ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά
https://users.sch.gr/ipap/Ellinikos_Politismos/logotexnia/C-zorbas.htm ακουστικό
https://www.youtube.com/watch?v=vn6at2IEeko ολόκληρη η ταινία ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (2017)
Δείτε στο youtube το βίντεο που σχετίζεται με το απόσπασμα του σχολικού βιβλίου από την προβολή της ταινίας “Αλέξης Ζορμπάς”. https://www.youtube.com/watch?v=2y1QHpmystk Αντλήστε πληροφορίες για την ταινία .
Πληροφορίες για την ταινία Αλέξης Ζορμπάς
Επισκεφτείτε την ηλεκτρονική σελίδα του Μουσείου Νίκου Καζαντζάκη http://www.kazantzaki.gr, μελετήστε τις πληροφορίες γύρω από τη ζωή του Νίκου Καζαντζάκη και καταγράψτε ποιες από αυτές φαίνονται στο απόσπασμα του σχολικού βιβλίου σας.
- Α………………………………………………………………
- Β………………………………………………………………
- Γ……………………………………………………………….
Σχέδιο Μαθήματος: «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά»
Τάξη: Γ’ Γυμνασίου
Διάρκεια: 3 διδακτικές ώρες
Μάθημα: Λογοτεχνία
Γενικοί Στόχοι
- Κατανόηση της αξίας και του νοήματος της τέχνης στο έργο.
- Ανάλυση των χαρακτήρων και των αντιθέσεων μεταξύ τους.
- Αναγνώριση κοινών στοιχείων και διαφορών χαρακτήρων.
- Ανίχνευση τεχνικών της γραφής, ύφους, γλώσσας και σχημάτων λόγου.
- Ανάπτυξη συνεργατικών δεξιοτήτων και δημιουργικής σκέψης.
Διδακτικές Ώρες και Στόχοι
| Ώρα | Δραστηριότητες | Στόχοι | Τύπος Μαθήματος |
| 1η | Εισαγωγή στο έργο και παρουσίαση των κύριων χαρακτήρων (Ζορμπάς, αφηγητής) | Κατανόηση χαρακτήρων, βασικών θεμάτων, αξίας της τέχνης | Παραδοσιακή/διαλογική |
| 2η | Ομαδοσυνεργατική ανάλυση: αντιθέσεις και κοινά στοιχεία χαρακτήρων, ερμηνεία συμβολισμών και σχημάτων λόγου | Ανάπτυξη κριτικής σκέψης, συνεργασία, κατανόηση τεχνικών γραφής | Ομαδοσυνεργατική |
| 3η | Διερευνητική προσέγγιση: δημιουργία προσωπικού κειμένου/σχόλιου εμπνευσμένου από το έργο, παρουσίαση ιδεών | Δημιουργικότητα, σύνδεση με προσωπική εμπειρία, αναγνώριση γλωσσικών και ύφους χαρακτηριστικών | Διερευνητική/Δημιουργική |
1η Διδακτική Ώρα: Εισαγωγή και Προκαταρκτική Ανάλυση
Δραστηριότητες:
- Σύντομη παρουσίαση του έργου και του συγγραφέα.
- Ανάγνωση επιλεγμένων αποσπασμάτων που παρουσιάζουν τον Ζορμπά και τον αφηγητή.
- Συζήτηση με καθοδηγούμενες ερωτήσεις:
- Τι εντύπωση σας κάνει ο Ζορμπάς;
- Ποιες αξίες ή ιδέες εκφράζει η στάση του απέναντι στη ζωή και στην τέχνη;
- Ποιες διαφορές και ομοιότητες βλέπετε με τον αφηγητή;
Διαφοροποίηση για μαθητές με δυσλεξία/δυσορθογραφία:
- Παροχή κειμένων σε μεγαλύτερη γραμματοσειρά και με επαρκή διαστήματα.
- Προφορική ανάγνωση από τον δάσκαλο ή ακουστική υποστήριξη (audio αποσπάσματα).
2η Διδακτική Ώρα: Ομαδοσυνεργατική Προσέγγιση
Στόχος:
Κατανόηση χαρακτήρων, αντιθέσεων, κοινών στοιχείων, τεχνικών γραφής και σχημάτων λόγου.
Φύλλο Εργασίας – Ομαδική Δραστηριότητα
Οδηγίες για τους μαθητές:
- Χωριστείτε σε ομάδες των 3-4 μαθητών.
- Διαβάστε το απόσπασμα που σας δόθηκε.
- Συζητήστε και απαντήστε στα παρακάτω:
Α. Χαρακτήρες
- Περιγράψτε τον Ζορμπά με 3 λέξεις.
- Περιγράψτε τον αφηγητή με 3 λέξεις.
- Σημειώστε κοινά στοιχεία τους και διαφορές.
Β. Αντιθέσεις και Σύμβολα
- Βρείτε παραδείγματα που δείχνουν αντίθεση: Ζορμπάς ↔ αφηγητής.
- Ποια στοιχεία συμβολίζουν την ελευθερία, τη ζωή ή την τέχνη;
Γ. Τεχνική, γλώσσα και ύφος
- Υπογραμμίστε λέξεις ή εκφράσεις που σας φαίνονται ζωντανές ή περιγραφικές.
- Σημειώστε τυχόν σχήματα λόγου (παρομοιώσεις, μεταφορές, υπερβολές).
Διαφοροποίηση για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες:
- Παροχή απλοποιημένων οδηγιών και επιλογή αποσπασμάτων με λιγότερο σύνθετη γλώσσα.
- Οπτικά διαγράμματα: πίνακας με 2 στήλες (Ζορμπάς – αφηγητής) για να συγκρίνουν χαρακτηριστικά.
- Δυνατότητα καταγραφής απαντήσεων προφορικά, αντί γραπτά.
3η Διδακτική Ώρα: Διερευνητική Προσέγγιση
Στόχος:
Ανάπτυξη δημιουργικότητας, σύνδεση με προσωπική εμπειρία, κατανόηση ύφους και τεχνικής.
Δραστηριότητα – Δημιουργική Ανάλυση
Οδηγίες για τους μαθητές:
- Επιλέξτε ένα θέμα που σας ενέπνευσε από τον Ζορμπά (π.χ. ελευθερία, πάθος για τη ζωή, τέχνη).
- Γράψτε ένα μικρό κείμενο (λογοτεχνικό ή προσωπικό) που:
- Εμπεριέχει στοιχεία ύφους όπως στο έργο.
- Χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία μεταφορά ή παρομοίωση.
- Παρουσιάστε το έργο σας στην ομάδα ή στην τάξη.
Διαφοροποίηση για μαθητές με δυσλεξία/δύσκολη γραφή:
- Επιτρέπεται η καταγραφή ιδεών με σχεδιαγράμματα ή σκίτσα.
- Χρήση προφορικής παρουσίασης αντί γραπτής.
Συνολική Διαφοροποίηση Διδασκαλίας
- Οπτικά και ηχητικά μέσα για την υποστήριξη της ανάγνωσης.
- Απλοποιημένα φύλλα εργασίας και οδηγίες βήμα-βήμα.
- Χρήση διαγραμμάτων και χρωματισμένων πινάκων για αντιθέσεις και κοινά στοιχεία.
- Προφορική καταγραφή ιδεών και παρουσίαση, όχι μόνο γραπτή.
Φύλλο Εργασίας 1 – Ομαδοσυνεργατική Ανάλυση (2η ώρα)
Θέμα: Ανάλυση χαρακτήρων, αντιθέσεων και τεχνικής γραφής στο έργο «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά»
Οδηγίες
- Χωριστείτε σε ομάδες των 3-4 μαθητών.
- Διαβάστε το απόσπασμα που σας έδωσε η καθηγήτρια.
- Συζητήστε και συμπληρώστε τις παρακάτω ενότητες:
Α. Χαρακτήρες
| Χαρακτήρας | 3 Λέξεις που τον περιγράφουν | Κοινά στοιχεία με άλλον χαρακτήρα | Διαφορές |
| Ζορμπάς | |||
| Αφηγητής |
Β. Αντιθέσεις και Σύμβολα
1.Βρείτε 2 παραδείγματα που δείχνουν αντίθεση Ζορμπά – αφηγητή:
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
2.Ποια στοιχεία συμβολίζουν την ελευθερία, τη ζωή ή την τέχνη;
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
Γ. Τεχνική, γλώσσα και ύφος
1.Υπογραμμίστε λέξεις ή εκφράσεις που σας φαίνονται ζωντανές ή περιγραφικές
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
2.Σημειώστε αν βλέπετε κάποιο σχήμα λόγου (π.χ. παρομοίωση, μεταφορά, υπερβολή):
______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________
Διαφοροποίηση για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες
- Χρησιμοποιήστε χρωματιστές σημάνσεις ή σχέδια για να συνδέσετε λέξεις με χαρακτήρες.
- Αν δυσκολεύεστε να γράψετε, σημειώστε προφορικά και η ομάδα σας θα καταγράψει.
- Τα πιο σύνθετα αποσπάσματα μπορούν να διαβαστούν αργά ή να δοθούν σε απλοποιημένη μορφή.
Φύλλο Εργασίας 2 – Διερευνητική Δημιουργική Προσέγγιση (3η ώρα)
Θέμα: Δημιουργικό κείμενο εμπνευσμένο από τον Ζορμπά
Οδηγίες
- Επιλέξτε ένα θέμα από το έργο που σας ενέπνευσε (π.χ. ελευθερία, πάθος για τη ζωή, τέχνη).
- Δημιουργήστε ένα μικρό κείμενο (λογοτεχνικό ή προσωπικό), χρησιμοποιώντας:
- Τουλάχιστον μία μεταφορά ή παρομοίωση.
- Στοιχεία ύφους όπως στο έργο (ζωντανή περιγραφή, συναισθηματικό ύφος).
Πρόταση Δομής
Τίτλος: ________________________________________________
Κείμενο:……………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………..
Ή εναλλακτικά
Φαντάσου ότι ο Ζορμπάς μιλά σε έναν σημερινό έφηβο. Γράψε ένα μικρό κείμενο (80–100 λέξεις) με τις συμβουλές που θα του έδινε για τη ζωή.
(Μπορείς να χρησιμοποιήσεις προφορικό λόγο, ερωτήσεις και έντονα συναισθήματα.)
……………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………..
Διαφοροποίηση για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες
- Μπορείτε να δημιουργήσετε σκίτσο ή διάγραμμα αντί για κείμενο.
- Μπορείτε να γράψετε απλές φράσεις ή μόνο λέξεις και να τις παρουσιάσετε προφορικά.
- Η παρουσίαση μπορεί να γίνει προφορικά στην ομάδα ή στην τάξη.
Καρυωτάκης: 1.Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα 2.Το βράδυ /Συμβολισμός-Νεοσυμβολισμός
Συμβολισμός (τέλη 19ου – αρχές 20ού αιώνα)
Ο Συμβολισμός γεννήθηκε στη Γαλλία και εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη. Κύριος στόχος του είναι η έκφραση του αόρατου και του ψυχικού κόσμου μέσα από σύμβολα και υπαινιγμούς.
Βασικά χαρακτηριστικά
✔ Έμφαση στο συναίσθημα και στην εσωτερική εμπειρία
✔ Χρήση συμβόλων – κάθε εικόνα έχει βαθύτερο νόημα
✔ Ασάφεια και υπαινικτικότητα, όχι άμεση περιγραφή
✔ Μουσικότητα του λόγου, ρυθμός και ηχητική αρμονία των λέξεων
✔ Ονειρική, μυστηριακή και συχνά μελαγχολική ατμόσφαιρα
✔ Ενασχόληση με θέματα ψυχής, θανάτου, ονείρου, ιδανικού έρωτα
Νεοσυμβολισμός (μεσοπόλεμος, 20ός αιώνας – κυρίως στον ελληνικό χώρο)
Ο Νεοσυμβολισμός εμφανίζεται αργότερα και αποτελεί εξέλιξη του Συμβολισμού. Κρατά τον συναισθηματικό, υπαινικτικό χαρακτήρα, αλλά γίνεται πιο προσωπικός, στοχαστικός και υπαρξιακός.
Βασικά χαρακτηριστικά
✔ Χρήση συμβόλων, αλλά πιο λιτή και πιο καθαρή γλώσσα
✔ Εσωτερική αναζήτηση νοήματος, αυτογνωσία και υπαρξιακός στοχασμός
✔ Λιγότερη μελαγχολία – περισσότερη φιλοσοφική διάθεση
✔ Προβολή της μοναξιάς, της αγωνίας, της ανάγκης για επικοινωνία
✔ Εικόνες καθημερινότητας που αποκτούν συμβολική σημασία
✔ Συνδυασμός λυρισμού με πνευματική ωριμότητα
Σε σύνοψη
| Ρεύμα | Κύρια Επιδίωξη | Γλώσσα & Μορφή | Ατμόσφαιρα |
| Συμβολισμός | Έκφραση συναισθήματος μέσω συμβόλων | Μουσική, υπαινικτική, πλούσια | Ονειρική, μυστηριακή, μελαγχολική |
| Νεοσυμβολισμός | Στοχασμός και αυτογνωσία μέσω συμβόλων | Λιτή, καθαρότερη αλλά λυρική | Ήρεμη, φιλοσοφική, υπαρξιακή |
Παρακάτω παρουσιάζονται συγκεκριμένα στοιχεία Συμβολισμού και Νεοσυμβολισμού μέσα από τα ποιήματα του Κώστα Καρυωτάκη «Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα» και «Το βράδυ», όπως διδάσκονται στη Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασίου.
🌹 «Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα» — Συμβολισμός
Το ποίημα αυτό εκφράζει πολύ έντονα στοιχεία Συμβολισμού, παρότι ο Καρυωτάκης ανήκει κυρίως στον νεοσυμβολισμό.
✦ Στοιχεία Συμβολισμού στο ποίημα
| Χαρακτηριστικό | Παράδειγμα από το ποίημα |
| Χρήση συμβόλων | Τα τριαντάφυλλα συμβολίζουν την ομορφιά και την ευαισθησία της ζωής |
| Υπαινικτική έκφραση | Το ποίημα μιλά για την απώλεια και το πέρασμα του χρόνου χωρίς να το δηλώνει άμεσα |
| Μουσικότητα και ρυθμός | Επαναλήψεις, ομαλές εικόνες, μελωδική ροή |
| Ονειρική – μελαγχολική ατμόσφαιρα | Η διάθεση είναι ήρεμη αλλά λυπημένη, σαν μια ομορφιά που σβήνει |
➡ Το ποίημα ανήκει περισσότερο στη συμβολιστική αισθητική, γιατί η εσωτερική συγκίνηση παρουσιάζεται μέσα από εικόνες και αισθήσεις.
🌙 «Το βράδυ» — Νεοσυμβολισμός
Στο ποίημα αυτό ο Καρυωτάκης εκφράζει πιο ώριμα στοιχεία Νεοσυμβολισμού.
✦ Στοιχεία Νεοσυμβολισμού στο ποίημα
| Χαρακτηριστικό | Παράδειγμα από το ποίημα |
| Λιτή αλλά έντονα λυρική χρήση συμβόλων | Το βράδυ συμβολίζει την εσωτερική μοναξιά και σιωπή |
| Υπαρξιακός στοχασμός | Ο ποιητής στοχάζεται τη ματαιότητα και τη μοναξιά της ζωής |
| Καθημερινή εικόνα που αποκτά βαθύτερο νόημα | Η ώρα του βραδιού γίνεται σύμβολο ψυχικής κατάστασης |
| Εσωτερικός πόνος με φιλοσοφική διάθεση | Παρουσιάζεται μια ήρεμη, στοχαστική θλίψη, όχι μόνο μελαγχολία |
➡ Το ποίημα ανήκει στον νεοσυμβολισμό, γιατί το σύμβολο δεν δημιουργεί απλώς ατμόσφαιρα, αλλά οδηγεί σε στοχασμό για το νόημα της ύπαρξης.
Σύνοψη για το μάθημα
| Ποίημα | Ρεύμα | Γιατί |
| «Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα» | Συμβολισμός | Έντονα σύμβολα, ονειρική ατμόσφαιρα, υπαινιγμός και μουσικότητα |
| «Το βράδυ» | Νεοσυμβολισμός | Λιτή γλώσσα, σύμβολα με υπαρξιακό βάθος, στοχασμός και εσωτερικό συναίσθημα |
Για διάβασμα / επανάληψη (κατάλληλο για την τάξη)
- Ο Συμβολισμός: εκφράζει το συναίσθημα με σύμβολα και αισθητικές εικόνες.
- Ο Νεοσυμβολισμός: χρησιμοποιεί σύμβολα για να εκφράσει βαθύτερες υπαρξιακές σκέψεις.
_________________________________________________________________
Κουίζ 1 – «Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα» (Συμβολισμός)
- Τι συμβολίζουν τα τριαντάφυλλα στο ποίημα;
A. Ομορφιά και ευαισθησία της ζωής ✅
B. Πλούτο και δύναμη
Γ. Επιτυχία και φήμη
Δ. Θλίψη και φόβο - Ποιο στοιχείο δείχνει ότι το ποίημα ανήκει στον Συμβολισμό;
A. Χρήση συμβόλων και υπαινιγμών ✅
B. Άμεση και ρεαλιστική περιγραφή γεγονότων
Γ. Κωμική διάθεση
Δ. Πολιτικά μηνύματα - Η ατμόσφαιρα του ποιήματος είναι:
A. Χαρούμενη και γιορτινή
B. Ονειρική και μελαγχολική ✅
Γ. Αγωνιώδης και έντονη
Δ. Επικριτική και σατιρική - Ποια τεχνική χρησιμοποιεί ο Καρυωτάκης για να δημιουργήσει μουσικότητα;
A. Κωμικά στιχάκια
B. Σύντομες προτάσεις χωρίς μέτρο
Γ. Επαναλήψεις και ρυθμικές εικόνες ✅
Δ. Διαλόγους μεταξύ προσώπων - Τι υποδηλώνει η μελαγχολική διάθεση του ποιήματος;
A. Την περιπέτεια και τη δράση
B. Την έντονη χαρά της ζωής
Γ. Την πολιτική κατάσταση της εποχής
Δ. Το πέρασμα του χρόνου και τη φθαρτότητα της ομορφιάς ✅
Κουίζ 2 – «Το βράδυ» (Νεοσυμβολισμός)
- Τι συμβολίζει το «βράδυ» στο ποίημα;
A. Εσωτερική μοναξιά και σιωπή ✅
B. Γιορτή και χαρά
Γ. Θάλασσα και ήλιος
D. Φιλία και παρέα - Ποιο στοιχείο δείχνει Νεοσυμβολισμό;
A. Υπερβολική δράση και περιπέτεια
B. Λιτή γλώσσα με έντονο στοχασμό ✅
Γ. Κωμική διάθεση
Δ. Ιστορική αναφορά γεγονότων - Η διάθεση του ποιήματος είναι:
A. Σατιρική και χιουμοριστική
B. Θορυβώδης και χαρούμενη
Γ. Αγωνιώδης και τρομακτική
Δ. Ήρεμη και φιλοσοφική ✅ - Ποιο είναι το κύριο θέμα του ποιήματος;
A. Περιπέτεια στη φύση
B. Πολιτικά γεγονότα
Γ. Υπαρξιακή μοναξιά και εσωτερικός στοχασμός ✅
Δ. Κωμικά περιστατικά - Η χρήση εικόνων καθημερινότητας στο ποίημα δείχνει:
A. Πως τα απλά πράγματα αποκτούν βαθύτερο νόημα ✅
B. Την πολυπλοκότητα των κοινωνικών γεγονότων
Γ. Την αδιαφορία του ποιητή για το περιβάλλον
Δ. Μόνο την αισθητική ομορφιά
📝 Φύλλο Εργασίας – Ερωτήσεις Ανοιχτού Τύπου
«Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα»
- Τι σημαίνουν τα τριαντάφυλλα στο ποίημα;
- Ποιο συναίσθημα κυριαρχεί και πώς εκφράζεται μέσα από τις εικόνες;
- Ποιο στοιχείο του ποιήματος δείχνει υπαινικτικότητα και όχι άμεση περιγραφή;
- Πώς δημιουργεί ο Καρυωτάκης μουσικότητα στο ποίημα;
- Γιατί το ποίημα θεωρείται μέρος της συμβολιστικής αισθητικής;
«Το βράδυ»
- Τι συμβολίζει το «βράδυ» στο ποίημα;
- Πώς εκφράζεται η μοναξιά και ο υπαρξιακός στοχασμός;
- Ποιες εικόνες της καθημερινότητας αποκτούν συμβολικό νόημα;
- Πώς διαφοροποιείται το ύφος αυτού του ποιήματος από το ύφος του «Σαν δέσμη από τριαντάφυλλα»;
- Τι μήνυμα για τη ζωή και την ύπαρξη μεταφέρει το ποίημα;
ΤΑ ΔΥΟ ΟΔΥΣΣΕΙΑΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ
ΔΕΥΤΕΡΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑ
| Dante, Ιnferno, Canto ΧΧVΙ Τennyson, «Ulysses» Οδύσσεια δευτέρα και μεγάλη, Ήτο μικρόν το πατρικόν του δώμα, Του Τηλεμάχου η στοργή, η πίστις Και ως ακτίνες έδυσαν. Η δίψα Του Τηλεμάχου την στοργήν, την πίστιν Ότε δε της Ιθάκης αι ακταί |
| (Από τα Κρυμμένα Ποιήματα 1877;-1923, Ίκαρος 1993) |
ΙΘΑΚΗ
Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,
τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,
αν μέν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή
συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,
αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,
αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.
Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος.
Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι
που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά
θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους·
να σταματήσεις σ’ εμπορεία Φοινικικά,
και τες καλές πραγμάτειες ν’ αποκτήσεις,
σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ’ έβενους,
και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,
όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά·
σε πόλεις Aιγυπτιακές πολλές να πας,
να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους.
Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη.
Το φθάσιμον εκεί είν’ ο προορισμός σου.
Aλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει·
και γέρος πια ν’ αράξεις στο νησί,
πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο,
μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.
Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.
Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.
Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.
Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,
ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν.
(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)
ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΙΛΙΑΔΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ
Η ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΠΗΔΟΝΟΣ
Bαρυάν οδύνην έχει ο Zευς. Tον Σαρπηδόνα
εσκότωσεν ο Πάτροκλος· και τώρα ορμούν
ο Mενοιτιάδης κ’ οι Aχαιοί το σώμα
ν’ αρπάξουνε και να το εξευτελίσουν.
Aλλά ο Zευς διόλου δεν στέργει αυτά.
Tο αγαπημένο του παιδί ― που το άφισε
και χάθηκεν· ο Nόμος ήταν έτσι ―
τουλάχιστον θα το τιμήσει πεθαμένο.
Kαι στέλνει, ιδού, τον Φοίβο κάτω στην πεδιάδα
ερμηνευμένο πώς το σώμα να νοιασθεί.
Tου ήρωος τον νεκρό μ’ ευλάβεια και με λύπη
σηκώνει ο Φοίβος και τον πάει στον ποταμό.
Tον πλένει από τες σκόνες κι απ’ τ’ αίματα·
κλείει την πληγή του, μη αφίνοντας
κανένα ίχνος να φανεί· της αμβροσίας
τ’ αρώματα χύνει επάνω του· και με λαμπρά
Oλύμπια φορέματα τον ντύνει.
Tο δέρμα του ασπρίζει· και με μαργαριταρένιο
χτένι κτενίζει τα κατάμαυρα μαλλιά.
Tα ωραία μέλη σχηματίζει και πλαγιάζει.
Tώρα σαν νέος μοιάζει βασιλεύς αρματηλάτης ―
στα εικοσιπέντε χρόνια του, στα εικοσιέξι ―
αναπαυόμενος μετά που εκέρδισε,
μ’ άρμα ολόχρυσο και ταχυτάτους ίππους,
σε ξακουστόν αγώνα το βραβείον.
Έτσι σαν που τελείωσεν ο Φοίβος
την εντολή του, κάλεσε τους δυο αδελφούς
τον Ύπνο και τον Θάνατο, προστάζοντάς τους
να παν το σώμα στην Λυκία, τον πλούσιο τόπο.
Kαι κατά εκεί τον πλούσιο τόπο, την Λυκία
τούτοι οδοιπόρησαν οι δυο αδελφοί
Ύπνος και Θάνατος, κι όταν πια έφθασαν
στην πόρτα του βασιλικού σπιτιού
παρέδοσαν το δοξασμένο σώμα,
και γύρισαν στες άλλες τους φροντίδες και δουλειές.
Kι ως τόλαβαν αυτού, στο σπίτι, αρχίνησε
με συνοδείες, και τιμές, και θρήνους,
και μ’ άφθονες σπονδές από ιερούς κρατήρας,
και μ’ όλα τα πρεπά η θλιβερή ταφή·
κ’ έπειτα έμπειροι της πολιτείας εργάται,
και φημισμένοι δουλευταί της πέτρας
ήλθανε κ’ έκαμαν το μνήμα και την στήλη.
ΤΡΩΕΣ
Είν’ η προσπάθειές μας, των συφοριασμένων·
είν’ η προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Κομμάτι κατορθώνουμε· κομμάτι
παίρνουμ’ επάνω μας· κι αρχίζουμε
νάχουμε θάρρος και καλές ελπίδες.
Μα πάντα κάτι βγαίνει και μας σταματά.
Ο Aχιλλεύς στην τάφρον εμπροστά μας
βγαίνει και με φωνές μεγάλες μάς τρομάζει.—
Είν’ η προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Θαρρούμε πως με απόφασι και τόλμη
θ’ αλλάξουμε της τύχης την καταφορά,
κ’ έξω στεκόμεθα ν’ αγωνισθούμε.
Aλλ’ όταν η μεγάλη κρίσις έλθει,
η τόλμη κι η απόφασίς μας χάνονται·
ταράττεται η ψυχή μας, παραλύει·
κι ολόγυρα απ’ τα τείχη τρέχουμε
ζητώντας να γλυτώσουμε με την φυγή.
Όμως η πτώσις μας είναι βεβαία. Επάνω,
στα τείχη, άρχισεν ήδη ο θρήνος.
Των ημερών μας αναμνήσεις κλαιν κ’ αισθήματα.
Πικρά για μας ο Πρίαμος κ’ η Εκάβη κλαίνε.
ΤΑ ΑΛΟΓΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΩΣ
| Τον Πάτροκλο σαν είδαν σκοτωμένο, που ήταν τόσο ανδρείος, και δυνατός, και νέος, άρχισαν τ’ άλογα να κλαίνε του Aχιλλέως· η φύσις των η αθάνατη αγανακτούσε για του θανάτου αυτό το έργον που θωρούσε. Τίναζαν τα κεφάλια των και τες μακρυές χαίτες κουνούσαν, την γη χτυπούσαν με τα πόδια, και θρηνούσαν τον Πάτροκλο που ενοιώθανε άψυχο — αφανισμένο — μια σάρκα τώρα ποταπή — το πνεύμα του χαμένο — ανυπεράσπιστο — χωρίς πνοή — εις το μεγάλο Τίποτε επιστραμένο απ’ την ζωή. Τα δάκρυα είδε ο Ζευς των αθανάτων αλόγων και λυπήθη. «Στου Πηλέως τον γάμο» είπε «δεν έπρεπ’ έτσι άσκεπτα να κάμω· καλλίτερα να μην σας δίναμε, άλογά μου δυστυχισμένα! Τι γυρεύατ’ εκεί χάμου στην άθλια ανθρωπότητα πούναι το παίγνιον της μοίρας. Σεις που ουδέ ο θάνατος φυλάγει, ουδέ το γήρας πρόσκαιρες συμφορές σας τυραννούν. Στα βάσανά των σας έμπλεξαν οι άνθρωποι.»— Όμως τα δάκρυά των για του θανάτου την παντοτινή την συμφοράν εχύνανε τα δυο τα ζώα τα ευγενή. |
| ΠΡΙΑΜΟΥ ΝΥΚΤΟΠΟΡΙΑ [1893] |
| Άλγος εν τη Ιλίω κ’ οιμωγή. Η γη της Τροίας εν απελπισμώ πικρώ και δέει τον μέγαν Έκτορα τον Πριαμίδην κλαίει. |
Ο θρήνος βοερός, βαρύς ηχεί.
Ψυχή
δεν μένει εν τη Τροία μη πενθούσα,
του Έκτορος την μνήμην αμελούσα.
Aλλ’ είναι μάταιος, ανωφελής
πολύς
θρήνος εν πόλει ταλαιπωρημένη·
η δυσμενής κωφεύει ειμαρμένη.
Τ’ ανωφελή ο Πρίαμος μισών,
χρυσόν
εξάγει εκ του θησαυρού· προσθέτει
λέβητας, τάπητας, και χλαίνας· κ’ έτι
χιτώνας, τρίποδας, πέπλων σωρόν
λαμπρόν,
και ό,τι άλλο πρόσφορον εικάζει,
κ’ επί του άρματός του τα στοιβάζει.
Θέλει με λύτρα, από τον τρομερόν
εχθρόν,
του τέκνου του το σώμα ν’ ανακτήση,
και με σεπτήν κηδείαν να τιμήση.
Φεύγει εν τη νυκτί τη σιγηλή.
Λαλεί
ολίγα. Μόνην σκέψιν τώρα έχει
ταχύ, ταχύ το άρμα του να τρέχη.
Εκτείνεται ο δρόμος ζοφερός.
Οικτρώς
ο άνεμος οδύρεται κ’ οιμώζει.
Κόραξ απαίσιος μακρόθεν κρώζει.
Εδώ, κυνός ακούετ’ υλακή·
εκεί,
ως ψίθυρος λαγώς περνά ταχύπους.
Ο βασιλεύς κεντά, κεντά τους ίππους.
Της πεδιάδος εξυπνούν σκιαί
λαιαί,
και απορούν προς τι εν τόση βία
πετά ο Δαρδανίδης προς τα πλοία
Aργείων φονικών, και Aχαιών
σκαιών.
Aλλά ο βασιλεύς αυτά δεν τα προσέχει·
φθάνει το άρμα του ταχύ, ταχύ να τρέχη.
ΟΤΑΝ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ
(ΟΔ. ΕΛΥΤΗΣ)Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις.
(ΚΑΒΑΦΗΣ) Ο παντρεμένος ζει σαν σκύλος και πεθαίνει σαν άνθρωπος. Ο ανύπανδρος ζει σαν άνθρωπος και πεθαίνει σαν σκύλος
Τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπας,
τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,
αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,
Αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.
Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξίδι.
Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.
(ΣΕΦΕΡΗΣ)Καταλαβαίνει κανείς πως δουλεύει καλά, όταν κάθε περιστατικό, το πιο μικρό και ασήμαντο, της καθημερινής ζωής του και της σκέψης του, έρχεται, σαν μοναχό του, και βάζει ένα πετραδάκι στο πράγμα που φτιάνει.
Ευνουχισμένοι διανοούμενοι, μικροί ανίκανοι και τυφλοί κυβερνήτες.
(ΠΑΛΑΜΑΣ) Δεν έχεις Όλυμπε θεούς, μηδέ λεβέντες Όσσα,
ραγιάδες έχεις μάνα γη, σκυφτούς για το χαράτσι,
κούφιοι και οκνοί καταφρονάν τη θεία τραχειά σου γλώσσα,
των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι .
(Ν.ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ) Η συνείδηση είναι το βάθος του ανθρώπου. Η αγάπη είναι το πλάτος του.
(Κ. ΟΥΡΑΝΗΣ)Για ασφάλεια κυκλωθήκαμε με τείχη – και γίνανε τα τείχη φυλακή μας.
Αν είναι να ‘ρθει, θε να ‘ρθει ― αλλιώς θα προσπεράσει…
(ΒΑΡΝΑΛΗΣ) Θεριά οι ανθρώποι, δεν μπορούν το φως να το σηκώσουν…
Χίλιες φορές να γεννηθείς, τόσες θα σε σταυρώσουν.(Από το “Οι πόνοι της Παναγιἀς”)
Χτες και σήμερα ίδια κι όμοια, χρόνος μπρος, χρόνια μετά…
Η ύπαρξή σου σε σκοτάδι όλο πηχτότερο βουτά.
Τάχα η θέλησή σου λίγη, τάχα ο πόνος σου μεγάλος;
Αχ, πούσαι, νιότη, πούδειχνες πως θα γινόμουν άλλος! (από το “Να σ’ αγναντεύω θάλασσα”)
Άιντε θύμα, άιντε ψώνιο, άιντε σύμβολο αιώνιο
αν ξυπνήσεις μονομιάς θα `ρθει ανάποδα ο ντουνιάς (Από τη «Μπαλάντα του κυρ Μέντιου» – 1980)
Δεν ξέρεις καημένε τη λαϊκή ψυχή.
Οι λαοί πιστεύουν πιότερο τ’ αυτιά τους, παρά τα μάτια τους.
Πιότερο το μύθο παρά τα γεγονότα.
Πιότερο τη φαντασία τους από τη κρίση τους… (Από το «Μονόλογο του Μώμου»)
(ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ) Ν’ αγαπάς την ευθύνη
να λες εγώ, εγώ μονάχος μου
θα σώσω τον κόσμο.
Αν χαθεί, εγώ θα φταίω
Υπάρχει στον κόσμο τούτον ένας μυστικός νόμος – αν δεν υπήρχε, ο κόσμος θα ‘ταν από χιλιάδες χρόνια χαμένος – σκληρός κι απαραβίαστος: το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάται.
Σωτηρία θα πει να λυτρωθείς απ’ όλους τους σωτήρες· αυτή ‘ναι η ανώτατη λευτεριά, η πιο αψηλή, όπου με δυσκολία αναπνέει ο άνθρωπος. Αντέχεις;
Ε κακομοίρη άνθρωπε, μπορείς να μετακινήσεις βουνά, να κάμεις θάματα, κι εσύ να βουλιάζεις στην κοπριά, στην τεμπελιά και στην απιστία! Θεό έχεις μέσα σου, Θεό κουβαλάς και δεν το ξέρεις – το μαθαίνεις μονάχα την ώρα που πεθαίνεις, μα ‘ναι πολύ αργά.
Τα τετραθέμελα του κόσμου τούτου: ψωμί, κρασί, φωτιά, γυναίκα.
Δεν ελπίζω τίποτα. Δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος.
(ΝΙΚΟΣ ΔΗΜΟΥ)Ο Έλληνας, όταν βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη, αντικρίζει είτε τον Μεγαλέξαντρο, είτε τον Κολοκοτρώνη, είτε (τουλάχιστον) τον Ωνάση. Ποτέ τον Καραγκιόζη
Ρωτάμε συνεχώς για το νόημα. Ίσως το λάθος μας είναι στο ίδιο το ερώτημα. Ίσως δεν πρέπει να ζητάμε νόημα – αλλά να δίνουμε νόημα.
This is an example of a WordPress page, you could edit this to put information about yourself or your site so readers know where you are coming from. You can create as many pages like this one or sub-pages as you like and manage all of your content inside of WordPress.


Πρόσφατα σχόλια