Τα έθιμα της Αποκριάς στην Ελλάδα περιλαμβάνσουν μασκαρέματα, γλέντια, χορούς, φαγητά (τηγανίτες, λουκουμάδες), ενώ σε διάφορες περιοχές αναβιώνουν μοναδικά τοπικά έθιμα όπως: «Μπουμπούνες» (φωτιές στην Καστοριά), «Χάσκαρης» (κυνήγι αυγού), «Γαϊτανάκι» (χορός με κορδέλες), ο «Αλευροπόλεμος» στο Γαλαξίδι, το «Κάψιμο του Τζάρου» στην Ξάνθη και ο «Γάμος του Κουτρούλη»** στη Μεθώνη, όλα με στόχο την ψυχαγωγία, την παράδοση και την απομάκρυνση του κακού, συνδυάζοντας αρχαίες ρίζες και χριστιανικές παραδόσεις.
Γενικά Έθιμα & Δραστηριότητες
Μασκαρέματα & Γλέντια: Μεταμφιέσεις, χοροί, τραγούδια, σάτιρα, που έχουν ρίζες σε αρχαίες γιορτές (Διονυσιακές, Λουπερκάλια).
Τροφές: Τηγανίτες, λουκουμάδες, μυζηθρόπιτες (Κρήτη), πλακόπιτες (Μεσσηνία) και άλλα τοπικά εδέσματα.
«Γαϊτανάκι»: Χορός γύρω από έναν στύλο με πολύχρωμες κορδέλες, έθιμο από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία.
«Γεύματα Συγχώρεσης»: Στην Τυρινή, για να σβήσουν οι παλιές έχθρες.
Τοπικά Έθιμα
Καστοριά (Μπουμπούνες): Ανάβουν μεγάλες φωτιές στις πλατείες την Κυριακή της Αποκριάς, πηδούν από τις στάχτες για να φύγουν τα κακά πνεύματα.
Άργος Ορεστικό (Χάσκαρης/Παλιαπούλες): Κυνηγούν με το στόμα ένα βρασμένο αυγό κρεμασμένο σε κλωστή.
Ξάνθη (Κάψιμο του Τζάρου): Καίγεται ένα ομοίωμα (Τζάρος) στη γέφυρα του ποταμού Κόσυνθου την τελευταία Κυριακή, για το ξόρκι του κακού (ψύλλων).
Γαλαξίδι (Αλευροπόλεμος): Την Καθαρά Δευτέρα, χορεύουν σε κύκλους, βάφοντας τα πρόσωπα με αλεύρι και άλλα υλικά.
Μεθώνη (Κουτρούλης ο Γάμος): Αναβίωση ενός χιουμοριστικού γάμου με δύο άντρες ως νύφη και γαμπρό.
Ρέθυμνο/Πάτρα: Γνωστές για τα μεγάλα Καρναβάλια τους με άρματα και παρελάσεις.
Στόχος των Εθίμων
Τα έθιμα αυτά, πέρα από τη διασκέδαση, έχουν σκοπό να διατηρήσουν την παράδοση, να ενισχύσουν την τοπική οικονομία και να συνδέσουν τους ανθρώπους με τις ρίζες του
Απόκριες στην Ελλάδα
Τις μέρες αυτές λαμβάνει χώρα το έθιμο του γλεντιού, της ψυχαγωγίας και του «μασκαρέματος», της μεταμφίεσης, που έχει τις ρίζες του στα Κρόνια «Λουπερκάλια» και «Σατουρνάλια» και στις αρχαιότερες «Διονυσιακές γιορτές» των Ελλήνων, όπου οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν, χόρευαν, τραγουδούσαν πίνοντας κρασί και το κέφι κορυφωνόταν προς τιμή του Διόνυσου.
Παλιότερα το καρναβάλι γινόταν παντού στην Ελλάδα με μασκαράτες ομαδικές, χορούς, γλέντια, σάτιρα και διάφορα ιδιαίτερα έθιμα σε κάθε μέρος. Ήταν ευκαιρία για ξεφάντωμα, κρασί και χίλια δυο πειράγματα
Απόκριες ονομάζονται οι τρεις εβδομάδες πριν από την Καθαρή Δευτέρα οπότε αρχίζει και η μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής. Ονομάστηκαν έτσι επειδή, τη περίοδο αυτή, συνηθίζεται να μην τρώνε κρέας οι Χριστιανοί, δηλαδή «να απέχουν από κρέας». Ανάλογη με την ελληνική λέξη Αποκριά είναι και η λατινική λέξη καρναβάλι
Η χαρακτηριστικότερη εκδήλωση της Αποκριάς που τηρείται ιδιαίτερα στις μέρες μας είναι οι μεταμφιέσεις. Στο παραδοσιακό πλαίσιο υπάρχει κατά τόπους ποικιλία μεταμφιέσεων (Κουδουνάτοι, Κουκούγεροι, Μπούλες, Γενίτσαροι, Γέροι και Κορέλες, Βλάχικος γάμος κ.ά.), με αναπαραστάσεις γαμηλίου πομπής, θανάτου και νεκρανάστασης, σατιρισμοί και παρωδίες δικαστηρίου, τιμωρίες (κρεμάλα) αλλά και χάρη, δίκες δικαστών ή του Αγά (σε πολλά νησιά). Στη Σίφνο γίνεται αναπαράσταση του Χορού του Κυρ-Βοριά, στην Πάρο και στη Χίο αναπαράσταση της εκδίωξης των πειρατών. Η ελευθεροστομία και τα αστεία, γιατί «το καλεί η μέρα», είναι το κυριότερο χαρακτηριστικό των εκδηλώσεων της Αποκριάς. Μεταμφιέσεις γίνονται σε ολόκληρη την Ελλάδα αλλά και την Ευρώπη: καμουζέλες, μούσκαροι, μασκαράδες, καρνάβαλοι (maschera, carnevale < carne levare = αποχαιρετισμός του κρέατος).
Γίνονταν ακόμη θεατρικές παραστάσεις, «Ομιλίες» στα Επτάνησα, Κρητικό θέατρο (Ερωφίλη, Ερωτόκριτος, Θυσία του Αβραάμ), ενώ ιδιαίτερα δρώμενα (Καμήλα, γαϊτανάκι, αλογάκι, ρόπαλα) συνηθίζονται στα αστικά κέντρα κ.λπ.
Το γνωστότερο αστικό καρναβάλι είναι εκείνο της Πάτρας. Στη Θήβα την Καθαρή Δευτέρα οργανώνουν τον «Βλάχικο Γάμο» ενώ ιδιαίτερα γνωστά είναι και τα «αλληλομουτζουρώματα» του Γαλαξειδίου.
Χαρακτηριστικά επίσης των ημερών είναι το έθιμο της αφής (=του ανάμματος) της φωτιάς, εξαγνιστικής και καθαρτικής για τη Σαρακοστή που θα ακολουθήσει, οι μαντικές συνήθειες των γυναικών για τον μέλλοντα σύζυγο με την παρασκευή και κατανάλωση αρμυροκουλούρας, προκειμένου να προκληθούν τα μαντικά όνειρα και οι συνεστιάσεις στα σπίτια των γεροντότερων και η συγχώρεση, προκειμένου οι χριστιανοί να μπουν στην περίοδο της νηστείας καθαροί.