομές από και προς το σπίτι, μαθήματα, εξωσχολικές δραστηριότητες, οικογενειακές υποχρεώσεις. Και τα Σαββατοκύριακα, επίσης: ιδιαίτερα μαθήματα, αθλητικές δραστηριότητες, συναντήσεις με φίλους και γνωστούς, δουλειές που δεν προλάβαμε να κάνουμε μέσα στην εβδομάδα. Και φτάνει πάλι η Δευτέρα και αρχίζει το ίδιο πρόγραμμα από την αρχή. Τι κάνουμε όμως για να χαλαρώσουμε; Δίνουμε ποτέ στον εαυτό μας – μικροί, μεγάλοι – την ευκαιρία να ηρεμήσουμε και να αποφορτιστούμε από το άγχος της ημέρας; Και πώς το κάνουμε αυτό; Το πιο εύκολο είναι η τηλεόραση ή ίσως ένα tablet ή κινητό, σωστά;

Κι όμως, το φως από τις οθόνες όχι μόνο δεν μας αφήνει να χαλαρώσουμε, αλλά αφενώς καταστρέφει την ριτίνη των ματιών, αφετέρου δεν αφήνει τον εγκέφαλό μας να ξεκουραστεί. Για την ακρίβεια, το μπλε φως που εκπέμπουν οι οθόνες μάς βοηθά μεν να τις βλέπουμε καθαρά στο έντονο φως του ήλιου, όμως, όταν υπάρχει παρατεταμένη έκθεση σε αυτό το βράδυ, επηρεάζεται ο εγκέφαλός μας σε σημείο που ο τελευταίος να θεωρεί ότι το φως αυτό μοιάζει πολύ με αυτό της ημέρας, άρα είναι μέρα, οπότε δεν παράγει μελατονίνη, την ορμόνη που παράγεται φυσικά στο σώμα και βοηθά στον έλεγχο του κύκλου του ύπνου.

Από την άλλη, δέκα λεπτά απόλυτης ησυχίας μπορούν να μας βοηθήσουν να αποφορτιστούμε. Κι αν αυτά τα 10 λεπτά συνοδεύονται κι από μια μεγαλόφωνη ανάγνωση, τότε ακόμα καλύτερα. Τραβώντας το βλέμμα από τις οθόνες, ξεκουράζουμε τα μάτια μας, ηρεμούμε από τη φασαρία της εικόνας και κάνουμε ένα διάλειμμα, δίνοντας στον εγκέφαλο χρόνο να ξεκουραστεί από τον όγκο των πληροφοριών που επεξεργάστηκε κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Δέκα λεπτά είναι όμως αρκετά;
Δέκα λεπτά την ημέρα είναι 60 ώρες τον χρόνο. Και δεν φαντάζεστε πόσα οφέλη έχουν αυτά τα δέκα λεπτά σε ένα παιδί: ειδικά τα τρία πρώτα και πιο κρίσιμα χρόνια της ζωής του τού δίνουν τις βάσεις που χρειάζεται για να μάθει να μιλάει, να εμπλουτίσει το λεξιλόγιό του, να μάθει να αναγνωρίζει τις λέξεις όταν τις βλέπει τυπωμένες ή γραμμένες, να αγαπά το διάβασμα και να το βλέπει σαν κάτι που το κάνει ευτυχισμένο όχι σαν αγγαρεία, ενώ – φυσικά – μέσω της μεγαλόφωνης ανάγνωσης και της ώρας που περνάει με τον γονιό του αναπτύσει ισχυρούς δεσμούς.

Το ίδιο συμβαίνει και στην τάξη: η καθηγήτρια Rebecca Bellingham, δασκάλα σε πολλά δημόσια σχολεία στη Νέα Υόρκη και πλέον καθηγήτρια στο Columbia University Teachers College, μιλάει με πάθος για το πώς τα παιδιά ενθουσιάζονται όταν ο δάσκαλος τούς διαβάζει στην τάξη, χωρίς να υπάρχει απαίτηση για κάποια εργασία μετά. Ακόμα και παιδιά που δεν έχουν συνηθίσει να τους διαβάζουν ή που πλέον διαβάζουν μόνα τους αισθάνονται ότι όταν τους διαβάζουν δυνατά ζουν την ιστορία που ακούν. Παράλληλα, το να σου διαβάζει κάποιος δυνατά χωρίς εσύ να χρειάζεται να παρακολουθείς τις τυπωμένες λέξεις, δίνει στο εγκέφαλο χώρο και χρόνο να απορροφήσει την πληροφορία χωρίς να χρειάζεται να καταλώνει χρόνο και κόπο να αποκωδικοποιήσει τα γράμματα, να διαβάσει τις λέξεις και να πιάσει το νόημα του κειμένου. Τα παιδιά στην ηλικία του δημοτικού, ειδικά των πρώτων τάξεων, έχουν την ικανότητα να ακούν πολύπλοκες ιστορίες, ιστορίες που “δεν είναι για την ηλικία τους“, που υπό διαφορετικές συνθήκες – αν έπρεπε δηλαδή να τις διαβάσουν μόνοι τους – δεν θα της κατανοούσαν και θα τις παρατούσαν. Παράλληλα, η μεγαλόφωνη ανάγνωση φέρνει τον ακροατή σε επαφή με πολλά και διαφορετικά λογοτεχνικά είδη, κείμενα και συγγραφείς, εμπλουτίζοντας τις γνώσεις του, χωρίς να καταβάλλεται ιδιαίτερη προσπάθεια και περίπλοκες τεχνικές εκμάθησης.

Πώς μπορούμε να ξεκινήσουμε; Χρειαζόμαστε μόνο 10 λεπτά την ημέρα και ένα βιβλίο. Ολα τα υπόλοιπα θα τα βρούμε εδώ.

Διαβάζω Δυνατα 2019: η καμπάνια

By |6 Φεβρουαρίου 2019

Πώς γινόμαστε αφηγητές;

Τώρα που έχουμε μπει λίγο στο κλίμα κι έχουμε μάθει όλα τα οφέλη της αφήγησης, δεν έχουμε παρά να ξεκινήσουμε. Πώς όμως; Μέσα από δέκα πολύ απλά βήματα. Πάμε ΔΥΝΑΤΑ!

Τα παιδιά είναι γνωστό, ανάλογα και με την ηλικία τους, ότι χάνουν εύκολα την προσοχή τους. Δώστε χρόνο. Δώστε και σε εσάς χρόνο αν δεν το έχετε ξανακάνει. Ξεκινήστε με ένα μικρό βιβλίο που το παιδί να αγαπά. Διαβάστε μόνο 5 λεπτά την πρώτη μέρα και αυξήστε τον χρόνο προοδευτικά.

  1. Παρατηρήστε τις αντιδράσεις του. Τι του αρέσει τι όχι;
  2. Δώστε βάση στην εικονογράφηση αν υπάρχει, δείξτε του τα αντικείμενα, επαναλάβετε πολλές φορές τις λέξεις, ειδικά στα μικρότερης ηλικίας παιδιά που τώρα μαθαίνουν να μιλούν. Θα εκπλαγείτε πραγματικά από τη δύναμη που κρύβουν αυτά τα μικρά μυαλουδάκια και την ικανότητα που έχουν να αφομοιώνουν λέξεις και φράσεις, ακόμα και αν δεν μπορούν καλά καλά ακόμα να μιλήσουν. Μην ξεχνάτε πως η εικονογράφηση είναι το ίδιο δυνατή με το κείμενο, αλληλεπιδρούν, φτιάχνουν μαζί την ιστορία, πείτε τα χρώματα, δείτε τα σχέδια, τις εκφράσεις στα πρόσωπα, τα συναισθήματα. Είναι όλα εκεί. Αλλά κρύβονται ακόμα περισσότερα από πίσω. Ψάξτε!
  3. Μιλήστε στα παιδιά για τον/την συγγραφέα και τον/την εικονογράφο. Ποιος/α το έγραψε, ποιος/α το ζωγράφισε, τι άλλο έχει γράψει/εικονογραφήσει.
  4. Ξεκινήστε συζήτηση με το παιδί/α παράλληλα ή μετά την αφήγηση για αυτό που διαβάζετε. Του αρέσει ή μήπως θέλει να αλλάξετε βιβλίο. Αν δεν του αρέσει, οι επιλογές είναι απεριόριστες, τα θέματα αμέτρητα, τα είδη επίσης.
  5. Δεν είμαστε επαγγελματίες αφηγητές, αλλά έχουμε μπροστά μας ένα κοινό που διψάει για θέατρο. Βγάλτε από μέσα στον ηθοποιό που κρύβετε και δώστε ρέστα στο παιδικό δωμάτιο! Αλλάξτε φωνές, αλλάξτε τόνο, ύφος. Μην ντρέπεστε, πιστέψτε μας, έχει πολλή πλάκα.
  6. Κλείστε τα μάτια σας μαζί και προσπαθείστε να φανταστείτε το σκηνικό της δράσης της ιστορίας. Κάθε λέξη, κάθε πρόταση, κάθε σελίδα, ακόμα και εικόνα είναι μια λαβή για να ξεκινήσει μια ακόμα συζήτηση.
  7. Όταν διαβάζετε, βάλτε το δάκτυλό σας κάτω από τη γραμμή που διαβάζετε, σαν να υπογραμμίζεται το κείμενο με ένα αόρατο μολύβι. Αυτό βοηθάει τα μάτια του παιδιού σας και το μυαλό του συνδέσει αυτό που βλέπει (γράμματα) με αυτό που ακούει.
  8. Δεν είναι κάθε μέρα ίδια και δεν έχουμε κάθε μέρα την ίδια όρεξη. Ούτε εμείς, ούτε τα παιδιά. Αυτό που θέλουμε να «περάσουμε» είναι πως το διάβασμα ενός βιβλίου είναι χαρά, διασκέδαση. Δεν το κάνουμε από υποχρέωση. Αν μια μέρα δεν έχετε διάθεση να διαβάσετε εσείς ή το παιδί μην αγχωθείτε! Εξηγήστε τους τους λόγους που δεν μπορείτε ή ακούστε τους λόγους που το παιδί δεν θέλει (μπορεί να μην του αρέσει το βιβλίο, οπότε το αλλάζουμε, μπορεί να το «τριγυρίζει» κάτι, μπορεί να τσακώθηκε με κάποιον στο σχολείο κλπ) και συνεχίστε την επόμενη ημέρα.
  9. Το μυστικό είναι ο μιμητισμός: αν τα παιδιά βλέπουν εμάς να διαβάζουμε, αν στο σπίτι υπάρχει έστω και μια μικρή βιβλιοθήκη, τότε σίγουρα ο σπόρος έχει μπει και είναι στο χέρι μας να αναπτυχθεί και να δώσει καρπούς.
  10. Είστε έτοιμοι να ξεκινήσετε την αφήγηση!
By |21 Ιανουαρίου 2018|
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Accessibility by WAH