Στις 22 Ιανουαρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Κομοτηνής επιμόρφωση εκπαιδευτικών με θέμα τη Φυσική Α Γυμνασίου. Η Υπεύθυνη ΕΚΦΕ Κυριαζοπούλου Σοφία επισήμανε στους εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στην επιμόρφωση τεχνικές λεπτομέρειες των πειραμάτων σχετικών με τη μέτρηση της μάζας, του όγκου και της πυκνότητας που στοχεύουν στο να
βοηθήσουν τους εκπαιδευτικούς να πραγματοποιήσουν τις εργαστηριακές ασκήσεις στη τάξη πιο εύστοχα, πιο γρήγορα και με επιτυχία. Παρουσιάστηκαν διάφορες αστοχίες στις οδηγίες του εργαστηριακού οδηγού και δόθηκαν δοκιμασμένες και εύκολες εναλλακτικές στην υλοποίηση των εργαστηριακών αυτών ασκήσεων. Επιπλέον, παρουσιάστηκαν διαδραστικά Φύλλα Εργασίας που έχει εκπονήσει η Υπεύθυνη ΕΚΦΕ για την μέτρηση του όγκου υγρών και για τη μέτρηση του όγκου των στερεών και που εμπεριέχουν πολλά μικρά βιντεοσκοπημένα ενσταντανέ από το εργαστήριο του ΕΚΦΕ Κομοτηνής (θα βρείτε τους συνδέσμους των βίντεο μέσα στα φύλλα εργασίας παρακάτω).
Στην εργαστηριακή άσκηση «μέτρηση του όγκου των υγρών και των στερεών» οι μαθητές αρχικά μετρούν τον όγκο του υγρού που μπορεί να χωρέσει σε ένα μικρό πλαστικό μπουκαλάκι χρησιμοποιώντας ογκομετρικό κύλινδρο.
Στο επόμενο πείραμα οι μαθητές μετρούν τον όγκο ακανόνιστου κομματιού πλαστελίνης βυθίζοντας τη πλαστελίνη σε ογκομετρικό σωλήνα με υγρό και μετρώντας τη διαφορά των ενδείξεων. Αυτό είναι ένα εύκολο πείραμα, το οποίο μπορούμε να εκμεταλλευτούμε ώστε να βοηθήσουμε του μαθητές μας να
- Συμπεράνουν και να περιγράψουν τη μέθοδο μέτρησης όγκου
- Καλλιεργήσουν εργαστηριακές δεξιότητες (να δώσουν προσοχή στα λεπτά σημεία ώστε να πάρουν ακριβείς μετρήσεις, να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα της μεθόδου και να βρουν λύσεις)
- Διαμορφώσουν θετική στάση
- Να εξοικειωθούν με τη διερευνητική προσέγγιση
Στα πλαίσια της παραπάνω προσέγγισης της ενότητας, θα βρείτε τα δύο Φύλλα Εργασίας στο Word Διαδραστικό Φύλλο Εργασίας με πολλά βίντεο και το ίδιο σε μορφή Pdf διαδραστικό Φύλλο Εργασίας με πολλά βίντεο για την εργαστηριακή αυτή άσκηση. Το διαδραστικό Φύλλο Εργασίας εμπεριέχει πολλά μικρά επεξηγηματικά βίντεο με τη μορφή buttons. Στα βίντεο αυτά περιέχονται πληροφορίες για τις μονάδες μέτρησης του όγκου, για τα όργανα μέτρησης κλπ και γίνεται και αισθητοποίηση των μονάδων αυτών βλέπε στην εικόνα το κυβικό μέτρο)
. Σε βίντεο περιγράφεται η αρχή που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση. Με σκοπό την καλλιέργεια εργαστηριακών δεξιοτήτων στους μαθητές δίνονται διάφορες εναλλακτικές για τον τρόπο που πραγματοποιείται η μέτρηση και ο μαθητής καλείται να διαλέξει το σοφότερο τρόπο. Οι πιθανές εκβάσεις των εναλλακτικών αυτών δίνονται σε buttons (κουμπιά) στο Φύλλο εργασίας, που ο μαθητής μπορεί να κλικάρει. Αυτά τα κουμπιά, οδηγούν σε βίντεο και έτσι ο μαθητής μπορεί να ελέγξει την έκβαση του πειράματος σύμφωνα με την απάντηση που έδωσε και να οδηγηθεί στη καλύτερη επιλογή. Για το λόγο αυτό, αυτό το ΦΕ μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε συνθήκες εκτός εργαστηρίου καθώς και ασύγχρονης διδασκαλίας. 
Σε κανονικές συνθήκες δια ζώσης στο εργαστήριο τα βίντεο μπορούν να καθοδηγήσουν τους εκπαιδευτικούς για την πορεία της διδασκαλίας και τους μαθητές για τη μέθοδο των μετρήσεων καθώς και να εμπλουτίσουν τη διδασκαλία. Στα ΦΕ δίνονται φωτογραφίες απ όπου οι μαθητές μπορούν να αντλήσουν τις μετρήσεις, εφόσον δεν υπάρξει αρκετός χρόνος στη τάξη. Στο τέλος υπάρχουν σχετικές ερωτήσεις διαβαθμισμένης δυσκολίας για αξιολόγηση είτε στη τάξη είτε στο σπίτι. Να σημειώσουμε ότι το παραπάνω φύλλο εργασίας για τη μέτρηση του όγκου των στερεών εκπονήθηκε και ως μάθημα για την e-class με το μοντέλο ασύγχρονης-σύγχρονης-ασύγχρονης εκπαίδευσης.
Αν δεν ακολουθηθεί το συγκεκριμένο ΦΕ με τα πολλά μικρά βίντεο, και σας χρειάζεται ολόκληρη η εργαστηριακή άσκηση βιντεοσκοπημένη στο ΕΚΦΕ Κομοτηνής στους παρακάτω συνδέσμους θα βρείτε τη μέτρηση του όγκου των υγρών καθώς και τη μέτρηση του όγκου των στερεών
Για την εργαστηριακή άσκηση «μέτρηση της πυκνότητας» συζητήθηκε πόσο σημαντικό είναι να τονιστεί το ότι η πυκνότητα χαρακτηρίζει το υλικό και δεν μεγαλώνει μεγαλώνοντας τη ποσότητα του υλικού (εντατικό μέγεθος) και αυτό γίνεται αντιληπτό εάν μετρήσουμε τη πυκνότητα ενός κομματιού πλαστελίνης, μετά τη χωρίσουμε σε δυο (άνισα) μέρη και ξαναμετρήσουμε τη πυκνότητα των δύο (ή έστω ενός από τα δύο) μερών. Η ιδιότητα αυτή του μεγέθους πυκνότητα εξετάζεται και για τα υγρά και για τα στερεά.
Σημείωση-τεχνικά θέματα: α) Η πυκνότητα της πλαστελίνης είναι περίπου 1,6g/cm3. Διατηρούμε την πλαστελίνη μέσα σε πλαστικό περίβλημα γιατί με το χρόνο αλλοιώνεται και αλλάζει σημαντικά η πυκνότητα. Για τον ίδιο λόγο δεν παίρνουμε μετρήσεις από πλαστελίνες από σημαντικά διαφορετικές χρονολογικές περιόδους, αλλά για κάθε ομάδα χρησιμοποιούμε ένα κομμάτι πλαστελίνης από την ίδια περίοδο και το κόβουμε σε μικρότερα κομμάτια για τη σύγκριση πυκνοτήτων. Β) Η ποσότητα της πλαστελίνης που χρησιμοποιούμε πρέπει να δίνει ικανοποιητική διαφορά στάθμης στον ογκομετρικό ώστε να έχουμε διαχειρίσιμα σφάλματα στη μέτρηση του όγκου. 
Προτείνω: για τη μέτρηση του όγκου σε ογκομετρικό 100mL να διαλέξετε ένα κομμάτι πλαστελίνης γύρω στα 30g (18mL), ενώ για ογκομετρικό 250mL (πιο δύσκολος για τους μαθητές) διαλέξτε κομμάτι γύρω στα 60g (36mL). Και για τη μέτρηση του όγκου και για τη μέτρηση της πυκνότητας καλό είναι το μικρότερο κομμάτι πλαστελίνης που θα μετρηθεί να είναι: 20g (12-13mL) για τον ογκομετρικό 100mL και 40g (25mL) για τον ογκομετρικό των 250mL. Στην άσκηση αυτή καλό είναι τα σφάλματα στη μέτρηση του όγκου να είναι μικρά και επομένως η ποσότητα της πλαστελίνης ικανοποιητική (και όχι όπως δείχνει το βιβλίο), ώστε να είναι εμφανές στους μαθητές ότι η πυκνότητα παραμένει ίδια, ανεξάρτητα από την ποσότητα που μετράμε. Γ)
Για τη μέτρηση πυκνότητας του αλατόνερου να σημειώσουμε τα εξής: το νερό μπορεί να είναι από τη βρύση, κάντε μια καλή ποσότητα αλατόνερου και δώστε από αυτή στους μαθητές ώστε η πυκνότητα να βρεθεί ίδια ή εναλλακτικά σημειώστε τις αναλογίες σε κάθε ομάδα ώστε να φανεί ότι η μεγαλύτερη αναλογία σε αλάτι δίνει μεγαλύτερη πυκνότητα. Φροντίστε ώστε να έχετε διαλύσει αρκετή ποσότητα αλατιού για να δουν οι μαθητές μετρήσιμη διαφορά στη πυκνότητα. Θυμίζω ότι η διαλυτότητα του αλατιού (NaCl) είναι 36g/100mL. Μια κουταλιά σούπας ζυγίζει περίπου 18-20g. Άρα με περίπου 1,5 κ.σ. φτάνουμε στα όρια της διαλυτότητας, χρειάζεται περίπου 3 λεπτά ανάδευση για να επιτευχθεί η διάλυση και δίνει πυκνότητα περίπου 1,12 g/cm3. Εάν έχετε διαλέξει να δώσετε από το ίδιο αλατόνερο σε όλες τις ομάδες, τότε μπορείτε να ζητήσετε από την α ομάδα να μετρήσει την πυκνότητα 100mL νερού και αλατόνερου, από τη β ομάδα 200mL νερού και αλατόνερου κλπ και στο τέλος να συγκριθούν οι τιμές και να αντιληφθούν οι μαθητές ότι δεν εξαρτάται η πυκνότητα από τη ποσότητα του υλικού.
