Ποιο πολίτευμα θεσπίστηκε από την Εθνοσυνέλευση που συγκλήθηκε ύστερα από το κίνημα (επανάσταση) της 3ης Σεπτεμβρίου 1843; Ποιοι ασκούσαν καθεμιά από τις εξουσίες; (ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
Η Εθνοσυνέλευση, το 1844, ψήφισε σύνταγμα με το οποίο θεσπίστηκε το πολίτευμα της συνταγματικής μοναρχίας.
Τη νομοθετική εξουσία ασκούσαν από κοινού α) ο βασιλιάς, β) η Γερουσία (τα μέλη της διορίζονταν από τον βασιλιά και ήταν ισόβια) και γ) η Βουλή (τα μέλη της εκλέγονταν από το λαό).
Η εκτελεστική εξουσία ασκούνταν από τον βασιλιά μέσω υπουργών που ο ίδιος διόριζε και έπαυε, χωρίς την έγκριση της Βουλής.
Οι δικαστές (δικαστική εξουσία) διορίζονταν και παύονταν από τον βασιλιά.
Πάντως, το σύνταγμα του 1844 διέθετε και ορισμένα φιλελεύθερα στοιχεία (άρθρα για τις ατομικές ελευθερίες).
Η διαμάχη αυτοχθόνων-ετεροχθόνων
Ποια αντίθεση εκφράστηκε στην Εθνοσυνέλευση; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Στη διάρκεια της Εθνοσυνέλευσης εκφράστηκε με ένταση η αντίθεση μεταξύ αυτοχθόνων (Ελλήνων γεννημένων σε περιοχές που εντάχθηκαν στο ελληνικό κράτος) και ετεροχθόνων (Ελλήνων γεννημένων σε περιοχές που βρίσκονταν έξω από τα σύνορα του ελληνικού κράτους). Οι αυτόχθονες διαμαρτύρονταν επειδή οι ετερόχθονες είχαν καταλάβει, χάρη στη μόρφωση που συνήθως διέθεταν, πολλές από τις θέσεις της δημόσιας διοίκησης. Οι αυτόχθονες πίεσαν ώστε οι ετερόχθονες να μην επιτρέπεται να διοριστούν σε θέσεις της διοίκησης.
Η λειτουργία του πολιτεύματος
Ποια ήταν τα υπέρ και ποια τα κατά από τη θέσπιση του νέου πολιτεύματος;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
ΥΠΕΡ: Η καθιέρωση των κοινοβουλευτικών θεσμών αποτέλεσε, αναμφισβήτητα, μια θετική εξέλιξη.
ΚΑΤΑ: α) Οι υπερεξουσίες του βασιλιά, νόθευαν τον δημοκρατικό χαρακτήρα του πολιτεύματος.
β) τα κόμματα αν και συνέχιζαν να αναπτύσσουν δράση, όμως, δεν ήταν επίσημα αναγνωρισμένα.
Ποιες πρακτικές χρησιμοποιήθηκαν στις επόμενες εκλογές του 1844; Ποιο κόμμα τις εφάρμοσε κυρίως;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
Χρησιμοποιήθηκαν αθέμιτα μέσα (καλπονοθεία, εκβιασμοί, χρηματισμοί) για να επηρεαστούν οι ψηφοφόροι.
Τέτοιες πρακτικές εφάρμοσε κυρίως το γαλλικό κόμμα και ο ηγέτης του, ο Ιωάννης Κωλέττης, που αναδείχτηκε και νικητής των εκλογών.
Πώς κυβέρνησε ως πρωθυπουργός ο Κωλέττης (1844-1847);(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
α)Συνεργάστηκε με τον Όθωνα,
β)παραβίασε κατ’ επανάληψη το σύνταγμα,
γ)αγνόησε τη Βουλή και
δ) χρησιμοποίησε χρήματα του κράτους για την εξυπηρέτηση ψηφοφόρων του.
Μεγάλη Ιδέα και αλυτρωτισμός
Τι ήταν η Μεγάλη Ιδέα;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
Ήταν η άποψη ότι για να αναπτυχθεί η χώρα, θα έπρεπε πρώτα να διευρυνθούν τα ελληνικά σύνορα ώστε να περιλάβουν περιοχές με ελληνικούς πληθυσμούς που βρίσκονταν υπό ξένη και, κυρίως, υπό οθωμανική κυριαρχία, επειδή η Ελλάδα ήταν φτωχή και οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν έξω από τα σύνορα του ελληνικού κράτους.
Ποιος χρησιμοποίηση για πρώτη φορά τον όρο Μεγάλη Ιδέα την περίοδο αυτή;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
Αν και η ιδέα της διεύρυνσης των συνόρων κυκλοφορούσε σχεδόν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ο Κωλέττης, σε ομιλία του στην Εθνοσυνέλευση το 1844, ήταν εκείνος που χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο Μεγάλη Ιδέα, δηλαδή ιδέα για την οποία αξίζει να αγωνιστεί όλο το έθνος.
Ποια θέση απέκτησε η Μεγάλη Ιδέα στην ελληνική πολιτική και ως πότε διατηρήθηκε;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
Γρήγορα, η Μεγάλη Ιδέα έγινε αποδεκτή από την ελληνική κοινωνία, υιοθετήθηκε ως επίσημη κρατική πολιτική και σφράγισε τη ζωή και την ιδεολογία του ελληνισμού μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. (Μικρασιατική καταστροφή)
Ποιοι ονομάστηκαν αλύτρωτοι Έλληνες και τι ήταν ο αλυτρωτισμός;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
Οι Έλληνες που ζούσαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία ονομάστηκαν αλύτρωτοι, επειδή δεν είχαν, ακόμη, λυτρωθεί, δηλαδή απελευθερωθεί.
Η πολιτική που στόχευε στην ένταξη, των αλύτρωτων Ελλήνων και των εδαφών στα οποία κατοικούσαν, στο ελληνικό κράτος ονομάστηκε αλυτρωτισμός.
Ποια ήταν η αντίληψη του αγγλικού κόμματος και του ηγέτη του Μαυροκορδάτου για τον αλυτρωτισμό;(ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ)
Η αντίληψη αυτών ήταν ότι μόνο αν προηγούνταν η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας θα ήταν εφικτή και η εδαφική επέκτασή της. Όμως, έβρισκε λιγότερους υποστηρικτές.
Ο Κριμαϊκός πόλεμος (1854-1856) και ο ελληνισμός (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Πότε κι ανάμεσα σε ποιους ξέσπασε ο Κριμαϊκός πόλεμος; Πώς εξελίχθηκε; Τι συνέπειες είχε για την Ελλάδα;
Το 1854 ξέσπασε ρωσοτουρκικός πόλεμος.
Αγγλία και Γαλλία τάχθηκαν αμέσως στο πλευρό του σουλτάνου και ο πόλεμος μεταφέρθηκε στη ρωσική χερσόνησο της Κριμαίας (Κριμαϊκός πόλεμος).
Ο Όθωνας και πολλοί Έλληνες θεώρησαν ότι δινόταν στην Ελλάδα μια καλή ευκαιρία να διευρύνει τα σύνορά της. Έτσι οργανώθηκαν εξεγέρσεις στη Θεσσαλία, στην Ήπειρο και στη Μακεδονία.
Αμέσως, αγγλικά και γαλλικά στρατεύματα κατέλαβαν τον Πειραιά (1854-1857) απαιτώντας από τον Όθωνα να τηρήσει η Ελλάδα αυστηρή ουδετερότητα.
Τελικά, ο Κριμαϊκός πόλεμος έληξε με ήττα της Ρωσίας. Αμέσως μετά, ο σουλτάνος, πιεζόμενος και από τις Δυνάμεις, προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις, γνωστές ως Χάτι Χουμαγιούν (1856), με στόχο τη διασφάλιση της ισότητας όλων των υπηκόων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ανεξάρτητα από φυλή ή θρήσκευμα. Έτσι εγκαινιάστηκε μια περίοδος ανάπτυξης του ελληνισμού στην Οθωμανική αυτοκρατορία.
Παράλληλα στην Ελλάδα, τα τρία παλαιά κόμματα (αγγλικό, γαλλικό και ρωσικό) έπαψαν να υπάρχουν, καθώς, μετά τις εξελίξεις του Κριμαϊκού πολέμου, η ελληνική κοινή γνώμη έχασε την εμπιστοσύνη της και στις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις.
Η έξωση του Όθωνα(1862) (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Πότε και γιατί κηρύσσεται έκπτωτος ο Όθωνας;
Εμφάνιση μιας νέας γενιάς πολιτικών, κατά τη δεκαετία του 1850 οδήγησε σε επανάσταση με αίτημα την απομάκρυνση του Όθωνα (αρχικά στο Ναύπλιο και έπειτα στην Αθήνα). Τελικά ο Όθωνας εγκαταλείπει τη χώρα από το 1862.
Για ποιους λόγους οι Μεγάλες Δυνάμεις επεμβαίνουν στα ελληνικά πράγματα μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια και ποιες ενέργειες έκαναν;
Ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε στην Ελλάδα μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια (1831) έκανε τις Δυνάμεις να επέμβουν στα ελληνικά πράγματα, για να αποτρέψουν τη δημιουργία μιας εστίας αναταραχής στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, εξέλιξη που θα έβλαπτε τα συμφέροντά τους. Οι ενέργειες που έκαναν ήταν:
α) Όρισαν, βασιλιά της Ελλάδας τον Όθωνα, τον 17χρονο γιο του βασιλιά της Βαυαρίας Λουδοβίκου Α‘ (συνθήκη του Λονδίνου, 1832). Το πολίτευμα ορίστηκε να είναι απόλυτη μοναρχία.
β) Έδωσαν στην Ελλάδα 20.000.000 φράγκα ως πρώτη δόση ενός δανείου που θα έφτανε συνολικά τα 60.000.000 φράγκα.
Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΙΑΣ (1833-1835)
Τι ήταν η αντιβασιλεία, γιατί διορίστηκε και ποια ήταν τα μέλη της;
Η Αντιβασιλεία ήταν μια επιτροπή από Βαυαρούς αξιωματούχους που θα ασκούσε την εξουσία μέχρι την ενηλικίωσή του Όθωνα (1835).
Διορίστηκε από τον πατέρα του Όθωνα, επειδή ο Όθωνας ήταν ανήλικος.
Τα τρία κύρια μέλη της ήταν ο Άρμανσμπεργκ, πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών, ο Μάουρερ, αρμόδιος για την εκπαίδευση, τη δικαιοσύνη και την εκκλησία, και ο Χάιντεκ, υπεύθυνος για τις ένοπλες δυνάμεις.
Ποιους στόχους είχε η Αντιβασιλεία;
Η Αντιβασιλεία θέλησε να οικοδομήσει ένα σύγχρονο, κατά τα δυτικά πρότυπα, εθνικό κράτος. Οι επιδιώξεις της συνοψίζονταν στο τρίπτυχο:
εθνική ανεξαρτησία,
βασιλική απολυταρχία και συγκεντρωτικό σύστημα διακυβέρνησης.
Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε η διοίκηση του κράτους; Ποια επιλέχθηκε ως νέα πρωτεύουσα και γιατί;
Η διοίκηση του κράτους ήταν συγκεντρωτική. Η Ελλάδα διαιρέθηκε σε 10 νομούς, ενώ η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε το 1834 από το Ναύπλιο στην Αθήνα, κίνηση που σκοπό είχε να τονίσει ότι το νέο κράτος ήταν κληρονόμος της αρχαίας Ελλάδας.
Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε τον στρατό; Τι συνέπειες υπήρξαν;
Ο στρατός βασίστηκε, αρχικά, στους περίπου 3.500 Βαυαρούς στρατιωτικούς που είχαν έρθει μαζί με τον Όθωνα στην Ελλάδα. Οι Έλληνες αγωνιστές που δεν έγιναν δεκτοί στις ένοπλες δυνάμεις του κράτους έμειναν χωρίς κανέναν πόρο ζωής, με αποτέλεσμα τη μεγάλη δυσαρέσκειά τους. Αρκετοί από αυτούς στράφηκαν στη ληστεία.
Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε τη Δικαιοσύνη;
Ιδρύθηκαν δικαστήρια και συντάχθηκαν νέοι νόμοι.
Πώς η Αντιβασιλεία αναδιοργάνωσε την εκπαίδευση; Τι παραμελήθηκε;
α) Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση παρεχόταν στα επταετούς διάρκειας αλληλοδιδακτικά Δημοτικά σχολεία.
β) Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση προσφερόταν στα τριτάξια Ελληνικά σχολεία, που βρίσκονταν στις πρωτεύουσες των επαρχιών, και στα τετρατάξια Γυμνάσια, που υπήρχαν στις πρωτεύουσες των νομών.
γ) Ιδρύθηκε, το 1837, Πανεπιστήμιο στην Αθήνα. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε και το Πολυτεχνικό Σχολείο, πρόδρομος του σημερινού Πολυτεχνείου.
Ωστόσο, η εκπαίδευση των κοριτσιών παρέμεινε παραμελημένη.
Ποια μέτρα έλαβε η Αντιβασιλεία σχετικά με την εκκλησία;
α) Η ελληνική εκκλησία ορίστηκε αυτοκέφαλη, δηλαδή χωρίστηκε διοικητικά από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, απόφαση που υπαγορεύθηκε από το ότι το τελευταίο βρισκόταν σε οθωμανικό έδαφος, υπό την άμεση επιρροή του σουλτάνου.
β) Διατάχθηκε το κλείσιμο των μοναστηριών που είχαν μικρό αριθμό μοναχών.
Ποια ήταν η στάση των Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία;
Η στάση των Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία ήταν αρχικά δύσπιστη και στη συνέχεια απροκάλυπτα εχθρική. Αναπτύχθηκαν, μάλιστα, συνωμοτικές κινήσεις με σκοπό την ανατροπή της Αντιβασιλείας, ενώ δεν έλειψαν και ανοιχτές εξεγέρσεις.
Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ (1835-1843)
Σταμάτησε η δυσαρέσκεια των Ελλήνων όταν ανέλαβε την εξουσία ο Όθωνας; Γιατί;
Μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Όθωνα (Μάιος 1835), η κατάσταση δεν άλλαξε. Ο βασιλιάς προσπάθησε, όπως και η Αντιβασιλεία πριν απ’ αυτόν, να περιορίσει την επιρροή των κομμάτων ενισχύοντας κατά περιόδους ένα από αυτά και περιθωριοποιώντας τα άλλα. Η πολιτική αυτή συνάντησε έντονες αντιδράσεις που εκφράστηκαν αρχικά με εξεγέρσεις τοπικού χαρακτήρα (Ύδρα, Μεσσηνία).
Η 3η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1843
Ποια προβλήματα οδήγησαν στη επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843;
α) Η προσπάθεια του βασιλιά να περιορίσει την επιρροή των κομμάτων ενισχύοντας κατά περιόδους ένα από αυτά και περιθωριοποιώντας τα άλλα.
β) Η οικονομική κατάσταση των αγροτών που χειροτέρευε και στην ύπαιθρο αναπτυσσόταν η ληστεία.
γ) Η Ελλάδα αδυνατούσε να εξοφλήσει τα δάνειά της, με αποτέλεσμα οι Δυνάμεις να επιβάλουν οικονομικό έλεγχο στη χώρα και περικοπή των κρατικών δαπανών. Οι στρατιωτικοί, από τα πρώτα θύματα των περικοπών, στράφηκαν εναντίον του Όθωνα.
Ποιοι κινητοποιήθηκαν για την επανάσταση και με ποιο σκεπτικό;
Λόγω της γενικής αναταραχής υπήρξε έντονη πολιτική κινητοποίηση από τους πολιτικούς όλων των κομμάτων. Κοινή ήταν η πεποίθηση ότι η παραχώρηση συντάγματος θα απάλλασσε τη χώρα από τους Βαυαρούς και θα την ανακούφιζε από την οικονομική και κοινωνική κρίση.
Ποια ήταν τα γεγονότα;
Τη νύχτα της 2ης προς την 3η Σεπτεμβρίου 1843 α) δυνάμεις της φρουράς της Αθήνας και β) πολλοί πολίτες με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη και τον αγωνιστή του ’21 Μακρυγιάννη συγκεντρώθηκαν έξω από τα ανάκτορα (σημερινή Βουλή) και απαίτησαν από τον Όθωνα να παραχωρήσει σύνταγμα (σε ανάμνηση των γεγονότων ο χώρος ονομάστηκε αργότερα πλατεία Συντάγματος).
Ποια ήταν η αρχική και ποια η τελική στάση του βασιλιά απέναντι στα αιτήματα των επαναστατών;
Ο βασιλιάς, αν και αρχικά αρνήθηκε, υποχρεώθηκε τελικά να προκηρύξει εκλογές για Εθνοσυνέλευση, που θα ψήφιζε σύνταγμα. Έτσι, τελείωσε η περίοδος της απόλυτης μοναρχίας του Όθωνα.
ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ – ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ – ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ
Τι εννοούμε όταν λέμε διάθεση του ρήματος;
Διάθεση είναι η έννοια του ρήματος που δείχνει τι κάνει, τι παθαίνει ή σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υποκείμενο. Αναφέρεται δηλαδή στη σημασία του ρήματος και στη σχέση που έχει με το υποκείμενό του.
Ποιες είναι οι διαθέσεις του ρήματος;
Η ενεργητική, η παθητική, η μέση και η ουδέτερη διάθεση.
Τι φανερώνουν τα ρήματα της κάθε διάθεσης;
Τα ρήματα ενεργητικής διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι ο δράστης, δηλαδή ενεργεί ή κάνει κάτι, π.χ. Ο Νίκος χτύπησε τον Γιώργο.
Τα ρήματα παθητικής διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι ο δέκτης, δηλαδήπαθαίνει κάτι ή δέχεται μια ενέργεια από άλλον π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκεαπό το Νίκο.
Τα ρήματα μέσης διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι συγχρόνως δράστης και δέκτης μιας ενέργειας, δηλαδή ενεργεί και η ενέργεια γυρίζει σ’ αυτό π.χ. Η φίλη μου βάφεταιπολύ έντονα. Τα ρήματα ουδέτερης διάθεσηςείναι τα ρήματα που φανερώνουν ότι το υποκείμενο βρίσκεται απλώς σε μια κατάσταση, ούτε ενεργεί ούτε παθαίνει κάτι π.χ. κοιμάμαι, ξεκουράζομαι, παραμένω.
Ποια διαφορά έχει η διάθεση από τη φωνή του ρήματος;
Η διάθεση δεν πρέπει να συγχέεται με τη φωνή. Η φωνή (ενεργητική ή παθητική) αναφέρεται στη μορφή του ρήματος (πιο συγκεκριμένα στις καταλήξεις των ρημάτων), ενώ η διάθεση αναφέρεται στη σημασία του ρήματος σε σχέση με το υποκείμενό του. Αυτό σημαίνει πως μπορεί ένα ρήμα να είναι παθητικής φωνής, αλλά ενεργητικής διάθεσης π.χ. εργάζομαι ή και το αντίστροφο π.χ. μαύρισα από τον ήλιο).
Ποια ρήματα λέγονται αποθετικά;
Αποθετικά λέγονται τα ρήματα που σχηματίζουν μόνο παθητική φωνή και έχουν ενεργητική διάθεση. Π.χ. Ο πατέρας μου αισθάνθηκεέναν οξύ πόνο στο στομάχι.
Πότε λέμε ότι έχουμε ενεργητική και πότε παθητική σύνταξη;
Όταν διατυπώνουμε μια πρόταση με ρήμα ενεργητικής διάθεσης, π.χ. Ο Νίκος χτύπησε τον Γιώργο, έχουμε ενεργητική σύνταξη.
Όταν διατυπώνουμε την πρόταση με ρήμα παθητικής διάθεσης, π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από τον Νίκο, έχουμε παθητική σύνταξη.
Τι είναι το ποιητικό αίτιο;
Στην παθητική σύνταξη, το πρόσωπο ή πράγμα που κάνει την ενέργεια (από το οποίο παθαίνει κάτι το υποκείμενο) δίνεται με ένα προθετικό σύνολο (πρόθεση «από» + όνομα) και ονομάζεται ποιητικό αίτιο, π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από τον Νίκο.
Το «από» + αιτιατική είναι πάντα ποιητικό αίτιο;
Το «από» + αιτιατική δε δηλώνει πάντα το ποιητικό αίτιο. Μπορεί να δηλώνει και την αιτία (να είναι προθετικό σύνολο που δηλώνει αιτία), π.χ. «Προδόθηκε από ένα σημάδι που είχε στο πρόσωπο» (το «από ένα σημάδι» δηλώνει αιτία και δεν είναι ποιητικό αίτιο).
Γιατί επιλέγεται η ενεργητική ή η παθητική σύνταξη;
Με την ενεργητική σύνταξη δίνεται τονίζεται το υποκείμενο, δηλαδή ο δράστης και το ύφος γίνεται πιο προσωπικό, άμεσο, ζωντανό κ.λπ..
Με την παθητική σύνταξη τονίζεται το αποτέλεσμα της ενέργειας, η πράξη που κάνει το υποκείμενο και το ύφος γίνεται πιο επίσημο, τυπικό και απρόσωπο.
Πώς γίνεται η μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης σε παθητική και αντίστροφα;
1)Το αντικείμενο (εκεί που μεταβαίνει η ενέργεια) της ενεργητικής σύνταξης γίνεται υποκείμενο της παθητικής σύνταξης,
2) το ρήμα της ενεργητικής σύνταξης μετατρέπεται σε ρήμα παθητικής διάθεσης,
3) το υποκείμενο της ενεργητικής μετατρέπεται σε ποιητικό αίτιο της παθητικής σύνταξης.
Υποκ. Ρήμα Ενεργ. Διάθ. Αντικ.
Ενεργητική σύνταξη → «Ο αδερφός μου χτύπησε τη γάτα»
Υποκ. Ρήμα Παθ. Διάθ. Ποιητ. αίτιο.
Παθητική σύνταξη → «Η γάτα χτυπήθηκε από τον αδερφό μου»
ΜΕΡΟΣ Β2: Μεταβατικά και αμετάβατα ρήματα
Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται τα ρήματα ενεργητικής διάθεσης;
Διακρίνονται σε μεταβατικάκαιαμετάβατα.
Μεταβατικάείναι τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου μεταβαίνει σε άλλο πρόσωπο ή πράγμα που είναι το αντικείμενο π.χ. Ο μαθητής μουτζουρώνειτο βιβλίο.
Αμετάβαταείναι τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου δε μεταβαίνει κάπου αλλού π.χ. Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες εργάζονται.
Πολλά ρήματα της νέας ελληνικής γλώσσας είναι και μεταβατικά και αμετάβατα, σε διαφορετικό όμως κάθε φορά γλωσσικό περιβάλλον .
Π.χ. Άρχισε να βγάζει λόγο – Η εκδήλωση άρχισε μετά τις εννέα.
ΜΕΡΟΣ Β3:Αντικείμενο – Μονόπτωτα και δίπτωτα ρήματα
Τι είναι το αντικείμενο;
Το πρόσωπο ή το πράγμα που δέχεται την ενέργεια ή την επίδραση του υποκειμένου ενός μεταβατικού ρήματος και αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα της έννοιάς του λέγεται αντικείμενο.
Ποια μορφή μπορεί να έχει το αντικείμενο;
Το αντικείμενο ενός μεταβατικού ρήματος μπορεί να είναι:
α) Ουσιαστικό (με ή χωρίς άρθρο), π.χ. «Ένας μαθητής άνοιξε την πόρτα».
β) Άλλο μέρος του λόγου που έχει θέση ουσιαστικού, όπως:
Επίθετο π.χ. Περιμένω την καλή μου για να πάμε βόλτα.
Αντωνυμία π.χ. Μόλις έφυγες είδα εκείνον.
Μετοχή π.χ. Η ανυπομονησία κυριεύει τους ερωτευμένους.
Δευτερεύουσα ονοματική πρόταση π.χ. Πιστεύω ότι θα τα καταφέρω.
Προθετικό σύνολο, δηλαδή πρόθεση από, με, σε/στο/στη/στο, για + αιτιατική π.χ. Πήγα στον κινηματογράφο χθες.
Άκλιτο μέρος του λόγου, συνήθως με άρθρο μπροστά π.χ. Θα μάθεις το γιατί, Τελικά είπα το ναι.
Ποια μεταβατικά ρήματα ονομάζονταιμονόπτωτα και ποια δίπτωτα;
Α) Τα μεταβατικά ρήματα που χρειάζονται ως συμπλήρωμα μία μόνο πτώση (ένα αντικείμενο) λέγονται μονόπτωτα.
Σε ποια πτώση βρίσκεται το αντικείμενο στα μονόπτωτα ρήματα;
Τα μονόπτωτα ρήματα παίρνουν αντικείμενο συνήθως σε πτώση αιτιατική, π.χ. κόβω το ξύλο, και σε μερικές περιπτώσεις σε πτώση γενική π.χ. Μοιάζω του πατέρα μου.
Ποιο αντικείμενο ονομάζεται εσωτερικό ή σύστοιχο;
Το αντικείμενο των μονόπτωτων ρημάτων που βρίσκεται σε πτώση αιτιατικήονομάζεται εσωτερικό ή σύστοιχο όταν έχει ετυμολογική συγγένεια ή την ίδια/παρόμοια σημασία με το ρήμα π.χ. Χόρεψε έναν ζωηρό χορό. Συχνά παραλείπεται και αντικαθίσταται από την αόριστη αντωνυμία κάτι π.χ. . Χόρεψε κάτι ζωηρό.
Παραδείγματα ρημάτων που παίρνουν σύστοιχο αντικείμενο.
Β) Τα μεταβατικά που χρειάζονται ως συμπλήρωμα δύο πτώσεις (δύο αντικείμενα) λέγονται δίπτωτα. Από αυτά, το αντικείμενο που συνδέεται στενότερα με το ρήμα λέγεται άμεσο, ενώ το άλλο λέγεται έμμεσο, γιατί η ενέργεια του υποκειμένου του ρήματος απευθύνεται έμμεσα προς αυτό.
Συγκεντρωτικός πίνακας δίπτωτων ρημάτων
ΑΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
ΕΜΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
αιτιατική
γενική
αιτιατική προσώπου
αιτιατική πράγματος
αιτιατική προσώπου/πράγματος
αιτιατική προσώπου/πράγματος ισοδύναμο με εμπρόθετο
ΠΡΟΣΟΧΗ: Δύο ή περισσότερα όμοια αντικείμενα (όλα πρόσωπα ή όλα πράγματα) που βρίσκονται στην ίδια πτώση και συνδέονται μεταξύ τους με συνδέσμους ή χωρίζονται με κόμμα θεωρούνται μία πτώση.
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ
Περιπτώσεις
άμεσο αντικείμενο
έμμεσοαντικείμενο
α)
αιτιατική + γενική Του ζήτησα χρήματα.
αιτιατική
γενική
β)
αιτιατική + εμπρόθετο
Ζήτησα από το Γιώργοχρήματα.
αιτιατική
εμπρόθετο
γ)
πρόταση + γενική
Ο Γιώργος μου ζήτησε να πάμε στο γήπεδο.
πρόταση
γενική
δ)
αιτιατική προσώπου + αιτιατική πράγματος
Η μάνα μου με τάιζε πατάτες.
αιτιατική προσώπου
αιτιατική πράγματος
ε)
αιτιατική πράγματος + αιτιατική πράγματος ισοδύναμη με εμπρόθετο
Ο Γιώργος γέμισε το συρτάρι (με) χαρτιά.
αιτιατική πράγματος
αιτιατική πράγματος ισοδύναμη με εμπρόθετο
στ)
αιτιατική προσώπου + αιτιατική προσώπου ισοδύναμη με εμπρόθετο
Παρουσίασε στους μαθητέςτο διευθυντή.
αιτιατική προσώπου
αιτιατική προσώπου
ισοδύναμη με εμπρόθετο
Τι είναι η γενική προσωπική;
Δίπλα σε ένα απρόσωπο ρήμα (π.χ. χρειάζεται, φαίνεται, πρέπει) ή σε μια απρόσωπη έκφραση (π.χ. είναι αδύνατο) υπάρχει γενική πτώση της προσωπικής αντωνυμίας (μου, του σου), που δεν έχει θέση αντικειμένου. Το ίδιο συχνά παρατηρούμε και σε ρήματα ενεργητικά μεταβατικά ( π.χ. φιλώ, κανονίζω). Η γενική αυτή λέγεται γενική προσωπική, γιατί φανερώνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η έννοια του ρήματος. Το ότι δεν είναι αντικείμενο φαίνεται από το ότι δε μεταβαίνει στη γενική αυτή καμιά ενέργεια του υποκειμένου. Παραδείγματα:
Είναι η ομαλή μετάβαση από τη μια σκέψη στην άλλη και από την μια ιδέα στην άλλη. Οι σκέψεις αυτές οργανώνονται λογικά σε παραγράφους.
Η αλληλουχία επιτυγχάνεται με:
Α)Τη σαφή διάκριση των τμημάτων του κειμένου. Αν πρόκειται για έκθεση, σε πρόλογο – κύριο θέμα – επίλογο και αν πρόκειται για παράγραφο, σε θεματική πρόταση – λεπτομέρειες – κατακλείδα.
Β) Τη σωστή διάταξη των ιδεών – τη σωστή τοποθέτηση τους μέσα στο κείμενο ανάλογα με το είδος κειμένου.
Αν το κείμενο είναι αφηγηματικό, πρέπει να τοποθετήσω τα γεγονότα ή τα στοιχεία του κειμένου που θα γράψω χρονολογικά.
Αν το κείμενο είναι περιγραφικό, θ’ ακολουθήσω τοπική διάταξη στη σειρά των θεμάτων που θα περιγράψω.
Αν το κείμενο είναι επιχειρηματολογικό, όπως είναι μια έκθεση ιδεών, η διάταξη των ιδεών πρέπει να είναι λογική και ιεραρχική από τα πιο σπουδαία προς τα δευτερεύοντα ή από το ένα επιχείρημα στο άμεσα συσχετιζόμενο με αυτό.
ΣΥΝΟΧΗ
Είναι ο τρόπος σύνδεσης των προτάσεων, των περιόδων και των παραγράφων μεταξύ τους, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η συνέχεια των νοημάτων και η ευκολία με την οποία μεταδίδονται τα εκπεμπόμενα μηνύματα στον αναγνώστη.
Η σύνδεση επιτυγχάνεται με δύο τρόπους:
Α)Εξωτερικά : με ποικίλες συνδετικές λέξεις ή φράσεις που λειτουργούν συμπλεκτικά ή μεταβατικά στις ιδέες του κειμένου.
Β) Εσωτερικά : νοηματικά , από αφορμές που μας δίνει το ίδιο το κείμενο όπως εξελίσσεται.
Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ ΜΕ ΣΥΝΔΕΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ / ΦΡΑΣΕΙΣ
ΒΕΒΑΙΩΣΗ: βέβαια, πράγματι, πραγματικά, είναι βέβαιο, το βέβαιο είναι ότι, ασφαλώς, αναμφίβολα, κατά γενική ομολογία , προφανώς, είναι αλήθεια, είναι γεγονός ότι…, είναι γενικά αποδεκτό, είναι γενικά παραδεκτό, είναι κοινός τόπος ότι.., είναι γενική παραδοχή ότι…, όλοι θα συμφωνήσουν ότι…
ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗ: πρώτον, δεύτερον, τρίτον…., αρχικά, πρώτα πρώτα, στη συνέχεια, έπειτα, ακολούθως, κατόπιν, μια πρώτη επισήμανση είναι…, τελικά, τέλος, στο τέλος, κλείνοντας…
ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ: δηλαδή, πιο συγκεκριμένα, ειδικότερα, με άλλα λόγια, για να γίνω πιο συγκεκριμένος, για να γίνει αυτό πιο κατανοητό, αυτό σημαίνει ότι.., πιο συγκεκριμένα…
ΑΝΤΙΘΕΣΗ / ΕΝΑΝΤΙΩΣΗ: όμως, αλλά, ενώ, αν και, εντούτοις, ωστόσο, αντίθετα, από την άλλη πλευρά, παρόλο που, στον αντίποδα αυτού του φαινομένου/ της κατάστασης παρατηρείται….. ΠΡΟΣΘΗΚΗ: ακόμη, επίσης, επιπλέον, επιπρόσθετα, συμπληρωματικά, εξάλλου, εκτός απ’ αυτό…
ΑΙΤΙΑ /ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ: επειδή, γιατί, λόγω του ότι, εξαιτίας , ο λόγος είναι ότι.., εφόσον, αυτό οφείλεται, αυτό συμβαίνει γιατί, μια και ….
ΣΥΓΚΡΙΣΗ / ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ: παρόμοια, αντίστοιχα, με τον ίδιο τρόπο, κατ’ ανάλογο τρόπο, κάτι ανάλογο συμβαίνει, έτσι ….
ΟΡΟΣ / ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ: αν, με την προϋπόθεση ότι, με τον όρο, στην περίπτωση που, κάτω απ’ αυτές τις προϋποθέσεις, υπό αυτές τις συνθήκες , με αυτά τα δεδομένα, σε αυτό το πλαίσιο…
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: επομένως, λοιπόν, άρα, συνεπώς, συμπερασματικά, όπως φαίνεται, όπως προκύπτει, καταληκτικά, εν κατακλείδι, συνοψίζοντας…
ΧΡΟΝΙΚΗ ΣΕΙΡΑ: μετά, ύστερα, αργότερα, κατόπιν, έπειτα, την ίδια στιγμή…
ΤΟΠΟΣ: πάνω, κάτω, δεξιά, αριστερά, στην άκρη, στο κέντρο…..
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: παραδείγματος χάρη, λόγου χάρη, για παράδειγμα…
ΕΜΦΑΣΗ: ιδιαίτερα, μάλιστα, κυρίως, προπάντων, θα θέλαμε να τονίσουμε…
ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
Επιτυγχάνεται με έμμεση αναφορά – παραπομπή στην προηγούμενη παράγραφο. Αυτό σημαίνει :
α)Επανάληψη της τελευταίας λέξης ή φράσης ή ιδέας της προηγούμενης παραγράφου ή περιόδου.
β)Με επανάληψη του κεντρικού νοήματος της προηγούμενης παραγράφου ή της τελευταίας περιόδου.
γ)Με αντικατάσταση μιας λέξης με αντωνυμία, επίρρημα, ή με άλλη συνώνυμη.
δ)Με τη νοηματική αλληλουχία.
Παραδείγματα:
Ο άνθρωπος χρωστά τα πάντα στη φύση. Η φύση του δίνει ζωή.
Όλοι κοίταζαν με θαυμασμό τον πίνακα. Αυτός απεικόνιζε ένα τοπίο.
Πότε έφτασε ο Καποδίστριας στην Ελλάδα και σε ποια κατάσταση την βρήκε;
Ο Ιωάννης Καποδίστριας εκλέχτηκε κυβερνήτης της Ελλάδας από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (άνοιξη 1827) και στις αρχές του 1828 ήρθε στο Ναύπλιο. Η κατάσταση που βρήκε ήταν τραγική:
α) Η χώρα ήταν κατερειπωμένη και ο λαός εξαθλιωμένος.
β) Ληστές και πειρατές έλεγχαν μεγάλες περιοχές.
γ) Ο αιγυπτιακός στρατός παρέμενε στη ΝΔ Πελοπόννησο και τουρκικός στη Στερεά Ελλάδα.
Ποια αλλαγή έγινε στο πολίτευμα με τον ερχομό του Καποδίστρια και γιατί; Πού, πότε και γιατί γίνεται η Δ΄ Εθνοσυνέλευση;
Ο Καποδίστριας ανέστειλε (=έπαυσε προσωρινά) την ισχύ του συντάγματος της Τροιζήνας και συγκέντρωσε στα χέρια του όλες τις εξουσίες. Έκρινε ότι αυτό ήταν αναγκαίο για να αντιμετωπιστούν τα επείγοντα προβλήματα της χώρας. Η Δ΄ Εθνοσυνέλευση (Άργος, καλοκαίρι 1829) επικύρωσε αυτές τις αποφάσεις και έθεσε τις βασικές αρχές μιας μελλοντικής συνταγματικής αναθεώρησης.
Ποια μέτρα έλαβε ο Κυβερνήτης για να ενισχύσει τις ένοπλες δυνάμεις;
α) Ο Κυβερνήτης ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη συγκρότηση τακτικών ενόπλων δυνάμεων, καθώς έπρεπε να εκκαθαρισθεί η Στερεά Ελλάδα από τον τουρκικό στρατό αλλά και να αντιμετωπιστούν σοβαρά προβλήματα εσωτερικής τάξης (ληστεία, πειρατεία). Ορισμένοι από τους αγωνιστές αξιοποιήθηκαν για τη δημιουργία τακτικού στρατού.
β) Επιπλέον, ιδρύθηκε ο Λόχος των Ευελπίδων, πρόδρομος της σημερινής Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων.
γ) Έγιναν τα πρώτα βήματα για την οργάνωση τακτικού πολεμικού ναυτικού.
δ) Καταπολεμήθηκε η πειρατεία χάρη και στη δράση του Ανδρέα Μιαούλη.
Ποια οικονομικά μέτρα έλαβε ο Κυβερνήτης;
α) Ο Καποδίστριας σχημάτισε ένα πρώτο κρατικό ταμείο, το οποίο προήλθε από εισφορές Ελλήνων του εξωτερικού και φιλελλήνων.
β) Κατόπιν προχώρησε, με τη συνεργασία του φίλου του Γαλλοελβετού τραπεζίτη Εΰνάρδου, στην ίδρυση τράπεζας και στην κοπή νομίσματος, του φοίνικα.
γ) Παράλληλα, εφάρμοσε αυστηρή λιτότητα στις δημόσιες δαπάνες.
δ) Επιχείρησε να εκσυγχρονίσει τη γεωργία εισάγοντας νέες καλλιέργειες (πατάτα) και νέες καλλιεργητικές μεθόδους (χρήση σιδερένιου άροτρου).
Ποια μέτρα έλαβε ο Καποδίστριας στην εκπαίδευση;
Μια από τις κύριες προτεραιότητες του Κυβερνήτη υπήρξε η οργάνωση της εκπαίδευσης:
α) Ίδρυσε το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, στο οποίο λειτούργησαν:
τρία αλληλοδιδακτικά σχολεία (αντίστοιχα των σημερινών δημοτικών αλλά τετραετούς φοίτησης),
τρία ελληνικά (αντίστοιχα των σημερινών γυμνασίων με τριετή φοίτηση),
αρκετά χειροτεχνεία (επαγγελματικές σχολές),
καθώς και το Πρότυπον Σχολείον, στο οποίο σπούδαζαν όσοι προορίζονταν για δάσκαλοι στα αλληλοδιδακτικά.
β) Ιδρύθηκε το Κεντρικόν Σχολείον, στο οποίο φοιτούσαν όσοι προορίζονταν για σπουδές σε πανεπιστήμια του εξωτερικού.
γ) Επιπλέον, δημιουργήθηκε στην Τίρυνθα (περιοχή ανάμεσα στο Άργος και το Ναύπλιο) το Πρότυπον Αγροκήπιον (γεωργική σχολή).
Γιατί δεν ίδρυσε πανεπιστήμιο;
Ο Καποδίστριας πίστευε ότι στη δεδομένη στιγμή η εκπαίδευση θα έπρεπε να παρέχει, πρώτα απ’ όλα, βασικές γνώσεις και επαγγελματική κατάρτιση. Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν προχώρησε τότε στην ίδρυση πανεπιστημίου.
Ποιες διπλωματικές εκκρεμότητες υπήρχαν όταν ήρθε ο Κυβερνήτης;
Όταν έφτασε στην Ελλάδα ο Καποδίστριας, η επανάσταση βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη. Εκκρεμούσαν:
α) ο βαθμός ανεξαρτησίας του κράτους (δηλαδή αν θα ήταν αυτόνομο ή ανεξάρτητο)
β) ο καθορισμός των συνόρων του.
γ) Επίσης, οι πολεμικές επιχειρήσεις συνεχίζονταν.
Πότε και πού διεξάγεται η τελευταία μάχη της επανάστασης;
Η τελευταία μάχη δόθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1829 στην Πέτρα της Βοιωτίας, όπου ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον Δ. Yψηλάντη επικράτησαν επίλεκτων τουρκικών δυνάμεων.
Ποιες ήταν οι επιτυχίες του Κυβερνήτη όσον αφορά την εξωτερική πολιτική (διπλωματία);
Χάρη και στους επιδέξιους χειρισμούς του Κυβερνήτη, η Ελλάδα:
α)αναγνωρίστηκε ως κράτος ανεξάρτητο (Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας, 1830) και
β) διεύρυνε τα σύνορά της ενσωματώνοντας όλα τα εδάφη νοτίως της γραμμής Αμβρακικού κόλπου-Παγασητικού κόλπου, με τη συνθήκη της Κωνσταντινούπολης το 1832.
Το ελληνικό κράτος θα περιελάμβανε τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο, τα νησιά του Αργοσαρωνικού, την Εύβοια, τις Κυκλάδες και τις Σποράδες.
Ποιοι αντιτάχθηκαν στον Καποδίστρια και γιατί;
Η επιλογή του Καποδίστρια να συγκροτήσει ένα ισχυρό, συγκεντρωτικό κράτος, κατά τα δυτικά πρότυπα, προκάλεσε πολλές αντιδράσεις. Δυσαρεστήθηκαν:
α) πρόκριτοι με τοπική εξουσία (Π. Μαυρομιχάλης),
β) πλούσιοι πλοιοκτήτες (Γ. Κουντουριώτης),
γ) έμπειροι Φαναριώτες (Α. Μαυροκορδάτος).
δ) Την ίδια στιγμή, φιλελεύθεροι διανοούμενοι (Αδ. Κοραής) καυτηρίαζαν τον αυταρχισμό του Καποδίστρια και αξίωναν την παραχώρηση συνταγματικών ελευθεριών.
ε) Επίσης, η Αγγλία και η Γαλλία υποκινούσαν τις αντικαποδιστριακές κινήσεις, επειδή θεωρούσαν τον Κυβερνήτη όργανο της Ρωσίας.
Ποιες εξεγέρσεις έγιναν; Ποιο ήταν το τέλος του Καποδίστρια;
Από τις αρχές του 1830 σημειώθηκαν εξεγέρσεις και αργότερα ο Α. Μιαούλης, αντίπαλος πλέον του Κυβερνήτη, ανατίναξε στον Πόρο τα δύο μεγαλύτερα ελληνικά πολεμικά πλοία. Στην Ύδρα, κέντρο της αντιπολίτευσης, η εφημερίδα Απόλλων προπαγάνδιζε τη δολοφονία του Κυβερνήτη. Η ένταση κορυφώθηκε όταν ο Καποδίστριας φυλάκισε τον πρόκριτο της Μάνης Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη θεωρώντάς τον υπεύθυνο για αντικυβερνητικές κινήσεις. Η αντίδραση δεν άργησε. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο Κωνσταντίνος και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης δολοφόνησαν τον Καποδίστρια στο Ναύπλιο.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Αυτόνομο ονομάζεται ένα κράτος όταν αυτοδιοικείται, χωρίς η κυβέρνησή του να αποφασίζει για όλα τα θέματα που το αφορούν. Τα αυτόνομα κράτη συνδέονται στενά με μεγαλύτερα κράτη.
Ανεξάρτητο ονομάζεται ένα κράτος όταν διαθέτει δική του κυβέρνηση η οποία αποφασίζει για όλα τα θέματα που αφορούν αυτό το κράτος.
Συνθήκη είναι η συμφωνία μεταξύ κρατών για διμερή ή διεθνή ζητήματα (συνθήκη ειρήνης).
Πρωτόκολλο είναι το έντυπο που αναφέρει επί μέρους λεπτομέρειες σχετικά με συνθήκη που υπογράφτηκε.
Είναι ένα κειμενικό είδος στο οποίο ένα άτομο καταγράφει τα πιο σημαντικά γεγονότα της προσωπικής του ζωής καθώς και της δημόσιας ζωής της εποχής του. Είναι κείμενο με προσωπικό χαρακτήρα και δε γράφεται για να δημοσιευτεί ή για να διαβαστεί από άλλους εκτός από τον ίδιο τον συγγραφέα.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ
Ακριβής προσδιορισμός του χρόνου και του τόπου με την καταγραφή της ημερομηνίας στην αρχή της σελίδας πάνω δεξιά. Π.χ Δευτέρα 25 Ιανουαρίου 2015.
Χρησιμοποίηση της φράσης «αγαπημένο μου ημερολόγιο» από κάτω και αριστερά .
Αυστηρά χρονολογική παράθεση των γεγονότων που επιλέγει ο δημιουργός του να καταγράψει.
Χρήση συνήθως πρώτου ενικού προσώπου. Υπάρχει περίπτωση το ημερολόγιο να απευθύνεται σε κάποιο τρίτο, συνήθως φανταστικό πρόσωπο, οπότε χρησιμοποιείται το δεύτερο ενικό πρόσωπο.
Λόγος αυθόρμητος, απλός , καθημερινός .
Ύφος απλό, προσωπικό.
Αν προορίζεται για δημοσίευση, τότε το ύφος είναι πιο φροντισμένο.
Παράδειγματα ημερολογίου
Απόσπασμα από το βιβλίο της Zωρζ Σαρή ” Το ψέμα”
19 Oκτωβρίου, στο δωματιάκι μου.
Oι μέρες πέρασαν χωρίς να γράψω ούτε μια λέξη. Kι όμως, Xριστινάκι, εσύ το ξέρεις καλά πόσα πολλά θα ‘χα να σου πω. H μητέρα κοιμάται. Όταν βραδιάζει, είναι πάντα κουρασμένη. […]
Άρχισα γερμανικά σ’ ένα φροντιστήριο της πλατείας Kάνιγγος. Παίρνω το λεωφορείο που σταματάει μπροστά στο σπίτι μας και κατεβαίνω στο τέρμα. Tρεις φορές την εβδομάδα. Έχω πολλή μελέτη.
H μαμά δεν έφερε αντίρρηση για τα γερμανικά. Ξέρω όμως πως πολύ στενοχωρέθηκε. Aχ, θα ήθελα να μη μου περίσσευε καιρός ούτε για να πάρω ανάσα. Δε θέλω να σκέφτομαι. Προσπαθώ να σβήσω απ’ το μυαλό μου τον πατέρα, το θυρωρείο. Kι όμως, η κάθε λεπτομέρεια της ζωής μου μπήγεται στη σκέψη μου σαν τη βελόνα της μαμάς στο ρούχο της πελάτισσας.
Απόσπασμα από το βιβλίο “Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ”
Σάββατο, 7 Νοεμβρίου 1942
Αγαπητή Κίτυ,
Η μητέρα είναι τρομερά εκνευρισμένη, πράγμα που με εκθέτει σε κίνδυνο. Είναι τάχα τυχαίο που πάντα εγώ τα πληρώνω και ποτέ η Μαργκότ; Χθες βράδυ, για παράδειγμα, η Μαργκότ διάβαζε ένα βιβλίο εικονογραφημένο με υπέροχα σκίτσα· κάποια στιγμή σηκώθηκε και βγήκε από το δωμάτιο, αφήνοντας το βιβλίο της ανοιχτό, για να συνεχίσει το διάβασμα μόλις θα ξαναγύριζε. Δεν είχα τίποτα το ιδιαίτερο να κάνω εκείνη την ώρα και το πήρα για να χαζέψω τις εικόνες. Μόλις γύρισε η Μαργκότ, με είδε με το βιβλίο στα χέρια, ζάρωσε τα φρύδια της και με παρακάλεσε να της το δώσω. Θέλησα να το κρατήσω ακόμα μια στιγμή. Η Μαργκότ θύμωσε για τα καλά και τότε μπήκε στη μέση η μητέρα λέγοντας: – Η Μαργκότ είχε και διάβαζε αυτό το βιβλίο· πρέπει λοιπόν να της το δώσεις…….. (συνεχίζεται)
Ύφος: απλό, οικείο, προσωπικό, φυσικό που φανερώνει φυσικότητα και οικειότητα.
Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στην αφορμή και στο θέμα.
Κλείνουμε την επιστολή αναμένοντας τα σχόλια και τις σκέψεις του («Αναμένω με αγωνία τις σκέψεις σου…», «Θα με ενδιέφερε πολύ και η δική σου άποψη…» κ.λπ.).
Ύφος: τυπικό και επίσημο που φανερώνει σεβασμό και εμπιστοσύνη και δεσμεύει τον αποδέκτη να ανταποκριθεί στο αίτημά μας.
Αρχίζουμε την επιστολή αναφέροντας ποιοι είμαστε και το θέμα της επιστολής. Γράφουμε δηλαδή για ποιο σκοπό στέλνουμε την επιστολή. Μπορούμε να αναφέρουμε επίσης με ποια αφορμή και γιατί την στέλνουμε στο συγκεκριμένο πρόσωπο ή Αρχή. Λόγου χάρη, «Είμαστε το 15μελές Συμβούλιο του Γυμνασίου Πάρου…, Αφορμή για την επιστολή αυτή …, Αποφασίσαμε να σας στείλουμε την επιστολή αυτή διότι είστε το πιο αρμόδιο πρόσωπο…,Προσδοκούμε να ακούσετε με προσοχή τις σκέψεις και προτάσεις μας, προκειμένου να… κ.λπ.»)
Εκφράζουμε με ευγένεια τις σκέψεις και διαμαρτυρίες μας: Για παράδειγμα, «Επιτρέψτε μας να…, Θα επιθυμούσαμε να…, Θα θέλαμε να…, αισθανόμαστε την ανάγκη να… κ.λπ.»
Κλείνουμε την επιστολή εκφράζοντας τη βεβαιότητα πως ο παραλήπτης θα συμμεριστεί τον προβληματισμό μας και αναμένοντας τη θετική του ανταπόκριση…
Γ)ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ
Οι επιστολές αυτές έχουν ως σκοπό να λάβει γνώση του περιεχομένου τους η κοινή γνώμη και δημοσιεύονται.
Τυπικά χαρακτηριστικά:Προσφώνηση: «Κύριε Διευθυντά της εφφημερίδας….» / Αποφώνηση: «Ευχαριστούμε για τη φιλοξενία»
Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στο ποιοι είμαστε, στο θέμα της επιστολής, στην αφορμή για να την στείλουμε, στον σκοπό μας που είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των αναγνωστών-κοινής γνώμης.
Ύφος τυπικό και επίσημο, που φανερώνει σεβασμό και εμπιστοσύνη κυρίως προς τους αναγνώστες, σαφήνεια λόγου. Καλό είναι να αποφεύγονται η έντονη ειρωνεία, οι ύβρεις και οι προσβλητικοί υπαινιγμοί.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ
Aθήνα, 10-12-71
Αγαπητέ μου Πωλ,
Μου γράφεις πως το Παρίσι είναι χιονισμένο, κι εδώ έχουμε σωστό ανοιξιάτικο καιρό. Κι ας είναι Δεκέμβρης. Πόσο γρήγορα κυλάνε οι μέρες του χρόνου! Τελειώνουμε και τους διαγωνισμούς του πρώτου τριμήνου. Σήμερα Μαθηματικά, αύριο Χημεία και τέρμα. Μεθαύριο θα κάνουμε τη δεύτερη μεγάλη σχολική εκδρομή. Θα πάμε στους Δελφούς. Θυμάσαι που είχαμε πάει μαζί, με τους γονείς μου, πριν από δύο χρόνια; Αλλά τι τα θέλεις, μια εκδρομή με το σχολείο είναι άλλο πράμα. Όλα τα χαίρεσαι πιο έντονα. Θα επισκεφτούμε πρώτα το Mουσείο και τα Aρχαία, κι ύστερα θα ξεχυθούμε για παιχνίδι. Θα φάμε σε εστιατόριο. Έχει το γλέντι του κι αυτό. Οι καθηγητές μας πετάνε την αυστηρή μάσκα που φοράνε στο σχολείο και γίνονται άλλοι άνθρωποι. Έχουμε φτιάξει για τον καθένα σατιρικούς* στίχους. Ο Πέτρος βοήθησε πολύ με το χιούμορ του. Ελπίζω να δω τον κύριο Ευαγγέλου να χαμογελάει, επιτέλους.
Η Σόφη είναι ενθουσιασμένη με το σχολείο μας. Έχουμε φτιάξει μια καλή παρέα, τους ξέρεις πάνω κάτω όλους. Μόνο η Χριστίνα σού είναι άγνωστη, μια καινούρια από τη Θεσσαλονίκη. Ξέρεις, είναι σπουδαίο κορίτσι. Έξυπνη, τρώει την Τάνια στους βαθμούς και είναι όμορφη. Έχει κάτι τεράστια μάτια. Μόνο που συχνά φέρεται παράξενα, με ξαφνιάζουν οι τρόποι της. Στις αρχές νομίζαμε πως ήταν περήφανη κι ακατάδεχτη. Τώρα όμως που τη γνώρισα καλύτερα, ξέρω πόσο απλή είναι. Η Λίνα ψήλωσε, έγινε σωστή δεσποινίς. Για σκέψου: το μωρό μας πάει Πρώτη Γυμνασίου. Πώς περνάει ο καιρός!
Φίλησέ μου τη Νικόλ και τη μαμά σου. Μην αργήσεις να μου γράψεις.
Ο Ίταλο Καλβίνο γεννήθηκε το 1923 στην Κούβα, σπούδασε στην Ιταλία Γεωπονία και Φιλολογία αλλά ασχολήθηκε με το συγγραφικό έργο. Πήρε μέρος στην αντίσταση κατά του φασισμού. Από αυτούς τους αγώνες ήταν εμπνευσμένα τα πρώτα έργα του. Αργότερα, ασχολήθηκε με τα προβλήματα της καθημερινής ζωής των ανθρώπων που δημιουργήθηκαν με την αστικοποίηση( δηλαδή τον συνωστισμό στις πόλεις) και τη ραγδαία εκβιομηχάνιση. Πέθανε το 1985 στην Ιταλία.
ΤΟ ΕΡΓΟ
Το απόσπασμα προέρχεται από το μυθιστόρημα «Μαρκοβάλντο ή Οι Εποχές στην πόλη», στο οποίο ο συγγραφέας παρουσιάζει είκοσι σύντομες ιστορίες με πρωταγωνιστή τον Μαρκοβάλντο και την οικογένειά του. Σε αυτές προβάλλεται η αλλοίωση της ανθρώπινης ζωής που έχει προκληθεί από τον αστικοποιημένο τρόπο ζωής. Στο απόσπασμα βλέπουμε πόσο έχει χαθεί η επαφή του ανθρώπου με τη φύση.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η ΕΝΟΤΗΤΑ
«Μια μέρα….τις αθλιότητες της ύπαρξής του»: Η αγάπη του Μαρκοβάλντο για τη φύση και η αδιαφορία του για την πόλη.
2η ΕΝΟΤΗΤΑ
«Έτσι ένα πρωί….και στα παιδιά του»: Η ανακάλυψη των μανιταριών.
3η ΕΝΟΤΗΤΑ
«Ακούστε τι θα σας πω…αν σας ξεφύγει κουβέντα»: Η αποκάλυψη του νέου στην οικογένεια.
4η ΕΝΟΤΗΤΑ
«Το άλλο πρωί….ήθελαν να μεγαλώσουν»: Η συνάντηση με τον Αμάντιτζι.
5η ΕΝΟΤΗΤΑ
«Τη νύχτα έβρεξε…ο ένας τον άλλο»: Η συγκομιδή των μανιταριών και η κατάληξη στο νοσοκομείο.
ΗΡΩΕΣ
Ο Μαρκοβάλντο, η γυναίκα του η Ντομιτίλα, τα παιδιά τους, ο Αμάντιτζι και οι άνθρωποι που περιμένουν στη στάση του τραμ.
ΤΙΤΛΟΣ
Ο τίτλος του αποσπάσματος «Μανιτάρια στην πόλη» είναι αντιφατικός, γιατί δεν είναι αναμενόμενο σε μια πόλη να υπάρχουν φυσικά στοιχεία και μάλιστα μανιτάρια.
ΧΡΟΝΟΣ
Δεν προσδιορίζεται συγκεκριμένη εποχή του χρόνου. Η ιστορία εξελίσσεται γραμμικά σε διάστημα τριών ημερών, από την Παρασκευή ως την Κυριακή.
ΤΟΠΟΣ
Δεν προσδιορίζεται με ακρίβεια. Πρόκειται για μια οποιαδήποτε μεγαλούπολη.
Απλή και κατανοητή. Χρησιμοποιούνται πολλά επίθετα για να αποδώσουν τη ζωή στην πόλη και τα συναισθήματα του πρωταγωνιστή.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Μεταφορές, παρομοιώσεις, προσωποποίηση (τα πόδια των δέντρων), ασύνδετα (πινακίδες, σηματοδότες…..αφίσες), κοσμητικά επίθετα, αντίθεση ( ένιωσε λες κι ο γκρίζος και άχαρος….γεμίσει κρυμμένους θησαυρούς), επανάληψη (μανιτάρια, πραγματικά μανιτάρια), ειρωνεία (ζηλότυπο και δύσπιστο φόβο), κλιμάκωση (η πορώδης σάρκα τους ωρίμαζε, απομυζούσαν … τον φλοιό της γης), εικόνες (οπτικές και οσφρητική).
ΤΟ ΠΟΡΤΡΕΤΟ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΒΑΛΝΤΟ
Πρόκειται για ένα αχθοφόρο με μικρές οικονομικές απολαβές που ζει σε μια μεγαλούπολη στην οποία έχει εισβάλει η τεχνολογική πρόοδος (τραμ) και κυριαρχούν οι φωτεινές πινακίδες, οι βιτρίνες κ.λπ. Όμως ο Μαρκοβάλντο αδιαφορεί γι’ αυτά και νοσταλγεί τη ζωή στη φύση ψάχνοντας κάτι που του τη θυμίζει. Δείχνει ως ένα βαθμό να έχει κυριευτεί από το πνεύμα του ατομικισμού και της αδιαφορίας για τους άλλους πράγμα που επικρατεί στα αστικά κέντρα. Τελικά όμως νικά το στοιχείο του αλτρουισμού ( δηλαδή του ενδιαφέροντος για τον συνάνθρωπο) και καταπνίγεται ο εγωισμός όταν καλεί τους περαστικούς να μαζέψουν μανιτάρια..
Ο ΑΜΑΝΤΙΤΖΙ
Αν και παρουσιάζεται ελάχιστα στο κείμενο, φαίνεται εξοικειωμένος με τη ζωή στην πόλη. Είναι οδοκαθαριστής και φοράει γυαλιά για να κάνει όσο το δυνατόν καλύτερα τη δουλειά του και να μην ξεφύγει ούτε ένα χορταράκι. Αυτό ενοχλεί τον Μαρκοβάλντο.
Η ΠΟΛΗ ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΒΑΛΝΤΟ
Στην πόλη έχει εισβάλει η τεχνολογική πρόοδος (τραμ) και κυριαρχούν οι φωτεινές πινακίδες, οι βιτρίνες κλ.π. Όμως ο Μαρκοβάλντο δεν γοητεύεται από αυτά αλλά νοσταλγεί τη ζωή στη φύση και συνειδητοποιεί την αθλιότητα της ζωής στην πόλη. Η φύση έχει εξοριστεί από την πόλη. Στο απόσπασμα φαίνεται σαν να φωτογραφίζονται οι σύγχρονες μεγαλουπόλεις, όπου οι πινακίδες, το γκρίζο, το καυσαέριο, το τσιμέντο, η ακαλαισθησία των κτηρίων και η ηχορύπανση κυριαρχούν. Γι’ αυτό τα λίγα μανιτάρια και το ελάχιστο πράσινο αποτελούν σπάνιο θέαμα, ένα μικρό θαύμα. Οι άνθρωποι εργάζονται σε δύσκολες συνθήκες και ζουν με το άγχος της απόκτησης κάποιων χρημάτων για να επιβιώσουν φτωχικά. Είναι αποξενωμένοι, ατομιστές, ανταγωνιστικοί και κλεισμένοι στον εαυτό τους
Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ
Οι άνθρωποι ενδιαφέρονται μόνο για τον εαυτό τους, δεν θέλουν να μοιράζονται τις χαρές ούτε τα αγαθά. Γι’ αυτό ο Μακροβάλντο ανησυχεί μήπως ανακαλύψουν κι άλλοι τα μανιτάρια. Η παρουσία του οδοκαθαριστή Αμάντιτζι τον γεμίζει φόβο και ανησυχεί μήπως αυτός έχει δει «τα δικά του»μανιτάρια. Για άλλη μια φορά προβάλλεται η μανία του ανθρώπου να κατέχει τα αγαθά για τον εαυτό του, η μανία της ιδιοκτησίας και η εγωιστική διάθεση. Η σχέση του με τη φύση είναι ιδιοκτησιακή-κτητική.
Η ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΒΑΛΝΤΟ
Η ψυχή του φωτίζεται, το γκρίζο χρώμα της πόλης χάνεται και μετατρέπεται σε εσωτερικό φως. Ο Μαρκοβάλντο αδιαφορεί για τα καθημερινά προβλήματά του, τη δουλειά, τα επιδόματα διατροφής. Όλα φαίνονται ασήμαντα μπροστά στην ευτυχία του για την εμφάνιση των μανιταριών. Η χαρά τον κάνει να είναι αφηρημένος ακόμα και στη δουλειά του καθώς σκέπτεται τα μανιτάρια.
Η ΦΥΣΗ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ
Τα συναισθήματα του Μαρκοβάλντο μετά την ανακάλυψη των μανιταριών δείχνουν πόσο ευεργετική είναι η ζωή στη φύση για την ψυχολογία και τη διάθεση του ανθρώπου. Ακόμη και ένα μικρό ίχνος φύσης (τα μανιτάρια), γαληνεύει την ανθρώπινη ψυχή και φέρνει τη χαρά.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ
Α) Η χαρά του Μαρκοβάλντο στην ανακάλυψη των μανιταριών.
Β) Τα παιδιά του δεν έχουν δει ποτέ μανιτάρια και γι’ αυτό αναγκάζεται να τα περιγράψει ( η ζωή στην πόλη α αποκόπτει τους δεσμούς του ανθρώπου με τη φύση).
ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΒΑΛΝΤΟ
Αρχικά κυριεύεται από χαρά (με την ανακάλυψη). Έπειτα νιώθει τόση ανυπομονησία για την ωρίμανση των μανιταριών, που αδιαφορεί για τη δουλειά του. Έπειτα τον κυριεύει το άγχος και η ανησυχία μήπως τα εντοπίσουν και άλλοι και τα μαζέψουν. Οργίζεται με τον οδοκαθαριστή σκεπτόμενος ότι ίσως του κλέψει τον θησαυρό του. Την ώρα που πάει με την οικογένειά του να μαζέψει τα μανιτάρια και βλέπει ότι ο Αμάντιτζι ήδη τα μαζεύει, νιώθει οργή, ζήλεια και απογοήτευση ίσως και μίσος. Αμέσως μετά όμως αλλάζει διάθεση και προσκαλεί γενναιόδωρα όλο τον κόσμο για να μαζέψει κι αυτός. Εδώ κυριαρχεί ο αλτρουισμός. Το απόσπασμα κλείνει με την οργή προς τον Αμάντιτζι στο νοσοκομείο.
Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΞΑΦΝΙΚΗΣ ΓΕΝΝΑΙΟΔΩΡΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΒΑΛΝΤΟ
Αφού δεν μπορούσε να κρατήσει όλα τα μανιτάρια για τον εαυτό του και ο οδοκαθαριστής προσκαλούσε κι άλλους να τα μαζέψουν, έκρινε ότι θα ήταν καλύτερο να τους προσκαλέσει αυτός. Ίσως ένιωθε τύψεις για την προηγούμενη εγωιστική στάση του. Μπορεί επίσης η φύση που ζωντάνεψε στην πόλη με τα μανιτάρια, να τον έκανε ξανά ευαίσθητο και γενναιόδωρο. Του επανέφερε δηλαδή την ανάγκη να μοιραστεί με άλλους τα αγαθά.
ΕΛΑΤΕ ΝΑ ΤΑ ΦΑΜΕ ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ
Η φράση δηλώνει την επιθυμία των ανθρώπων που ζουν συγκεντρωμένοι αλλά αποξενωμένοι στις πόλεις να ξαναγυρίσουν σε ένα πιο παραδοσιακό τρόπο ζωής να ξαναέρθουν σε επαφή μεταξύ τους και να δημιουργήσουν ξανά ανθρώπινες σχέσεις. Όμως αυτό δεν πραγματοποιείται. Φαίνεται ότι οι άνθρωποι στην πόλη έχουν μπει οριστικά σε μοναχικό δρόμο. Όπως έλεγε ο Αντώνης Σαμαράκης: «Ποτέ άλλοτε οι στέγες των σπιτιών δεν ήταν τόσο κοντά η μια στην άλλη, κι όμως ποτέ άλλοτε οι ψυχές των ανθρώπων δεν ήταν τόσο μακριά η μια από την άλλη»
ΚΩΜΙΚΟ ΤΕΛΟΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ
Το διήγημα κλείνει με τρόπο κωμικό, καθώς όλοι όσοι μάζεψαν μανιτάρια κατέληξαν στο νοσοκομείο για πλύση στομάχου ( ήταν δηλητηριασμένα). Το τέλος συμβολίζει την διάψευση της ελπίδας ότι μπορεί να αλλάξει ζωή ο άνθρωπος της μεγαλούπολης και να ζωντανέψει τη φύση στη ζωή του.
ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΜΑΡΙΑ IΟΡΔΑΝΙΔΟΥ
Στην εποχή του τσιμέντου και της πολυκατοικίας
Η αστική καθημερινότητα της σύγχρονης εποχής μέσα στην οποία κυριαρχούν το τσιμέντο και οι πολυκατοικίες είναι το θέμα με το οποίο ασχολήθηκε η Μαρία Ιορδανίδου στο τελευταίο της πεζογράφημα Η αυλή μας (1981). Το παρακάτω απόσπασμα προέρχεται από την αρχή του βιβλίου και είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό. Η ηλικιωμένη Κωνσταντινουπολίτισσα συγγραφέας ζει πια σε πολυκατοικία, όπου βιώνει όλα τα προβλήματα της κοινής ζωής, τις ενοχλήσεις από τα άλλα διαμερίσματα και την ψυχική αποξένωση των ενοίκων.
Ζούμε στην εποχή του τσιμέντου και της πολυκατοικίας.
Κι εγώ τώρα κάθουμαι σε πολυκατοικία. Έχω ένα εσωτερικό δυάρι στον τρίτο όροφο. Εσωτερικά τα λένε τώρα τα διαμερίσματα που δε βλέπουν στο δρόμο αλλά στην αυλή. Μα και η αυλή πια δε λέγεται αυλή αλλά ακάλυπτος χώρος.
Στις περισσότερες απ’ αυτές τις πολυκατοικίες, που χτίζονται η μια ύστερα απ’ την άλλη, σπάνια θα δεις παράθυρο. Είναι όλο μπαλκονόπορτες και βγαίνουν σ’ ένα μπαλκόνι που ζώνει την πολυκατοικία ένα γύρο και θυμίζει κατάστρωμα βαποριού. Έτσι λοιπόν, μπαλκονόπορτα και κάμαρα, και η κάθε κάμαρα μοιάζει διάδρομος. Πώς επιπλώνεται, πώς κατοικείται αυτός ο χώρος, δεν έχεις ανάγκη να το σκεφτείς εσύ. Το αποφάσισε προκαταβολικά ο αρχιτέκτονας. Σου έβαλε την πρίζα για την τηλεόραση εκεί που πρέπει να την τοποθετήσεις, σου έβαλε τις απλίκες* εκεί που θα μπει το «καθιστικό», δηλαδή ο καναπές, το χαμηλό τραπέζι και οι δυο τεράστιες πολυθρόνες της μόδας.
Δεν υπάρχει κατάλληλη γωνιά για να εγκαταστήσει η νοικοκυρά την «κόχη» της. Εκεί που θα κουρνιάσει* να πιει το καφεδάκι της, να πάρει τη γάτα στην αγκαλιά της, και να αφουγκραστεί* την ανάσα του σπιτιού της. Ίσως γι’ αυτό η σημερινή γυναίκα δεν αγαπά το σπίτι της. Ξένο πράμα. Όλα τυποποιημένα, όλα προμελετημένα.* Η απόσταση που μπορείς να απλώσεις το πόδι σου και το χέρι σου. Πόσο πρέπει να σκύψεις το κεφάλι σου όταν σηκώνεσαι όρθιος μέσα στην μπανιέρα, έτσι που να μην κουτουλήσεις στο σώμα του καλοριφέρ που κρέμεται στον τοίχο.
Αλλάζουν οι καιροί, αλλάζουν και οι άνθρωποι. Μέσα στις πολυκατοικίες οι άνθρωποι γίνανε αγγλοπρεπείς.* Βλέπεις κάποιον στη σκάλα ή στο ασανσέρ και δε σε χαιρετά. Στέκεται μπροστά σου σαν κολόνα πάγου, φοβάσαι να τον χαιρετήσεις κι εσύ. Δεν ξέρεις καλά καλά συγκάτοικος είναι ή ξένος. Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους.
Τα μούτρα των συγκατοίκων μου ας μην τα ξέρω. Ξέρω όμως τη φωνή τους, το βήχα τους. Ξέρω της διπλανής μου τον αναστεναγμό και το βογκητό. Βογκά τα βράδια όταν πέφτει στο κρεβάτι της, βογκά και τη νύχτα. Φαίνεται πως έχει άλατα στις κλειδώσεις της και πονεί. Κάθε πρωί στις έξι ακούω το ξυπνητήρι της. Όλα αυτά ακούονται γιατί το κρεβάτι της είναι δίπλα στο δικό μου και μας χωρίζει ένας τοίχος.
Από το λουτροκαμπινέ συνορεύω με το διαμέρισμα που η πόρτα του είναι απέναντι στην πόρτα του δικού μου διαμερίσματος.
Εκεί πάλι ακούς σπαραχτικές φωνές παιδιού. Κάθε πρωί η μητέρα του προσπαθεί να το ντύσει, εκείνο, αγουροξυπνημένο, αμύνεται, και φαίνεται πως το δέρνει.
– Κυρία μου, φωνάζω εγώ από το παράθυρο του μπάνιου, αφήστε το παιδί να ηρεμήσει. Είναι σε ηλικία που πρέπει να μάθει να ντύνεται μόνο του.
– Τι λες, κυρά μου; φωνάζει έξαλλη από μέσα η μητέρα. Εγώ πρέπει στις οχτώ να είμαι στη δουλειά μου. Ήρθε και το αυτοκίνητο του σχολείου να την πάρει, δεν το ακούτε στο δρόμο που κορνάρει;
Πραγματικά, από το δρόμο ακούγεται το μπικ-μπικ του αυτοκινήτου. Δε μίλησα. Ήξερα από την Παναγιώτα την καθαρίστρια πως η μητέρα και ο πατέρας ήταν τραπεζικοί υπάλληλοι.
Λίγες ώρες ησυχία, και το μεσημέρι πάλι φωνές παιδιού. Το αυτοκίνητο του σχολείου έφτασε, όμως η μητέρα άργησε, και ο σωφέρ δεν μπορεί ν’ αφήσει το παιδί στο πεζοδρόμιο. Το παίρνει μαζί του και ξεκινά. Το παιδί από μέσα ωρύεται.*
Για κανένα μήνα ησύχασα όταν το αντρόγυνο πήρε την άδειά του την καλοκαιρινή. Ξεκίνησαν οι δυο με τ’ αυτοκίνητό τους για το εξωτερικό και το κοριτσάκι το άφησαν στη γιαγιά του που έμενε στο Χαϊδάρι. Μια μέρα, από τις φωνές του παιδιού και της μητέρας, κατάλαβα πως η άδεια τελείωσε. Γύρισαν πίσω. Ακούω ένα βράδυ σπαραχτικές φωνές παιδιού, φωνές πόνου.
– Φά’ το! φά’ το είπα! Δεν το τρως;
Σε λίγο η σπαραχτική φωνή πάλι.
– Άνοιξε το στόμα σου! Θα σε μπατσίσω!
Και πάλι η φωνή.
Δε βάσταξα. Πετιέμαι έξω, μ’ αρπάζει η Νέλλη,* με τραβοκοπά.
– Πού πας;
– Πάω να πιάσω την πόρτα τους με τις κλοτσιές. Άσε με.
– Τρελάθηκες;
Ναι, πραγματικά τρελάθηκα. Σκέφτομαι σε ποιον ν’ αποταθώ.* Στην Αστυνομία; Σε κανένα σύλλογο; Φωνάζω την Παναγιώτα και τη ρωτώ τι συμβαίνει.
– Το παιδάκι από τον καιρό που γύρισαν πίσω δεν τρώει τίποτα. Έγινε πετσί και κόκαλο. Το κακόμαθε η γιαγιά του φαίνεται.
Οι Γάλλοι λένε: Les enfants, quand ils sont petits, ils nous aiment. Quand ils grandissent, ils nous jugent, et parfois ils nous pardonnent, Τα παιδιά, όταν είναι μικρά μας αγαπάνε, όταν μεγαλώνουν μας κρίνουνε, και καμιά φορά μάς συγχωρούνε.
Αυτή η μικρούλα, φαίνεται, μεγάλωσε πριν από την ώρα της, έκρινε τη μητέρα της και δεν τη συγχώρεσε ούτε για το ξύλο ούτε για την εγκατάλειψη. Την εκδικείται, πώς αλλιώς μπορεί να την εκδικηθεί. Έχουν την αξιοπρέπειά τους και τα παιδιά.
Η ζωή μου μέσα σ’ αυτή την πολυκατοικία είχε καταντήσει αφόρητη. Ευτυχώς όμως η οικογένεια αγόρασε δικό της διαμέρισμα και μετακόμισε. Το διαμέρισμα ξανανοικιάστηκε πολύ γρήγορα. Το έπιασε ένας εργένης και ησυχάσαμε
Τι σημαίνουν οι όροι «Ιμπεριαλισμός» και «Αποικιοκρατία»
Ιμπεριαλισμός = η επεκτατική πολιτική των ισχυρών κρατών που έχει στόχο την εκμετάλλευση των αδύναμων και την απόκτηση περισσότερης δύναμης.
Αποικιοκρατία = η αναζήτηση και κατάκτηση από τα ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη εδαφών εκτός Ευρώπης για εκμετάλλευση.
Ποια ήταν τα κύρια αίτια της αποικιοκρατίας;
Η ανάγκη των εκβιομηχανισμένων κρατών της Ευρώπης για εύρεση νέων αγορών για τα βιομηχανικά προϊόντα τους, πρώτων υλών, καυσίμων, νέων περιοχών για επένδυση των κεφαλαίων τους.
Η απόκτηση αποικιών, εμπορικών σταθμών και βάσεων και η ενίσχυση του εθνικού γοήτρου.
Ποιες κοινωνικές ομάδες αποτέλεσαν τη βάση της αποικιοκρατίας;
Η αστική τάξη.
Τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα.
Ποιοι ήταν οι πρωτοπόροι της αποικιοκρατίας;
Οι εξερευνητές: αναζητούσαν γνώσεις και ανακάλυπταν συχνά νέες περιοχές.
Οι ιεραπόστολοι: διέδιδαν το χριστιανισμό.
Οι έμποροι: αναζητούσαν νέες αγορές.
Ποιες ήταν οι μέθοδοι αποικιοκρατικής πολιτικής;
Η κατάκτηση εδαφών και η καθυπόταξη των κατοίκων τους.
Η οικονομική διείσδυση.
Η αποικιακή εξάπλωση: ποιες χώρες ήταν αποικιοκρατικές δυνάμεις και ποιες περιοχές ήταν αποικιοκρατούμενες;
Εσωτερική μετανάστευση: με κατεύθυνση προς τις βιομηχανικές πόλεις.
Εξωτερική μετανάστευση: με κατεύθυνση προς ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία.
Πώς διαμορφώθηκαν οι κοινωνικές τάξεις μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση και ποιοι κοινωνικοί μετασχηματισμοί σημειώθηκαν; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Οι αριστοκράτες:
Πανίσχυροι σε περιοχές, όπου οι κοινωνικές δομές δεν άλλαξαν.
Κράτησαν διπλή στάση σε περιοχές, όπου επικράτησε η βιομηχανική επανάσταση: (α) στην Αγγλία άρχισαν να ασχολούνται με επιχειρήσεις καπιταλιστικού χαρακτήρα, (β) στη Γαλλία, αντίθετα, δεν έδειξαν ενδιαφέρον για νέου τύπου δραστηριότητες.
Οι αστοί:
Ήταν η κυρίαρχη πλέον τάξη και διακρινόταν:
σε μεγαλοαστούς: βιομήχανοι, μεγαλέμποροι, τραπεζίτες,
σε μεσοαστούς: βιοτέχνες, ελεύθεροι επαγγελματίες,
σε μικροαστούς: δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι.
Οι αγρότες:
Ζούσαν κάτω από ασταθείς συνθήκες και πολλοί μετανάστευσαν.
Οι εργάτες:
Ζούσαν σε άθλιες συνθήκες, καθώς εργάζονταν 12 έως 16 ώρες καθημερινά, χωρίς ημέρα ανάπαυσης και έπαιρναν πολύ χαμηλούς μισθούς.
Ποιες σοσιαλιστικές θεωρίες αναπτύχθηκαν;
Ουτοπικός σοσιαλισμός:
Πρόβαλε μια εξιδανικευμένη μορφή κοινωνίας και εκφράστηκε από τους πρώτους σοσιαλιστές (Σαιν Σιμόν, Φουριέ, Όουεν, Μπλαν).
Μαρξισμός:
Πρόβαλε την άποψη ότι κύρια αιτία της κοινωνικής αδικίας ήταν το γεγονός ότι ολιγάριθμοι αστοί ήταν ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής και έθεσε ως στόχο τη δημιουργία μιας αταξικής κοινωνίας, όπου δεν θα υπήρχε εκμετάλλευση. Διαμορφώθηκε από τους Γερμανούς Καρλ Μαρξ και Φριντριχ Έγκελς, που το 1848 δημοσίευσαν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο.
Ποια είναι τα πρώτα βήματα για την ανάπτυξη του συνδικαλισμού;
Μετά το 1830 οι εργάτες άρχισαν να διεκδικούν οργανωμένα την ικανοποίηση των αιτημάτων τους, όπως ήταν η οκτάωρη εργασία.
Το 1838 η αγγλική Ένωση Εργατών δημοσίευσε τη Χάρτα του Λαού με πολιτικά αιτήματα, όπως τη θέσπιση καθολικής ψηφοφορίας.
Την 1η Μαϊου του 1886 μία εργατική απεργία στο Σικάγο των ΗΠΑ με αίτημα τη καθιέρωση της οκτάωρης εργασίας πνίγηκε στο αίμα. Από το 1890 η Πρωτομαγιά γιορτάζεται ως παγκόσμια ημέρα εργατών.
Στα τέλη του 19ου αι. το εργατικό κίνημα είχε σημειώσει κάποιες επιτυχίες:
μείωση των ωρών εργασίας σε δέκα,
δημιουργία ταμείων ασφάλισης,
υπογραφή συλλογικών συμβάσεων εργασίας με τους εργοδότες.
Πότε έγινε η πολιτική οργάνωση των εργατών;
Το 1864 ιδρύθηκε η πρώτη Διεθνής Ένωση Εργατών (πρώτη Διεθνής)
To 1889 στο Παρίσι ιδρύθηκε η δεύτερη Διεθνής με τη συμμετοχή μόνο πολιτικών κομμάτων που δέχονταν το μαρξισμό.
Τα επόμενα χρόνια δημιουργήθηκαν σε διάφορες χώρες σοσιαλιστικά και εργατικά κόμματα με μετριοπαθή ή επαναστατικό χαρακτήρα.
Από πού ξεκίνησε το κίνημα για τη χειραφέτηση της γυναίκας;
Το 1903 η Αγγλίδα Πάνκχορστ ίδρυσε την Κοινωνική και Πολιτική Ένωση Γυναικών που μαχόταν για την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στις γυναίκες,.
Σε ποιες κατηγορίες χωρίζονται τα ρήματα σύμφωνα με την κατάληξή τους;
Με τα ρήματα δηλώνουμε τι κάνουμε, π.χ. τρέχω, γελώ, κοιμάμαι, ντύνομαι, περιποιούμαι κ.τ.λ.
Παρατηρώντας τα ρήματα διαπιστώνουμε ότι στο α’ ενικό πρόσωπο του ενεστώτα (δηλ. εγώ τώρα…) τελειώνουν σε δύο μόνο καταλήξεις:
στην κατάληξη –ω, π.χ. τρέχω, ζω, αδικώ
στην κατάληξη -μαι, π.χ. φαίνομαι,έρχομαι
Για να μπορούμε, λοιπόν, να τα μελετάμε πιο εύκολα, χωρίζουμε τα ρήματα σε δύο μεγάλες κατηγορίες, ανάλογα με την κατάληξή τους. Τις κατηγορίες αυτές τις ονομάζουμε φωνές. Έτσι,
όσα ρήματα τελειώνουν σε -ω ανήκουν στην ενεργητική φωνή, ενώ όσα ρήματα τελειώνουν σε –μαι ανήκουν στην παθητική φωνή.
ΠΡΟΣΟΧΗ
Μην μπερδεύουμε τις φωνές με τις διαθέσειςτου ρήματος. Η φωνή αναφέρεται μόνο στο είδος της κατάληξης. Η διάθεση είναι μια ιδιότητα του ρήματος με την οποία φαίνεται αν το υποκείμενο ενεργεί ή δέχεται μια ενέργεια ή βρίσκεται σε μια κατάσταση.
Πολλά ρήματα τα συναντάμε και στις δυο φωνές, π.χ. γράφω – γράφομαι, μιλώ – μιλιέμαι.
Υπάρχουν ρήματα που τα συναντάμε μόνο στην ενεργητική φωνή, π.χ. ζω, ξυπνώ, τρέχω
Υπάρχουν ρήματα που τα συναντάμε μόνο στην παθητική φωνή, π.χ. έρχομαι, φαίνομαι. Τα ρήματα που έχουν μόνο παθητική φωνή ονομάζονται αποθετικά.
Η ενεργητική και η παθητική φωνή δεν ταυτίζονται πάντα με τη σημασία των ρημάτων. π.χ. σκέφτομαι: παθητική φωνή, ενεργητική σημασία.
Αν μας δοθεί ένας τύπος του ρήματος που δεν είναι στο α’ ενικό του ενεστώτα, τότε εμείς, για να καταλάβουμε σε ποια φωνή ανήκει, θα το μεταφέρουμε στο α’ ενικό του ενεστώτα, δηλαδή στο εγώ και τώρα, π.χ.
Σε ποιες μικρότερες κατηγορίες χωρίζονται τα ρήματα σύμφωνα με τον τονισμό τους;
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
α’
β’
λύνω, γράφω, ντύνω, ξέρω, αφήνω
μιλάω-μιλώ, γελάω-γελώ, αδικώ
λύνομαι, γράφομαι, ντύνομαι
μιλιέμαι, γελιέμαι, αδικιέμαι-αδικούμαι, φοβάμαι
Μελετώντας τα παραδείγματα διαπιστώνουμε ότι τα ρήματα της ενεργητικής φωνής δεν τονίζονται όλα στην ίδια συλλαβή. Άλλα τονίζονται στην παραλήγουσα, (α’ στήλη) ενώ άλλα τονίζονταιστηλήγουσα (β’ στήλη). Από τα ρήματα της παθητικής φωνής άλλα τελειώνουν σε -όμαι και τονίζονται στην προπαραλήγουσα κι άλλα τελειώνουν σε -ιέμαι ή -ούμαι ή -άμαι και τονίζονται στην παραλήγουσα. Γι’ αυτό τα ρήματα χωρίζονται ανάλογα με τον τονισμό τους κατά την κλίση τους σε δύο συζυγίες την πρώτη συζυγία και τη δεύτερη συζυγία.
ΠΡΩΤΗ ΣΥΖΥΓΙΑ: περιλαμβάνει τα ρήματα που τονίζονται στην παραλήγουσα της ενεργητικής π.χ. τρέχω, παίζω ή στην προπαραλήγουσα της παθητικής, π.χ. λύνομαι, γράφομαι
ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΥΖΥΓΙΑ: περιλαμβάνει τα ρήματα που τονίζονται στη λήγουσα της ενεργητικής, π.χ. μιλώ, γελώ (ή στην παραλήγουσα αν είναι σε -άω, μιλάω) και στην παραλήγουσατης παθητικής, π.χ. μιλιέμαι, προσποιούμαι, φοβάμαι.
Ποιες είναι οι τάξεις (μικρότερες κατηγορίες) της Β΄συζυγίας;
Στην α’ τάξη θα ανήκουν εκείνα τα ρήματα της β’ συζυγίας που κλείνονται στην ενεργητική σε –ώ, -άς, -ά και στην παθητική σε –ιέμαι, -ιέσαι, -ιέται
Στη β’ τάξη θα ανήκουν εκείνα τα ρήματα της β’ συζυγίας που κλείνονται στην ενεργητική σε –ώ, -είς, -εί και στην παθητική σε -ούμαι, -είσαι, είται ή ούμαι/άμαι, -άσαι, -άται
Α΄ ΤΑΞΗ
Β΄ ΤΑΞΗ
•Ενεργητική φωνή
-ώ, -άς, -ά
-ώ, -είς, -εί
• Παθητική φωνή
-ιέμαι, -ιέσαι, -ιέται
-ούμαι -είσαι -είται ή -άμαι, -άσαι, -άται
Μελετήστε τον τρόπο κλίσης των ρημάτων της δεύτερης συζυγίας στο βιβλίο της Γραμματικής της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, σελίδες 84-86 και 88-93 ή στην ψηφιακή του έκδοση στη διεύθυνση:
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια