Στόχος των Τμημάτων Ένταξης είναι όχι μόνο η εξειδικευμένη παρέμβαση σε δεξιότητες των μαθητών, ώστε οι δυσκολίες τους να είναι διαχειρίσιμες. Είναι και η λειτουργική ένταξη στην τάξη τους και, πάνω απ’ όλα, η αυτονόμησή τους στο πλαίσιο της σχολικής ζωής και κοινωνίας.
Τι είναι το Τμήμα Ένταξης (Τ.Ε.) και σε ποιους μαθητές απευθύνεται
Το τμήμα Ένταξης είναι μια δομή της Ειδικής Αγωγής μέσα στα Γενικά σχολεία που λειτουργεί μέσα στο σχολείο ως ξεχωριστό τμήμα και δέχεται παιδιά από όλες τις τάξεις. Στόχο έχει την εκπαιδευτική παρέμβαση με εξατομικευμένα προγράμματα στους μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, εντός του σχολικού ωραρίου, μέσα από εξειδικευμένα, ατομικά ή ομαδικά, εκπαιδευτικά προγράμματα . Το Τ.Ε. αποτελεί ξεχωριστό τμήμα μέσα στη σχολική μονάδα και δέχεται μαθητές από όλες τις τάξεις.
Οι μαθητές που φοιτούν στο Τ.Ε. είναι, στην πλειοψηφία τους, παιδιά με γενικές ή ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, και χαμηλή σχολική επίδοση. Οι μαθητές αυτοί φοιτούν στο Τ.Ε. για ορισμένες ώρες εβδομαδιαίως. Για να μπορέσουν να υποστηριχθούν στο Τ.Ε. χρειάζεται:
α) να έχουν γνωμάτευση από φορέα, αρμόδιο για τη διάγνωση ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών (ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ, Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο/Ι.Π.Κ.), ή
β) που δεν έχουν γνωμάτευση, αλλά έχει παρατηρηθεί από τον εκπαιδευτικό της τάξης ότι παρουσιάζει ειδικές δυσκολίες. Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται η αξιολόγηση του μαθητή από τον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής και η σύμφωνη γνώμη του Σχολικού Συμβούλου ή
γ) να έχουν υποβληθεί σε άτυπη παιδαγωγική αξιολόγηση από τον/την εκπαιδευτικό Ειδικής Αγωγής του Τ.Ε., έπειτα από πρόταση του εκπαιδευτικού γενικής τάξης και με τη σύμφωνη γνώμη του Σχολικού Συμβούλου.
δ) απαραίτητη προϋπόθεση για τη φοίτηση ενός παιδιού στο Τ.Ε. αποτελεί η κατάθεση από μέρους του γονέα/κηδεμόνα του Υπεύθυνης Δήλωσης – Αίτησης συμμετοχής.
Πώς λειτουργεί το Τμήμα Ένταξης
Κριτήρια για την επιλογή του των μαθητών που μπορούν να συμμετάσχουν στο Τ.Ε. αποτελούν η σοβαρότητα των εκπαιδευτικών αναγκών που ο μαθητής παρουσιάζει, η ανάγκη του για εξειδικευμένη εκπαιδευτική υποστήριξη, η ηλικία του, η τάξη στην οποία φοιτά, αλλά και ο συνολικός αριθμός μαθητών που έχει τη δυνατότητα να υποστηρίξει αποτελεσματικά ο ίδιος ο εκπαιδευτικός.
Οι μαθητές που έχουν επιλεγεί οργανώνονται σε μικρές ομάδες με βάση τις εκπαιδευτικές τους ανάγκες, όπως αυτές έχουν οριστεί από την άτυπη αξιολόγηση του Ειδικού Εκπαιδευτικού του Τ.Ε., λαμβάνοντας υπόψη τη γνωμάτευση του ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. ή του Ι.Π.Κ. και τις προτάσεις των εκπαιδευτικών της Γενικής Αγωγής. Αυτό σημαίνει ότι η συμμετοχή στην κάθε ομάδα δεν έχει ως κριτήριο την ηλικία ή την τάξη φοίτησης του μαθητή. Για παράδειγμα ένας μαθητής της Β’ τάξης, δύο της Δ’ τάξης και ένας της Ε’ τάξης, που αντιμετωπίζουν κοινές δυσκολίες, δουλεύουν στην ίδια ομάδα. Ωστόσο, υπάρχουν και οι μαθητές που παρουσιάζουν σοβαρές εκπαιδευτικές ανάγκες και η ομαδοποίηση δεν είναι γι’ αυτούς ο ενδεδειγμένος τρόπος παρέμβασης. Ο εκπαιδευτικός του Τ.Ε., λοιπόν, υλοποιεί στην περίπτωση αυτή εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης, το οποίο ακολουθεί ο μαθητής και εντός της γενικής τάξης, εάν αυτό κριθεί απαραίτητο.
Οι ώρες φοίτησης των παιδιών στο Τ.Ε. καθορίζονται από τον ειδικό εκπαιδευτικό σε συνεργασία με τον δάσκαλο της τάξης, ακολουθώντας κυκλικό ωράριο. Πρόκειται για έναν προγραμματισμό διαμορφωμένο με τέτοιον τρόπο, ώστε να μη χάνονται πολλές ώρες του μαθήματος, που αφορούν στο ίδιο εκπαιδευτικό αντικείμενο.
Το πρόγραμμα αυτό είναι ευέλικτο και ανοικτό σε αναπροσαρμογή, όταν η παρουσία του μαθητή είναι απαραίτητη στην τάξη, όπως στην περίπτωση μιας ομαδικής δραστηριότητας, ενός πειράματος, μιας προβολής ταινίας κ.ά. . Σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι ο εκπαιδευτικός του Τ.Ε., αν και εργάζεται με τον μαθητή κυκλικά, αποφεύγει να τον απασχολεί σε μαθήματα στα οποία ο μαθητής έχει καλή επίδοση, εμπλέκεται θετικά και κάνουν καλό στην αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμησή του.
Η διδασκαλία στο Τμήμα Ένταξης
Στο Τ.Ε. οι μαθητές/τριες είναι σαφώς λιγότεροι αριθμητικά από αυτούς της γενικής τάξης, οι ρυθμοί διδασκαλίας και μάθησης είναι πιο χαλαροί και πιο αργοί από τους αντίστοιχους της γενικής τάξης, ενώ ο ανταγωνισμός μεταξύ των μελών του τμήματος δεν υφίσταται ως έννοια. Κατά την εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται χρήση πολλών εποπτικών μέσων και υλικών και επιστρατεύονται εναλλακτικοί τρόποι μάθησης, όπως το παιδαγωγικό παιχνίδι, η μάθηση με χρήση υπολογιστή και νέων τεχνολογιών και η διδασκαλία με χρήση πολυποίκιλο οπτικό και ακουστικό υλικό.
Ο δάσκαλος του Τ.Ε. χρησιμοποιεί πλήθος εγχειριδίων αλλά και υλικού, που ο ίδιος έχει συγκεντρώσει (βιβλία, ασκήσεις, κάρτες, λογισμικό κ.ά.). Χρησιμοποιεί υλικό και από τα εγχειρίδια της γενικής τάξης, πάντα όμως αναπροσαρμοσμένο και κατάλληλα τροποποιημένο, ώστε ο μαθητής να βοηθηθεί, να καλύψει τυχόν «κενά» και να φτάσει στο επίπεδο της γενικής τάξης στην οποία φοιτά. Υπάρχουν, βέβαια, και περιπτώσεις όπου ο ειδικός δάσκαλος επιστρατεύει πλήρως διαφοροποιημένο εκπαιδευτικό υλικό, όπως λίστες για γρήγορο διάβασμα, ασκήσεις ανάγνωσης και κατανόησης, κάρτες ορθής γραφής, ασκήσεις τονισμού και υλικό που ο ίδιος κατασκευάζει. Μπορεί, επιπλέον να χρησιμοποιεί και τα σχετικά εγχειρίδια του Πλαισίου Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών Ειδικής Αγωγής (Π.Α.Π.Ε.Α.), τα Αναλυτικά Προγράμματα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης και τα Διαφοροποιημένα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών για μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
Ο χώρος του Τ.Ε. είναι και αυτός διαφορετικός από τις γενικές τάξεις. Σε πολλές αίθουσες Τ.Ε. τα θρανία δίνουν τη θέση τους σε ένα ή περισσότερα στρογγυλά τραπέζια εργασίας. Η αίθουσα είναι δομημένη σε γωνιές-νησίδες, ανάλογα με τις ανάγκες των μαθητών. Υπάρχει έτσι χώρος ανάπαυσης, ανάγνωσης, αυτόνομης δραστηριότητας, εργασιών, ενώ είναι απαραίτητος ο υπολογιστής με σύνδεση στο διαδίκτυο και η συσκευή προβολής.
Ο εκπαιδευτικός του Τμήματος Ένταξης
Ο ρόλος του ειδικού εκπαιδευτικού, ο οποίος διδάσκει στο Τ.Ε. είναι πολυδιάστατος και σημαντικότατος, καθώς λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη Γενική Αγωγή και την Ειδική Εκπαιδευτική Παρέμβαση. Οι κύριες αρμοδιότητές του είναι οι εξής:
- Αξιολογεί, έπειτα από πρόταση του Συλλόγου Διδασκόντων και των υπεύθυνων εκπαιδευτικών των τάξεων, τους μαθητές προς διερεύνηση των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών τους.
- Ενημερώνει, σε συνεργασία με τον Διευθυντή της σχολικής μονάδας, τους γονείς και κηδεμόνες των μαθητών σχετικά με τις απαραίτητες διαδικασίες για διάγνωση των μαθητών από αρμόδιους φορείς (ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ., Ι.Π.Κ.) και φοίτηση στο Τ.Ε. του σχολείου.
- Συντάσσει και υποβάλλει στον Σχολικό Σύμβουλο Ειδικής Αγωγής το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα, καθώς και την ετήσια αξιολογική έκθεση λειτουργίας του Τ.Ε. .
- Συνεργάζεται στενά με τον δάσκαλο της γενικής τάξης, ώστε να συνδέεται το κοινό και το εξειδικευμένο πρόγραμμα ως προς το περιεχόμενό του και τον τρόπο υλοποίησής του.
- Ενισχύει την ολόπλευρη προσαρμογή των παιδιών στο κοινό σχολικό περιβάλλον, μέσα από τη δημιουργία ομάδων εργασίας, παιχνιδιών και άλλων δραστηριοτήτων της σχολικής ζωής και πράξης.
- Ενημερώνει τακτικά τον ατομικό φάκελο κάθε μαθητή του Τ.Ε..
- Πληροφορεί και συμβουλεύει τα μέλη της σχολικής κοινότητας για θέματα Ειδικής Αγωγής, συνεργάζεται με τους οικείους Σχολικούς Συμβούλους και με το προσωπικό του οικείου ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.
- Προσφέρει τις υπηρεσίες του σε προγράμματα παράλληλης στήριξης του σχολείου του ,εφόσον του ζητηθεί από τον οικείο Σχολικό Σύμβουλο Ειδικής Αγωγής.
Γιατί το Τμήμα Ένταξης δεν είναι ενισχυτική διδασκαλία:
Το τμήμα ένταξης δεν είναι φροντιστήριο που ανταποκρίνεται αναγκαστικά στην ύλη της γενικής τάξης την οποία παρακολουθεί ο μαθητής.
Στο τμήμα ένταξης θα αξιολογηθούν ατομικά για κάθε μαθητή οι εκπαιδευτικές του ανάγκες και θα καταρτιστεί το ατομικό του μαθησιακό πρόγραμμα σύμφωνα με τις ελλείψεις που έχουν εντοπιστεί από την διαδικασία αξιολόγησης από τον ειδικό εκπαιδευτικό. Δηλαδή ένας μαθητής της Δ’ τάξης δεν πρόκειται να διδαχθεί στο τμήμα ένταξης την διαίρεση σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα της τάξης του εφόσον έχει εντοπιστεί ότι δεν γνωρίζει πολλαπλασιασμό. Πρώτα από όλα λοιπόν πρέπει να καλυφθούν τα μαθησιακά κενά των μαθητών ώστε να είναι έτοιμοι να ανταποκριθούν σε πιο απαιτητικά μαθησιακά έργα.
Ποιους δισταγμούς αντιμετωπίζει ο γονέας για το Τμήμα Ένταξης:
- « Θα κοροϊδεύουν το παιδί μου ότι δεν τα καταφέρνει και πηγαίνει στο Τμήμα Ένταξης»
Μέσα στην τάξη όλοι γνωρίζουν όλους. Κάθε μαθητής γνωρίζει για τον εαυτό του τις αδυναμίες του και τα δυνατά του σημεία, αλλά τα γνωρίζει και για τους συμμαθητές του. Όσο και να προσπαθούμε είναι δύσκολο να αποτρέψουμε την κοροϊδία μεταξύ των παιδιών ( η τάξη είναι ένας μικρόκοσμος της κοινωνίας μας). Δεν πρόκειται δηλαδή να προστατέψουμε το παιδί μας από μια ενδεχόμενη κοροϊδία με το να μην το στείλουμε για βοήθεια στο Τμήμα Ένταξης. Είναι σίγουρο ότι θα την αντιμετωπίσει κάποια στιγμή μέσα στην ίδια του την τάξη. Αντίθετα η συμμετοχή του στο Τμήμα θα ενισχύσει την αυτοπεποίθησή του καθώς θα του προσφέρει δεξιότητες που μέχρι τότε δεν είχε στην κατοχή του και αυτό σταδιακά θα του αναγνωριστεί και μέσα στην τάξη με αποτέλεσμα να κερδίσει εκ νέου την αυτοεκτίμηση του. Είναι πολύ συχνό το σχόλιο των παιδιών για συμμαθήτριά τους που φοίτησε στο τμήμα: « Είδατε παιδιά η Ελένη πώς απάντησε σήμερα στην κυρία»!!
- «Το παιδί θα χάνει σημαντικά μαθήματα από την τάξη του».
Ο μαθητής την ώρα που φοιτά στο Τ.Ε. δουλεύει τις εντοπισμένες δυσκολίες του στη γραφή, στην ανάγνωση, στα μαθηματικά και διδάσκεται παράλληλα στρατηγικές που μπορεί να χρησιμοποιεί μόνος του για να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των μαθημάτων του. Αυτό είναι κάτι που έχει θετικό αντίκτυπο σε όλα τα μαθήματα. Έτσι θα μπορέσει να βελτιώσει την γενική του παρουσία στην τάξη, να αναπτύξει την αυτοπεποίθησή του και να ενισχύσει αποτελεσματικά την επίδοσή του. Άλλωστε το μάθημα που «χάνεται» στην τάξη εξασφαλίζουμε τις προϋποθέσεις ότι θα μπορέσει να το αναπληρώσει διαβάζοντάς το στο σπίτι, με τις υποδείξεις από τον δάσκαλο/α του. Τα Τ.Ε. παρέχουν σε περισσότερους μαθητές ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στη γνώση. Την ώρα που ο μαθητής βρίσκεται στο Τ.Ε. εργάζεται πάνω στις εντοπισμένες δυσκολίες του (γραφή, ανάγνωση, μαθηματική κατανόηση κ.ά.) και αυτό δεν μπορεί παρά να έχει θετικό αντίκτυπο στην επίδοσή του στην τάξη. Η παράλληλη παρακολούθηση του Τ.Ε. και της Γενικής Τάξης συμβάλλει τόσο στην παρέμβαση στις ατομικές εκπαιδευτικές ανάγκες και στη βελτίωση ή αποκατάσταση των ειδικών δυσκολιών του μαθητή, όσο και στην ενίσχυσή του στα εκάστοτε τρέχοντα γνωστικά αντικείμενα.
Πηγές
Το ίδιο το παιδί μας «δίνει» πολύτιμο υλικό για να μπορούμε να παρέμβουμε.
Παρατηρούμε με προσοχή, αγάπη και ενσυναίσθηση.