Στο παρόν άρθρο θα βρείτε το σχεδιασμό ενός μαθήματος Θεατρικής Αγωγής βασισμένο στο παραμύθι του Oscar Wilde “Το αηδόνι και το τριαντάφυλλο”, μια ιστορία ύμνο στη φιλία και την αγάπη.

Τίτλος:   «Που να βρω ένα κόκκινο τριαντάφυλλο;»

Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές:  Θεατρική Αγωγή, Γλώσσα, Φιλαναγνωσία, Κινησιολογία, Μουσική, Εικαστικά

Προσδοκώμενα Μαθησιακά αποτελέσματα: Το σενάριο με τίτλο «Που να βρω ένα κόκκινο τριαντάφυλλο» βασίστηκε στο παραμύθι του ιρλανδού συγγραφέα Oscar Wilde «Το αηδόνι και το τριαντάφυλλο» και δίνει μια ολοκληρωμένη πρόταση για το πως μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά για

• Την αξία της αληθινής φιλίας
• Την αγάπη
• Τις ανθρώπινες σχέσεις
• Τη διαφορετικότητα

Συγκεκριμένα στόχος των δραστηριοτήτων του εκπαιδευτικού σεναρίου είναι να απαντηθούν τα ακόλουθα ερωτήματα:

• Ποια είναι η αξία της φιλίας
• Τι καθορίζει τις σχέσεις μας με τους άλλους;
• Λογική και συναίσθημα. Τι είναι πιο σημαντικό;
• Μέχρι που μπορεί να φτάσει η αγάπη μας για τους άλλους;

Όλοι αυτοί οι ευρύτεροι θεματικοί και διδακτικοί στόχοι που αποτελούν ζητήματα που απασχολούν τα παιδιά σε κάθε εποχή και κοινωνία, επεξεργάζονται στο σενάριο αυτό μέσω θεατρικών τεχνικών και εισάγουν τα παιδιά στην έννοια του αυτοσχεδιασμού, της αφήγησης, του ΔσΡ (Δασκάλου σε ρόλο), της δραματοποίησης, της ανίχνευσης σκέψης, του Role Playing (παιχνίδι ρόλων), της ιδεοθύελλας κλπ. Το συγκεκριμένο σενάριο έχει ως κύριους στόχους, αφενός να έρθουν σε επαφή οι συμμετέχοντες με ένα λογοτεχνικό κείμενο της παγκόσμιας παιδικής δραματουργίας και αφετέρου να αναπτύξουν μια πιο κριτική ματιά πάνω σε κοινωνικά θέματα όπως η φιλία, η αγάπη για τον συνάνθρωπο, οι ανθρώπινες σχέσεις, η φύση και η διαφορετικότητα. Παράλληλα οι δραστηριότητες, οι θεατρικές τεχνικές και οι ασκήσεις-δραστηριότητες που επιλέχτηκαν συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στο να μπορέσουν τα παιδιά να επεξεργαστούν θέματα της καθημερινότητας, να επινοήσουν λύσεις σε δύσκολες καταστάσεις, να ενεργοποιήσουν τη φαντασία και τη δημιουργικότητα τους, να επικοινωνήσουν και να συνεργαστούν, καθώς και να διερευνήσουν ιδέες, αξίες, συναισθήματα και συμπεριφορές. Επίσης οι μαθητές αναμένεται να έρθουν σε επαφή με τις κλασικές αξίες της φιλίας και του ανθρωπισμού μέσα από τη διαμόρφωση ενός κατάλληλου δραματικού περιβάλλοντος, να αποκτήσουν αισθητικές, κοινωνικές και εκφραστικές δεξιότητες, ενσυναίσθηση και κοινωνική υπευθυνότητα.  Τέλος, τα παιδιά θα έχουν την ευκαιρία να λειτουργήσουν σε ένα μυθοπλαστικό περιβάλλον δημιουργώντας δραματικές σκηνές, αυτοσχεδιάζοντας και πλάθοντας ρόλους. Τόσο η θεματολογία όσο και τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα ανταποκρίνονται στο ηλικιακό επίπεδο και τα ενδιαφέροντα των παιδιών στα οποία απευθύνεται το σενάριο.

Διδακτική μέθοδος: Θεατρικό παιχνίδι, διερευνητική δραματοποίηση, αυτοσχεδιασμός, παγωμένες εικόνες, κλασική δραματοποίηση, παγωμένες εικόνες, ρόλος στον τοίχο, ο διάδρομος της σκέψης, δράση που παγώνει, ψηφιακά εργαλεία

Προαπαιτούμενες γνώσεις:  Ως προαπαιτούμενες γνώσεις, θα πρέπει τα παιδιά μαζί με την εκπαιδευτικό Θεατρικής Αγωγής, να έχουν έρθει σε επαφή με το παραμύθι του Oscar Wilde  «Το αηδόνι και το τριαντάφυλλο» και να έχουν εντοπίσει κάποιους βασικούς άξονες. Επιπλέον θα αξιοποιηθεί η γενικότερη εμπειρία που έχουν αποκτήσει οι μαθητές μέσα από την επαφή τους με τη θεατρική αγωγή και το θεατρικό παιχνίδι.

Υλικοτεχνική υποδομή: Αίθουσα πολλαπλών εκδηλώσεων, Η/Υ, προτζέκτορας, cd player ή MP3 player, κόλλες Α4, μπογιές, μαρκαδόροι, μολύβια, χαρτί μέτρου, καρέκλες, υφάσματα.

Περιγραφή διδακτικής πορείας του μαθήματος:

Α’ ΦΑΣΗ – Δημιουργία ατμόσφαιρας της ομάδας:

Χρονική διάρκεια: 5 λεπτά

Στον κύκλο,  ο / η εκπαιδευτικός καλεί τα μέλη της ομάδας σε παιχνίδια επαφής, συγκέντρωσης και σωματικής έκφρασης προκειμένου να αισθανθούν οικειότητα και άνεση και να εξασκήσουν τις εκφραστικές τους δεξιότητες και την επικοινωνία τους. Ο/Η εκπαιδευτικός λέει στα παιδιά να απλωθούν στο χώρο και να περπατήσουν ελεύθερα στο χώρο με τη Μουσική. Έπειτα τους ζητά να φανταστούν πως είναι οι μισοί βλαστοί μιας μικρής τριανταφυλλιάς και οι άλλοι μισοί πουλιά που πετούν γύρω της καθώς εκείνη μεγαλώνει και ανθίζει.

Β’ ΦΑΣΗ – Γνωριμία με το αρχικό ερέθισμα:

Χρονική διάρκεια: 10 λεπτά

Ο ΔσΡ διηγείται για να εκκινήσει την ιστορία και να τραβήξει το ενδιαφέρον των παιδιών: «Χθες παιδιά, καθώς πότιζα τα λουλούδια μου στον κήπο, είδα ξαφνικά σ’ ένα κλαρί ένα αηδόνι να τραγουδά…Έχετε δει ποτέ σας αηδόνι; (δείχνει φωτογραφία αηδονιού από σύνδεσμο sway) Δεν είναι πολύ όμορφο πουλί αλλά έχει καταπληκτική φωνή…καθώς το άκουγα λοιπόν κι είχα μαγευτεί από τη φωνή του, το αηδόνι άρχισε να μιλά με ανθρώπινη λαλιά και μου διηγήθηκε την ιστορία της γιαγιάς του μιας αηδόνας που γνώρισε κάποτε έναν φοιτητή…Θέλετε να την διαβάσουμε παρέα;»

• Ακολουθεί ανάγνωση του πρώτου αποσπάσματος (sway «Είπε ότι θα χόρευε…το ρολόι του κήπου). Ρόλος στον τοίχο: Σε μεγάλο χαρτί του μέτρου υπάρχει το περίγραμμα του ήρωα και τα παιδιά γράφουν πως μπορεί να αισθάνεται ο φοιτητής…Ο εκπαιδευτικός έπειτα ζητά από τα παιδιά να μαντέψουν τι μπορεί να απάντησαν στο αηδόνι οι τριανταφυλλιές με κίτρινο, άσπρο και ροζ χρώμα.
• Τα παιδιά χωρίζονται σε μικρές ομάδες με καθοδήγηση του εκπαιδευτικού και δραματοποιούν μια από τις σκηνές με το αηδόνι και κάποια από τις πρώτες τριανταφυλλιές, αυτοσχεδιάζοντας στα λόγια.

Γ’ ΦΑΣΗ  – Δημιουργία δραματικού νέου περιβάλλοντος

Χρονική διάρκεια 15 λεπτά

• Ο/Η εκπαιδευτικός συνεχίζει την αφήγηση της ιστορίας ( sway «έτσι η αηδόνα…αυτό το χρόνο») Έπειτα βάζει Μουσική και τα παιδιά φαντάζονται ότι πετούν προς την κόκκινη τριανταφυλλιά σαν αηδόνια. Αυτοσχεδιασμός – Παντομίμα.
• Ένα ζευγάρι παιδιών αποδίδει αρχικά με παγωμένη εικόνα το αηδόνι και την κόκκινη τριανταφυλλιά. Με έναν ήχο από τον εκπαιδευτικό ζωντανεύουν τη σκηνή δημιουργώντας έναν μικρό αυτοσχεδιαστικό διάλογο.

Ο εκπαιδευτικός συνεχίζει την αφήγηση (sway «Ένα κόκκινο…δεν φοβάμαι»).  Στο σημείο αυτό ρωτάει τα παιδιά ποιος πιστεύουν ότι είναι ο τρομερός τρόπος για τον οποίο λέει η τριανταφυλλιά. Ιδεοθύελλα.

Ακούγεται σε ψηφιακή αφήγηση η φωνή της τριανταφυλλιάς να λέει «Αν θέλεις ένα κόκκινο τριαντάφυλλο πρέπει να το δημιουργήσεις από τη μουσική στο φως του φεγγαριού, και να το βάψεις με το αίμα της ίδιας σου της καρδιάς. Πρέπει να μου τραγουδήσεις με το στήθος σου πάνω σε ένα αγκάθι. Όλο το βράδυ πρέπει να μου τραγουδήσεις, και το αγκάθι πρέπει να τρυπήσει την καρδιά σου, και το αίμα της ζωής σου πρέπει να τρέξει μέσα στις φλέβες μου και να γίνει δικό μου.»

Η ομάδα δραματοποιεί τη σκηνή αυτή. Τα παιδιά σε ρόλο τριανταφυλλιάς, αηδονιού, δέντρων, άλλων ζώων του κήπου (σαύρα, πεταλούδα κλπ)

-Δημιουργία δράσης και στοχασμού / επαφή με την ιστορία και τον ρόλο

Χρονική διάρκεια: 10 λεπτά

Ο εκπαιδευτικός τονίζει στα παιδιά ότι το αηδόνι έχει να πάρει μια πολύ δύσκολη απόφαση. Αν θα βοηθήσει ή όχι το φοιτητή, δίνοντας ουσιαστικά τη ζωή του…Ζητά από τα παιδιά να τον βοηθήσουν μέσα από έναν διάδρομο της συνείδησης. Ο ΔσΡ αηδονιού θα περάσει στο διάδρομο, ενώ τα παιδιά θα είναι οι φωνές στο μυαλό του αηδονιού και οι σκέψεις του. Έπειτα ρωτά τώρα τα παιδιά τι πιστεύουν ότι θα αποφασίσει το αηδόνι. (5 λεπτά)

Αφήγηση από την εκπαιδευτικό (sway «Ο θάνατος…ενός ανθρώπου;») Το αηδόνι έκανε την επιλογή του. Ανίχνευση σκέψης από την εκπαιδευτικό: Τι σκέφτεστε για την τελική απόφαση του αηδονιού; Συνέχιση και ολοκλήρωση αφήγησης (sway « Έτσι άπλωσε…με το αγκάθι στην καρδιά της»)

Η εκπαιδευτικός (ΔσΡ)  επανέρχεται στην αρχική της αφήγηση  «σε αυτό το σημείο παιδιά το αηδόνι που συνάντησα χτες στον κήπο μου μου είπε ότι το τέλος της ιστορίας έχει χαθεί…» Έπειτα ρωτά τα παιδιά ποιο πιστεύουν ότι είναι το τέλος της ιστορίας…τι μπορεί να έγινε όταν ο φοιτητής είδε το κόκκινο τριαντάφυλλο αλλά και το νεκρό αηδόνι; Οι μαθητές σε ομάδες καλούνται να σκεφτούν ένα τέλος για την  ιστορία και είτε το ζωγραφίζουν, είτε το δείχνουν με παντομίμα.

Δ’ ΦΑΣΗ – Αξιολόγηση:  Χρονική διάρκεια 5 λεπτά

Η εκπαιδευτικός αποκαλύπτει το αληθινό τέλος της ιστορίας του Oscar Wilde. Καλεί τα παιδιά μετά να γράψουν ένα ομαδικό γράμμα του φοιτητή προς το αηδόνι ή προς την κοπέλα ή να συνθέσουν ένα μικρό ποίημα για την ιστορία και πως ένιωσαν για τους ήρωες της.

Σύνδεσμος sway

Το θέατρο ως μία από τις σημαντικότερες τέχνες του ανθρώπου,  αποτέλεσε διαχρονικά έναν καθρέφτη της κοινωνίας, προβάλλοντας διάφορα ζητήματα, καυτηριάζοντας κοινωνικές συμπεριφορές, θέτοντας την κοινωνία ενώπιος ενωπίω με τα κακώς κείμενα και ουσιαστικά με την ίδια της την υπόσταση. Χωρίς να καταφέρνει να αλλάξει τον κόσμο, το θέατρο έδωσε πολλές φορές φωνή σε ανείπωτες σκέψεις, ιδέες, σιωπές.

H τέχνη του θεάτρου έχει τη δύναμη να μεταφέρει μηνύματα εμπειρικά, μέσα από συναισθήματα που προκαλεί. Κι αυτό που προέρχεται μέσα από το συναίσθημα αφομοιώνεται από το είναι μας και χαράσσεται στο μυαλό μας πολύ βαθύτερα από όσο μέσα από μία ενημερωτική πληροφορία που λαμβάνουμε. Το θέατρο ως τέχνη ανθρωποκεντρική και βαθιά κοινωνική, τέχνη που δημιουργείται από τον άνθρωπο και επιστρέφει σε αυτόν, μπορεί και οφείλει να επανεξετάσει τα θέματα της επισφάλειας, της ευαλωτότητας, της τρωτότητας των ανθρώπων. Η επίκληση στο συναίσθημα και στη συνείδηση μέσω του θέατρου, μπορεί να καθοδηγήσει τον σύγχρονο άνθρωπο σε μια γενικότερη στροφή προς τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, οι οποίες εστιάζουν στη σημασία των συναισθημάτων στο πλαίσιο μιας κοινωνιολογικής και πολιτισμικής αντίληψης του κόσμου.

Παράλληλα, εξίσου σημαντική θεωρείται η συνδρομή της θεατρικής τέχνης στην κατανόηση εννοιών και καταστάσεων που ταλανίζουν τον άνθρωπο, δίνοντας την ευκαιρία στους θεατές, μέσω της υπερβατικότητας του θεάτρου, να διευρύνουν τις αντιληπτικές και κριτικές ικανότητες τους.

Η διαδραστικότητα της αμφίδρομης επικοινωνίας, η ενσυνείδητη αναπαραγωγική εικονοποίηση του πραγματικού και η βιωματική μέθεξη στα σκηνικά διαδραματιζόμενα, προσδίδουν στο θέατρο μια κατεξοχήν παιδαγωγική δυναμική και το αναδεικνύουν σε προνομιούχο μέσο αγωγής και παιδείας ειδικά όταν πρόκειται για θέματα που άπτονται της εφηβικής ηλικίας. Αξιοποιώντας ως θεμελιώδη στοιχεία της θεατρικής παιδείας το ψυχοκοινωνικό περιβάλλον, την κοινωνική και επικοινωνιακή φύση του θεάτρου, τον βιωματικό χαρακτήρα και τους συμβολισμούς του[1] αναδεικνύεται σε αποτελεσματικό τρόπο μάθησης και διδασκαλίας, αλλά ταυτόχρονα και κατανόησης της σχέσης του ατόμου με τον εαυτό του και τον γύρω κόσμο.

[1] ΙΕΠ, «Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της θεατρικής αγωγής στο Δημοτικό», Αθήνα, 2021, σελ.5