Η Αποκριά (Εμπονέστα)

Η Αποκριά λεγόταν εμπονέστα ( προέρχεται από την λέξη απονήστια). Τα φαγητά που περίσσευαν από την προηγούμενη ημέρα της αποκριάς τα έδιναν σε φτωχές τουρκάλες που τριγυρνούσαν στις ελληνικές γειτονιές για τον σκοπό αυτό. Χαρακτηριστική είναι η ερώτηση που απηύθυναν οι τουρκάλες μόλις αντίκριζαν μια ελληνίδα νοικοκυρά: Κόγκσου, αρτούχ – μαρτούχ γιόκμου; Δηλαδή: Γειτόνισσα, περισσεύματα – ξεπερισσεύματα δεν έχει; Και οι ελληνίδες σχολίαζαν μεταξύ τους: Οσήμερον οι τουρξάδες α έχ’νε μπαϊράμ. Δηλαδή: Σήμερα οι τουρκάλες θα έχουν Πάσχα.  Δικαίωμα να φάνε από τα περισσεύματα είχαν μόνο όσοι ξενυχτούσαν διασκεδάζοντας χωρίς να κοιμηθούν καθόλου.  Άν κάποιος κοιμόταν έχανε το δικαίωμα.

Πριν κοιμηθούν το βράδυ της αποκριάς σφράγιζαν το στόμα τους για την περίοδο της νηστείας τρώγωντας ένα αυγό και λέγοντας: Με τ’ ωβόν εβούλωσά το, με τ’ ωβόν θ’ ανοίγ’ ατο. Δηλαδή με το τέλος της νηστείας, μετά την ανάσταση το πρώτο μη νηστίσιμο που θα φάει θα είναι το κόκκινο αυγό. Οι Πόντιοι ήταν πολύ αυστηροί με την νηστεία. Ακόμη και η μύτη αν άνοιγε ενός παιδιού, του έλεγαν να φτύσει το αίμα και να μην το καταπιεί για να μην καταλύσει τη νηστεία.

Καθαρή Δευτέρα

Στον Πόντο η Καθαρή Δευτέρα δεν ήταν ημέρα γλεντιού και πετάγματος αετού. Ήταν ημέρα γενικού καθαρισμού όλων των σκευών και αντικειμένων που είχαν σχέση με το φαγητό.  Για τον τελειότερο καθαρισμό χρησιμοποιούσαν την κατενή. Η κατενή είναι η γνωστή στους παλαιότερους αλισίβα. Σε ένα καζάνι έβραζαν νερό με στάχτη και μ’ αυτό καθάριζαν τα μεταλλικά και ξύλινα σκεύη και αντικείμενα. Τα κρεατοκούρα, τα ξύλινα κούτσουρα που επάνω έκοβαν τα κρέατα και έφτιαχναν και κιμά, όχι μόνο τα έπλεναν αλλά και τα έξυναν με αιχμηρά εργαλεία για να εξαφανιστεί κάθε ίχνος λίπους που ενδεχομένως είχε εισχωρήσει στο ξύλο. Παρομοίως έξυναν και τα κοβλάκια (ξύλινα δοχεία για βούτυρο) και τα καρσάνια (ξύλινες λεκάνες).

Τα χάλκινα σκεύη αφού τα έπλεναν, τα έτριβαν με στάχτη για να γυαλίσουν. Επί πλέον καθάριζαν και τα διάφορα στρωσίδια του σπιτιού.

Πως γιόρταζαν τις απόκριες στον Πόντο; Τι ήταν τα εμπονέστια;

Η ποντιακή έκφραση Εμπονέστα προέρχεται από την έκφραση «από την νηστεία» και ήταν η ονομασία της αποκριάς στον Πόντο.

Οι νέοι την τελευταία εβδομάδα της αποκριάς γλεντούσαν πίνοντας και τρώγοντας πλουσιοπάροχα. Μασκαρεύονταν και τριγυρνούσαν στα σπίτια της πόλης τους ή του χωριού τους. Έθιμο διαφόρων περιοχών του Πόντου ήταν να μασκαρεύονται με φουστανέλα και περικεφαλαία του Μ. Αλεξάνδρου. Περίπου 60 μασκαρεμένοι πάνω στ’ άλογα μιμούνταν την «πορεία του Μ. Αλεξάνδρου». Έθιμο που αναβιώνει από ορισμένους ποντιακούς συλλόγους ακόμα και σήμερα.

Τα περισσεύματα της αποκριάς δίνονταν σε φτωχές τουρκάλες που γύριζαν από το πρωί στις ελληνικές συνοικίες με αυτό τον σκοπό δηλαδή την συλλογή των υπολειμμάτων των τροφών. Η χαρακτηριστική έκφραση που απηύθυναν οι τουρκάλες μόλις αντίκριζαν μια ελληνίδα νοικοκυρά: «Κόγκσου, αρτούχ ‘μαρτούχ γιόκμου;» Δηλαδή: Γειτόνισσα, περισσεύματα, ξεπερισσεύματα δεν έχει; Και οι ελληνίδες σχολίαζαν μεταξύ τους: Οσήμερον οι τουρξάδες α έχ’ νε μπαϊράμ. Δηλαδή: Σήμερα οι τουρκάλες θα έχουν Πάσχα.

Μόνοι όσοι είχαν ξενυχτήσει και γλεντήσει μέχρι πρωίας είχαν δικαίωμα να φάνε τα περισσεύματα της προηγούμενης αλλά και αυτοί ακόμα το έχαναν εάν δεν ξυπνούσαν στην ώρα τους.

Το βράδυ της αποκριάς ξημερώματα της Καθαρής Δευτέρας σφράγιζαν το στόμα τους για την περίοδο της νηστείας τρώγοντας ένα αυγό και λέγοντας: Με τ’ ωβόν εβούλωσά το, με τ’ ωβόν θ’ ανοίγ’ ατο. Σε ελεύθερη μετάφραση το πρώτο φαγώσιμο που θα έτρωγε μετά το τέλος της νηστείας αργά το Μεγάλο Σάββατο ήταν το κόκκινο αυγό.

Οι Πόντιοι ήταν πολύ αυστηροί με την νηστεία. Ακόμη και η μύτη αν άνοιγε ενός παιδιού, του έλεγαν να φτύσει το αίμα και να μην το καταπιεί για να μην καταλύσει τη νηστεία.

Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι σε αρκετά μέρη του Πόντου όλοι την ημέρα δεν έτρωγαν και δεν έπιναν τίποτα και μόνο το βράδυ έτρωγαν τελείως λιτά και κυρίως δίχως σταγόνα λιπαρή ουσίας κρέατος και γαλακτοκομικών.

TAGS

ΣΗΜΕΡΑ 20/2/2015 ΣΤΟ ΧΘΡΟ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΝ Σ.ΓΟΝΕΩΝ ΕΓΙΝΕ ΤΟ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΟ ΠΑΡΤΥ.ΚΑΛΗ ΑΠΟΚΡΙΑ.

ΤΗΝ 19/2/2015ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ  ΕΓΙΝΕ ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  ΣΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΤΑΞΕΩΝ.ΤΟ ΘΕΜΑ ΗΤΑΝ

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΩ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ-ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ

Παραμύθια στο Ασανσέρ» κείμενο και σκηνοθεσία

Τάσος Ράτζος 

Παιδική – Νεανική Σκηνή

Στις 18 Φεβρουαρίου η έναρξη των οργανωμένων πρωινών παραστάσεων

Το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Αγρινίου, πιστό στον παιδαγωγικό του ρόλο και στην επιμορφωτική πολιτιστική  πορεία ενός θεατρικού Οργανισμού και με γνώμονα τη θετική ανταπόκριση και αποδοχή των παραγωγών μας από το κοινό της πόλης μας, αποφάσισε για φέτος να παρουσιάσει στην Παιδική-Νεανική Σκηνή του, την παράσταση «Παραμύθια στο Ασανσέρ». Το κείμενο και τη σκηνοθεσία υπογράφει ο γνωστός και καταξιωμένος σκηνοθέτης –Τάσος Ράτζος.

Το πρόγραμμα των οργανωμένων πρωινών παραστάσεων  για τους μαθητές της Α’ βάθμιας και Β’ βάθμιας εκπαίδευσης (Γυμνάσια Α’και Β’τάξης) θα ξεκινήσει από 18 Φεβρουαρίου 2015 και θα συνεχιστεί περίπου έως τα μέσα Μαρτίου 2015. Εβδομαδιαία θα δίνονται μία ή δύο παραστάσεις ημερησίως, ανάλογα και με τις υποχρεώσεις του προγράμματος του θεάτρου.

Για την παράσταση:

Η παράσταση παρουσιάζει 7 λαϊκά παραμύθια από την Ελλάδα και την Κύπρο θέλοντας να θυμίσει στους μεγαλύτερους και να διδάξει στα παιδιά, μέσα από την ελληνική παράδοση, έννοιες που τείνουν να εκλείψουν αλλά και δίνοντας την δυνατότητα να ψυχαγωγηθούν οι γονείς μαζί με τα παιδιά.