Με την Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτείται η έναρξη της Σαρακοστής και το τέλος των Απόκρεων. Εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή του Πάσχα και είναι μέρα νηστείας και αργίας. Η νηστεία της Σαρακοστής διαρκεί 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.

Η ονομασία της προέρχεται από τους Χριστιανούς, γιατί με την έναρξη της νηστείας «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά.

Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας είναι γνωστός και ως «Κούλουμα». Η λέξη Κούλουμα χρησιμοποιείται σχεδόν σε όλη την Ελλάδα, η προέλευση της όμως δεν είναι ξεκάθαρη. Κατά τον Νικόλαο Πολίτη, πατέρα της ελληνικής λαογραφίας, η λέξη προέρχεται από το λατινικό Cumulus (κούμουλους) που σημαίνει σωρός, αφθονία αλλά και το τέλος. Εκφράζει δηλαδή το τέλος, τον επίλογο της Απόκριας. Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή, προέρχεται από μία άλλη λατινική λέξη, τη λέξη «κόλουμνα», δηλαδή «κολόνα». Κι αυτό, επειδή το πρώτο γλέντι της Καθαράς Δευτέρας στην Αθήνα έγινε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.

Τα κούλουμα από τόπο σε τόπο γιορτάζονται με διάφορες εκδηλώσεις. Παντού αυτή τη μέρα επικρατεί κέφι, χορός και τραγούδι.

Έθιμα ανά την Ελλάδα:

Η λαγάνα

Η ιστορία της λαγάνας ξεκινάει από την αρχαιότητα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Το όνομά της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό “λάγανον”, μια πλατιά ζύμη που παρασκευάζεται από αλεύρι και νερό και σηματοδοτεί την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής.

Το έθιμο της λαγάνας δεν άλλαξε στο πέρασμα των αιώνων και σήμερα παρασκευάζεται από τους αρτοποιούς, τραγανή, νόστιμη και πασπαλισμένη με σουσάμι έχοντας μια ξεχωριστή γεύση. Καταναλώνεται κατά το έθιμο την Καθαρή Δευτέρα, που είναι η πρώτη μέρα της Σαρακοστής.

Ο χαρταετός

Γνωρίζουμε ότι ο χαρταετός ξεκίνησε από την Ανατολική Ασία και συγκεκριμένα από την Κίνα 2.000 χρόνια πριν.

Με το πέρασμα των χρόνων ο χαρταετός έγινε γνωστός και στην Ευρώπη.

Το πέταγμα του χαρταετού στην ελληνική χριστιανική παράδοση  συμβολίζει το πέταγμα της ανθρώπινης ψυχής προς τον ουρανό και τον Θεό. Μάλιστα οι άνθρωποι παλιότερα πίστευαν ότι όσο πιο ψηλά πετάξει ο χαρταετός τόσο πιο πιθανό ήταν ο Θεός να εισακούσει τις προσευχές τους και να τις πραγματοποιήσει.

Ακολουθεί μουσικό απόσπασμα: “Οι Χαρταετοί” του σπουδαίου Μίκη Θεοδωράκη.