ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΊΟ ΜΑΣ ΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΑΥΡΙΟ
ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΕΙΑ Δ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΜΑΛΑΚΑΣΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ
ΚΑΡΥΔΗ ΕΛΕΝΗ
ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ
ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

Σε κάθε τάξη δημιουργήθηκε μια γωνία για την ανάγνωση παιδικών βιβλίων .
Ξεκινώντας το πρόγραμμα της Φιλαναγνωσίας στη Δ Δημοτικού συζητήσαμε και συμφωνήσαμε με όλα τα παιδιά ότι δεν είναι όλα τα βιβλία κατάλληλα για όλους. Όπως, λοιπόν, ο κάθε αναγνώστης, έτσι και το κάθε παιδί έχει τους δικούς του ρυθμούς εξέλιξης, διαφορετική νοητική και συναισθηματική ωρίμανση, άλλες κλίσεις, ενδιαφέροντα και ανάγκες, ζει σε διαφορετικές οικογενειακές ή κοινωνικές συνθήκες. Έτσι η “συνάντησή” του με τους ήρωες και τα δρώμενα ενός βιβλίου μπορεί να είναι από εντελώς αδιάφορη έως τρομερά ελκυστική.
Στις αναγνωστικές προτάσεις που κάνουμε προς τα παιδιά βασιζόμαστε συνήθως είτε στις δικές μας προτιμήσεις -κριτήριο που μπορεί να αποδειχθεί επισφαλές για την επιλογή-, είτε στη συλλογική εμπειρία και στην αποδεδειγμένη προτίμηση του ευρύτερου παιδικού κοινού -ασφαλέστερο κριτήριο-, είτε στις εκφρασμένες αναζητήσεις κάθε παιδιού που έχουν σχέση με τους πόθους και τους προβληματισμούς του.
Τι θα αναζητήσει κάθε παιδί στο βιβλίο είναι μια εντελώς προσωπική υπόθεση: άλλο θα ταυτιστεί απλά με τον ήρωα, άλλο θα πετάξει σε κόσμους φανταστικούς και αυτό θα του προσφέρει μια υπέρμετρη ευχαρίστηση, άλλο θα αναζητήσει τον πιο χειροπιαστό προβληματισμό ενός κοινωνικού έργου, άλλο θα το γοητεύσει η ιστορική διάσταση της μυθοπλασίας, άλλο θα συγκινηθεί από τη ενδοσκόπηση μιας λυρικής αφήγησης. Σκοπός της φιλαναγνωσίας είναι η εξοικείωση του μαθητή με το βιβλίο και η σταδιακή εδραίωση μιας φιλικής σχέσης του με το λογοτεχνικό βιβλίο. Αυτή η σχέση θα το βοηθήσει να αναπτύξει την κριτική και δημιουργική του σκέψη, να δραστηριοποιήσει τη φαντασία του και την εφευρετικότητά του, να εμπλουτίσει την αισθητική του καλλιέργεια, να δοκιμάσει τα συναισθήματά του αναπτύσσοντας έτσι τη συναισθηματική του νοημοσύνη, να καλλιεργήσει τη γλωσσική του έκφραση με έμμεσο και βιωματικό τρόπο, και εν κατακλείδι να συγκροτήσει ολόπλευρα την προσωπικότητά του.
Μέσα όμως από τη διαδικασία της φιλαναγνωσίας επιτυγχάνονται και επιμέρους στόχοι, όπως:
• καλλιέργεια αναγνωστικής απόλαυσης
• άσκηση της δεξιότητας της προσεκτικής ακρόασης και ως εκ τούτου πρόληψη φαινομένων διάσπασης προσοχής, όταν δεν οφείλεται σε παθογόνα αίτια, που είναι πολύ συχνή στις μικρές τάξεις του δημοτικού σχολείου
• καλλιέργεια δεξιότητας αναδιήγησης ιστοριών, συναισθημάτων ή καταστάσεων
• ανάπτυξη δυνατότητας κατανόησης κειμένου
• ανάπτυξη συνεργατικής ικανότητας
• ανάπτυξη επικοινωνιακής ικανότητας
• αφηγηματική ικανότητα
• εξοικείωση με τη λειτουργία ομάδων
• δημιουργία κλίματος συντροφικότητας και δημιουργικότητας μέσα στην τάξη, η οποία σταματά να αποτελεί ένα άθροισμα μεμονωμένων μαθητών αλλά γίνεται μια «κοινότητα αναγνωστών».
Ξεκινήσαμε λοιπόν με την ανάγνωση επιστολών 8 γνωστών συγγραφέων παιδικής λογοτεχνίας μέσα από τις οποίες προσπαθούν να προσελκύσουν στην φιλαναγνωσία τους μικρούς μαθητές. Eνδεικτικά παραθέτουμε το γράμμα της Αλκης Ζέη.
ΑΛΚΗ ΖΕΗ
Αγαπητά μου παιδιά,
Σας γράφω γιατί δεν ξέρω σε ποιον να το πω και αν δε μιλήσω θα σκάσω.
Με λένε Νίκο, είμαι εφτά χρονών και πάω στη δευτέρα δημοτικού. Δεν ξέρω γιατί ο μπαμπάς και η μαμά εδώ και μέρες είναι όλο μούτρα. Ακόμα κι η γιαγιά όταν έρχεται να μας δει – μούτρα κι αυτή. Όλο ρωτάει τον μπαμπά:
– Κανένα νέο;
– Κανένα, απαντάει εκείνος και… μουτρώνει πιο πολύ.
Καλά, η μαμά έτσι κι αλλιώς δε μιλιέται. Μόνο ο παππούς είναι χαμογελαστός. Δηλαδή χαμογελάει στη φωτογραφία του που είναι μέσα σ’ ένα κάδρο στο γραφείο του μπαμπά. Γιατί ο παππούς και να ήθελε, δεν μπορούσε να κάνει μούτρα. Έχει πεθάνει πριν χρόνια, όταν εγώ ήμουνα μωρό.
Και να πεις πως έχω κάνει αταξίες και μουτρώνουνε. Παράξενο μα όλη τη βδομάδα βαριόμουνα να κάνω αταξίες. Ούτε έσκισα το μπλουτζίν μου ούτε έγραψα με Μπιγκ πάνω στο άσπρο μου μπλουζάκι… κινέζικα.
Αυτοί όμως ούτε το πήρανε είδηση πως ήμουνα φρόνιμος.
Ο μπαμπάς που κάθε πρωί έφευγε πιο νωρίς από μένα, τώρα με πάει στο σχολείο. Και δεν έρχεται η γιαγιά να με πάρει όπως πάντα, γιατί η μαμά τελειώνει τη δουλειά της αργά. Έρχεται η μαμά. Με τη γιαγιά ήτανε πιο διασκεδαστικά γιατί φλυαρούσαμε σ’ όλο τον δρόμο. Η μαμά μουγκή με κατεβασμένα μούτρα. Ορκίζομαι πως δε φταίω εγώ.
Την Κυριακή το πρωί, είχα ξυπνήσει, χάζευα όμως στο κρεβάτι μου και προσπαθούσα να πιάσω τις αχτίδες που μπαίνανε από τη χαραμάδα του παραθυρόφυλλου. Η πόρτα της κάμαράς μου ήτανε ανοιχτή. Άκουσα τον μπαμπά που έλεγε:
– Δεν φταίει σε τίποτα το παιδί, αν εμείς δεν έχουμε δουλειά. Θα πάμε στη θάλασσα.
– Αφού έδωσες τις πινακίδες πίσω. Πώς θα πάμε; είπε η μαμά.
Αλήθεια δεν ξέρω γιατί ο μπαμπάς είπε μια μέρα πως έδωσε τις πινακίδες πίσω. Κι όπως κατάλαβα αυτό θα πει πως δεν είχε πια αυτοκίνητο.
– Θα πάμε με το τραμ στη Γλυφάδα.
Μόλις άκουσα τον μπαμπά να το λέει αυτό, έδωσα μια στα σκεπάσματα κι έτρεξα να τους βρω.
Δεν είχα ταξιδέψει ποτέ μου με τραμ. Δεν ήξερα πως ήταν τόσο ωραία. Πηγαίνει σιγά σιγά κι έτσι προφταίνεις να βλέπεις απέξω, κι όταν μάλιστα στρίψει στη θάλασσα και πάει, πάει καμαρωτό και βλέπεις ανάμεσα στα δέντρα το… πέλαγος – έτσι μας διάβασε η δασκάλα μας σ’ ένα βιβλίο που λέγανε τη θάλασσα πέλαγος κι έμενα μ’ άρεσε πολύ.
Δεν κατεβήκαμε στη Γλυφάδα.
– Αφού πάει ως τη Βούλα, γιατί να μην πάμε; είπε ο μπαμπάς και είδα πως δεν έκανε μούτρα.
– Γιατί να μην πάμε; είπε και η μαμά και χαμογέλασε και δεν έκανε μούτρα.
Εγώ χάρηκα γιατί μ’ άρεσε πολύ που ταξίδευα με το τραμ.
Κατεβήκαμε στη Βούλα και πήγαμε στην παραλία. Μ’ άφησαν να βγάλω τα παπούτσια μου και να τσαλαβουτήσω στο… πέλαγος.
Και στον γυρισμό ήτανε ωραία, μα μόνο στον μισό δρόμο. Γιατί ο βλάκας στον άλλο μισό με πήρε ο ύπνος, γιατί με είχε ζαλίσει ο ήλιος. Ξύπνησα και είδα πως είχα ακουμπήσει το κεφάλι μου στα πόδια της μαμάς. Μου χαμογέλασαν και δεν κάνανε μούτρα.
Άλλη φορά όταν μουτρώνουν, θα τους λέω να πάρουμε το τραμ.
Αν δεν έχετε πάει, σας λέω να πείτε στους μπαμπάδες σας να δώσουν πίσω τις πινακίδες. Είναι τόσο ωραίο να ταξιδεύεις με το τραμ και να βλέπεις καθώς πάει αργά αργά –να δεις πώς το είπε η κυρία μας- το πέλαγος.
Σας φιλώ,
Ο φίλος σας Νίκος
Για την αντιγραφή,
Αλκή Ζέη
Η εκπαιδευτικός, λειτουργώντας ως διαμεσολαβητής μεταξύ του βιβλίου και του μαθητή, ενεργοποιεί τη φιλαναγνωστική διάθεση του παιδιού και αξιοποιεί πολύπλευρα το λογοτεχνικό βιβλίο, βοηθάει τον μαθητή να εισαχθεί στο γοητευτικό κόσμο της λογοτεχνίας και σταδιακά να μυηθεί στο μαγευτικό κόσμο της τέχνης και του πολιτισμού. Για την καλύτερη επίτευξη των στόχων προβήκαμε στις παρακάτω ενέργειες :
- Οργανώσαμε τη Σχολική Βιβλιοθήκη και την εμπλουτίσαμε με λογοτεχνικά βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά ηλικίας 9-12 ετών.
- Ø Δημιουργήσαμε στο πίσω μέρος κάθε τάξης γωνιά ανάγνωσης με χαλιά σε χαρούμενα χρώματα, μαξιλάρια που έφεραν τα παιδία από τα σπίτια τους και ζωγραφιές σχετικές με τη φιλαναγνωσία . Οι χώροι ανάγνωσης διαμορφώθηκαν από τον εκπαιδευτικό και τους μαθητές από κοινού, αφήνοντας τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους να δράσουν.
- Ø Σχεδιάσαμε από την αρχή της σχολικής χρονιάς και ανάλογα με το επίπεδο και τα ενδιαφέροντα των μαθητών ποια βιβλία θα διαβαστούν και τους ρυθμούς που θα γίνει αυτή η διαδικασία.
- Ø Καθορίσαμε σαν ώρα φιλαναγνωσίας την ώρα της Ευέλικτης Ζώνης
Σχέδιο υλοποίησης της φιλαναγνωσίας στην Δ΄ τάξη του Δημοτικού Σχολείου.
1ο ΒΗΜΑ
Αρχικά δώσαμε ένα ελκυστικό όνομα στην ώρα της φιλαναγνωσίας, για να δημιουργήσουμε θετική προδιάθεση στους μαθητές .Την ονομάσαμε
«ταξίδι σε ένα όμορφο κόσμου». Στην ώρα του ταξιδιού θα μετακινούμαστε στην ειδικά διαμορφωμένη γωνιά όπου θα διαβάζουμε βιβλία και θα κουβεντιάζουν γι’ αυτά.
Καθόμαστε σε ημικύκλιο όλοι μαζί γιατί «όλοι είμαστε ίσοι, όταν πρόκειται να απολαύσουμε την ανάγνωση μιας ιστορίας».
Στο χωριό μας που το βιοτικό επίπεδο είναι εξαιρετικά χαμηλό και τα περισσότερα παιδιά δεν έχουν επαφή με το παιδικό βιβλίο από το οικογενειακό τους περιβάλλον. Στόχος του σχολείου είναι η εισαγωγή τους στο λογοτεχνικό βιβλίο. Αυτό σημαίνει ότι η επιλογή του βιβλίου γίνετε με βάση τα βιβλία που υπάρχουν στη σχολική βιβλιοθήκη .
Στόχοι
v Άσκηση στην ακρόαση και κατανόηση του κειμένου
v Αναδιήγηση
v Επικοινωνία με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας και με τη δασκάλα
v Σεβασμός στην προσωπικότητα των άλλων
Η ανάγνωση σταματά ανά τακτά διαστήματα για να μην υπάρξει διάσπαση προσοχής μαθητών. Παροτρύνουμε επίσης τους μαθητές να αναδιηγηθούν ό, τι άκουσαν, χωρίς να διακόπτει κανείς κανένα. Έτσι γίνεται πράξη ο σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Γίνονται ερωτήσεις κατανόησης του κειμένου, όπου παρακινούνται να απαντήσουν όλοι οι μαθητές ακόμη και οι πλέον άτολμοι. Στη συνέχεια το βιβλίο περνάει στα χέρια των μαθητών, για να επεξεργαστούν την εικονογράφηση, τη βιβλιοδεσία και γενικότερα για να έχουν άμεση επαφή με το αντικείμενο και να μην είναι παθητικοί δέκτες.
Η ίδια διαδικασία επαναλαμβάνεται και την επόμενη φιλαναγνωστική ώρα, μέχρι να τελειώσει το βιβλίο.
Δραστηριότητες που πραγματοποιούνται:
- η δημιουργία κάποιας ζωγραφιάς σχετικής με το βιβλίο που διαβάστηκε. Για παράδειγμα ζωγραφίζουμε έναν ήρωα του βιβλίου, ένα τοπίο, ένα αντικείμενο κ.λ.π.
- κατασκευές με πλαστελίνες, πηλό, κ.λ.π. αντικειμένων της ιστορίας.
- ανατροπή της ιστορίας που διαβάστηκε, εμπλουτισμός της με περισσότερες λεπτομέρειες, αντιστροφή χαρακτήρων, σύνθεση με άλλη γνωστή ιστορία (παραμυθοσαλάτα), αλλαγή του τέλους της ή ό.τι άλλο η φαντασία και η δημιουργικότητα του δασκάλου μπορεί να επινοήσει.
- αφήγηση της ιστορίας από την πλευρά κάποιου άλλου ήρωα
- αναπαραγωγή της ιστορίας με παντομίμα.
- δραματοποίηση μέρους ή του όλου της ιστορίας.
- δημιουργία ενός άλλου εξώφυλλου του βιβλίου
Όταν τελειώσει το βιβλίο μοιραζόμαστε τις εντυπώσεις και τα συναισθήματα που τους δημιουργήθηκαν, γίνετε αναφορά στο συγγραφέα του βιβλίου και σε άλλα έργα που πιθανόν έχει συγγράψει και που ίσως θέλουν να διαβαστούν στο μέλλον. Γίνεται και ειδική αναφορά στον εικονογράφο, δεδομένου η εικονογράφηση προσελκύει τους μικρούς αναγνώστες περισσότερο απ’ όσο το κείμενο, το οποίο δεν μπορούν ακόμη να το εκτιμήσουν.
2ο ΒΗΜΑ
Στόχοι (όλοι οι προηγούμενοι κι επιπροσθέτως)
v Ενθάρρυνση στη λήψη πρωτοβουλιών και στην ενίσχυση της αυτενέργειας
v Βελτίωση προφορικού λόγου
v Καλλιέργεια συναισθηματικής νοημοσύνης
Έμφαση περισσότερη θα δίνεται στη δημιουργική συζήτηση πάνω στο θέμα της ιστορίας του λογοτεχνικού κειμένου.
Δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν
Κατασκευή πίνακα λογοτεχνικής γωνιάς. Στον πίνακα αυτόν οι μαθητές γράφουν τα ονόματα των συγγραφέων που έχουν διαβάσει, βρίσκουν φωτογραφίες τους και τις προσαρμόζουν, γράφουν τίτλους έργων τους ή κομμάτια των κειμένων που τους άρεσαν ιδιαίτερα. Γενικότερα αφήνονται να εκφραστούν ελεύθερα πάνω στο συγκεκριμένο θέμα και να επιδράσουν στο χώρο.
- Κατασκευή ομαδικής αφίσας σε χαρτί του μέτρου που αφορά κάποιο από τα βιβλία που διαβάστηκαν ή να αποτελούν σύνθεση των βιβλίων αυτών.
- Κατασκευή σελιδοδεικτών.
- Θεατρική αναπαράστασή των διαλόγων.
- συμμετοχή στην ιστορία που διαβάζεται ενός ήρωα από προηγούμενη ιστορία
3ο ΒΗΜΑ
Στόχοι (όλοι οι προηγούμενοι κι επιπροσθέτως)
v Ανάπτυξη κριτικής ικανότητας
v Ανάπτυξη ενσυναίσθησης
v Κατανόηση της θέσης του άλλου
v Δημιουργία θετικών προτύπων
Οι μαθητές διαβάζουν κομμάτια του λογοτεχνικού έργου που έχει επιλεγεί και να ελέγχουν το χρωματισμό στη φωνή τους. Γράφουν επίσης τις δικές τους ιστορίες εμπνευσμένες από το βιβλίο που έχουν διαβάσει και αναρτούν στο λογοτεχνικό πίνακα τα κείμενά τους.
Δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν.
- Παιχνίδια με βιβλία: (ενδεικτικά)
Το βιβλιοπωλείο: Κάνουμε αναπαράσταση ενός βιβλιοπωλείου στην τάξη ή στην αυλή και πρέπει να το οργανώσουμε σωστά.
Ο ντέντεκτιβ των βιβλίων: Δίνουμε κάποια στοιχεία για ένα βιβλίο χωρίς να το αποκαλύψουμε και οι μαθητές καλούνται να το ανακαλύψουν.
Ντόμινο βιβλίων: τα βιβλία που έχουν διαβαστεί «στήνονται» από τους μαθητές ως ντόμινο, χρησιμοποιώντας ένα κοινό σημείο του κάθε βιβλίου με το επόμενο.
- Βιβλιοπαρουσιάσεις σε άλλες τάξεις του σχολείου ανά ομάδες «αναγνωστικών κοινοτήτων».
- Μεταφορά της αναγνωστικής κοινότητας στην αυλή του σχολείου. Διάβασμα κάτω από τα δέντρα όταν το επιτρέπει ο καιρός.
- Δημιουργία οπισθόφυλλου βιβλίου, όπου οι μαθητές καλούνται να γράψουν λίγα λόγια για την υπόθεση του βιβλίου.
- Κατασκευή εικαστικής «τοιχογραφίας» με ζωγραφιές και λεζάντες από τα βιβλία που έχουν διαβαστεί κατά τη διάρκεια
\
Τίτλοι βιβλίων που διαβάστηκαν κατά τη διάρκεια της χρονιάς :
1) Ένα κεράκι για το ρινοκεράκι. Ευγένιος Τριβιζάς

2) Ο Ιπτάμενος Δίσκος. Ευγένιος Τριβιζάς

3) Η Καιτούλα ,η κοκέτα η κοτούλα Ευγένιος Τριβιζάς

4) Αν σου πέσει ένα βουβάλι στο κεφάλι Ευγένιος Τριβιζάς

5) Η πριγκίπισσα Δυσκολούλα Ευγένιος Τριβιζά

ς
6) Ο φωτογράφος Φύρδης-Μίγδης. Ευγένιος Τριβιζάς

7) Ο Λούκουλος τρώει μπαλόνια Ευγένιος Τριβιζάς

8) Ο Εγωιστής Γίγαντας. Οσκαρ Ουάιλντ

9) Η λίμνη των κύκνων. Τσαικόφσκι

10) Δε φοβάμαι τον οδοντογιατρό. Κατερίνα Γιανίκου.

11) Ηλιος, ήλιος και βροχή. Ζωή Βαλάση

12) Τα μαγικά μολύβια. Ζωή Βαλάση

13) Ο Αυσοδεμένος Ελέφαντας. Χόρχε Μπουκάι

14) Η Χρυσομαλλούσα. Ζωή Βαλάση

15) Η νύχτα της μπανανόφλουδας. Ευγένιος Τριβιζας

16) Η Πουπού και η Καρλότα Ευγένιος Τριβιζας

Το παραπάνω πρόγραμμα δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την βοήθεια της Διευθύντριας του σχολείου μας ΚΑΡΥΔΗ ΕΛΕΝΗΣ .
ΤΗΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ………..