ΣΤΡΙΓΚΛΑ ΚΑΙ ΚΑΛΛΟΝΗ, ΛΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

ΣΧΟΛΙΑ

ΛΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ (1922-1998)
Η Λιλή Ζωγράφου γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, όπου πέρασε τα παιδικά της χρόνια. Ο πατέρας της ήταν εκδότης εφημερίδας με ιδιαίτερα φιλελεύθερες ιδέες για την εποχή του και πάθος για τη δημοσιογραφία. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής φυλακίστηκε, ενώ ήταν έγκυος,  για αντιστασιακή δράση και γέννησε στη φυλακή. Μετά την απελευθέρωση, εργάστηκε ως δημοσιογράφος. Τη διετία 1953-1954, έζησε στο Παρίσι. Από τη θέση του δημοσιογράφου αντιτάχθηκε στη δικτατορία του Παπαδόπουλου. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1950 με τη συλλογή από νουβέλες «Αγάπη».Το πιο γνωστό έργο της είναι το μυθιστόρημα «Η Συβαρίτισσα» με έντονα αυτοβιογραφικό χρώμα. Στα διηγήματα και τα μυθιστορήματά  της ξεχωρίζουν η άψογη αφηγηματική πλοκή, το καλλιεργημένο λογοτεχνικό ύφος και η ενδιαφέρουσα θεματολογία που καλεί τον αναγνώστη να συμμετάσχει στην αναζήτηση λύσεων. Το μυθιστόρημά της  «Η αγάπη άργησε μια μέρα»(1994) γυρίστηκε σε σειρές στην ελληνική τηλεόραση.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

1^η:  «Μια στρίγκλα….τόση ερημιά» Ενοχές   για τον θάνατο της Νίνας

2^η: «Εκείνη μεγάλωνε…αν φυσικά δεν έχει πουληθεί» Η γνωριμία με τη Νίνα

3^η : «Την παραμονή των Χριστουγέννων…πήρα το μετρό για το σπίτι» Το άγχος της αφηγήτριας και η απόκτηση της Νίνας

4^η: «Αυτό ήταν…επαναλαμβανόταν το ίδιο» Η ζωή με τη Νίνα

5^η: «Μα και να την άφηνα…Ίσως, λέω!» Σκέψεις για τη σχέση του ανθρώπου με τα ζώα

ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ

Η σχέση του ανθρώπου με ένα ζώο, η ευθύνη της προστασίας του και ο πόνος της απώλειάς του.

ΘΕΜΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ

Ο πόνος και η ενοχή που γεννά η απώλεια του αγαπημένου κατοικίδιου ζώου.

ΗΡΩΕΣ

Η αφηγήτρια και η Νίνα είναι οι κύριοι ήρωες, ενώ ο ιδιοκτήτης του καταστήματος, οι φίλοι της αφηγήτριας και το ανώνυμο πλήθος των δρόμων του Παρισιού είναι οι δευτερεύοντες.

Ο ΤΙΤΛΟΣ

Στρίγκλα και καλλονή είναι οι λέξεις που ορίζουν τον χαρακτήρα και την ομορφιά της  Νίνας.

ΣΤΡΙΓΚΛΑ

Η αφηγήτρια αποκαλεί στρίγκλα τη σκυλίτσα, επειδή είχε ιδιόρρυθμο χαρακτήρα: είχε προσωπικότητα βεντέτας, δυσανασχετούσε για όλα και  το ΄δειχνε. Της άρεσαν τα μαλακά μαξιλάρια, ήταν καλομαθημένο σκυλί, σιχαινόταν τη φύση, είχε παραξενιές, προτιμήσεις, απέχθειες και  έδειχνε αφοσίωση μόνο στην αφηγήτρια. Αυτό κολάκευε και ευχαριστούσε την αφηγήτρια και ο χαρακτηρισμός στρίγκλα είναι χαϊδευτικός, όπως κάνουν οι άνθρωποι όταν περιγράφουν τις ιδιομορφίες των αγαπημένων τους προσώπων με αρνητικές έννοιες. Για παράδειγμα, ο ερωτευμένος αποκαλεί το πρόσωπο του έρωτά του «τρελό», όχι γιατί είναι πραγματικά τρελός, αλλά επειδή είναι διαφορετικός από τους άλλους και γι’ αυτό τον αγάπησε.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ

Είναι ένα διήγημα. Γενικά τα   διηγήματα είναι μικρότερα σε μέγεθος από τα μυθιστορήματα. Είναι  λιγότερο περίπλοκα απ’  ό,τι τα μυθιστορήματα. Επικεντρώνονται  σε ένα μόνο επεισόδιο. Έχουν  απλή πλοκή. Έχουν  μικρό αριθμό χαρακτήρων (ηρώων). Εκτυλίσσονται  σε έναν κατά βάση χώρο. Καλύπτουν  σύντομη χρονική περίοδο.

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΤΡΙΑΣ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ

Η αφηγήτρια στην 1^η ενότητα, αισθάνεται τύψεις και ενοχές για τον θάνατο της σκυλίτσας, απέραντο πόνο, θλίψη και απόγνωση για την απώλειά της.

Στη 2^η ενότητα αποτυπώνεται η μοναξιά και η κακή ψυχολογική κατάσταση του ξενιτεμένου που η αφηγήτρια προσπαθεί να καλύψει με την αγορά του κατοικίδιου. Την αρχική χαρά της γνωριμίας με τη σκυλίτσα διαδέχεται η απογοήτευση όταν μαθαίνει την τιμή του ζώου. Η ελπίδα γεννιέται όταν οι φίλοι της αναφέρουν την πτώση των τιμών μετά τα Χριστούγεννα.

Στην 3^η ενότητα διακρίνεται το άγχος, η στενοχώρια και η αγωνία μέχρι την απόκτηση της Νίνας και η μεγάλη χαρά με την αγορά της.

Στην 4^η ενότητα περιγράφεται με νοσταλγία η ζωή με τη σκυλίτσα.

Τέλος, στην 5^η ενότητα η αφηγήτρια σχολιάζει ειρωνικά και επικρίνει τη στάση των ανθρώπων που κατηγορούν όσους προσφέρουν φροντίδα και αγάπη στα ζώα.

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΤΡΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΚΥΛΙΑ

Η αφηγήτρια αντικρούει την άποψη ότι η υπερβολική αγάπη και φροντίδα για ένα σκυλί είναι υβριστική για τα πεινασμένα παιδιά. Θεωρεί υποκριτές και φαύλους (τιποτένιους) αυτούς που το λένε. Πιστεύει ότι οι άνθρωποι προσφέρουν την αγάπη τους μόνο όταν αναγνωρίζεται και ότι αυτό κρύβει διάθεση αυτοπροβολής. Η αφηγήτρια επικρίνει εκείνους που θα βοηθούσαν ένα παιδί για να εισπράξουν επαίνους αλλά δεν βρίσκουν κανένα λόγο για να φροντίσουν ένα ζώο. Στη ζυγαριά της φιλανθρωπίας ένα πεινασμένο παιδί ζυγίζει  περισσότερο από ένα πεινασμένο ζώο, όχι γιατί είναι λογικό ον, αλλά γιατί το παιδί θα εκφράσει την ευγνωμοσύνη του και οι άλλοι θα επαινέσουν τη φροντίδα του παιδιού. Τα ζώα αξιολογούνται ως κατώτερα. Αυτό ισχύει για όσους δεν γνωρίζουν πώς είναι η σχέση με ένα ζώο. Ειδικά ο σκύλος, τονίζει η αφηγήτρια, δέχεται όση αγάπη του δώσεις, νιώθει ευγνωμοσύνη για τη φροντίδα (που σε άλλους θα φαινόταν αδιάφορη) και ανταποδίδει την αφοσίωση. Είναι μορφή αγάπης που δε δέχεται ανταλλάγματα. Το βλέμμα του σκύλου, γεμάτο παράπονο εκφράζει έντονα όσα οι άνθρωποι λένε με λόγια, κινήσεις, παράπονα  και γκρίνια.

Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΤΡΙΑΣ

Είναι ευαίσθητη γυναίκα με φιλοζωικά συναισθήματα. Αναγνωρίζει τη αξία της αγάπης προς τα ζώα, την οποία θεωρεί ανιδιοτελή. Θεωρεί ότι η αληθινή αγάπη δεν έχει χαρακτήρα δοσοληψίας αλλά ανιδιοτελούς προσφοράς. Είναι μια γυναίκα που έχει ανάγκη από παρέα και επαφή με τους άλλους ανθρώπους καθώς  δηλώνει  τη μοναξιά που αισθάνεται στο Παρίσι, μακριά από τους δικούς της. Η ευαισθησία της φαίνεται ακόμη από τις τύψεις που νιώθει για τον θάνατο του σκυλιού, λόγω δικής της υπαιτιότητας.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΝΙΝΑΣ

Η σκυλίτσα είναι αριστοκρατική, καλομαθημένη, γαλίφα, απαιτητική, πεισματάρα, τρυφερή και αφοσιωμένη στην αφηγήτρια.

ΧΡΟΝΟΣ

Η ιστορία κινείται σε δύο χρονικά επίπεδα: το παρόν και το παρελθόν. Η αφήγηση ξεκινά από το τέλος της ιστορίας (τον θάνατο της Νίνας), και με την τεχνική της αναδρομής στο παρελθόν (ανάδρομης αφήγησης), η αφηγήτρια μεταφέρεται στο παρελθόν, 11 χρόνια πριν, για να παρουσιάσει τον τρόπο με τον οποίο απέκτησε το σκυλί αλλά και τη σχέση της μαζί του όλα αυτά τα χρόνια. Τα γεγονότα εξελίσσονται στο Παρίσι κατά τη διάρκεια της αυτοεξορίας της αφηγήτριας, τα χρόνια της δικτατορίας (1967-1974).

Ο ΤΟΠΟΣ

Είναι το Παρίσι, στον δρόμο, στο κατάστημα, στο σπίτι της αφηγήτριας και ένα χωριό κάπου στην Ελλάδα.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

Χρησιμοποιείται η αφήγηση για την απόδοση των γεγονότων της ιστορίας, η περιγραφή (π.χ. της Νίνας, της βιτρίνας του καταστήματος κ.λπ.), ο διάλογος (π.χ. αφηγήτριας και ιδιοκτήτη καταστήματος), ο μονόλογος (π.χ. «Να ναι άνοιξη, να ΄ναι ο ουρανός….») και οι σκέψεις της αφηγήτριας.

ΓΛΩΣΣΑ ΥΦΟΣ

Η γλώσσα είναι απλή, κατανοητή και σε αρκετά σημεία ποιητική καθώς χρησιμοποιούνται λέξεις με συναισθηματική φόρτιση για να εκφράσουν τα συναισθήματα της αφηγήτριας. Το ύφος είναι γλαφυρό (λογοτεχνικό, κομψό) γιατί υπάρχουν πολλά σχήματα λόγου. Είναι, επίσης, νοσταλγικό, γιατί η αφηγήτρια αναπολεί τις όμορφες στιγμές με τη σκυλίτσα. Είναι ζωηρό και παραστατικό καθώς δίνονται  με λεπτομέρειες  οι εικόνες από τις αναμνήσεις. Ο τόνος είναι οικείος, κουβεντιαστός, φιλικός. Η αφηγήτρια μας  μιλά σε Β΄ πρόσωπο σαν να είναι φίλη μας.

ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ (ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ)

Μεταφορές («σου κοβόταν η ανάσα»)

Παρομοιώσεις («σαν ένα μεγάλο μαχαίρι»)

Προσωποποιήσεις («Με στόχευε η είδηση του θανάτου της»)

Επανάληψη («Πέθανε, ναι σου λέω πέθανε»)

Αντίθεση («Εκείνη μεγάλωνε σε ένα κοφίνι. Εγώ περπατούσα ξεπαγιασμένη»)

Ειρωνεία («Το να αγαπάς ένα ανυπεράσπιστο ζώο…και επαίνων από τρίτους»)

Υπερβολή («Τόσο όμορφη που σου κοβόταν η ανάσα»)

Ρητορικές ερωτήσεις («Όποιος γεννιέται στο Παρίσι είναι και καλά αριστοκράτης;»)

Ασύνδετο («Όλοι οι άλλοι περπατούν πιο ζωηρά…Παρισιού»)

Αποσιώπηση («Από την Ελλάδα, έχουμε δικτατορία εκεί κι όσοι μπορέσαμε φύγαμε…»)

Εκόνες οπτικές, ηχητικές κ.τλ.

ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ

Είναι η αφηγηματική τεχνική κατά την οποία παρεμβάλλεται στην κανονική σειρά των γεγονότων η αφήγηση γεγονότων που είχαν συμβεί στο παρελθόν.

ΠΗΓΕΣ

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου

Βιβλίο του Εκπαιδευτικού

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Εκδόσεις Σαββάλα

Εθνικό κέντρο βιβλίου

http://www.ekebi.gr/

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 19 Φεβρουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΕΣ 21-22 ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΩΝ ΑΛΛΗΛΟΣΥΓΚΡΟΥΟΜΕΝΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΕΠΙΔΙΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ (1821-1905)

Η ΗΤΤΑ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ  1897

https://youtu.be/POQewVzxDc4

Τι σημαίνει ο όρος Κρητικό Ζήτημα;

Οι προσπάθειες των Ελλήνων της Κρήτης, των ελεύθερων Ελλήνων και του ελληνικού κράτους για ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, καθώς και η εμπλοκή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και των Δυνάμεων σ’ αυτές ονομάστηκαν κρητικό ζήτημα.

Ποιος ελέγχει την Κρήτη την περίοδο 1821-1913; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

1821-1840: Η Κρήτη υπό τον έλεγχο του Μωχάμετ Άλι της Αιγύπτου.

1840-1913: Η Κρήτη υπό οθωμανική κυριαρχία.

Τι αποτελέσματα είχε η Κρητική επανάσταση του 1866-1869 και τι ήταν  ο Οργανικός Νόμος;

1866-1869: ξέσπασε η Μεγάλη Κρητική Επανάσταση, η οποία καταπνίγηκε. Μία ομάδα επαναστατών στη μονή Αρκαδίου (8 Νοεμβρίου 1866) ανατινάχτηκε και το γεγονός αυτό προκάλεσε συγκίνηση σε Ελλάδα και Ευρώπη.

1868: παραχώρηση του Οργανικού Νόμου  είδους τοπικού συντάγματος από τον σουλτάνο, που προέβλεπε:

Την πρόσληψη και χριστιανών υπαλλήλων στη διοίκηση.

Τη συμμετοχή χριστιανών αντιπροσώπων στη Γενική Διοίκηση.

Την ισοτιμία τουρκικής και ελληνικής γλώσσας.

Μεικτά δικαστήρια (χριστιανών και μουσουλμάνων).

Τι αποτελέσματα είχε η επανάσταση του 1878 , τι ήταν η Σύμβαση της Χαλέπας, πόση διάρκεια είχε και γιατί; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

1878: νέα επανάσταση  που οδήγησε στην  παραχώρηση από τον σουλτάνο της σύμβασης της Χαλέπας, σύμφωνα με την οποία:

Ο Γενικός Διοικητής θα μπορούσε να είναι και χριστιανός.

Στη Γενική Διοίκηση θα πλειοψηφούσαν οι χριστιανοί.

Στην Κρήτη θεσπίστηκε ένα καθεστώς ημιαυτονομίας.

1889: νέα επανάσταση και με πρόσχημα αυτήν   καταργείται η  σύμβαση της Χαλέπας.

Σύμβαση της Χαλέπας: μία ιστορική συμφωνία μεταξύ της Οθωμανικής κυβέρνησης και της Επαναστατικής Συνέλευσης των Κρητών.

Από ποια γεγονότα συνοδεύτηκε η επανάσταση του 1896-1897; Πότε και υπό ποιες συνθήκες δημιουργείται η Κρητική Πολιτεία; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Το 1896  γίνεται  νέα επανάσταση στην Κρήτη.

Το 1897  ακολουθεί ο ελληνοτουρκικός πόλεμος, στον οποίο η Ελλάδα ηττήθηκε. Με πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων στον σουλτάνο  αναγνωρίζεται η δημιουργία αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας με ύπατο αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο και Υπουργό Δικαιοσύνης τον νέο πολιτικό Ελευθέριο Βενιζέλο.

Πότε και γιατί γίνεται η επανάσταση στο Θέρισο; Επιτεύχθηκε ο στόχος της και γιατί; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Το 1905 γίνεται επανάσταση στο Θέρισο των Χανίων με επικεφαλής τους Ελ. Βενιζέλο, Κ. Φούμη και Κ. Μάνο. Οι επαναστάτες κήρυξαν την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

Ο Αλ. Ζαϊμης αντικατέστησε το Γεώργιο στο αξίωμα του Ύπατου Αρμοστή και η άμεση ανάμειξη των Δυνάμεων, που ήθελαν να διατηρηθεί η ισορροπία στην περιοχή, απέτρεψε την ένωση.

Πότε θα γίνει η οριστική διευθέτηση του κρητικού Ζητήματος;

Η οριστική διευθέτηση του Κρητικού Ζητήματος θα γινόταν αργότερα (1913) με τον Βενιζέλο πρωθυπουργό της Ελλάδας.

ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΩΝ ΑΛΛΗΛΟΣΥΓΚΡΟΥΟΜΕΝΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΕΠΙΔΙΩΞΕΩΝ

1.Ποια ιστορικά  γεγονότα αποδεικνύουν την κρίση στα Βαλκάνια την περίοδο 1875-1878; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Α) Επαναστάσεις στην Ερζεγοβίνη, τη Βοσνία, τη Βουλγαρία στις οποίες η Οθωμανική αυτοκρατορία απάντησε με μαζικές σφαγές.

Β) Η Ρωσία κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική αυτοκρατορία το 1877.

Γ) Επαναστάσεις των ελληνικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

 2. Τι προέβλεπε για τη Βουλγαρία η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (Φεβρουάριος 1878); (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Τη δημιουργία της «Μεγάλης Βουλγαρίας»!

3.Τι αποφασίστηκε στο συνέδριο του Βερολίνου (Ιούνιος 1878); (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Η ανάκληση των αποφάσεων της συνθήκης του Αγίου Στεφάνου.

Α) Η Μεγάλη Βουλγαρία διασπάται σε αυτόνομη Βουλγαρία και αυτόνομη Ανατολική Ρωμυλία υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου.

Β) Η Σερβία, η  Ρουμανία και  το  Μαυροβούνιο κηρύχθηκαν ανεξάρτητα κράτη.

Γ) Η Μακεδονία, η Ήπειρος και η Θράκη παρέμειναν στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Δ) Η διοίκηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ανατέθηκε στην Αυστροουγγαρία.

Ε) Η Κύπρος παραχωρήθηκε στην Αγγλία.

4. Πότε και πώς έγινε η ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της Άρτας στο ελληνικό κράτος;

Ήρθε μετά από διαπραγματεύσεις με την τουρκική πλευρά το 1881.

5. Υπό ποιες συνθήκες και πότε έγινε η προσάρτηση της Α. Ρωμυλίας από τη Βουλγαρία; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Οι Βούλγαροι το 1885 προσάρτησαν την Ανατολική Ρωμυλία, παραβιάζοντας τους όρους της Συνθήκης του Βερολίνου.

6. Τι ήταν το Μακεδονικό Ζήτημα;

Μακεδονικό ζήτημα: η διεκδίκηση της Μακεδονίας από Έλληνες, Βούλγαρους και Σέρβους στα τέλη του 19^ου και στις αρχές του 20^ου αιώνα που οδήγησε σε σύγκρουση, η οποία εκδηλώθηκε αρχικά ως αγώνας για τον έλεγχο της εκπαίδευσης και της θρησκευτικής συνείδησης των Μακεδόνων και σύντομα πήρε ένοπλη μορφή.

7.Πώς εξελίχθηκε το μακεδονικό ζήτημα και πότε αρχίζει ο Μακεδονικός αγώνας;

1893: Ίδρυση της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ) από Βούλγαρους στη Θεσσαλονίκη με στόχο την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού.

1895: Σχηματισμός στη Σόφια της Ανώτατης Μακεδονικής Επιτροπής (Komitet).

1896-1897: Άφιξη και δραστηριοποίηση των πρώτων ελληνικών ένοπλων ομάδων και προσωπικοτήτων, όπως οι Καραβαγγέλης, Δραγούμης, Κορομηλάς.

1898: Οργάνωση στη Μακεδονία ένοπλων ομάδων Βουλγάρων, των κομιτατζήδων.

1903: Οργάνωση από την ΕΜΕΟ της εξέγερσης του Ίλιντεν.

1904: Άφιξη στη Μακεδονία Ελλήνων αξιωματικών, με ξεχωριστή μορφή τον Παύλο Μελά.

 8.   Τι ήταν οι Νεότουρκοι; Τι επεδίωκε το κίνημα των Νεοτούρκων  (1908);

Νεότουρκοι: Τούρκοι αξιωματικοί και διανοούμενοι που ίδρυσαν την οργάνωση Ένωση και Πρόοδος, προτάσσοντας την εθνική αντί για τη θρησκευτική τους ταυτότητα, και εκδήλωσαν το 1908 κίνημα με φιλελεύθερες ιδέες στη Θεσσαλονίκη, υποχρεώνοντας το Σουλτάνο να παραχωρήσει σύνταγμα.

https://youtu.be/QJGw9lnFEx4

https://youtu.be/_6cXuTft3eg

https://youtu.be/CVfx0PLegwE

ΤΑΙΝΙΑ ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 16 Φεβρουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΘΕΩΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑΣ 5: ΒΑΘΜΟΙ ΕΠΙΘΕΤΩΝ, ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΩΝ, ΑΝΩΜΑΛΑ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ, ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ, ΣΥΓΚΡΙΣΗ, Β΄ ΟΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΣΗΣ, ΤΟ Β΄ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΣΗΣ

Β1 ΜΕΡΟΣ: ΟΙ ΒΑΘΜΟΙ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ

ΒΑΘΜΟΙ ΕΠΙΘΕΤΩΝ

Ποιοι είναι οι βαθμοί των επιθέτων;

Οι βαθμοί των επιθέτων είναι τρεις: θετικός, συγκριτικός, υπερθετικός.

Τι είναι τα παραθετικά των επιθέτων και πώς σχηματίζονται;

Ο συγκριτικός και ο υπερθετικός  από τους βαθμούς των επιθέτων λέγονται παραθετικά και σχηματίζονται μονολεκτικά ή περιφραστικά.
Τι φανερώνει ο κάθε βαθμός του επιθέτου; Ποια είναι τα δύο είδη του υπερθετικού βαθμού;
α. Επίθετο θετικού βαθμού: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα:
Το χρώμα είναι σημαντικό για τα παιδιά.
β. Επίθετο συγκριτικού βαθμού: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα σε μεγαλύτερο βαθμό από ένα άλλο:
Το χρώμα είναι πιο σημαντικό (ή σημαντικότερο) για τα παιδιά παρά για τους μεγάλους.
γ. Επίθετο υπερθετικού βαθμού:
1. σχετικό υπερθετικό: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα σε μεγαλύτερο βαθμό από όλα τα όμοιά του:
Το χρώμα είναι το πιο σημαντικό στοιχείο σε μια ζωγραφιά.
2. απόλυτο υπερθετικό: Φανερώνει ότι ένα ουσιαστικό έχει κάποιο γνώρισμα σε πολύ μεγάλο βαθμό, χωρίς να γίνεται σύγκριση με άλλα ουσιαστικά:
Το χρώμα είναι πολύ σημαντικό (ή σημαντικότατο).

Πώς σχηματίζονται τα παραθετικά;

Α) Ο συγκριτικός

Ο συγκριτικός βαθμός σχηματίζεται με δύο τρόπους:

α) περιφραστικά: Με το πιο και το επίθετο σε θετικό βαθμό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, σε ύφος τυπικό, χρησιμοποιείται στη θέση του πιο το πλέον.

π.χ. Το αεροπλάνο είναι πιο γρήγορο μέσο συγκοινωνίας από το τρένο.

Ο υπουργός αποδείχτηκε πλέον ενήμερος όλων των παρισταμένων.

β) μονολεκτικά: Με την προσθήκη του επιθήματος -ό(ύ)τερος, -η, -ο και σπανιότερα του -έστερος, -η, -ο στο θέμα της λέξης.

π.χ. Η άνοιξη είναι ομορφότερη εποχή από το φθινόπωρο.

Το Ιόνιο πέλαγος είναι βαθύτερο από το Αιγαίο.

Οι οδηγίες της Αλίκης ήταν σαφέστερες από τις οδηγίες του Γιάννη.

Παρατήρηση:

1. Ορισμένα επίθετα σχηματίζουν και μονολεκτικό και περιφραστικό τύπο, π.χ. πλουσιότερος και πιο πλούσιος, άλλα μόνο μονολεκτικό, π.χ. ανώτερος, και άλλα, που είναι και τα περισσότερα, μόνο περιφραστικό, π.χ. πιο τεμπέλης.
2. Είναι δυνατό, σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, τα επίθετα σε -ων, -ων, -ον (π.χ. δεισιδαίμων) να σχηματίζουν μονολεκτικό τύπο στον συγκριτικό βαθμό, π.χ. δεισιδαιμονέστερος.

 Β1) Ο σχετικός  υπερθετικός

Ο σχετικός υπερθετικός σχηματίζεται όπως και ο συγκριτικός βαθμός, αλλά με την προσθήκη του άρθρου,

π.χ. Σήμερα θα παρουσιαστούν τα πιο σημαντικά γεγονότα της χρονιάς που πέρασε.

Έζησε την ωραιότερη ημέρα της ζωής του.

Παρατήρηση:

Τα επίθετα που διαθέτουν δύο τύπους στον συγκριτικό βαθμό (μονολεκτικό και περιφραστικό) διαθέτουν δύο τύπους και στον σχετικό υπερθετικό.

 Β2) Ο απόλυτος υπερθετικός

Ο απόλυτος υπερθετικός σχηματίζεται:
α) Μονολεκτικά, με την προσθήκη του επιθήματος -ό(ύ)τατος, -η, -ο στο θέμα της λέξης.

π.χ. Τα γραπτά των μαθητών της Α΄ τάξης ήταν μετριότατα.

Στα δικατάληκτα επίθετα σε -ής, -ής, -ές και σε -ων,-ων, -ον σχηματίζεται με την προσθήκη του επιθήματος -έστατος, -η, -ο στο θέμα της λέξης.

π.χ. Τα επιχειρήματά του για την υποστήριξη της θέσης του ήταν σαφέστατα.

β) Περιφραστικά, με την προσθήκη του επιρρήματος πολύ, πάρα πολύ.

π.χ. Τα επιχειρήματά του για την υποστήριξη της θέσης του ήταν πολύ σαφή.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΟΜΑΛΩΝ ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΩΝ

Ποια επίθετα σχηματίζουν τα ανώμαλα παραθετικά

Πολλά επίθετα δε σχηματίζουν τον συγκριτικό και υπερθετικό σύμφωνα με τους τρόπους που παρουσιάστηκαν παραπάνω. Τα επίθετα αυτά έχουν ανώμαλα παραθετικά, τα οποία παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα.

Υπάρχουν παραθετικά που σχηματίζονται από άλλα μέρη του λόγου;

Πράγματι, στη νέα ελληνική υπάρχει μια ομάδα παραθετικών επιθέτων τα οποία δεν προέρχονται από επίθετα θετικού βαθμού, αλλά από άλλα μέρη του λόγου. Τα παραθετικά αυτά παρατίθενται στον παρακάτω πίνακα.

Πώς σχηματίζονται τα παραθετικά των μετοχών;
Όσες μετοχές σχηματίζουν παραθετικά, τα σχηματίζουν περιφραστικά: θυμωμένος, πιο θυμωμένος, πολύ θυμωμένος.

Ποια επίθετα δεν έχουν παραθετικά;
Δε σχηματίζουν παραθετικά τα επίθετα που σημαίνουν:

• ύλη (ξύλινος),
• καταγωγή ή συγγένεια (πατρικός),
• τόπο (ορεινός),
• χρόνο (καθημερινός),
• κατάσταση που δεν αλλάζει  (αντρικός),
• κάποια σύνθετα με πρώτο συνθετικό α- (άγνωστος).

ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ

Τρεις βαθμούς και άρα παραθετικά έχουν και τα επιρρήματα. Ως προς το σχηματισμό τους ακολουθούν τους εξής κανόνες:

α) Όταν τα επιρρήματα προέρχονται από επίθετα, τότε σχηματίζουν τους τρεις βαθμούς μονολεκτικά και περιφραστικά ως εξής:

Αν προέρχονται από επίθετα σε -ος, -η/-α, -ο (ωραίος, -α, -ο) και σε -ύς, -ιά, -ύ (βαθύς, -ιά, -ύ), τότε στο θέμα των βαθμών των επιθέτων προσθέτουμε την κατάληξη –α ή –ιά (ωραία – ωραιότερα ή πιο ωραία – ωραιότατα ή πολύ ωραία / βαθιά – βαθύτερα ή πιο βαθιά – βαθύτατα ή πολύ βαθιά / καλά – καλύτερα ή πιο καλά – άριστα ή πολύ καλά).

Εξαίρεση αποτελούν τα επιρρήματα που προέρχονται από τα επίθετα πολύς και λίγος (πολύ – περισσότερο ή πιότερο – πάρα πολύ / λίγο- λιγότερο – πολύ λίγο ή ελάχιστα).

Αν προέρχονται από επίθετα σε -ής, -ής, -ές (επιεικής, -ής, -ές), τότε ο θετικός βαθμός σχηματίζεται με την προσθήκη στο θέμα του θετικού βαθμού του επιθέτου της κατάληξης –ώς και ο συγκριτικός και υπερθετικός με την προσθήκη στο θέμα των αντίστοιχων βαθμών του επιθέτου τής κατάληξης –α  (επιεικώς – επιεικέστερα ή πιο επιεικώς – επιεικέστατα ή πολύ επιεικώς).

β) Όταν  τα επιρρήματα προέρχονται από άλλες λέξεις ακολουθούν διαφορετικούς τύπους σχηματισμού των παραθετικών τους. Για παράδειγμα:

Τα τοπικά επιρρήματα σχηματίζουν μόνο περιφραστικά παραθετικά (κάτω – πιο κάτω – πολύ κάτω / έξω – πιο έξω – πολύ έξω / πίσω – πιο πίσω – πολύ πίσω / πάνω – πιο πάνω – πολύ πάνω κ.λπ. ).

Κάποια επιρρήματα δεν έχουν υπερθετικό βαθμό (ιδίως – ιδιαίτερα / μπροστά– μπροστύτερα / νωρίς – νωρίτερα / πρώτα – πρωτύτερα / ύστερα – υστερότερα), ενώ το επίρρημα γρήγορα έχει υπερθετικό το γρηγορότερο (γρήγορα – γρηγορότερα – το γρηγορότερο). Επίσης, το συγκριτικό επίρρημα αρχύτερα δεν έχει ούτε θετικό ούτε υπερθετικό βαθμό κ.λπ..

Β2 ΜΕΡΟΣ: Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ

Στη διαδικασία της σύγκρισης συμμετέχουν τρεις όροι: ο α΄ όρος σύγκρισης, το συγκριτικό και ο β΄ όρος σύγκρισης.

Π.χ. στην πρόταση «Οι φυσικοί χυμοί είναι πιο υγιεινοί από τα αναψυκτικά» → α΄ όρος σύγκρισης: οι φυσικοί χυμοί / συγκριτικό: το επίθετο πιο υγιεινοί / β΄ όρος σύγκρισης:από τα αναψυκτικά.

Το συγκριτικό μπορεί να είναι, όπως είδαμε, επίθετο, επίρρημα ή μετοχή και σχηματίζεται ή μονολεκτικά ή περιφραστικά ή και τα δύο.

Ο α΄ όρος σύγκρισης είναι ο όρος ο οποίος προσδιορίζεται ποσοτικά και μπορεί να είναι ουσιαστικό, αντωνυμία, επίθετο, ρήμα, πρόταση κ.λπ. (Η Κατερίνα είναι νεότερη από τη Μαρία / Εγώ είμαι μεγαλύτερος από εκείνον / κ.λπ.).

Ο β΄ όρος σύγκρισης είναι ο όρος ο οποίος αποτελεί τη βάση για τη σύγκριση. Ο β΄ όρος σύγκρισης εκφέρεται:

α) Με την πρόθεση από + αιτιατική π.χ. «Η Κατερίνα είναι νεότερη από τη Μαρία».

β) Με την πρόθεση παρά + ομοιότροπα με τον α΄ όρο π.χ. «Δρω περισσότερο με το συναίσθημα παρά με τη λογική / Είναι προτιμότερο να σιωπάς παρά να λες ανοησίες».

γ) Με γενική, χωρίς κάποια πρόθεση (συνήθως στην περίπτωση που ο β΄ όρος σύγκρισης είναι ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας, αλλά και σε κάποιες περιπτώσεις λόγιας εκφοράς του β΄ όρου σύγκρισης), π.χ. «Η Αγγελική είναι μικρότερή μου / Η μέτρηση των ρύπων στην ατμόσφαιρα έδειξε συγκέντρωση μεγαλύτερη τής προηγούμενης».

δ) Με τα προθετικά σύνολα  σε σχέση με / σε σύγκριση με, π.χ. «Οι βαθμοί μου φέτος είναι καλύτεροι σε σχέση με πέρυσι».

ε) Βραχυλογικά, δηλαδή παραμένει μόνο ο προσδιορισμός του, όταν είναι ίδιος με τον α΄ όρο σύγκρισης (Το ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα είναι μεγαλύτερο από το μέσο ευρωπαϊκό).

στ) Παραλείπεται όταν εννοείται εύκολα, π.χ. Τα νεαρότερα άτομα είναι περισσότερο εξοικειωμένα με τις νέες τεχνολογίες (ενν. από τους μεγαλύτερους σε ηλικία).

Το συγκριτικό είναι επίθετο ή επίρρημα συγκριτικού βαθμού.

ΠΗΓΕΣ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α΄ Β΄ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

http://users.sch.gr/

http://vprassas.blogspot.gr/

http://synodoiporos

 Γ  ΜΕΡΟΣ: ΤΟ Β΄ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ

Τι μέρος του λόγου μπορεί να είναι το β΄συνθετικό;

Το β΄ συνθετικό μπορεί να είναι ουσιαστικό, επίθετο, ρήμα, μετοχή, επίρρημα.

Περιπτώσεις

Όταν το β΄ συνθετικό είναι ουσιαστικό, το σύνθετο μπορεί να είναι ουσιαστικό (χιλιόμετρα), επίθετο (τετράτροχο), επίρρημα (απευθείας).

Όταν το β΄ συνθετικό είναι επίθετο, τότε και το σύνθετο είναι επίθετο.

Όταν το β΄ συνθετικό είναι ρήμα, το σύνθετο μπορεί να είναι ρήμα, ουσιαστικό (κοσμηματογράφος), επίρρημα (μονορούφι).

Όταν το β΄ συνθετικό είναι μετοχή, το σύνθετο είναι και αυτό μετοχή (πολυσυζητημένο).

Όταν το β΄ συνθετικό είναι επίρρημα, το σύνθετο είναι κι αυτό επίρρημα (προχτές).
ΠΡΟΣΟΧΗ

Σε λέξεις από  που αρχικό γράμμα είναι το ο-, όπως οδύνη, όλεθρος, ομαλός, όνομα (ο αρχαίος τύπος όνυμα),όροφος, ορυχείο, το αρχικό ο- γίνεται -ω όταν οι λέξεις γίνονται β΄ συνθετικά ή παράγουν λέξεις με αχώριστα μόρια ( πχ. οδύνη αλλά επώδυνος, όλεθρος αλλά  πανωλεθρία, ομαλός αλλά ανώμαλος,  όνομα αλλά επώνυμο, όροφος αλλά  διώροφο, ορυχείο αλλά μεταλλωρυχείο).

Δ΄  ΜΕΡΟΣ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΟΧΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ

 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Τι είναι η περιγραφή;

Περιγραφή είναι η αναπαράσταση, μέσω του λόγου, ενός χώρου, προσώπου, πράγματος, φαινομένου  κλπ. Με την περιγραφή απεικονίζουμε τα κύρια γνωρίσματα αυτού που περιγράφουμε και την οργανώνουμε με άξονα το χώρο.

Πώς οργανώνουμε μια περιγραφή;

Κατά την περιγραφή τηρούμε τη βασική αρχή της μετάβασης από τα γενικά χαρακτηριστικά στις ειδικές λεπτομέρειες.

Το αντικείμενο που περιγράφεται προσδιορίζεται σε σχέση με τον χώρο. Η περιγραφή προχωρά από αριστερά προς τα δεξιά ή από πάνω προς τα κάτω ή από μπροστά και προς τα πίσω ή από κοντά μακριά, και το αντίστροφο.

Αν πρόκειται για περιγραφή φαινομένου, χαρακτήρα ή κατάστασης τότε η περιγραφή προχωρά από τα απλά στα σύνθετα ή από τα δευτερεύοντα στα κύρια και σημαντικά.

Πώς εξασφαλίζεται η συνοχή των περιγραφικών κειμένων;

Η συνοχή των περιγραφικών κειμένων εξασφαλίζεται με  συνδετικές λέξεις και φράσεις που δηλώνουν τόπο, όπως επιρρήματα (πάνω, κάτω, έξω κ.α.), επιρρηματικές φράσεις (μέσα από, γύρω από κ.α.) και εμπρόθετους προσδιορισμούς (στη θάλασσα, στο δρομάκι, από το χωριό κ.α.).

Πώς είναι η γλώσσα της περιγραφής;

Η γλώσσα της περιγραφής:

• Έχει σαφήνεια και ακρίβεια.
• Έχει πολλά επίθετα που δίνουν ουσιαστικές πληροφορίες και εκφράζουν την προσωπική ματιά αυτού/ής που περιγράφει και δίνουν ζωντάνια και παραστατικότητα στην περιγραφή.
• Χρησιμοποιεί τον ενεστώτα και τους εξακολουθητικούς χρόνους (κυρίως τον παρατατικό).
• Χρησιμοποιεί τα βοηθητικά ρήματα «είμαι και έχω».
• Έχει επιρρηματικούς προσδιορισμούς του τόπου.
• Χρησιμοποιεί ειδικό λεξιλόγιο σε ειδικά περιγραφικά κείμενα ( π.χ. επιστημονικά έργα).

 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

Στη θεία Άννα η φύση φάνηκε σ’ όλα φειδωλή (τσιγκούνα), εκτός απ’ την καρδιά της . Τα σκληρά γηρατειά την είχαν καταντήσει «σωστό σκέλεθρο» . Το δέρμα της ήταν λεπτό σαν τσιγαρόχαρτο, έτσι που οι φλέβες της είχες την εντύπωση πως βρίσκονταν όχι κάτω, αλλά έξω απ’ αυτό .Το σώμα της, αδύνατο και ντελικάτο, νόμιζες πως μπορούσε να το διαπεράσει το φως. Τα δάχτυλά της, καθώς σφίγγαν τα μπράτσα της πολυθρόνας, μοιάζανε με σκληρούς ρόζους αναρριχητικού φυτού που τυλίγονται γύρω από τον κορμό δέντρου. Κινείται ελαφρά , με μικρά απότομα τινάγματα, σαν να μην είναι βέβαιη για την κατεύθυνση που πήρε. Κι όμως, διασχίζει το δωμάτιο πιο γρήγορα απ’ τον καθένα μας , με τα πόδια της όλη την ώρα ελάχιστα μετέωρα πάνω απ’ το δάπεδο.

(Ν. Γρηγοριάδη, Το δημιουργικό γράψιμο )

Βασική ιδέα είναι η «τσιγκουνιά» της φύσης προς τη θεία Άννα, όχι όμως και σε σχέση με την καρδιά της. Ο συγγραφέας τονίζει την ισχνότητα της θείας ξεκινώντας από τη γενική εικόνα: Τα σκληρά γηρατειά την είχαν καταντήσει «σωστό σκέλεθρο» και συνεχίζει χρησιμοποιώντας τις απαραίτητες περιγραφικές λεπτομέρειες που αποδεικνύουν πόσο αδύνατη ήταν, σε αντίθεση όμως με τη δύναμη της καρδιάς της που τής επιτρέπει να διασχίζει πολύ γρήγορα το δωμάτιο ( Κι όμως διασχίζει …δάπεδο ).

ΑΦΗΓΗΣΗ

Τι είναι η αφήγηση;

Αφήγηση είναι η προφορική ή γραπτή παρουσίαση ενός γεγονότος ή μιας σειράς γεγονότων με αρχή, μέση και τέλος. Η αφήγηση παρακολουθεί το αντικείμενο για το οποίο γίνεται λόγος δυναμικά, δηλ. κατά την ενέργεια και τις μεταβολές του μέσα στο χρόνο.

Πώς οργανώνεται μια αφήγηση;

Η αφήγηση  εξελίσσεται με άξονα το χρόνο (διαδοχή γεγονότων) αλλά και τον άξονα αιτίας και αποτελέσματος (όσα εξιστορούνται προκύπτουν ως αποτέλεσμα άλλων).

Ποια είναι η οργάνωση ενός αφηγηματικού κειμένου;

Α) Πληροφορίες για τους ήρωες της ιστορίας, τον χώρο, τον χρόνο και την αρχική κατάσταση.

Β) Η εξέλιξη της ιστορίας (δηλαδή τα γεγονότα που συμβαίνουν και το τέλος δηλαδή η έκβασή της).

Γ) Η λύση της ιστορίας, δηλαδή η άποψη (κρίση) του αφηγητή για το νόημα της ιστορίας. Συχνά η λύση συμπίπτει με το τέλος της.

Στην αφήγηση παρεμβάλλονται σκέψεις, ιδέες, συναισθήματα. Συχνά διανθίζεται με διαλόγους και περιγραφές (χώρων, προσώπων, αντικειμένων κλπ), αποκτώντας μεγαλύτερη ζωντάνια και ενδιαφέρον.

Πώς εξασφαλίζεται η συνοχή των αφηγηματικών κειμένων;

α)Με προσδιορισμούς  που δείχνουν χρονική αλληλουχία γεγονότων, όπως χρονικά επιρρήματα (π.χ. μετά, ύστερα, αργότερα κ.α.), χρονικές προτάσεις, ουσιαστικά σε αιτιατική (π.χ. το πρωί, το βράδυ κ.α.) και φράσεις με προθέσεις (π.χ. από νωρίς, για λίγο κ.α.).

β) Με προσδιορισμούς  που δείχνουν την αιτιολογική σχέση των γεγονότων, όπως αιτιολογικές προτάσεις και φράσεις που δείχνουν αιτία (π.χ. γι’ αυτόν τον λόγο, αυτό οφείλεται κ.α.).

Πώς είναι η γλώσσα της αφήγηση;

α) Κυριαρχεί το ρήμα γιατί εκφράζει τη δράση των προσώπων και την εξέλιξη των γεγονότων. Χρησιμοποιούνται ρήματα δράσης  και ρήματα που δηλώνουν σκέψεις και συναισθήματα

β)Χρησιμοποιούνται οι παρελθοντικοί χρόνοι και κυρίως ο αόριστος και ο παρατατικός. Κάποιες φορές στη θέση του αορίστου μπαίνει ο ενεστώτας που ονομάζεται ιστορικός για να αποκτήσει η αφήγηση ζωντάνια και παραστατικότητα.

γ)Χρησιμοποιούνται προσδιορισμοί  του χρόνου και της αιτίας.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ:

Όταν τα γεγονότα είναι τόσα πολλά κι απανωτά μπορεί κανείς να μπερδέψει ημερομηνίες, μα κάποια είναι ξεχωριστά, μένουν θαρρείς, γραμμένα σε κάποια μεριά του νου σου με ανεξίτηλο μελάνι. Θυμάμαι πώς έγραψα το πρώτο μου διήγημα και πώς πήγαινα στην Περράκη να της πω ότι δεν ξαναπάω στο κουκλοθέατρο. Ήτανε καλοκαίρι και στο τραπέζι της κουζίνας έγραψα το πρώτο μου διήγημα .Ο Γιώργος με πίεζε πολύ να γράψω. Μ’ έβαλε βέβαια να το γράψω τρεις φορές. Έτσι, λέει, τους έμαθαν στη Λεόντειο. Άμα έγραφες την έκθεσή σου τρεις φορές, ξαναγράφοντάς την αυθόρμητα διόρθωνες τις εκφράσεις σου κι ακόμα και τις έννοιες. Στην αρχή νευρίασα. Μα πόσο δίκιο είχε, και την τρίτη φορά το πρώτο μου διήγημα «Κοντά στις ράγες»  ήτανε για κείνον έτοιμο ν’ ανοίξει τα φτερά του.

Άλκη Ζέη, Με μολύβι φάμπερ νούμερο 2

 ΠΗΓΕΣ

• ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Δ. ΚΑΛΑΒΡΟΥΖΙΩΤΟΥ
• http://4gym-irakl.ira.sch.gr

(επιμέλεια Σερδάκη Ευαγγελία)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

 Ο ΠΡΑΚΤΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΕΝΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΟΣ

 (CURRICULUM VITAE)

Το βιογραφικό σημείωμα συνήθως γράφεται για έναν πρακτικό σκοπό, όπως για παράδειγμα,  για την κατάληψη μιας θέσης, για μια υποτροφία κτλ. Στην περίπτωση αυτή προβάλλονται εκείνα τα βιογραφικά στοιχεία-προσόντα που εξυπηρετούν κάθε φορά το συγκεκριμένο σκοπό του ενδιαφερομένου. Παρακάτω παρατίθεται ένα βιογραφικό σημείωμα σε δύο διαφορετικές μορφές:

Α΄ ΜΟΡΦΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΟΣ

Βιογραφικό σημείωμα της…

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη το 1980. Το 1998 γράφτηκα στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και σπούδασα με υποτροφία του Ι.Κ.Υ.

Το 2002 πήρα το πτυχίο του τμήματος Μέσων και Νεότερων Ελληνικών Σπουδών (Μ.Ν.Ε.Σ.) με άριστα και διορίστηκα καθηγήτρια στη Μ. Εκπαίδευση.

Υπηρέτησα στο Αγρίνιο, στην Πάτρα και στη Θεσσαλονίκη. Το 2007-08 παρακολούθησα τα μαθήματα της Σχολής Επιμόρφωσης Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης και το 2009-10 γράφτηκα στο μεταπτυχιακό τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. Το 2012 πήρα με άριστα το δίπλωμα των μεταπτυχιακών σπουδών του κλάδου Νεότερης Ελληνικής Φιλολογίας.

Κατέχω άριστα τη γαλλική και την αγγλική γλώσσα, και έχω κάνει ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια με τα εξής θέματα:

1. …………………………………..
2. …………………………………..
3. …………………………………..

Δημοσίευσα επίσης τα παρακάτω άρθρα και μελέτες:

1. …………………………………..
2. …………………………………..
3. …………………………………..

Β΄ ΜΟΡΦΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΟΣ

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΓΛΩΣΣΑ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 11 Φεβρουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΕΣ 27-28 Το κίνημα στου Γουδή (1909), ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός (ερωτήσεις και απαντήσεις)

ΕΝΟΤΗΤΑ 27

Το κίνημα στου Γουδή (1909)

Ποια ήταν τα  αίτια του κινήματος στο Γουδί (οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά);

Α) Σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Β) Αδυναμία της πολιτικής ηγεσίας να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις εθνικές διεκδικήσεις (πόλεμος του 1897) και αδράνεια μπροστά στις εξελίξεις (Μακεδονικός Αγώνας).

Γ) Πολιτική αστάθεια (κυβερνήσεις σύντομης θητείας).

Δ) Δυσαρέσκεια ελληνικής κοινωνίας.

Ε) Ευθύνες της μοναρχίας:

α. μείωση θέσεων εργασίας στο στρατό,

β. διαλυτικά φαινόμενα στις ένοπλες δυνάμεις,

γ. ρήξη του Διοικητή της Κρήτης πρίγκιπα Γεωργίου με τον Βενιζέλο .

Ποιος ήταν ο φορέας του κινήματος και ποιος ο τόπος και ο χρόνος εκδήλωσής του;

Φορέας του κινήματος ήταν ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, μια οργάνωση που ιδρύθηκε το Μάιο του 1909 από κατώτερους αξιωματικούς, που δυσφορούσαν για τα φαινόμενα ευνοιοκρατίας στο στρατό και για την κακή κατάσταση των ενόπλων δυνάμεων.

Χρόνος και τόπος εκδήλωσης του κινήματος: 15 Αυγούστου 1909 στο στρατόπεδο στου Γουδή.

Ποια ήταν τα αιτήματα του Στρατιωτικού Συνδέσμου;

Α) Αναδιοργάνωση των ενόπλων δυνάμεων.

Β) Μεταρρυθμίσεις:

1. στη διοίκηση του κράτους,
2. στην οικονομία,
3. στη δικαιοσύνη,
4. στην εκπαίδευση.

Πώς αποδεικνύεται η λαϊκή υποστήριξη προς το κίνημα και ποιο ήταν το βασικό  αίτημα;

– Το κίνημα έδωσε αφορμή να εκδηλωθούν όλα τα λαϊκά αιτήματα (=όσα ζητούσε ο λαός) που συνοψίζονταν στο αίτημα της  «Ανόρθωσης» του κράτους.

– 14 Σεπτεμβρίου 1909: Φάνηκε η λαϊκή υποστήριξη προς το κίνημα με εντυπωσιακό συλλαλητήριο στην Αθήνα, οργανωμένο από το Στρατιωτικό Σύνδεσμο και επαγγελματικές οργανώσεις.

Πότε και γιατί ο στρατιωτικός Σύνδεσμος προσκάλεσε τον Βενιζέλο;

Μετά την αποτυχία της κυβέρνησης Μαυρομιχάλη να υλοποιήσει τις επιδιώξεις του Συνδέσμου, η ηγεσία του κάλεσε στην Αθήνα τον Ελευθέριο Βενιζέλο, πολιτικό που είχε διακριθεί στην Κρήτη, κυρίως στους αγώνες των Κρητικών για ένωση με την Ελλάδα.

ΕΝΟΤΗΤΑ 28

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός: η βενιζελική πολιτική της περιόδου 1910-1912

Ποιες εξελίξεις  έφεραν το κόμμα του Βενιζέλου  στην εξουσία το 1910;

Α) Μετά το κίνημα του 1909 ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος πρότεινε την πρωθυπουργία στον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Β) Ο Βενιζέλος αρνήθηκε. Διαφώνησε επίσης στην κατάργηση της μοναρχίας.

Γ) Ακολούθησε συμφωνία Συνδέσμου, βασιλιά, παλαιών κομμάτων και Βενιζέλου: να γίνουν εκλογές για ανάδειξη Αναθεωρητικής και όχι Συντακτικής Βουλής.

Δ) Μετά από δύο εκλογικές αναμετρήσεις τις εκλογές κέρδισε το Κόμμα των Φιλελευθέρων.

Ποιες ήταν οι βασικές μεταρρυθμίσεις του Συντάγματος του 1911;

1. Προστάτευε αποτελεσματικότερα τις ατομικές ελευθερίες,
2. Επέτρεπε στο κράτος να αφαιρεί από ιδιοκτήτες μεγάλες εκτάσεις γης με αποζημίωση, για να μοιραστούν στους ακτήμονες,
3. Απαγόρευε να εκλέγονται βουλευτές οι στρατιωτικοί και οι δημόσιοι υπάλληλοι.
4. Καθιέρωνε την υποχρεωτική, δωρεάν εκπαίδευση.
5. Θέσπιζε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων.

Ποια προοδευτική ομάδα προώθησε πολλές μεταρρυθμίσεις στο σύνταγμα του 1911;

Στην προώθηση των μεταρρυθμίσεων καταλυτικός ήταν ο ρόλος της  κοινοβουλευτικής ομάδας των Κοινωνιολόγων με επικεφαλής τον Αλ. Παπαναστασίου.

Ποιες ήταν οι  ενέργειες του Βενιζέλου για την αναδιοργάνωση του στρατού;

Απέκτησε επιρροή στο στράτευμα και επιδίωξε την αξιοποίηση όλων των αξιωματικών.

Επανέφερε στην ηγεσία του στρατού το διάδοχο Κωνσταντίνο.

Πώς ερμηνεύονται οι ενέργειες του Βενιζέλου;

Σύμφωνα με την εκτίμηση του Βενιζέλου, η Ελλάδα σύντομα θα έπαιρνε μέρος σε πόλεμο για να πετύχει τους εθνικούς της στόχους. Έτσι εξηγούνται:

Α) η συμβιβαστική του στάση απέναντι στη μοναρχία,

Β) τα μέτρα υπέρ των ασθενέστερων στρωμάτων,

Γ) η στρατιωτική ανασυγκρότηση της χώρας.

Ποιο ήταν το αποτέλεσμα των εκλογών  του Μαρτίου του 1912;

Θριάμβευσε το κόμμα των Φιλελευθέρων.

Μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας θεωρούσε το Βενιζέλο ικανό να επιλύσει μεγάλα κοινωνικά και εθνικά ζητήματα.

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Αναθεωρητική Βουλή: Βουλή που εκλέγεται έχοντας τη δυνατότητα να αναθεωρήσει οποιοδήποτε άρθρο του συντάγματος, εκτός αυτών που ορίζουν τη μορφή του πολιτεύματος.

Συντακτική Βουλή: Βουλή που εκλέγεται προκειμένου να συντάξει σύνταγμα στο οποίο πρωτίστως καθορίζεται η μορφή του πολιτεύματος.

https://youtu.be/fr6o-HIOo3g

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 10 Φεβρουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 23 Η ελληνική οικονομία και κοινωνία κατά τον 19ο αιώνα (ερωτήσεις και απαντήσεις)

Κιλελέρ – 6 Μαρτίου 1910

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΘΗΣΕΙΟ 1890 Ι.Μ.Ε.

ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ 19ου αι. (Ι.Μ.Ε.)

Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά του ελληνικού  κράτους στη διάρκεια του 19ου αιώνα;

Α) Έκταση: μικρή

Β) Πληθυσμός: σταθερά αυξανόμενος.

Γ)  Σημαντικότερα αστικά κέντρα: Αθήνα, Πάτρα, Σύρος

Δ) Ο αγροτικός τομέας ήταν κυρίαρχος στην ελληνική οικονομία και καθορίστηκε από το ζήτημα των εθνικών γαιών, ένα μεγάλο μέρος των οποίων καταπατήθηκε. Όμως, το 1871 ο Αλ. Κουμουνδούρος διένειμε τις εθνικές γαίες που είχαν απομείνει.

Ποια  ήταν τα χαρακτηριστικά της ελληνικής γεωργίας του 19^ου αιώνα;

Α) Υπήρχαν μικροί αγροτικοί κλήροι, με εξαίρεση τη Θεσσαλία.

Β) Τα κυριότερα αγροτικά προϊόντα ήταν η σταφίδα, οι ελιές, τα καπνά, τα σιτηρά.

Γ) Υπήρχε το πρόβλημα των τσιφλικιών. Αυτό δημιουργήθηκε με την προσάρτηση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος, το 1881, και την πώληση των τσιφλικιών (=μεγάλων γαιοκτησιών) από τους Οθωμανούς ιδιοκτήτες στους Έλληνες κεφαλαιούχους.

Δ)Υπήρχε η μονοκαλλιέργεια της σταφίδας  που είχε ως αποτελέσματα:

α) Να  συσσωρευτεί πλούτος.

β) Οι τοπικές οικονομίες  να γίνουν ευάλωτες στις διεθνείς κρίσεις.

Ποια ήταν η σημασία του εμπορίου, ειδικά του εξωτερικού;

Είχε μεγάλη βαρύτητα καθώς εξάγονταν  σταφίδες, λάδι και  αγροτικά προϊόντα και εισάγονταν σιτάρι, υφάσματα, νήματα, άνθρακας, ξυλεία, μηχανήματα.

Ποια ήταν η σημασία της ναυτιλίας;

Ήταν ο κύριος μοχλός οικονομικής ανάπτυξης.

Κύρια λιμάνια: Πάτρα, Σύρος και Πειραιάς.

Πότε δημιουργείται  τραπεζικό σύστημα;

Άρχισε να αναπτύσσεται με την ίδρυση της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας το 1841.

Πώς εξελίχθηκε η ανάπτυξη της  βιομηχανίας;

Αναπτύχθηκε με αργούς ρυθμούς. Κύριοι λόγοι της βιομηχανικής καθυστέρησης ήταν:

α)η έλλειψη κεφαλαίων,

β)η μικρή αγορά,

γ)η έλλειψη πρώτων υλών και καυσίμων,

δ)η χρόνια έλλειψη εργατικών χεριών,

ε)η πίεση των φθηνών εισαγόμενων προϊόντων.

Ποιος ήταν ο ρόλος του κράτους στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας τον 19^ο αι.;

Ο ρόλος του κράτους υπήρξε σημαντικός  γιατί:

α) έγιναν  επενδύσεις σε έργα υποδομής,

β) δημιουργήθηκε ευνοϊκό θεσμικό πλαίσιο

γ) επιδιώχθηκε ο εκσυγχρονισμός.

Ποιος ήταν ο ρόλος του εξωελλαδικού ελληνικού κεφαλαίου;

Στράφηκε προς την Ελλάδα στη δεκαετία του 1870, λόγω:

α)της οικονομικής κρίσης του 1873

β) και της εύνοιας του Τρικούπη.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας του 19^ου αιώνα;

α) Βαθμιαία αστικοποίηση

β) Ενίσχυση του ρόλου των αστικών στρωμάτων

γ) Η κοινωνική πυραμίδα αποτελούνταν από τους:

1. Οι αγρότες: αποτελούσαν την πλειονότητα του πληθυσμού και ήταν μικροϊδιοκτήτες και ακτήμονες (κολίγοι).
2. Τα αστικά στρώματα: αποτελούνταν από τους επιχειρηματίες και τους δημοσίους υπαλλήλους και έπαιζαν έναν δυναμικό ρόλο στην ελληνική κοινωνία.
3. Οι εργάτες: απασχολούνταν στη νεόκοπη ελληνική βιομηχανία.

Ποιο κοινωνικοί μετασχηματισμοί συντελούνται;

α) Η μετανάστευση εντάθηκε στη διάρκεια του 19^ου αι. με προορισμό τις πλούσιες ελληνικές παροικίες του εξωτερικού και, στα τέλη του 19^ου αι., τις ΗΠΑ.

β) Οι αγώνες των ακτημόνων της Θεσσαλίας, που έφτασαν μέχρι και την ένοπλη σύγκρουση στο Κιλελέρ το 1910, ήταν ένας από τους παράγοντες που ώθησαν στη διανομή των τσιφλικιών.

Γ)Το εργατικό κίνημα έκανε τα πρώτα βήματά του αυτήν την εποχή.

δ) Το γυναικείο ζήτημα τέθηκε στο πλαίσιο των γενικότερων αναζητήσεων που έφερε η αστικοποίηση, με κύριο αίτημα την ανάγκη εκπαίδευσης των γυναικών.

ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠΟΧΗΣ (Ι.Μ.Ε.)

Δείτε αποσπάσματα από την ταινία “Νύφες”του Π. Βούλγαρη

Δείτε εδώ ένα άλλο βίντεο της μηχανής του χρόνου για το Κιλελέρ.

Πατήστε εδώ για να δείτε διαδραστικά την ιστορική εξέλιξη του Πειραιά με τον φακό των περιηγητών της εποχής.

Πατήστε εδώ για να δείτε ένα βίντεο για τα μεταλλεία του Λαυρίου.

Δείτε τώρα  ένα ντοκιμαντέρ για τους Έλληνες μετανάστες της Αμερικήςτους Βρωμοέλληνες όπως τους έλεγαν.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 4 Φεβρουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 20 Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στου Γουδή (1909)

Ο Γεώργιος Α΄ βασιλιάς των Ελλήνων – Η ενσωμάτωση των Επτανήσων

Πότε ο Γεώργιος Α΄  γίνεται  βασιλιάς των Ελλήνων;

Μετά την έξωση του Όθωνα, το 1862, οι Δυνάμεις αναγόρευσαν βασιλιά των Ελλήνων τον 18χρονο Δανό πρίγκιπα Γουλιέλμο-Γεώργιο Γκλύξμπουργκ με το όνομα Γεώργιος.

Πότε  και γιατί γίνεται η ενσωμάτωση των Επτανήσων;

Η Αγγλία, πιεζόμενη σοβαρά από τους αγώνες των ριζοσπαστών Επτανησίων που αξίωναν ένωση με την Ελλάδα, πρόσφερε στον νέο βασιλιά τα Επτάνησα (1863). Η επίσημη ενσωμάτωσή τους στο ελληνικό κράτος έγινε το 1864.

Το σύνταγμα του 1864

Ποιοι ήταν οι όροι του Συντάγματος του 1864;

Όταν ο Γεώργιος έφτασε στην Ελλάδα (1863), είχε ήδη συγκληθεί Εθνοσυνέλευση με σκοπό την ψήφιση συντάγματος.

α) Το νέο σύνταγμα του 1864 θεμελιωνόταν στη δημοκρατική αρχή, δηλαδή αναγνώριζε τον λαό ως κυρίαρχο παράγοντα του πολιτεύματος.

β) Ο βασιλιάς οριζόταν ανώτατος άρχοντας της πολιτείας. Έτσι, θεσπιζόταν το πολίτευμα της βασιλευομένης δημοκρατίας.

γ) Τη νομοθετική εξουσία θα ασκούσαν από κοινού ο βασιλιάς και η Βουλή. Η Γερουσία καταργήθηκε ως θεσμός αντιδημοκρατικός.

δ) Δικαίωμα ψήφου αναγνωριζόταν στους άνδρες που είχαν συμπληρώσει το 21ο έτος της ηλικίας τους.

ε) Η εκτελεστική εξουσία ασκούνταν από τον βασιλιά με τη συνεργασία υπουργών που διόριζε ο ίδιος.

στ)  Η δικαστική εξουσία κηρύχθηκε ανεξάρτητη.

Εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις

Ποιο ήταν το έργο του Κουμουνδούρου ως πρωθυπουργού; Γιατί ο βασιλιάς τον απομάκρυνε από τη θέση του;

 Ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος ήταν ο πολιτικός που δέσποσε την περίοδο 1864-1881. Ως πρωθυπουργός :

α) προχώρησε σε διανομή των εθνικών γαιών (1871) που είχαν μείνει αδιάθετες και

β) επεδίωξε τη διεύρυνση των ελληνικών συνόρων.

Αρκετές επιλογές του, ιδίως στην εξωτερική πολιτική, έβρισκαν αντίθετο τον Γεώργιο, που τον απομάκρυνε όταν ο Κουμουνδούρος αποφάσισε την αποστολή ελληνικού στρατού για την ενίσχυση της κρητικής επανάστασης των ετών 1866-1869.

Πώς κρίνεται η λειτουργία του κοινοβουλευτισμού την περίοδο αυτή;

Γενικότερα, ο κοινοβουλευτισμός λειτουργούσε με προβλήματα.

α) Με δεδομένο ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν ήταν μόνιμοι, πολλοί πολίτες πίεζαν τους βουλευτές για να εξασφαλίσουν κάποιο διορισμό στο δημόσιο.

β)  Καθώς δεν υπήρχαν συγκροτημένα κόμματα, οι βουλευτές, με τη σειρά τους, στήριζαν με την ψήφο τους στη Βουλή εκείνον τον πολιτικό αρχηγό που τους εξασφάλιζε διορισμούς των οπαδών τους.

γ) Ο κυριότερος, ωστόσο, παράγοντας πολιτικής αστάθειας ήταν ο βασιλιάς, που, όταν διαφωνούσε με μια κυβέρνηση, δεν δίσταζε να την ανατρέψει.

Τι ήταν η «αρχή της δεδηλωμένης»;

Όπως προαναφέρθηκε, ο βασιλιά ήταν παράγοντας πολιτικής αστάθειας γιατί  όταν διαφωνούσε με μια κυβέρνηση, δεν δίσταζε να την ανατρέψει. Την αντίθεσή του σε αυτή την πρακτική εξέφρασε ένας νέος πολιτικός, ο Χαρίλαος Τρικούπης, σε άρθρο του υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο «Τις πταίει;» (1874). Σύμφωνα με τον Τρικούπη, ο βασιλιάς θα έπρεπε να διορίζει πρωθυπουργό μόνο εκείνον που είχε τη «δεδηλωμένη» εμπιστοσύνη της Βουλής, δηλαδή την υποστήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών.

Πώς αντέδρασε ο βασιλιάς στην κριτική του Χαριλάου Τρικούπη;

Αντιμέτωπος με αυτή την κριτική, ο Γεώργιος διόρισε, το 1875, τον επικριτή του, Χαρίλαο Τρικούπη προσωρινό πρωθυπουργό για να πραγματοποιήσει εκλογές. Κατά την έναρξη των εργασιών της νέας Βουλής, ο Γεώργιος εκφώνησε λόγο γραμμένο από τον Τρικούπη (Λόγος του Θρόνου) στον οποίο αναγνώριζε την αρχή της δεδηλωμένης. Έτσι άρχισε μια νέα φάση στην πολιτική ζωή της Ελλάδας.

Ο δικομματισμός

Τι ήταν ο δικομματισμός και πώς επικράτησε;

Η καθιέρωση της αρχής της δεδηλωμένης οδήγησε τα μικρά κόμματα, που δεν μπορούσαν, πλέον, να παίζουν αυτόνομα κάποιο σημαντικό ρόλο, είτε στην εξαφάνιση είτε στην ενσωμάτωση σε μεγαλύτερα κόμματα. Έτσι, τη δεκαετία 1885-1895 εναλλάσσονταν στην εξουσία δύο κόμματα, με επικεφαλής, το ένα τον Χαρίλαο Τρικούπη και το άλλο τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη. Το σύστημα αυτό ονομάστηκε δικομματισμός.

Το πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη

Ποιοι ήταν οι στόχοι του Χαρίλαου Τρικούπη ως πρωθυπουργού;

Οι στόχοι του Χ. Τρικούπη συνοψίζονταν στη δημιουργία ενός κράτους σύγχρονου και οικονομικά αναπτυγμένου. Κύριες πλευρές της πολιτικής του ήταν:

α) η κατασκευή μεγάλων έργων υποδομής (σιδηροδρομικό δίκτυο, οδοποιία, διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου κ.ά.) που θα στήριζαν την οικονομική ανάπτυξη,

β) η ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεων,

γ) η εξυγίανση της δημόσιας διοίκησης μέσω της θέσπισης αντικειμενικών κριτηρίων πρόσληψης και

δ) η επιδίωξη ειρηνικής συμβίωσης με την Οθωμανική αυτοκρατορία.

Ποια μέτρα πήρε ο Τρικούπης για να υλοποιήσει τους στόχους του;

Για να πετύχει τα παραπάνω, ο Τρικούπης:

α) Επέβαλε βαρύτατη φορολογία.

β) Σύναψε μεγάλα δάνεια με τράπεζες του εξωτερικού.

γ) Προσέφερε στους Έλληνες κεφαλαιούχους του εξωτερικού προνομιακούς όρους για επενδύσεις.

Οι θέσεις του Θεόδωρου Δηλιγιάννη

Ποιες ήταν οι πολιτικές απόψεις του πολιτικού αντιπάλου του Τρικούπη, Θ. Δηλιγιάννη;

Ο Θ. Δηλιγιάννης:

α) Υποστήριζε ότι θα έπρεπε η φορολόγηση να είναι η μικρότερη δυνατή.

β) Υπογράμμιζε τις συνέπειες των τρικουπικών μέτρων για τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα.

γ) Κατηγορούσε τον Τρικούπη ότι έδειχνε εύνοια προς τους οικονομικά ισχυρούς.

δ) Θεωρούσε θεμιτή (λογική) την εναλλαγή των οπαδών της εκάστοτε κυβέρνησης στις κρατικές θέσεις και γι’ αυτό,  κατήργησε, όταν έγινε πρωθυπουργός, τον τρικουπικό νόμο περί «προσόντων των δημοσίων υπαλλήλων».

Η πορεία προς την οικονομική και εθνική κρίση

Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην πτώχευση; Ποιος ανέλαβε έπειτα την εξουσία;           

Η αδυναμία της Ελλάδας να ανταποκριθεί στις οικονομικές της υποχρεώσεις οδήγησε τον Χ. Τρικούπη στην απόφαση να κηρύξει, το 1893, τη χώρα υπό πτώχευση. Στις εκλογές που έγιναν το 1895 ο Τρικούπης δεν εκλέχτηκε ούτε βουλευτής. Ο νέος πρωθυπουργός Θ. Δηλιγιάννης ήρθε αντιμέτωπος με πλήθος προβλημάτων.

Ο πόλεμος του 1897 και οι πολιτικές εξελίξεις έως το 1908

Ποια ήταν η αφορμή του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897; Πώς έληξε;

Το 1896 ξέσπασε επανάσταση στην Κρήτη. Πιεζόμενος από την κοινή γνώμη,  ο Δηλιγιάννης, που εμπνεόταν από τη Μεγάλη Ιδέα, έστειλε στρατό στην Κρήτη (Φεβρουάριος 1897). Σχεδόν αμέσως άρχισε στη Θεσσαλία ελληνοτουρκικός πόλεμος στον οποίο ο ελληνικός στρατός, με αρχιστράτηγο τον διάδοχο Κωνσταντίνο, ηττήθηκε. Μάλιστα, οι οθωμανικές δυνάμεις έφτασαν ως τη Λαμία και σταμάτησαν τις επιχειρήσεις εκκενώνοντας τη Θεσσαλία μόνο αφού ο σουλτάνος έλαβε διαβεβαίωση από τις Δυνάμεις ότι η Ελλάδα θα πλήρωνε τεράστια πολεμική αποζημίωση.

Ποιες ήταν οι οικονομικές συνέπειες της ήττας του 1897 για την Ελλάδα;

α) Προκειμένου να πληρώσει την τεράστια αποζημίωση στον σουλτάνο, η Ελλάδα αναγκάστηκε να πάρει νέο δάνειο.

β) Επιπλέον, οι Δυνάμεις, για να διασφαλίσουν ότι η Ελλάδα θα αποπληρώσει τα χρέη της, υποχρέωσαν τη χώρα να δεχτεί μια επιτροπή Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ), η οποία ανέλαβε τη διαχείριση των κυριότερων ελληνικών δημοσίων εσόδων.

Ποιο λόγοι οδήγησαν στο Κίνημα στου Γουδή;

α) Μετά την ήττα του 1897, η λαϊκή δυσαρέσκεια εναντίον των πολιτικών και των Ανακτόρων συνεχώς μεγάλωνε.

β) Οι συνεχείς παρεμβάσεις, τόσο του βασιλιά Γεώργιου όσο και άλλων μελών της βασιλικής οικογένειας, στην πολιτική ζωή και στη λειτουργία των ενόπλων δυνάμεων ήταν ένας από τους κύριους παράγοντες που οδήγησαν στην εκδήλωση, το 1909, στρατιωτικού κινήματος στου Γουδή .

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Αρχή της δεδηλωμένης:  Ήταν όρος  λειτουργίας του πολιτεύματος, σύμφωνα με τον οποίο βασιλιάς θα έπρεπε να διορίζει πρωθυπουργό μόνο εκείνον που είχε τη «δεδηλωμένη» εμπιστοσύνη της Βουλής, δηλαδή την υποστήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών.

Δικομματισμός: Η εναλλαγή στην εξουσία δύο μόνο κομμάτων

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 20 Ιανουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

Ο δρόμος για τον Παράδεισο είναι μακρύς, Μαρούλα Κλιάφα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-A107/391/2592,21882/index08_05.html

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ

Πρόκειται για επιστολικό  μυθιστόρημα.

ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Αποτελείται από έναν αριθμό πλασματικών συνήθως επιστολών, ο οποίος δεν είναι σταθερός αλλά  ποικίλει. Ο ρόλος του κάθε ήρωα-επιστολογράφου σηματοδοτείται από τον αριθμό των επιστολών του μέσα στο μυθιστόρημα.  Υπάρχουν μυθιστορήματα που περιέχουν τις επιστολές μόνο ενός προσώπου, του επώνυμου «ήρωα» ή της «ηρωίδας» του μυθιστορήματος. Τα περισσότερα όμως είναι «πολυφωνικά», δηλαδή οι επιστολογράφοι-ήρωες είναι περισσότεροι.

Το είδος αυτό του μυθιστορήματος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα τον 18ο αιώνα, καθώς έδινε τη δυνατότητα στους συγγραφείς να παρουσιάσουν τις πληροφορίες ως αληθινές μαρτυρίες – ντοκουμέντα. Επιπλέον παρουσιάζει τα γεγονότα από την οπτική γωνία του κάθε αφηγητή. Τέλος, επειδή απουσιάζει η συνθετική ικανότητα του αφηγητή, ο αναγνώστης του είναι «υποχρεωμένος» ν’ αναπληρώνει τα πολύ περισσότερα απ’ ό,τι στο  κανονικό μυθιστόρημα «κενά σημεία». Αυτό σημαίνει ότι ο αναγνώστης αποκτά πιο ενεργό ρόλο προκειμένου να συμπληρώσει τα γεγονότα και τα νοήματα.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

1^η επιστολή: Τα παράπονα της Βερόνικας για τη σκληρή στάση των ανθρώπων.

2^η επιστολή: Η κατανόηση και η στήριξη της Ελένης.

ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ-ΘΕΜΑ

Η άρνηση των ανθρώπων να αποδεχτούν τη διαφορετικότητα και οι συνέπειες.

ΗΡΩΕΣ

Κύριοι: Η Βερόνικα και η Ελένη

Δευτερεύοντες:  Στην  1^η επιστολή, η μητέρα, ο πατέρας και ο αδερφός της Βερόνικας, οι νέοι γείτονες κάποιος ένοικος και ο ιδιοκτήτης του διαμερίσματος. Στη 2^η επιστολή, ο πατέρας και διάφοροι άγνωστοι άνθρωποι.

1^η ΕΠΙΣΤΟΛΗ

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΒΕΡΟΝΙΚΑΣ

Είναι η ρατσιστική συμπεριφορά των γειτόνων που όχι μόνο δεν κάνουν σχέσεις με την οικογένειά της αλλά θέλουν να τους διώξουν από την πολυκατοικία. Επειδή είναι Αλβανοί, θεωρούνται κακοί και ανεπιθύμητοι και αντιμετωπίζονται σκληρά, επιθετικά και απαξιωτικά. Το πρόβλημα είναι ψυχολογικό (θλίψη) και πρακτικό (θα τους διώξουν). Το πρόβλημα αισθητοποιείται από την αναφορά πολλών περιστατικών, όπως η προσβολή προς τη μητέρα και τον αδερφό της.

ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΕΡΟΝΙΚΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΗΣ

Η επιστολή με το Α΄ πρόσωπο και τον εξομολογητικό χαρακτήρα, παρουσιάζει άμεσα τα συναισθήματα. Είναι η θλίψη, η απογοήτευση, ο πόνος, το αίσθημα της αδικίας, του διωγμού, της περιθωριοποίησης και της περιφρόνησης. Δεν μπορεί να καταλάβει ποια διαφορά υπάρχει  μεταξύ ανθρώπων διαφορετικής εθνικότητας ούτε το μίσος των ανθρώπων. Νιώθει ζήλια (όχι με την κακή έννοια) για την Ελένη που δεν αντιμετωπίζει τέτοια προβλήματα.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΒΕΡΟΝΙΚΑΣ

Ευαίσθητη, απογοητευμένη, πικραμένη, σέβεται τις ανθρωπιστικές αξίες, οραματίζεται έναν κόσμο χωρίς διαχωριστικές γραμμές.

2^η ΕΠΙΣΤΟΛΗ

ΤΙ ΕΝΟΧΛΕΙ ΤΗΝ ΕΛΕΝΗ ΣΤΗ ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Ως πιο αρνητικό δε θεωρεί τη σκληρή στάση, αλλά την υποκρισία και τον οίκτο. Δηλαδή, θεωρεί απαράδεκτο οι άνθρωποι  να λυπούνται κάποιον που έχει πρόβλημα ή να αδιαφορούν για το πρόβλημα και να κάνουν ότι δεν το βλέπουν. Προφανώς όλα αυτά προέρχονται από την προσωπική της εμπειρία.

Ο ΑΥΡΙΑΝΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΜΠΑΣΚΕΤ

Η Ελένη είναι ανάπηρη και δεν μπορεί να συμμετέχει σε αγώνες. Προσπαθεί όμως να αντιμετωπίσει το πρόβλημά της  πλάθοντας στη φαντασία της μια άλλη εικόνα του εαυτού της (ένα υγιές κορίτσι που ασχολείται με αθλητισμό). Άρα δεν έχει συμβιβαστεί με την κατάστασή της και κρύβει το πρόβλημα από τη φίλη της παρουσιάζοντας μια εξιδανικευμένη εικόνα του εαυτού της.

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΕΛΕΝΗΣ

Αισθάνεται λύπη, κατανόηση και ενδιαφέρον για τη φίλη της. Φαίνεται να έχει θάρρος και ελπίδα για τη ζωή και  ελπίζει ότι κάποτε θα κατακτήσει την ευτυχία αν  και ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μακρύς.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΕΛΕΝΗΣ

Η Ελένη προσπαθεί να στηρίξει τη φίλη της δίνοντας κουράγιο και αισιοδοξία. Είναι μια ώριμη κοπέλα, που γνωρίζει τις δυσκολίες της ζωής, κατανοεί τη σκληρότητα του κόσμου. Δεν μας εκπλήσσει αυτό, γιατί το πρόβλημά της (κινητικά προβλήματα) την οδηγεί και αυτήν στο κοινωνικό περιθώριο και τον αποκλεισμό. Εμπνέεται από τις ανθρωπιστικές αξίες και κατακρίνει τον ρατσισμό και την ξενοφοβία. Δεν έχει όμως συμβιβαστεί με το πρόβλημά της και βρίσκει διέξοδο σε μια φανταστική πραγματικότητα. (φαντάζεται πως είναι ένα υγιές,  κοινωνικό  και γεμάτο δραστηριότητες κορίτσι).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΙΤΛΟΥ (Ο δρόμος για τον Παράδεισο είναι μακρύς)

Ο Παράδεισος συμβολίζει την ευτυχία, τη γαλήνη. Η πορεία (ο δρόμος) προς την ευτυχία είναι δύσκολος, δύσβατος. Συναντά κανείς εμπόδια, την έχθρα ή την αδιαφορία των άλλων, τη δική του απογοήτευση, την αδυναμία να συνεχίσει την πορεία αυτή. Όταν αλλάξουν οι συνθήκες και γίνουν πιο φιλικές και όταν ο ίδιος ανακτήσει τις δυνάμεις του και συνεχίσει τον δρόμο ξεπερνώντας τις δυσκολίες αυτές, φτάνει στον δικό του Παράδεισο. Χρειάζεται όμως συνεχής αγώνας, κουράγιο, δύναμη και πείσμα. Αυτό τον αγώνα έχει να κάνει η Βερόνικα και η Ελένη για να τις δεχτεί η κοινωνία και να τις αντιμετωπίσει ως ισότιμα μέλη της.

ΓΛΩΣΣΑ

Απλή δημοτική, πράγμα λογικό αφού γράφουν δυο δεκαπεντάχρονα κορίτσια. Το  ύφος είναι  απλό, σαφές , κατανοητό, εξομολογητικό, προσωπικό και αποκαλυπτικό, αφού πρόκειται για επιστολές.

ΧΡΟΝΟΣ

Ο σαφής χρόνος των επιστολών (1^η και 6^η Δεκεμβρίου) και ο ακαθόριστος χρόνος των γεγονότων (προ ημερών, χθες, αύριο κλπ).

ΤΟΠΟΣ

Η πολυκατοικία.

ΑΦΗΓΗΤΗΣ ΚΑΙ  ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

Πρόκειται για πρωτοπρόσωπους αφηγητές, δηλαδή τα δύο κορίτσια που παρουσιάζουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Φυσικά  το κείμενο στηρίζεται στην αφήγηση ως αφηγηματικό τρόπο, αφού πρόκειται για επιστολές. Θα μπορούσαμε να πούμε, επίσης,  ότι στις επιστολές αυτές ενσωματώνεται και ο εσωτερικός μονόλογος-σκέψεις αλλά και ο διάλογος αφού οι επιστολές έχουν αποδέκτη.

ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ

Μεταφορές (ένας κόμπος είχε σταθεί στο λαιμό μου)

Αποσιώπηση ( οικονομική άνεση, ομορφιά, έρωτα…)

Ρητορικές ερωτήσεις (Τι να της έλεγε;)

Ασύνδετο σχήμα (οικονομική άνεση, ομορφιά, έρωτα..)

Εικόνες οπτικοακουστικές (η μαμά δε μίλησε καθόλου)

Επανάληψη (πως με τον καιρό θα τους περάσει. Αυτούς μπορεί να τους περάσει.)

Αποσιώπηση: υπάρχει όταν ο λόγος σταματά, επειδή ο ομιλητής δεν θέλει να συνεχίσει (είτε από άγνοια είτε από συγκίνηση είτε για έμφαση) και τη θέση του παίρνουν αποσιωπητικά (….). Δες και την  κατηγορία τα σχήματα λόγου της λογοτεχνία.

Ρητορική ερώτηση: είναι η ερώτηση που διατυπώνεται απλώς ως σχήμα λόγου και όχι για να απαντηθεί, καθώς η απάντησή της είτε είναι αυτονόητη είτε εντελώς περιττή. Η ρητορική ερώτηση έχει σκοπό να προβληματίσει τον αναγνώστη και να τον οδηγήσει στο υπονοούμενο συμπέρασμα του πομπού.

Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ  ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ

Ο όρος ρατσισμός κυριολεκτικά  σημαίνει το μίσος ή τον φόβο για άτομα που ανήκουν σε φυλές διαφορετικές από τη δική μας, καθώς και την εχθρική ή και υποτιμητική στάση απέναντί τους. Τα παραπάνω συνδέονται με την πεποίθηση ότι οι φυλές από τις οποίες προέρχονται είναι κατώτερες από τη δική μας. Ο όρος ρατσισμός χρησιμοποιείται κατ’ επέκταση και προς άτομα διαφορετικά από εμάς, όσον αφορά άλλα διακριτικά γνωρίσματα πέρα από τη φυλή, π.χ. το φύλο, την εθνική/τοπική καταγωγή, την κοινωνική θέση, την κατάσταση της υγείας.

Κοινωνικός ρατσισμός: εκδηλώνεται απέναντι σε άτομα που έχουν αναπηρίες, ανήκουν σε χαμηλότερα κοινωνικά και οικονομικά στρώματα, είναι ναρκομανείς, φυλακισμένοι, ασκούν χειρωνακτικά επαγγέλματα, δεν έχουν καλές επιδόσεις στο σχολείο, δεν ντύνονται σύμφωνα με τη μόδα…

Θρησκευτικός ρατσισμός: εκδηλώνεται όταν μια θρησκεία (ή δόγμα) θεωρείται ως η μόνη αληθινή και αντιμετωπίζονται υποτιμητικά και εχθρικά οι άλλες θρησκείες (ή δόγματα).

Φυλετικός ρατσισμός:  τα άτομα που ανήκουν σε μια συγκεκριμένη φυλή (πχ λευκή) θεωρούν ότι είναι ανώτεροι από αυτούς που ανήκουν σε άλλη φυλή (πχ μαύρη φυλή)

Εθνικός ρατσισμός:  άτομα ενός έθνους θεωρούνται ανώτερα από τα άλλα έθνη.

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ Ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μακρύς.

Μια αγγελία για αλληλογραφία σε ένα περιοδικό γίνεται η αφορμή για τη δημιουργία μιας ζεστής φιλίας ανάμεσα σε δύο δεκαπεντάχρονα κορίτσια που ανήκουν σε δυο διαφορετικούς κόσμους: τη Βερόνικα, που έρχεται από την Αλβανία κουβαλώντας τις τραυματικές εμπειρίες του ξεριζωμού, και την Ελένη, κόρη αστικής αθηναϊκής οικογένειας, που κανένα πρόβλημα δε φαίνεται να σκιάζει τη ζωής της.
Επί οχτώ ολόκληρους μήνες οι δυο φίλες αλληλογραφούν και εκμυστηρεύονται η μία στην άλλη τις ενδόμυχες σκέψεις και τα όνειρά τους. Περιγράφουν με χιούμορ τη ζωή τους στο σχολείο, σχολιάζουν τα όσα παράλογα συμβαίνουν γύρω τους, ερωτεύονται, απογοητεύονται, αλλά και ελπίζουν.
Και ξαφνικά… Ξαφνικά όλα ανατρέπονται. Η γέφυρα επικοινωνίας που έχουν στήσει ανάμεσά τους κλονίζεται. Ένα μυστικό σκιάζει τη σχέση τους. Θα σταθεί άραγε αυτό αφορμή για να χαλάσει η φιλία τους;

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

Αντώνη Σουρούνη, «Ξενοφοβία»

Το σήμα κατατεθέν του πατέρα μου ήταν πάντα το χοντρό του μουστάκι. Στη δεκαετία του ’50, όταν πήγε στη Γερμανία να δουλέψει, μετά από λίγο καιρό ο προϊστάμενος στο εργοστάσιο του είπε:

«Ή τη δουλειά ή το μουστάκι. Διάλεξε ποιο από τα δύο θες να χάσεις».

Την εποχή εκείνη υπήρχαν πολύ λίγοι ξένοι κι ακόμη λιγότεροι ξένοι με μουστάκι. Όταν θέλησε να μάθει το λόγο, του είπαν ότι οι Γερμανοί συνάδελφοι τον βλέπουν και τρομάζουν. Ο πατέρας μου ήξερε καλά τί θα πει τρόμος. Είχε ζήσει τη σφαγή της Σμύρνης, είχε ζήσει το αλβανικό μέτωπο, τον Εμφύλιο, τη φτώχια, την ανεργία, δεν ήθελε λοιπόν να τρομάζει τους ανθρώπους. Το ξύρισε. Τώρα όμως τρόμαξε ο ίδιος και σ’ ένα μήνα το ξανάφησε.

«Ας με διώξουν», είπε. «Δεν θα μου λεν οι Γερμανοί πώς να ξυρίζομαι».

Δεν τον έδιωξαν, γιατί είχαν προλάβει να δούνε όλοι πως δίχως εκείνες τις τρίχες ήταν κι αυτός ένας συνηθισμένος άνθρωπος σαν τους ίδιους και δεν υπήρχε λόγος να τον φοβούνται. Είχαμε προλάβει όμως κι εμείς να διαπιστώσουμε γιατί οι γείτονές μας Γερμανοί δεν καλημέριζαν την καλημέρα μας. Μας φοβούνταν. Εμείς φοβόμασταν αυτούς κι αυτοί εμάς. Όταν μπαίναμε στο μπακάλικο να ψωνίσουμε, ο μπακάλης βιαζόταν να ξεμπερδεύει μαζί μας, κι αν τύχαινε κανένας γείτονας να ’ρχεται από απέναντι, άλλαζε καλού κακού πεζοδρόμιο. Οι ποσότητες των τροφίμων που αγοράζαμε τον είχαν τρομάξει και το είχε διαδώσει παντού. Άλλωστε μας έβλεπαν όλοι που γυρίζαμε καταφορτωμένοι. Αφού πεινούσαμε τόσο, γιατί να μη φάμε και άνθρωπο; Πού ξέρανε με τί τρεφόμασταν εκεί απ’ όπου ήρθαμε; Δυο βήματα παρακάτω ήταν η Αφρική, μπορεί κι ένα βήμα. Γιατί λοιπόν να μην καταβροχθίζομε κι ανθρώπους; Εδώ που τα λέμε, ίσως και να το κάναμε, αν δεν είχαμε τη δουλειά μας και δε χορταίναμε απ’ αυτήν.

Ο δρόμος όπου έμεναν οι γονείς μου ήταν ένας εργατικός δρόμος, όπου σπάνια συναντούσες άνθρωπο. Ολημερίς βρίσκονταν κλεισμένοι στα εργοστάσια, ολοβραδίς μπρος στην τηλεόραση κι ολονυχτίς κοιμούνταν. Όποιος έκανε κάτι έξω απ’ αυτά ήταν ύποπτος. Οι συμπατριώτες μας που έρχονταν από μακριά να γιορτάσουμε τις άγιες μέρες τούς τρόμαζαν και τους πανικόβαλλαν. Παρακολουθούσαν πίσω από τις κουρτίνες τα αυτοκίνητα που κατέφθαναν γεμάτα οικογένειες, ταψιά και τεντζερέδες και δεν μπορούσαν να καταλάβουν τί συμβαίνει. Για κείνους ήταν άγριες μέρες και δεν ησύχαζαν ώσπου ν’ ακούσουν τ’ αυτοκίνητα να φεύγουν. Ρωτούσαν το σπιτονοικοκύρη μήπως υπήρχε καμιά κρυφή ταβέρνα μες στο σπίτι του και ποιος πληρώνει όλα τούτα τα φαγιά. Εκείνος φοβόταν πιο πολύ απ’ όλους, γιατί είχε καταντήσει να ’ναι ξένος μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Μόνο η δική του οικογένεια ήταν γερμανική κι ούτε ήξερε μέχρι πότε θα εξακολουθούσε να ’ναι. Μέσα στο αχούρι του ζούσαν άλλες δύο οικογένειες αλλοδαποί, μια ιταλική και μια ακόμα ελληνική. Οι μόνοι γκάσταρμπάιτερ σ’ ολόκληρη την περιοχή. Όλοι αυτοί ανεβοκατέβαιναν τις σάπιες σκάλες που χρησιμοποιούσαν η γυναίκα του και τα παιδιά του, μπαινόβγαιναν στο ίδιο αποχωρητήριο της αυλής με ξεκούμπωτα πουκάμισα και λυμένα ζωνάρια και ανοιγόκλειναν την ίδια πόρτα, που πίσω της ποτέ δεν ήξερες τί σε περιμένει. Τα ’λεγε όλα αυτά στους γείτονες, όταν τον κατηγορούσαν πως έφερε μες στα πόδια τους αγριωπούς και πεινασμένους αγνώστους για μια χούφτα μάρκα. Προσπαθούσε να τους πείσει ότι τα κεφαλάκια και τα έντερα που έβλεπαν να κουβαλάνε οι νοικάρηδές του προέρχονταν από αρνάκια που αγόραζαν κανονικά από τα σφαγεία κι όχι από σφαγμένους Γερμανούς. Τί να πει κι ο ίδιος, που τα παιδιά του του μιλούσαν ήδη λέξεις ακαταλαβίστικες και τρώγανε όλ’ αυτά τα σκατά. Το σπίτι του βρομοκοπούσε σκόρδο χωρίς να το βάζει στο στόμα του. Όπως κι εκείνοι μισούσε το σκόρδο κι όμως ήταν αναγκασμένος ν’ ανέχεται την μπόχα του, για να μπορεί ν’ αγοράζει τα λουκάνικα που τόσο αγαπούσε.

Η κόρη του αγάπησε το σκόρδο, επειδή προηγουμένως αγάπησε τον Έλληνα που το ’τρωγε. Όταν περνάω από την Κολονία, πηγαίνω και τους βλέπω.

«Το καλοκαίρι θα ’ρθω στην Ελλάδα», μου λέει κάθε φορά ο παλιός μου σπιτονοικοκύρης. «Ο εγγονός μου μου μαθαίνει ελληνικά».

Ποτέ δεν ήρθε. Και γιατί νά ’ρθει άλλωστε; Η Ελλάδα πήγε κοντά του.

[πηγή: Αντώνης Σουρούνης, Κυριακάτικες ιστορίες, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα ³2002, σ. 43-45]

ΞΕΝΟΙ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΠΟΛΗ (ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ)

ΠΗΓΕΣ

Ψηφιακό βιβλίο Κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄Γυμνασίου

Βιβλίο του Εκπαιδευτικού

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 16 Ιανουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 19. Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) με ερωτήσεις και απαντήσεις

ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΗ 1843-1844

το Σύνταγμα του 1844

Ποιο πολίτευμα θεσπίστηκε από την  Εθνοσυνέλευση που συγκλήθηκε ύστερα από το κίνημα (επανάσταση) της 3^ης Σεπτεμβρίου 1843; Ποιοι ασκούσαν καθεμιά από τις εξουσίες; (ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

Η Εθνοσυνέλευση, το 1844, ψήφισε σύνταγμα με το οποίο θεσπίστηκε το πολίτευμα της συνταγματικής μοναρχίας.

Τη νομοθετική εξουσία ασκούσαν από κοινού α) ο βασιλιάς, β) η Γερουσία (τα μέλη της διορίζονταν από τον βασιλιά και ήταν ισόβια) και γ) η Βουλή (τα μέλη της εκλέγονταν από το λαό).

Η εκτελεστική εξουσία ασκούνταν από τον βασιλιά μέσω υπουργών που ο ίδιος διόριζε και έπαυε, χωρίς την έγκριση της Βουλής.

Οι δικαστές (δικαστική εξουσία) διορίζονταν και παύονταν από τον βασιλιά.

Πάντως, το σύνταγμα του 1844 διέθετε και ορισμένα φιλελεύθερα στοιχεία (άρθρα για τις ατομικές ελευθερίες).

Η διαμάχη αυτοχθόνων-ετεροχθόνων

Ποια αντίθεση εκφράστηκε στην Εθνοσυνέλευση; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Στη διάρκεια της Εθνοσυνέλευσης εκφράστηκε με ένταση η αντίθεση μεταξύ αυτοχθόνων (Ελλήνων γεννημένων σε περιοχές που εντάχθηκαν στο ελληνικό κράτος) και ετεροχθόνων (Ελλήνων γεννημένων σε περιοχές που βρίσκονταν έξω από τα σύνορα του ελληνικού κράτους). Οι αυτόχθονες διαμαρτύρονταν επειδή οι ετερόχθονες είχαν καταλάβει, χάρη στη μόρφωση που συνήθως διέθεταν, πολλές από τις θέσεις της δημόσιας διοίκησης. Οι αυτόχθονες πίεσαν  ώστε οι ετερόχθονες να μην επιτρέπεται να διοριστούν σε θέσεις της διοίκησης.

Η λειτουργία του πολιτεύματος

Ποια ήταν τα υπέρ και ποια τα κατά από τη θέσπιση του νέου πολιτεύματος;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

ΥΠΕΡ: Η καθιέρωση των κοινοβουλευτικών θεσμών αποτέλεσε, αναμφισβήτητα, μια θετική εξέλιξη.

ΚΑΤΑ: α) Οι υπερεξουσίες του βασιλιά, νόθευαν τον δημοκρατικό χαρακτήρα του πολιτεύματος.

β) τα κόμματα αν και συνέχιζαν να αναπτύσσουν δράση, όμως, δεν ήταν επίσημα αναγνωρισμένα.

Ποιες πρακτικές χρησιμοποιήθηκαν στις επόμενες εκλογές του 1844; Ποιο κόμμα τις εφάρμοσε κυρίως;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

Χρησιμοποιήθηκαν αθέμιτα μέσα (καλπονοθεία, εκβιασμοί, χρηματισμοί) για να επηρεαστούν οι ψηφοφόροι.

Τέτοιες πρακτικές εφάρμοσε κυρίως το γαλλικό κόμμα και ο ηγέτης του, ο Ιωάννης Κωλέττης, που αναδείχτηκε και νικητής των εκλογών.

Πώς κυβέρνησε ως πρωθυπουργός ο Κωλέττης (1844-1847);(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

α)Συνεργάστηκε με τον Όθωνα,

β)παραβίασε κατ’ επανάληψη το σύνταγμα,

γ)αγνόησε τη Βουλή και

δ) χρησιμοποίησε χρήματα του κράτους για την εξυπηρέτηση ψηφοφόρων του.

Μεγάλη Ιδέα και αλυτρωτισμός

Τι ήταν η Μεγάλη Ιδέα;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

Ήταν η άποψη ότι για να αναπτυχθεί η χώρα, θα έπρεπε πρώτα να διευρυνθούν τα ελληνικά σύνορα ώστε να περιλάβουν περιοχές με ελληνικούς πληθυσμούς που βρίσκονταν υπό ξένη  και, κυρίως, υπό οθωμανική κυριαρχία, επειδή η Ελλάδα ήταν φτωχή και οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν έξω από τα σύνορα του ελληνικού κράτους.

Ποιος χρησιμοποίηση για πρώτη φορά τον όρο  Μεγάλη Ιδέα την περίοδο αυτή;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

Αν και η ιδέα  της διεύρυνσης των συνόρων κυκλοφορούσε σχεδόν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ο Κωλέττης, σε ομιλία του στην Εθνοσυνέλευση το 1844, ήταν εκείνος που χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο Μεγάλη Ιδέα, δηλαδή ιδέα για την οποία αξίζει να αγωνιστεί όλο το έθνος.

Ποια θέση απέκτησε η Μεγάλη Ιδέα στην ελληνική πολιτική και ως πότε διατηρήθηκε;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

Γρήγορα, η Μεγάλη Ιδέα έγινε αποδεκτή από την ελληνική κοινωνία, υιοθετήθηκε ως επίσημη κρατική πολιτική και σφράγισε τη ζωή και την ιδεολογία του ελληνισμού μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. (Μικρασιατική καταστροφή)

Ποιοι ονομάστηκαν αλύτρωτοι Έλληνες και τι ήταν ο αλυτρωτισμός;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

Οι Έλληνες που ζούσαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία ονομάστηκαν αλύτρωτοι,  επειδή δεν είχαν, ακόμη, λυτρωθεί, δηλαδή απελευθερωθεί.

Η πολιτική που στόχευε στην ένταξη, των αλύτρωτων Ελλήνων και των εδαφών στα οποία κατοικούσαν, στο ελληνικό κράτος ονομάστηκε αλυτρωτισμός.

Ποια  ήταν η αντίληψη του αγγλικού κόμματος και του ηγέτη του Μαυροκορδάτου για τον αλυτρωτισμό;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)

Η αντίληψη αυτών ήταν ότι μόνο αν προηγούνταν η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας θα ήταν εφικτή και η εδαφική επέκτασή της. Όμως, έβρισκε λιγότερους υποστηρικτές.

Ο Κριμαϊκός πόλεμος (1854-1856) και ο ελληνισμός (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Πότε κι ανάμεσα σε ποιους ξέσπασε ο Κριμαϊκός πόλεμος; Πώς εξελίχθηκε; Τι συνέπειες είχε για την Ελλάδα;

• Το 1854 ξέσπασε ρωσοτουρκικός πόλεμος.
• Αγγλία και Γαλλία τάχθηκαν αμέσως στο πλευρό του σουλτάνου και ο πόλεμος μεταφέρθηκε στη ρωσική χερσόνησο της Κριμαίας (Κριμαϊκός πόλεμος).
• Ο Όθωνας και πολλοί Έλληνες θεώρησαν ότι δινόταν στην Ελλάδα μια καλή ευκαιρία να διευρύνει τα σύνορά της. Έτσι οργανώθηκαν εξεγέρσεις στη Θεσσαλία, στην Ήπειρο και στη Μακεδονία.
• Αμέσως, αγγλικά και γαλλικά στρατεύματα κατέλαβαν τον Πειραιά (1854-1857) απαιτώντας από τον Όθωνα να τηρήσει η Ελλάδα αυστηρή ουδετερότητα.
• Τελικά, ο Κριμαϊκός πόλεμος έληξε με ήττα της Ρωσίας. Αμέσως μετά, ο σουλτάνος, πιεζόμενος και από τις Δυνάμεις, προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις, γνωστές ως Χάτι Χουμαγιούν (1856), με στόχο τη διασφάλιση της ισότητας όλων των υπηκόων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ανεξάρτητα από φυλή ή θρήσκευμα. Έτσι εγκαινιάστηκε μια περίοδος ανάπτυξης του ελληνισμού στην Οθωμανική αυτοκρατορία.
• Παράλληλα στην Ελλάδα, τα τρία παλαιά κόμματα (αγγλικό, γαλλικό και ρωσικό) έπαψαν να υπάρχουν, καθώς, μετά τις εξελίξεις του Κριμαϊκού πολέμου, η ελληνική κοινή γνώμη έχασε την εμπιστοσύνη της και στις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις.

Η έξωση του Όθωνα (1862) (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)

Πότε και γιατί κηρύσσεται έκπτωτος ο Όθωνας;

Εμφάνιση μιας νέας γενιάς πολιτικών, κατά τη δεκαετία του 1850 οδήγησε σε επανάσταση με αίτημα την απομάκρυνση του Όθωνα  (αρχικά στο Ναύπλιο και έπειτα στην Αθήνα). Τελικά ο Όθωνας εγκαταλείπει τη χώρα από  το 1862.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 8 Ιανουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 18. Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3η Σεπτεμβρίου 1843 (με ερωτήσεις και απαντήσεις)

Η ΕΚΛΟΓΗ ΚΑΙ Η ΑΦΙΞΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Για ποιους λόγους οι Μεγάλες Δυνάμεις επεμβαίνουν στα ελληνικά πράγματα μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια και ποιες ενέργειες έκαναν; 

Ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε στην Ελλάδα μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια (1831) έκανε τις Δυνάμεις να επέμβουν στα ελληνικά πράγματα, για να αποτρέψουν τη δημιουργία μιας εστίας αναταραχής στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, εξέλιξη που θα έβλαπτε τα συμφέροντά τους.  Οι ενέργειες που έκαναν ήταν:

α) Όρισαν, βασιλιά της Ελλάδας τον Όθωνα, τον 17χρονο γιο του βασιλιά της Βαυαρίας Λουδοβίκου Α‘ (συνθήκη του Λονδίνου, 1832). Το πολίτευμα ορίστηκε να είναι απόλυτη μοναρχία.

β) Έδωσαν στην Ελλάδα 20.000.000 φράγκα ως πρώτη δόση ενός δανείου που θα έφτανε συνολικά τα 60.000.000 φράγκα.

Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΙΑΣ (1833-1835)

Τι ήταν η αντιβασιλεία, γιατί διορίστηκε και ποια ήταν τα μέλη της; 

Η Αντιβασιλεία ήταν μια επιτροπή από Βαυαρούς αξιωματούχους που θα ασκούσε την εξουσία  μέχρι την ενηλικίωσή του Όθωνα (1835).

Διορίστηκε από τον πατέρα του Όθωνα, επειδή ο Όθωνας ήταν ανήλικος.

Τα τρία κύρια μέλη της ήταν ο Άρμανσμπεργκ, πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών, ο Μάουρερ, αρμόδιος για την εκπαίδευση, τη δικαιοσύνη και την εκκλησία, και ο Χάιντεκ, υπεύθυνος για τις ένοπλες δυνάμεις.

Ποιους στόχους είχε η Αντιβασιλεία;

Η Αντιβασιλεία θέλησε να οικοδομήσει ένα σύγχρονο, κατά τα δυτικά πρότυπα, εθνικό κράτος. Οι επιδιώξεις της συνοψίζονταν στο τρίπτυχο:

• εθνική ανεξαρτησία,
• βασιλική απολυταρχία και συγκεντρωτικό σύστημα διακυβέρνησης.

Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε η διοίκηση του κράτους; Ποια επιλέχθηκε ως νέα πρωτεύουσα και γιατί;

Η διοίκηση του κράτους ήταν συγκεντρωτική. Η Ελλάδα διαιρέθηκε σε 10 νομούς, ενώ η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε το 1834 από το Ναύπλιο στην Αθήνα, κίνηση που σκοπό είχε να τονίσει ότι το νέο κράτος ήταν κληρονόμος της αρχαίας Ελλάδας.

Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε τον στρατό; Τι συνέπειες υπήρξαν; 

Ο στρατός βασίστηκε, αρχικά, στους περίπου 3.500 Βαυαρούς στρατιωτικούς που είχαν έρθει μαζί με τον Όθωνα στην Ελλάδα. Οι Έλληνες αγωνιστές που δεν έγιναν δεκτοί στις ένοπλες δυνάμεις του κράτους έμειναν χωρίς κανέναν πόρο ζωής, με αποτέλεσμα τη μεγάλη δυσαρέσκειά τους. Αρκετοί από αυτούς στράφηκαν στη ληστεία.

Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε τη Δικαιοσύνη; 

Ιδρύθηκαν δικαστήρια και συντάχθηκαν νέοι νόμοι.

Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε την εκπαίδευση; Τι παραμελήθηκε;

α) Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση παρεχόταν στα επταετούς διάρκειας αλληλοδιδακτικά Δημοτικά σχολεία.

β) Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση προσφερόταν στα τριτάξια Ελληνικά σχολεία, που βρίσκονταν στις πρωτεύουσες των επαρχιών, και στα τετρατάξια Γυμνάσια, που υπήρχαν στις πρωτεύουσες των νομών.

γ) Ιδρύθηκε, το 1837, Πανεπιστήμιο στην Αθήνα. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε και το Πολυτεχνικό Σχολείο, πρόδρομος του σημερινού Πολυτεχνείου.

Ωστόσο, η εκπαίδευση των κοριτσιών παρέμεινε παραμελημένη.

Ποια μέτρα έλαβε η Αντιβασιλεία σχετικά με την εκκλησία;

α) Η ελληνική εκκλησία ορίστηκε αυτοκέφαλη, δηλαδή χωρίστηκε διοικητικά από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, απόφαση που υπαγορεύθηκε από το ότι το τελευταίο βρισκόταν σε οθωμανικό έδαφος, υπό την άμεση επιρροή του σουλτάνου.

β) Διατάχθηκε το κλείσιμο των μοναστηριών που είχαν μικρό αριθμό μοναχών.

Ποια ήταν η στάση των Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία; 

Η στάση των Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία ήταν αρχικά δύσπιστη και στη συνέχεια απροκάλυπτα εχθρική. Αναπτύχθηκαν, μάλιστα, συνωμοτικές κινήσεις με σκοπό την ανατροπή της Αντιβασιλείας, ενώ δεν έλειψαν και ανοιχτές εξεγέρσεις.

Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ (1835-1843)

Σταμάτησε η δυσαρέσκεια των Ελλήνων όταν ανέλαβε την εξουσία ο Όθωνας; Γιατί;

Μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Όθωνα (Μάιος 1835), η κατάσταση δεν άλλαξε. Ο βασιλιάς προσπάθησε, όπως και η Αντιβασιλεία πριν απ’ αυτόν, να περιορίσει την επιρροή των κομμάτων ενισχύοντας κατά περιόδους ένα από αυτά και περιθωριοποιώντας τα άλλα. Η πολιτική αυτή συνάντησε έντονες αντιδράσεις που εκφράστηκαν αρχικά με εξεγέρσεις τοπικού χαρακτήρα (Ύδρα, Μεσσηνία).

Η 3η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1843

Ποια προβλήματα οδήγησαν στη επανάσταση της 3^ης Σεπτεμβρίου 1843;

α) Η προσπάθεια του βασιλιά  να περιορίσει την επιρροή των κομμάτων ενισχύοντας κατά περιόδους ένα από αυτά και περιθωριοποιώντας τα άλλα.

β) Η οικονομική κατάσταση των αγροτών που χειροτέρευε και στην ύπαιθρο αναπτυσσόταν η ληστεία.

γ) Η Ελλάδα αδυνατούσε να εξοφλήσει τα δάνειά της, με αποτέλεσμα οι Δυνάμεις να επιβάλουν οικονομικό έλεγχο στη χώρα και περικοπή των κρατικών δαπανών. Οι στρατιωτικοί, από τα πρώτα θύματα των περικοπών, στράφηκαν εναντίον του Όθωνα.

Ποιοι κινητοποιήθηκαν για την επανάσταση και με ποιο σκεπτικό;

Λόγω της γενικής αναταραχής υπήρξε έντονη πολιτική κινητοποίηση από τους πολιτικούς όλων των κομμάτων. Κοινή ήταν η πεποίθηση ότι η παραχώρηση συντάγματος θα απάλλασσε τη χώρα από τους Βαυαρούς και θα την ανακούφιζε από την οικονομική και κοινωνική κρίση.

Ποια ήταν τα γεγονότα;

Τη νύχτα της 2ης προς την 3η Σεπτεμβρίου 1843 α) δυνάμεις της φρουράς της Αθήνας και β) πολλοί πολίτες με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη και τον αγωνιστή του ’21 Μακρυγιάννη συγκεντρώθηκαν έξω από τα ανάκτορα (σημερινή Βουλή) και απαίτησαν από τον Όθωνα να παραχωρήσει σύνταγμα (σε ανάμνηση των γεγονότων ο χώρος ονομάστηκε αργότερα πλατεία Συντάγματος).

Ποια ήταν η αρχική και ποια η τελική στάση του βασιλιά απέναντι στα αιτήματα των επαναστατών;

Ο βασιλιάς, αν και αρχικά αρνήθηκε, υποχρεώθηκε τελικά να προκηρύξει εκλογές για Εθνοσυνέλευση, που θα ψήφιζε σύνταγμα. Έτσι, τελείωσε η περίοδος της απόλυτης μοναρχίας του Όθωνα.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 8 Ιανουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ…

ΜΕΡΟΣ Β1: Οι διαθέσεις του ρήματος

ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ –  ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ – ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ

Τι εννοούμε όταν λέμε διάθεση του ρήματος;

Διάθεση είναι η έννοια του ρήματος που δείχνει τι κάνει, τι παθαίνει ή σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υποκείμενο. Αναφέρεται δηλαδή στη σημασία του ρήματος και στη σχέση που έχει με το υποκείμενό του.

Ποιες είναι οι διαθέσεις του ρήματος;

Η ενεργητική, η  παθητική, η μέση και η ουδέτερη διάθεση.

Τι φανερώνουν τα ρήματα της κάθε διάθεσης;

Τα ρήματα ενεργητικής διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι ο δράστης, δηλαδή   ενεργεί ή κάνει κάτι, π.χ. Ο Νίκος χτύπησε τον Γιώργο.
Τα ρήματα παθητικής διάθεσης  φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι ο δέκτης, δηλαδή παθαίνει κάτι ή δέχεται μια ενέργεια από άλλον π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από το Νίκο.
Τα ρήματα μέσης διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι συγχρόνως δράστης και δέκτης μιας ενέργειας, δηλαδή ενεργεί και η ενέργεια γυρίζει σ’ αυτό π.χ. Η φίλη μου βάφεται πολύ έντονα.
Τα ρήματα ουδέτερης διάθεσης είναι τα ρήματα που φανερώνουν ότι το υποκείμενο βρίσκεται απλώς σε μια κατάσταση, ούτε ενεργεί ούτε παθαίνει κάτι π.χ. κοιμάμαι, ξεκουράζομαι, παραμένω.

Ποια διαφορά έχει η διάθεση από τη φωνή του ρήματος;

Η διάθεση δεν πρέπει να συγχέεται με τη φωνή. Η φωνή (ενεργητική  ή παθητική) αναφέρεται στη μορφή του ρήματος (πιο συγκεκριμένα  στις καταλήξεις των ρημάτων), ενώ η διάθεση αναφέρεται στη σημασία του ρήματος σε σχέση με το υποκείμενό του. Αυτό σημαίνει πως μπορεί ένα ρήμα να είναι παθητικής φωνής, αλλά ενεργητικής διάθεσης π.χ. εργάζομαι ή και το αντίστροφο π.χ. μαύρισα από τον ήλιο).

Ποια ρήματα λέγονται αποθετικά;

Αποθετικά λέγονται τα ρήματα που σχηματίζουν μόνο παθητική φωνή και έχουν ενεργητική διάθεση. Π.χ.  Ο πατέρας μου αισθάνθηκε έναν οξύ πόνο στο στομάχι.

Πότε λέμε ότι έχουμε ενεργητική και πότε παθητική σύνταξη;

Όταν διατυπώνουμε μια πρόταση με ρήμα ενεργητικής διάθεσης,  π.χ. Ο Νίκος χτύπησε τον Γιώργο, έχουμε ενεργητική σύνταξη.

 Όταν διατυπώνουμε την πρόταση με ρήμα παθητικής διάθεσης,  π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από τον Νίκο, έχουμε παθητική σύνταξη.

Τι είναι το ποιητικό αίτιο;

Στην παθητική σύνταξη, το πρόσωπο ή πράγμα που κάνει την ενέργεια (από το οποίο παθαίνει κάτι το υποκείμενο) δίνεται με ένα προθετικό σύνολο (πρόθεση «από» + όνομα) και ονομάζεται ποιητικό αίτιο, π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από τον Νίκο.

        Το  «από» + αιτιατική  είναι πάντα ποιητικό αίτιο;

Το «από» + αιτιατική δε δηλώνει πάντα το ποιητικό αίτιο. Μπορεί να δηλώνει και την αιτία (να είναι προθετικό σύνολο που δηλώνει αιτία), π.χ. «Προδόθηκε από ένα σημάδι που είχε στο πρόσωπο» (το «από ένα σημάδι» δηλώνει αιτία και δεν είναι ποιητικό αίτιο).

Γιατί επιλέγεται η ενεργητική ή η παθητική σύνταξη;

Με την ενεργητική σύνταξη δίνεται τονίζεται το υποκείμενο, δηλαδή ο δράστης και το  ύφος γίνεται πιο προσωπικό, άμεσο, ζωντανό κ.λπ..

Με την παθητική σύνταξη τονίζεται το αποτέλεσμα της ενέργειας, η πράξη που κάνει το υποκείμενο και το ύφος γίνεται πιο επίσημο, τυπικό και απρόσωπο.

Πώς γίνεται η  μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης σε παθητική και αντίστροφα;

1)Το αντικείμενο (εκεί που μεταβαίνει η ενέργεια) της ενεργητικής σύνταξης γίνεται υποκείμενο της παθητικής σύνταξης,

2) το ρήμα της ενεργητικής σύνταξης μετατρέπεται σε ρήμα παθητικής διάθεσης,

3) το υποκείμενο της ενεργητικής μετατρέπεται σε ποιητικό αίτιο της παθητικής σύνταξης.

Υποκ.                     Ρήμα Ενεργ. Διάθ.      Αντικ.

Ενεργητική σύνταξη → «Ο αδερφός μου χτύπησε τη γάτα»

Υποκ.      Ρήμα  Παθ. Διάθ.           Ποιητ. αίτιο.

Παθητική σύνταξη  → «Η γάτα χτυπήθηκε από τον αδερφό μου»

ΜΕΡΟΣ Β2: Μεταβατικά και αμετάβατα ρήματα

Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται τα ρήματα ενεργητικής διάθεσης;

Διακρίνονται σε μεταβατικά και αμετάβατα.

Μεταβατικά είναι τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου μεταβαίνει σε άλλο πρόσωπο ή πράγμα   που είναι το αντικείμενο π.χ. Ο μαθητής μουτζουρώνει το βιβλίο.

Αμετάβατα είναι τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου δε μεταβαίνει κάπου αλλού π.χ. Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες  εργάζονται.

Πολλά ρήματα της νέας ελληνικής γλώσσας είναι και μεταβατικά και αμετάβατα, σε διαφορετικό όμως κάθε φορά γλωσσικό περιβάλλον .
Π.χ. Άρχισε να βγάζει λόγο – Η εκδήλωση άρχισε μετά τις εννέα.

ΜΕΡΟΣ Β3: Αντικείμενο – Μονόπτωτα και δίπτωτα ρήματα

Τι είναι το αντικείμενο;

Το πρόσωπο ή το πράγμα που δέχεται την ενέργεια ή την επίδραση του υποκειμένου ενός μεταβατικού ρήματος και αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα της έννοιάς του λέγεται αντικείμενο.

Ποια μορφή μπορεί  να έχει το αντικείμενο;

Το αντικείμενο ενός μεταβατικού ρήματος μπορεί να είναι:

α) Ουσιαστικό (με ή χωρίς άρθρο), π.χ. «Ένας μαθητής άνοιξε την πόρτα».

β) Άλλο μέρος του λόγου που έχει θέση ουσιαστικού, όπως:

Επίθετο π.χ. Περιμένω την καλή μου για να πάμε βόλτα.

Αντωνυμία  π.χ. Μόλις έφυγες είδα εκείνον.

Μετοχή π.χ.  Η ανυπομονησία κυριεύει τους ερωτευμένους.

Δευτερεύουσα ονοματική πρόταση π.χ.  Πιστεύω ότι θα τα καταφέρω.

Προθετικό σύνολο, δηλαδή πρόθεση από, με, σε/στο/στη/στο, για + αιτιατική π.χ. Πήγα στον κινηματογράφο χθες.

Άκλιτο μέρος του λόγου, συνήθως με άρθρο μπροστά  π.χ. Θα μάθεις το γιατί, Τελικά είπα το ναι.

Ποια μεταβατικά ρήματα ονομάζονται μονόπτωτα και ποια δίπτωτα;

Α) Τα μεταβατικά ρήματα που χρειάζονται ως συμπλήρωμα μία μόνο πτώση (ένα αντικείμενο) λέγονται μονόπτωτα.

Σε ποια πτώση βρίσκεται το αντικείμενο στα μονόπτωτα ρήματα;

Τα μονόπτωτα ρήματα παίρνουν αντικείμενο συνήθως σε πτώση αιτιατική, π.χ. κόβω το ξύλο, και σε μερικές περιπτώσεις σε πτώση γενική  π.χ. Μοιάζω του πατέρα μου.

Ποιο αντικείμενο ονομάζεται  εσωτερικό ή σύστοιχο;

Το αντικείμενο των μονόπτωτων ρημάτων που βρίσκεται σε πτώση αιτιατική ονομάζεται εσωτερικό ή σύστοιχο όταν έχει  ετυμολογική συγγένεια ή την ίδια/παρόμοια  σημασία με το ρήμα  π.χ. Χόρεψε έναν ζωηρό χορό. Συχνά παραλείπεται και αντικαθίσταται από την αόριστη αντωνυμία κάτι π.χ. . Χόρεψε κάτι ζωηρό.

Παραδείγματα ρημάτων που παίρνουν σύστοιχο αντικείμενο.

βρέχει (βροχή) / γράφω (γραπτό) / ζωγραφίζω (ζωγραφιές) / ζω (ζωή) / λέω (λόγια) / ονειρεύομαι (όνειρο) / σχεδιάζω (σχέδιο) / τραγουδώ (τραγούδι) / τρώω (φαγητό) / χιονίζει (χιόνι) / χορεύω (χορό) κ.λπ.

Β) Τα μεταβατικά που χρειάζονται ως συμπλήρωμα δύο πτώσεις (δύο αντικείμενα) λέγονται δίπτωτα. Από αυτά, το αντικείμενο που συνδέεται στενότερα με το ρήμα λέγεται άμεσο, ενώ το άλλο λέγεται έμμεσο, γιατί η ενέργεια του υποκειμένου του ρήματος απευθύνεται έμμεσα προς αυτό.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Δύο ή περισσότερα όμοια αντικείμενα (όλα πρόσωπα ή όλα πράγματα) που βρίσκονται στην ίδια πτώση και συνδέονται μεταξύ τους με συνδέσμους ή χωρίζονται με κόμμα θεωρούνται μία πτώση.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ 

Τι είναι η γενική προσωπική; 

Δίπλα σε ένα απρόσωπο ρήμα (π.χ. χρειάζεται, φαίνεται, πρέπει) ή σε μια απρόσωπη έκφραση (π.χ. είναι αδύνατο) υπάρχει γενική πτώση της προσωπικής αντωνυμίας (μου, του σου), που δεν έχει θέση αντικειμένου. Το ίδιο συχνά  παρατηρούμε και σε ρήματα ενεργητικά μεταβατικά ( π.χ. φιλώ, κανονίζω). Η γενική αυτή λέγεται γενική προσωπική, γιατί φανερώνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η έννοια του ρήματος. Το ότι δεν είναι αντικείμενο φαίνεται από το ότι δε μεταβαίνει στη γενική αυτή καμιά ενέργεια του υποκειμένου. Παραδείγματα:

Μου χρειάζεται ένα παυσίπονο.

Του φαίνεται ότι θα βρέξει.

Σου είναι αδύνατο να το πιστέψεις;

Να μου φιλήσεις το μωρό.

ΠΗΓΕΣ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α΄Β΄Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

http://vprassas.blogspot.gr/

http://users.sch.gr/

ΜΕΡΟΣ Γ: Συνοχή

ΣΥΝΟΧΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΥΧΙΑ

ΑΛΛΗΛΟΥΧΙΑ

Είναι η ομαλή μετάβαση από τη μια σκέψη στην άλλη και από την μια ιδέα στην άλλη. Οι σκέψεις αυτές οργανώνονται λογικά σε παραγράφους.

Η αλληλουχία επιτυγχάνεται με:

Α)Τη σαφή διάκριση των τμημάτων του κειμένου. Αν πρόκειται για έκθεση, σε πρόλογο – κύριο θέμα – επίλογο και αν πρόκειται για παράγραφο, σε θεματική πρόταση – λεπτομέρειες – κατακλείδα.

Β) Τη σωστή διάταξη των ιδεών – τη σωστή τοποθέτηση τους μέσα στο κείμενο ανάλογα με το είδος κειμένου.

• Αν το κείμενο είναι αφηγηματικό, πρέπει να τοποθετήσω τα γεγονότα ή τα στοιχεία του κειμένου που θα γράψω χρονολογικά.
• Αν το κείμενο είναι περιγραφικό, θ’ ακολουθήσω τοπική διάταξη στη σειρά των θεμάτων που θα περιγράψω.
• Αν το κείμενο είναι επιχειρηματολογικό, όπως είναι μια έκθεση ιδεών, η διάταξη των ιδεών πρέπει να είναι λογική και ιεραρχική από τα πιο σπουδαία προς τα δευτερεύοντα ή από το ένα επιχείρημα στο άμεσα συσχετιζόμενο με αυτό.

ΣΥΝΟΧΗ

Είναι ο τρόπος σύνδεσης των προτάσεων, των περιόδων και των παραγράφων μεταξύ τους, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η συνέχεια των νοημάτων και  η ευκολία με την οποία μεταδίδονται τα εκπεμπόμενα μηνύματα στον αναγνώστη.

Η σύνδεση επιτυγχάνεται με δύο τρόπους:

Α)Εξωτερικά : με ποικίλες συνδετικές λέξεις ή φράσεις που λειτουργούν συμπλεκτικά ή μεταβατικά στις ιδέες του κειμένου.

Β) Εσωτερικά : νοηματικά , από αφορμές που μας δίνει το ίδιο το κείμενο όπως εξελίσσεται.

Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ ΜΕ ΣΥΝΔΕΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ / ΦΡΑΣΕΙΣ

ΒΕΒΑΙΩΣΗ: βέβαια, πράγματι, πραγματικά, είναι βέβαιο, το βέβαιο είναι ότι, ασφαλώς, αναμφίβολα, κατά γενική ομολογία , προφανώς, είναι αλήθεια, είναι γεγονός ότι…, είναι γενικά αποδεκτό, είναι γενικά παραδεκτό, είναι κοινός τόπος ότι.., είναι γενική παραδοχή ότι…, όλοι θα συμφωνήσουν ότι…

ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗ: πρώτον, δεύτερον, τρίτον…., αρχικά, πρώτα πρώτα, στη συνέχεια, έπειτα, ακολούθως, κατόπιν, μια πρώτη επισήμανση είναι…, τελικά, τέλος, στο τέλος, κλείνοντας…

ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ: δηλαδή, πιο συγκεκριμένα, ειδικότερα, με άλλα λόγια, για να γίνω πιο συγκεκριμένος, για να γίνει αυτό πιο κατανοητό, αυτό σημαίνει ότι.., πιο συγκεκριμένα…

ΑΝΤΙΘΕΣΗ / ΕΝΑΝΤΙΩΣΗ: όμως, αλλά, ενώ, αν και, εντούτοις, ωστόσο, αντίθετα, από την άλλη πλευρά, παρόλο που, στον αντίποδα αυτού του φαινομένου/ της κατάστασης παρατηρείται….. ΠΡΟΣΘΗΚΗ: ακόμη, επίσης, επιπλέον, επιπρόσθετα, συμπληρωματικά, εξάλλου, εκτός απ’ αυτό…

ΑΙΤΙΑ /ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ: επειδή, γιατί, λόγω του ότι, εξαιτίας , ο λόγος είναι ότι.., εφόσον, αυτό οφείλεται, αυτό συμβαίνει γιατί, μια και ….

ΣΥΓΚΡΙΣΗ / ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ: παρόμοια, αντίστοιχα, με τον ίδιο τρόπο, κατ’ ανάλογο τρόπο, κάτι ανάλογο συμβαίνει, έτσι ….

ΟΡΟΣ / ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ: αν, με την προϋπόθεση ότι, με τον όρο, στην περίπτωση που, κάτω απ’ αυτές τις προϋποθέσεις, υπό αυτές τις συνθήκες , με αυτά τα δεδομένα, σε αυτό το πλαίσιο…

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: επομένως, λοιπόν, άρα, συνεπώς, συμπερασματικά, όπως φαίνεται, όπως προκύπτει, καταληκτικά, εν κατακλείδι, συνοψίζοντας…

ΧΡΟΝΙΚΗ ΣΕΙΡΑ: μετά, ύστερα, αργότερα, κατόπιν, έπειτα, την ίδια στιγμή…

ΤΟΠΟΣ: πάνω, κάτω, δεξιά, αριστερά, στην άκρη, στο κέντρο…..

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: παραδείγματος χάρη, λόγου χάρη, για παράδειγμα…

ΕΜΦΑΣΗ: ιδιαίτερα, μάλιστα, κυρίως, προπάντων, θα θέλαμε να τονίσουμε…

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ

Επιτυγχάνεται με έμμεση αναφορά – παραπομπή στην προηγούμενη παράγραφο. Αυτό σημαίνει :

α)Επανάληψη της τελευταίας λέξης ή φράσης ή ιδέας της προηγούμενης παραγράφου ή περιόδου.

β)Με επανάληψη του κεντρικού νοήματος της προηγούμενης παραγράφου ή της τελευταίας περιόδου.

γ)Με αντικατάσταση μιας λέξης με αντωνυμία, επίρρημα, ή με άλλη συνώνυμη.

δ)Με τη νοηματική αλληλουχία.

Παραδείγματα:

Ο άνθρωπος χρωστά τα πάντα στη φύση. Η φύση του δίνει ζωή.

Όλοι κοίταζαν με θαυμασμό τον πίνακα. Αυτός απεικόνιζε ένα τοπίο.

ΠΗΓΕΣ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

http://idiaiterafilologika.gr/

http://users.sch.gr/

Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΓΛΩΣΣΑ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 8 Ιανουαρίου 2025 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ