9ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΙΓΑΛΕΩ

1.

Εφηβεία και Social Media

Μαρία Σαββίδου Ψυχολόγος Α.Π.Θ. – Σύμβουλος Σταδιοδρομίας

Η σχέση των εφήβων με την τεχνολογία και πιο συγκεκριμένα με τα social media και το διαδίκτυο, είναι ένα θέμα που απασχολεί όλο και πιο συχνά τους ίδιους τους νέους αλλά και τους γονείς/ κηδεμόνες τους.

Καθημερινές κοινωνικές πρακτικές, όπως το μοίρασμα των πληροφοριών, το φλερτ, τα αστεία, η κοινωνικοποίηση ή απλά το να κάνει κανείς παρέα με άλλους, συμβαίνουν διαδικτυακά, σε ένα πλαίσιο που θεωρείται μη ελεγχόμενο από τους ενήλικες (Boyd, 2008), πόσο μάλλον από τους εφήβους.

Οι ερευνητές κάνουν συχνά λόγο για τα αρνητικά αποτελέσματα στην ψυχική υγεία των εφήβων, που μπορεί να παρουσιαστούν από την παρατεταμένη χρήση των smartphones, η οποία συνδέεται με τον εθισμό στο διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ειδικά όταν συνδέεται με τον φόβο απώλειας της online επικοινωνίας και της κοινωνικής συνδεσιμότητας.

Σε μια πρόσφατη Καναδική έρευνα, εξετάστηκαν οι αντιλήψεις και οι εμπειρίες των εφήβων, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το διαδίκτυο επηρεάζει τη ζωή τους και βρέθηκε ότι ένα κεντρικό θέμα που επηρεάζει τον φαινομενικό «εθισμό» τους, είναι αυτό της κοινωνικής σύγκρισης και έγκρισης.

Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται να υπάρχει η επιθυμία να μείνουν συνεχώς συνδεδεμένοι για να μαθαίνουν τι κάνουν οι άλλοι και επισημαίνεται ότι οι έφηβοι επηρεάζονται και από τη συμπεριφορά των ενηλίκων ως προς τη χρήση της τεχνολογίας (Adorjan & Ricciardelli, 2021), με την έννοια ότι τείνουν να τους μιμούνται στο πως χρησιμοποιούν την τεχνολογία, όπως για παράδειγμα αν αφιερώνουν πολύ ή λίγο χρόνο στα social media.

Όπως ήταν ήδη γνωστό από προηγούμενες μελέτες, η κοινωνική σύγκριση, η ανησυχία για τη φήμη, και ο σχηματισμός ταυτότητας, αποτελούν μακροχρόνια χαρακτηριστικά της εφηβείας (Lerner & Steinberg, 2009). Είναι επίσης ευρέως γνωστό ότι κατά τη διάρκεια της εφηβείας, παρουσιάζεται εντονότερη η ικανότητα για σύνθετη και κριτική σκέψη και επομένως παρουσιάζεται και εντονότερα το στοιχείο της αμφισβήτησης των ηθικών και κοινωνικών ιδανικών των ενηλίκων.

Στο στάδιο αυτό, ο έφηβος νιώθει έντονη θλίψη, σύγχυση, εσωστρέφεια και απευθύνεται στο επόμενο διαθέσιμο περιβάλλον, τους φίλους και την παρέα του. Και στο σημείο αυτό εμφανίζεται το εξής παράδοξο: ενώ με τους γονείς έχουν έντονα κριτική διάθεση, με την παρέα, τείνουν να εμφανίζουν μια αρκετά «συμβιβαστική» άποψη, μιμούμενοι τη συμπεριφορά και «τα θέλω» της παρέας.

Εκείνο όμως που ουσιαστικά αλλάζει στη σύγχρονη εποχή, και ειδικά στην εποχή της πανδημίας, είναι ότι τα παραπάνω χαρακτηριστικά, καλλιεργούνται όλο και περισσότερο μέσω των διαδικτυακών επικοινωνιών και όλο και λιγότερο μέσω των «ζωντανών» επικοινωνιών.

Οι έφηβοι ξοδεύουν περισσότερο χρόνο από ποτέ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γεγονός που κατά τη διάρκεια της πανδημίας ενίσχυσε το κοινωνικό δίλημμα για το αν τα social media τελικά βοηθούν ή βλάπτουν τους εφήβους.

Από την μία, υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα που υποστηρίζουν πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φάνηκαν ιδιαίτερα χρήσιμα εν μέσω φυσικών πρακτικών απόστασης, καθώς δεν σταμάτησαν να επικοινωνούν με τους φίλους ή με απομακρυσμένα μέλη της οικογένειας και να εκφράζουν τις απόψεις ή τη δημιουργικότητά τους. Από την άλλη, βρέθηκε ότι επηρεάζουν αρνητικά την αίσθηση ασφάλειας των εφήβων, την αυτοεκτίμησή τους, την εικόνα που έχουν για το σώμα τους, τη διάθεση, το άγχος και τον ύπνο τους (Hamilton et al., 2020).

Όπως τονίζεται στην παραπάνω έρευνα, δεν εξυπηρετεί σε τίποτα η ετικετοποίηση της συμπεριφοράς των εφήβων ως «διαδικτυακός εθισμός» (internet addiction), καθώς κάτι τέτοιο εγκυμονεί πιθανές αρνητικές επιπτώσεις, ακόμη και αν ο χαρακτηρισμός αυτός δίνεται συχνά με χιούμορ (Hamilton et al., 2020).

Ενδεχομένως, ο όρος να υποδηλώνει μια στάση μη εμπιστοσύνης απέναντι στους εφήβους και να υποτιμά, τόσο την κριτική τους σκέψη, όσο και την επιρροή των επιθετικών στρατηγικών των νέων τεχνολογιών. Επιπροσθέτως, το ζήτημα δεν είναι να δοθεί μια πολωμένη και υπεραπλουστευμένη ερμηνεία, κατά την οποία η τεχνολογία είναι εντελώς θετική ή εντελώς αρνητική, καθώς το φαινόμενο έχει πολλές διαστάσεις και ακόμη διερευνάται.

Εκείνο που εξακολουθεί να χρήζει της αμέριστης προσοχής μας είναι, ότι οι έφηβοι είναι ευαίσθητοι με έναν πολύ μοναδικό τρόπο, κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης αναπτυξιακής περιόδου.

Καθώς συντελούνται απότομες βιολογικές και ψυχολογικές αλλαγές, είναι πολύ σημαντικό η οικογένεια (γονείς, κηδεμόνες, συγγενείς), η ευρύτερη κοινότητα (εκπαιδευτικοί, ψυχολόγοι, φροντιστές), αλλά και οι ίδιοι οι έφηβοι, να κατανοήσουν τον τρόπο επιρροής των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς τους, είτε αφορά θετικές είτε αφορά αρνητικές συνέπειες, έτσι ώστε να χρησιμοποιούν τα social media συνειδητοποιημένα, στοχεύοντας στη σωστή διαχείριση των επιπτώσεών τους.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο γενικός κανόνας μετά την ψήφιση του GDRP (ΓΚΠΔ- Γενικός Κανονισμός για την Προστασία των Δεδομένων), προβλέπει «απαίτηση γονικής συναίνεσης για τη χρήση κοινωνικών δικτύων από όλους τους νέους ηλικίας κάτω των 16 ετών» .

2.

Ποια είναι η κορυφαία δεξιότητα που πρέπει να διδάξουν οι γονείς στα παιδιά τους αλλά οι περισσότεροι δεν το κάνουν;

PsychologyNow Team

Ως γονείς, όλοι θέλουμε να μεγαλώσουμε παιδιά έξυπνα και συγκεντρωμένα, ειδικά σε έναν κόσμο όπου η ψηφιακή απόσπαση της προσοχής φαίνεται να είναι αναπόφευκτη. (Ακόμα και τιτάνες της τεχνολογίας όπως ο Steve Jobs και ο Bill Gates έχουν στρατηγικές για τον περιορισμό του χρόνου των παιδιών τους στην οθόνη).

Γιατί; Επειδή στο μέλλον θα υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων στον κόσμο: Εκείνοι που αφήνουν την προσοχή και τη ζωή τους να ελέγχονται και να «εξουσιάζονται» από τους άλλους και εκείνοι που δηλώνουν υπερήφανα πως τίποτα δεν τους αποσπά την προσοχή.

Το να γίνει κανείς απερίσπαστος είναι η πιο σημαντική δεξιότητα για τον 21ο αιώνα – και είναι αυτή που πολλοί γονείς αποτυγχάνουν να διδάξουν στα παιδιά τους.

Μετά από χρόνια μελέτης της ψυχολογίας, της τεχνολογίας και του τρόπου με τον οποίο ασχολούμαστε με αυτήν, ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που βλέπουν οι ψυχολόγοι ότι κάνουν οι γονείς είναι ότι δεν δίνουν στα παιδιά τους την αυτονομία να ελέγχουν τον χρόνο τους.

Όταν τους το επιτρέπουν αυτό, τους δίνουν ένα τεράστιο δώρο ακόμη και αν τα παιδιά αποτυγχάνουν κατά καιρούς καθώς η αποτυχία είναι μέρος της διαδικασίας της μάθησης. Οι γονείς πρέπει να καταλάβουν ότι δεν πειράζει να δίνουν στα παιδιά αυτονομία, γιατί μόνο όταν μάθουν να ασκούνται στον έλεγχο της δικής τους συμπεριφοράς, μαθαίνουν να διαχειρίζονται τον χρόνο και την προσοχή τους.

Διδάξτε τα σε νεαρή ηλικία

Όταν η κόρη μου ήταν πέντε ετών και επέμενε ήδη στην «ώρα του iPad» με αδιάλλακτες διαμαρτυρίες, η σύζυγός μου και εγώ ξέραμε ότι έπρεπε να δράσουμε.

Αφού ηρεμήσαμε όλοι, κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε για να σεβαστούμε τις ανάγκες της: Εξηγήσαμε, όσο πιο απλά μπορούσαμε, ότι ο πολύς χρόνος στην οθόνη είναι εις βάρος άλλων πραγμάτων.

Ως παιδί νηπιαγωγείου, ήξερε να λέει την ώρα, οπότε μπορούσαμε να της εξηγήσουμε ότι υπάρχει τόσος χρόνος για πράγματα που της άρεσαν. Αφιερώνοντας πολύ χρόνο σε εφαρμογές και βίντεο, σήμαινε λιγότερο χρόνο για να παίξει με τους φίλους της στο πάρκο, να κολυμπήσει στην πισίνα της γειτονιάς ή να είναι με τη μαμά και τον μπαμπά.

Ο σκεπτικισμός των καταναλωτών είναι υγιής

Εξηγήσαμε επίσης ότι οι εφαρμογές και τα βίντεο στο iPad έχουν φτιαχτεί από κάποιους πολύ έξυπνους ανθρώπους και έχουν σχεδιαστεί σκόπιμα για να την κρατήσουν εθισμένη και να τα παρακολουθεί πολύ συχνά.

Είναι σημαντικό τα παιδιά να κατανοήσουν τα κίνητρα των εταιρειών παιχνιδιών και των κοινωνικών δικτύων: Ενώ αυτά τα προϊόντα μας πουλάνε διασκέδαση και συνδεσιμότητα, επωφελούνται επίσης από το χρόνο και την προσοχή μας.

Αυτό μπορεί να φαίνεται υπερβολικό για να το διδάξουμε σε ένα πεντάχρονο παιδί, αλλά αισθανθήκαμε έντονα την ανάγκη να την εξοπλίσουμε με την ικανότητά της, να παίρνει αποφάσεις σχετικά με τη χρήση της οθόνης και να επιβάλλει τους δικούς της κανόνες.

Τα παιδιά χρειάζονται επαρκείς ποσότητες αυτονομίας

Στη συνέχεια τη ρωτήσαμε πόσο χρόνο οθόνης ανά ημέρα θεωρεί ότι είναι αρκετός για εκείνη. Πήραμε ένα ρίσκο δίνοντάς της την δυνατότητα να πάρει μόνη της την απόφαση, αλλά άξιζε τον κόπο.

Ειλικρινά, περίμενα ότι θα έλεγε: «Όλη την ημέρα!». Αλλά δεν το έκανε. Αντ’ αυτού, οπλισμένη με τη λογική πίσω από το γιατί ο περιορισμός του χρόνου προβολής ήταν σημαντικός και με την ελευθερία να αποφασίζει στα χέρια της, ζήτησε δειλά-δειλά «δύο εκπομπές». Δύο επεισόδια ενός παιδικού προγράμματος στο Netflix είναι περίπου 45 λεπτά, της εξήγησα.

Σου φαίνονται 45 λεπτά ως η σωστή ποσότητα χρόνου οθόνης ανά ημέρα; ρώτησα ειλικρινά. Κούνησε το κεφάλι της συμφωνώντας και κατάλαβα από την υποψία χαμόγελου ότι ένιωθε ότι είχε πάρει το καλύτερο μέρος της συμφωνίας. Όσον αφορά εμένα, τα 45 λεπτά ήταν αρκετά, καθώς άφηναν άφθονο χρόνο για άλλες δραστηριότητες.

Πώς σκοπεύεις να σιγουρευτείς πως δεν θα παρακολουθείς περισσότερα από 45 λεπτά την ημέρα; ρώτησα. Μη θέλοντας να χάσει τη διαπραγμάτευση που σαφώς ένιωθε ότι κέρδιζε, πρότεινε να χρησιμοποιήσει ένα χρονόμετρο κουζίνας που θα μπορούσε να ρυθμίσει η ίδια.

Μου ακούγεται σωστό, συμφώνησα. Αλλά αν η μαμά και ο μπαμπάς παρατηρήσουν ότι δεν είσαι σε θέση να τηρήσεις την υπόσχεση που έδωσες στον εαυτό σου και σε εμάς, θα πρέπει να ξανά κάνουμε αυτή τη συζήτηση, είπα και εκείνη συμφώνησε.

Αποτρέψτε την απόσπαση της προσοχής με συμφωνίες προσπάθειας

Σήμερα, ως μια ζωηρή 10χρονη, η κόρη μου εξακολουθεί να είναι υπεύθυνη για τον χρόνο της στην οθόνη. Έχει κάνει κάποιες προσαρμογές στις αυτοεπιβαλλόμενες οδηγίες της καθώς μεγάλωσε, όπως το να ανταλλάσσει καθημερινά επεισόδια με μια βραδιά ταινίας το Σαββατοκύριακο. Έχει επίσης αντικαταστήσει το χρονόμετρο της κουζίνας με άλλα εργαλεία- τώρα καλεί την Alexa της Amazon να ρυθμίσει ένα χρονόμετρο για να την ενημερώσει όταν φτάσει στο όριό της.

Το σημαντικό είναι ότι αυτοί είναι οι δικοί της κανόνες, όχι οι δικοί μας, και ότι εκείνη είναι υπεύθυνη για την επιβολή τους. Το καλύτερο από όλα είναι ότι όταν τελειώσει ο χρόνος της, δεν είναι ο μπαμπάς που πρέπει να είναι ο κακός- είναι η συσκευή.

Χωρίς να το συνειδητοποιήσει, μπήκε σε ένα «σύμφωνο προσπάθειας», ένα είδος προ-δέσμευσης που περιλαμβάνει την αύξηση της απαιτούμενης προσπάθειας για την εκτέλεση μιας ανεπιθύμητης ενέργειας.

Αυτό το είδος της προ-δέσμευσης μπορεί να μας βοηθήσει να γίνουμε αδιάλλακτοι. Πολλοί γονείς θέλουν να μάθουν αν υπάρχει ένας σωστός χρόνος που πρέπει να επιτρέπεται στα παιδιά να περνούν στις οθόνες τους, αλλά δεν υπάρχει τέτοιος απόλυτος αριθμός. Υπάρχουν πάρα πολλοί παράγοντες που παίζουν ρόλο, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών αναγκών του παιδιού, του τι κάνει το παιδί στο διαδίκτυο και των δραστηριοτήτων που αντικαθιστά ο χρόνος της οθόνης.

Οι συζητήσεις και οι διαφωνίες είναι υγιείς όταν υπάρχει σεβασμός

Το πιο σημαντικό είναι να συμπεριλάβετε το παιδί στη συζήτηση και να το βοηθήσετε να θέσει τους δικούς του κανόνες. Όταν οι γονείς επιβάλλουν όρια χωρίς τη συμβολή των παιδιών τους, τα προτρέπουν να δυσανασχετήσουν και τους δίνουν κίνητρο να «κλέψουν» το πρόγραμμα που τους έχει επιβληθεί.

Αυτές οι στρατηγικές δεν αποτελούν εγγύηση για την οικογενειακή αρμονία γονέα-παιδιού. Στην πραγματικότητα, θα πρέπει να περιμένουμε να έχουμε έντονες συζητήσεις σχετικά με το ρόλο που παίζει η τεχνολογία στα σπίτια μας και στη ζωή των παιδιών μας, όπως ακριβώς πολλές οικογένειες έχουν τέτοιες, για το αν πρέπει να δώσουν τα κλειδιά του αυτοκινήτου στα παιδιά τους το βράδυ του Σαββάτου. Οι συζητήσεις και, ενίοτε οι διαφωνίες με σεβασμό, είναι σημάδι μιας υγιούς οικογένειας.

Αν υπάρχει ένα μάθημα που πρέπει να πάρουμε από αυτό, είναι ότι η απόσπαση της προσοχής είναι ένα πρόβλημα όπως όλα τα άλλα. Είτε σε μια μεγάλη εταιρεία, είτε σε μια μικρή οικογένεια, όταν συζητάμε τα προβλήματά μας ανοιχτά και σε ένα περιβάλλον όπου αισθανόμαστε ασφάλεια και υποστήριξη, μπορούμε να τα επιλύσουμε μαζί.

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: Η τεχνολογία γίνεται όλο και πιο διεισδυτική και πειστική. Ενώ είναι σημαντικό τα παιδιά μας να γνωρίζουν ότι τα προϊόντα έχουν σχεδιαστεί για να είναι άκρως ελκυστικά, πρέπει επίσης να ενισχύσουμε την πίστη στη δική τους δύναμη, να ξεπεράσουν την απόσπαση της προσοχής. Είναι δική τους ευθύνη -αλλά και δικαίωμά τους- να χρησιμοποιούν τον χρόνο τους με σύνεση.

Άρθρα από τον ιστότοπο  psychologynow.gr