2024-2025 Ιστορία

Αγαπημένα μου παιδιά,

Σε αυτό το κεφάλαιο μελετήσαμε την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους. Η πολιορκία στενεύει και η αγωνία των πολιορκημένων μεγαλώνει. Ο Μωάμεθ κάνει νέες προτάσεις για παράδοση, αλλά η απάντηση των Βυζαντινών είναι αρνητική. Οι Τούρκοι κάνουν τη μεγάλη επίθεση και η Πόλη πέφτει στα χέρια τους.

1. Τι έγινε στις 29 Μαϊου 1453;

Ξημερώματα της 29ης Μαϊου, ημέρα Τρίτη, άρχισε η μεγάλη επίθεση. Τις ομοβροντίες των κανονιών σκεπάζει ο αχός του πιο μεγάλου από αυτά, της μπομπάρδας, που χτυπά και ραγίζει τον πύργο του Αγίου Ρωμανού. Χιλιάδες πολιορκητές ορμούν στα τείχη, στα λαγούμια και στη βαθιά τάφρο, αψηφώντας το θάνατο. Και οι πολιορκημένοι, όλοι, πολεμούν αδιάκοπα και αποκρούουν τις επιθέσεις.

1. Πώς κυρίευσαν την Πόλη και πώς σκοτώθηκε ο αυτοκράτορας;

Στην κρίσιμη ώρα ανοίγουν οι κρυφές καταπακτές των δεξαμενών και πλημμυρίζουν με νερό την τάφρο και τα λαγούμια. Χιλιάδες επιτιθέμενοι παγιδεύονται εκεί κι αφανίζονται. Μα κι αυτούς που σκαρφαλώνουν με γάντζους και ανεμόσκαλες στα τείχη τούς περιμένουν οι υπερασπιστές. Το μέτωπο της επίθεσης κλονίζεται. Κανείς όμως δεν γυρίζει πίσω.
Η επίθεση κρατά όλη τη μέρα και οι συγκρούσεις είναι σκληρές κι από τα δύο μέρη. Ο ήλιος γέρνει προς τη δύση και όλα δείχνουν πως η Πόλη θα σωθεί κι αυτή τη φορά. Τότε όμως στο μεγάλο πύργο πληγώνεται ο Ιουστινιάνης. Οι σύντροφοί του τον απομακρύνουν για να του δώσουν τις πρώτες βοήθειες. Η λαβωματιά του όμως είναι βαριά και τον μεταφέρουν στο πλοίο του. Η κακή είδηση διατρέχει τα τείχη και παγώνει τους υπερασπιστές. Και καθώς όλοι ρωτούν και αναρωτιούνται για τον Ιουστινιάνη μια καινούρια είδηση τους μαρμαρώνει: «Οι Τούρκοι μπήκαν στην Πόλη! Η Πόλη κυριεύτηκε!». Κι αυτό δεν είναι ψέμα.

Από την Κερκόπορτα, μια μικρή πύλη του εσωτερικού τείχους, που βρέθηκε ανοιχτή, μπήκε στην Πόλη μια μεγάλη ομάδα γενιτσάρων. Χτύπησαν πισώπλατα τους υπερασπιστές κι άνοιξαν κάποιες από τις μεγάλες πύλες των τειχών. Τα πλήθη των πολιορκητών όρμησαν ακράτητα στην Πόλη και στις επάλξεις. Κι εκεί έγιναν μάχες σκληρές σώμα με σώμα.
Ο αυτοκράτορας, την ώρα αυτή, ήταν στα τείχη, στην Πύλη του Αγίου Ρωμανού, και συντόνιζε τους υπερασπιστές. Ρίχτηκε στη μάχη και πολέμησε τους εισβολείς, πρώτος ανάμεσα στους πρώτους. Κι έπεσε εκεί ηρωικά, ανάμεσα στους συντρόφους του.

Αγαπημένα μου παιδιά,

Σε αυτό το κεφάλαιο μελετήσατε τον σουλτάνο Μωάμεθ Β΄ να πολιορκεί την Κωνσταντινούπολη και να ζητά την παράδοσή της. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος οργανώνει την άμυνα με λίγους αποφασισμένους υπερασπιστές και αρνείται την παράδοση της πόλης και την υποδούλωση των κατοίκων της.

1. Ποια διαβεβαίωση έδωσε ο σουλτάνος αλλά τι έκανε στην πραγματικότητα; (ότι θα σεβαστεί τις συνθήκες που είχε κάνει ο Παλαιολόγος με τον πατέρα του, αλλά προετοιμαζόταν για την πολιορκία της Πόλης)
2. Πώς προετοιμάστηκε γι’ αυτό; (α. Ετοίμασε πολύ στρατό και τον εξόπλισε με σύγχρονα όπλα.
   β. Ανέθεσε στον Ούγγρο μηχανικό Ουρβανό να κατασκευάσει εβδομήντα πυροβόλα κανόνια, για να γκρεμίσει, αν χρειαστεί, τα τείχη της Πόλης. γ. Έχτισε στην ευρωπαϊκή ακτή του Βοσπόρου ένα τεράστιο φρούριο, το Ρούμελη Χισάρ. δ. Ναυπήγησε 150 πολεμικά πλοία και πολλά μικρότερα για μεταφορές προσώπων και εφοδίων.
3. Να περιγράψεις με δικά σου λόγια την πολιορκία (πότε και πώς ξεκίνησε, τι έκανε ο Μωάμεθ, η απάντηση του Κωνσταντίνου, η αντίδραση στην άρνηση, πώς πολεμούν οι Βυζαντινοί)
4. Ποιος συντονίζει την άμυνα; (ο Ιουστινιάνης)
5. Πώς ζωντάνεψαν οι ελπίδες των Βυζαντινών; (Τρία μεγάλα γενοβέζικα καράβια και μια βυζαντινή φορτηγίδα με κυβερνήτη το Φλαντανελά, περνούν απαρατήρητα τα στενά, φτάνουν στην Προποντίδα και κατευθύνονται στον Κεράτιο, φορτωμένα σιτάρι, εφόδια και πολεμιστές)
6. Ποια η αντίδραση του Μωάμεθ; (εξοργίστηκε, πήρε νέα μέτρα πιο σκληρά για την πολιορκία της Πόλης)

Δες ένα βίντεο εδώ για να σε βοηθήσει

Αγαπημένα μου παιδιά,

Σε αυτό το μάθημα μελετήσαμε τη Θεσσαλονίκη, η οποία από τα πρώτα βυζαντινά χρόνια, είναι η δεύτερη σημαντική πόλη της αυτοκρατορίας. Αναπτύσσει σπουδαία εμπορική, πνευματική και πολιτική κίνηση, την οποία διατηρεί ακόμη και στα χρόνια της παρακμής.

1. Γιατί η Θεσσαλονίκη ήταν σπουδαίο πνευματικό και και οικονομικό κέντρο της αυτοκρατορίας; (θέση: θερμαϊκός κόλπος & ευφορη κοιλάδα Αξιού, σταυροδρόμι στεριανών-θαλάσσιων εμπορικών δρόμων)
2. Ποια ήταν η πνευματική ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης; (Στα χρόνια παρακμής της αυτοκρατορίας (13ος-14ος αιώνας), η Θεσσαλονίκη, αντίθετα από άλλες πόλεις, διατήρησε και αύξησε την πνευματική και την εμπορική της δραστηριότητα και γι’ αυτό της είχε δοθεί το προνόμιο να είναι αυτοδιοικούμενη. Εδώ λειτουργούσαν κατώτερα και μέσα σχολεία, αλλά και ανώτατες σχολές Μαθηματικών, Νομικής, Φιλοσοφίας και Ρητορικής.)
3. Τι ήταν το Κίνημα των Ζηλωτών; (Οι Ζηλωτές ήταν ένα είδος πολιτικού κόμματος, που υπερασπιζόταν τα συμφέροντα των χαμηλών τάξεων (μικροκαλλιεργητών, μικροτεχνιτών, εργατών και ναυτικών) απέναντι στους πλούσιους, τους υπερέχοντες και τους δυνατούς. Οι τελευταίοι είχαν στα χέρια τους το εμπόριο, τον πλούτο και τα προνόμια και εκμεταλλεύονταν τους οικονομικά αδύναμους.)

Εδώ η παρουσίαση του μαθήματος

Αγαπημένα μου παιδιά,

Σε αυτά τα δύο κεφάλαια μελετήσαμε την τέταρτη σταυροφορία. Οι σταυροφόροι βοηθούμενοι από τους Βενετούς καταλαμβάνουν την Πόλη (1204 μΧ). Πολλοί Έλληνες αναγκάζονται να φύγουν και να ιδρύσουν τέσσερα νέα κράτη με σκοπό να ξαναπάρουν την Κωνσταντινούπολη. Τα κράτη αυτά είναι:

• Αυτοκρατορία της Νίκαιας
• Αυτοκρατορία Τραπεζούντας
• Δεσποτάτο Ηπείρου
• Δεσποτάτο Μιστρά

1. Ποια ήταν η συνέπεια της κατάληψης των Ιεροσολύμων από τους Σελτζούκους Τούρκους;

Μετά από την κατάληψη των Ιεροσολύμων από τους Σελτζούκους Τούρκους, οι χριστιανοί δεν μπορούσαν να επισκέπτονται πλέον ακίνδυνα τους αγίους τόπους και όσοι προσπάθησαν να προσκυνήσουν, συνελήφθησαν, ληστεύτηκαν και βασανίστηκαν.

2. Πώς αντιμετώπισε την κατάσταση αυτή ο βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α Κομνηνός; 

Ο Κομνηνός ζήτησε από τον Πάπα της Ρώμης και τους χριστιανούς της Δύσης βοήθεια  παρά το Σχίσμα που είχε προηγηθεί.

3. Πώς αντέδρασε ο Πάπας και τι ενέργειες έκανε;

Ο Πάπας της Ρώμης δέχτηκε να βοηθήσει, γιατί ήθελε να παρεμβαίνει στα εσωτερικά της ανατολικής εκκλησίας. Γι’ αυτό έπεισε τους δυτικούς άρχοντες να βοηθήσουν να απελευθερώσουν τους αγίους τόπους. Εκείνοι, αντί να στείλουν βοήθεια οργάνωσαν μόνοι τους 4 εκστρατείες εναντίον των Σελτζούκων Τούρκων που τις ονόμασαν σταυροφορίες.

4. Τι συνέβη με την τέταρτη σταυροφορία;

Οι Δυτικοί αντί να κατευθυνθούν προς την Αίγυπτο οδηγήθηκαν προς την Κωνσταντινούπολη. Το 1204 μΧ την κατέλαβαν και επί τρεις ολόκληρες μέρες την λεηλατούσαν, την κατέστρεφαν και την έκαιγαν. Δεν σεβάστηκαν τίποτα.

5. Ποια ελληνικά κράτη δημιουργήθηκαν μετά την Άλωση της Πόλης από τους Φράγκους (Λατινοκρατία);

Τέσσερα ελληνικά κράτη δημιουργήθηκαν:

• Αυτοκρατορία Νίκαιας: δημιουργήθηκε στη Νίκαια της Μ. Ασίας και εκεί ανασύνταξαν την εξόριστη βυζαντινή αυτοκρατορία και με σύμβολο τον δικέφαλο αετό. Η Νίκαια συνέβαλε καθοριστικά στην απελευθέρωση της Πόλης (1261).
• Αυτοκρατορία Τραπεζούντας: δημιουργήθηκε στην Τραπεζούντα του Εύξεινου Πόντου. Παρέμεινε για 257 χρόνια ελεύθερη και σε αυτήν έχει ρίζες ο ποντιακός ελληνισμός.
• Δεσποτάτο Ηπείρου: δημιουργήθηκε στην Ήπειρο με πρωτεύουσα την Άρτα και συνέβαλε στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.
• Δεσποτάτο Μιστρά: δημιουργήθηκε κοντά στην Σπάρτη και εδώ στέφθηκε ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος.

Αγαπημένα μου παιδιά,

σε αυτό το κεφάλαιο ασχοληθήκαμε τους Σελτζούκους Τούρκους και τους Νορμανδούς που απειλούν την αυτοκρατορία και την Πόλη. Ο Αλέξιος Α’ ο Κομνηνός απομακρύνει τους Νορμανδούς. Θέλω να ξέρετε τις παρακάτω ερωτήσεις:

• Τι λαός ήταν οι Σελτζούκοι Τούρκοι, ποιος ο αρχηγός τους.
• Ποιος αυτοκράτορας του Βυζαντίου προσπάθησε να τους αντιμετωπίσει, που έδωσαν μάχη και πιο το αποτέλεσμά της.
• Πώς αντιμετώπισε τους Νορμανδούς ο Αλέξιος Α Κομνηνός και με ποιο τίμημα;

Επίσης, να είστε σε θέση να σχολιάσετε την αντίδραση του Αλπ-Αρσλάν σύμφωνα με την πηγή 5.

Πατήστε εδώ για την παρουσίαση του μαθήματος.

Αγαπημένα μου παιδιά,

σε αυτό το κεφάλαιο μελετήσαμε τα εσωτερικά προβλήματα που αρχίζουν να ταλανίζουν τη βυζαντινή αυτοκρατορία και στδιακά θα ην οδηγήσουν σε παρακμή. Τα νομοθετικά μέτρα:

• κατάργηση του νόμου του “Αλληλέγγυου”
• άρνηση προσφοράς κλήρου γης στους Ακρίτες
• επιλογή μισθοφόρων αντί βυζαντινών στρατιωτών

είχαν ως αποτέλεσμα τα μέτρα για την προστασία των γεωργών να μην εφαρμόζονται, η πρωτεύουσα να αποξενώνεται από τις αγροτικές επαρχίες της, ο στρατός να αποδυναμώνεται, ο λαός δυσαρεστείται και τα οικονομικά του κράτους να παραλύουν.

Για την παρουσίαση του μαθήματος πατήστε εδώ.

Για ερωτήσεις και απαντήσεις, πατήστε εδώ.

Αγαπημένα μου παιδιά,

Σε αυτό το κεφάλαιο ασχοληθήκαμε με την καθημερινή ζωή των Βυζαντινών τα χρόνια των Ισαύρων. Μεγάλο μέρος του βυζαντινού πληθυσμού ζει στην ύπαιθρο σε όμορφα χωριά και κωμοπόλεις. Τα σπίτια τους είναι ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση. Οι πιο πολλοί είναι γεωργοί και βοσκοί. Αγαπούν τη ζωή και τον τόπο τους και χαίρονται με το κυνήγι και το ψάρεμα.

Μεγάλο μέρος των Βυζαντινών ζούσε στην ύπαιθρο:

• Κατοικούσαν σε κωμοπόλεις και χωριά, αλλά και σε οικισμούς και σε αγροικίες χτισμένες γύρω από αυτά.
• Τα πιο πολλά χωριά ήταν χτισμένα στις πλαγιές λόφων πλάι σε πηγές, που ήταν και πηγή ζωής για τους κατοίκους τους.
• Στο κέντρο του χωριού ήταν η πλατεία και η μεγάλη εκκλησία. Εκεί τη μέρα της γιορτής του προστάτη Αγίου γινόταν τοπικό πανηγύρι. Παρόμοιες γιορτές και πανηγύρια γίνονταν και στα ξωκλήσια των χωριών και ιδιαίτερα σ’ αυτά που γιόρταζαν την άνοιξη ή το καλοκαίρι.

Τα σπίτια της υπαίθρου ήταν ανάλογα με την οικονομική κατάσταση των ιδιοκτητών:

•  Οι μικροκαλλιεργητές έμεναν σε ισόγειες στενόχωρες κατοικίες με χαμηλές πόρτες και μικρά παράθυρα.
• Οι Δυνατοί ζούσαν σε διώροφα σπίτια σκεπασμένα με κεραμίδια, με εξωτερική σκάλα και εξώστες, για θέα και αναψυχή. Στα «κατώγια» των σπιτιών και στον ασφαλισμένο περίβολό τους υπήρχαν κελάρια, πατητήρια και αποθήκες για τους καρπούς και τα τρόφιμα. Πλούσιοι και φτωχοί φρόντιζαν να μη λείπουν από το σπίτι τα απαραίτητα για τη διατροφή της οικογένειάς τους είδη. Το σιτάρι, το κρασί και το λάδι της χρονιάς ήταν στην πρώτη φροντίδα τους.

Οι γυναίκες:

• Είχαν την επιμέλεια του σπιτιού, των παιδιών, των τροφίμων και των φαγητών.
• Έπαιρναν συνήθως μέρος στις γεωργικές εργασίες μόνο στις περιόδους συγκομιδής των καρπών.
• Πολλές όμως εργάζονταν στο σπίτι υφαίνοντας και κεντώντας και άλλες σε εργαστήρια και καταστήματα αρωμάτων και μεταξιού.

Κάθε χωριό:

• Είχε τη δική του περιφέρεια γης, που ανήκε στους κατοίκους του. Γύρω από τους οικισμούς υπήρχαν κήποι και περιβόλια με καρποφόρα δέντρα και πιο μακριά κτήματα φυτεμένα με αμπέλια, ελιές και χωράφια σπαρμένα με δημητριακά.
• Πολλές περιοχές της υπαίθρου ήταν φυτεμένες με μουριές, που με τα φύλλα τους έτρεφαν μεταξοσκώληκες.
• Σε κάθε χωριό ακόμη υπήρχε κοινόχρηστη περιοχή με δάση και βοσκοτόπια για την προμήθεια ξύλων και για τη βοσκή των ζώων.
• Η καλλιεργήσιμη γη ανήκε σε μικροκαλλιεργητές και η πιο πολλή σε μεγαλοϊδιοκτήτες ή «Δυνατούς», καθώς τους έλεγαν.

Οι κάτοικοι:

• Των στεριανών χωριών ήταν συνήθως γεωργοί και βοσκοί.
• Των νησιών και των παραλίων ασχολούνταν με το ψάρεμα και τη ναυτιλία. Το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας το περνούσαν καλλιεργώντας τα κτήματά τους ή βόσκοντας τα ζώα τους. Το ψάρεμα και το κυνήγι όμως τους ευχαριστούσε ιδιαίτερα.
• Αρκετοί από αυτούς ακόμη ήταν τεχνίτες γεωργικών μέσων και εργαλείων, μεταφορείς και μικρέμποροι των αγροτικών προϊόντων.

Αγαπημένα μου παιδιά,

Σε αυτό το κεφάλαιο της Ιστορίας ασχοληθήκαμε με την κρίση της εικονομαχίας που δίχασε τους Βυζαντινούς. Ο τρόπος που λάτρευαν οι Βυζαντινοί τις εικόνες τούς δίχασε για έναν αιώνα. Η θρησκευτική διαμάχη που δημιουργήθηκε ανάμεσα στους εικονολάτρες και τους εικονομάχους έβλαψε σοβαρά την εκκλησία και το κράτος. Η Οικουμενική σύνοδος έφερε ξανά ειρήνη στην εκκλησία και στην αυτοκρατορία.