Με το άρθρο που ακολουθεί εγκαινιάζουμε μία καινούρια σελίδα στο μπλογκ του σχολείου μας, με τίτλο “Τροφή για σκέψεις”. Στη σελίδα αυτή θα βρίσκετε σκέψεις, ιδέες, προτάσεις από την κυρία Κατερίνα Βαφειάδη, ΠΕ23, ψυχολόγο του σχολείου μας για τη φετινή χρονιά και την κυρία Ιωάννα Σουλιώτη, ΠΕ30, κοινωνική λειτουργό του νηπιαγωγείου για αυτή τη χρονιά, επίσης.
Όρια στην προσχολική ηλικία (1)
7ο Νηπιαγωγείο Βριλησσίων
Σχολικό Έτος: 2025-26
Θέτοντας όρια στα παιδιά προσχολικής ηλικίας (4-5 ετών)
Αγαπητοί γονείς,
Η προσχολική ηλικία είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι γεμάτο εξερεύνηση, συναισθήματα και προκλήσεις. Τα πρώτα έξι χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι καθοριστικά για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας, των σχέσεων και των συμπεριφορών του.
Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός σε αυτή τη διαδικασία, η οποία συχνά συνοδεύεται από πίεση και ανησυχίες. Θυμόμαστε πάντα μια βασική αρχή: ένας ευτυχισμένος και ψυχικά υγιής γονέας μεγαλώνει ευτυχισμένα παιδιά.
Τι συμβαίνει στην ηλικία 4-5 ετών;
Στην ηλικία αυτή, τα παιδιά:
– Αναζητούν την αυτονομία τους (από 2 έως 4 ετών)
– Μιμούνται έντονα τα πρότυπά τους (από 3 έως 6 ετών)
– Αναπτύσσουν μια ισορροπία ανάμεσα στην πρωτοβουλία και την ενοχή
Τα μικρά παιδιά έχουν πάνω από όλα ανάγκη από ασφάλεια, τρυφερότητα, κατανόηση και υπομονή. Μέσα από τις συμπεριφορές τους -ακόμα και αυτές που χαρακτηρίζουμε ως «δύσκολες»- τα παιδιά στην πραγματικότητα επικοινωνούν μαζί μας, φανερώνουν τις ανάγκες τους και εκφράζουν συναισθήματα που ίσως δεν μπορούν αλλιώς να διαχειριστούν, όπως άγχος, θλίψη ή θυμό.
Τι είναι τελικά τα όρια;
Τα «όρια» δεν σημαίνουν αυστηρότητα. Αντίθετα, είναι απαραίτητα για να νιώθει το παιδί ασφάλεια, να συνηθίζει σταδιακά στον αυτοέλεγχο και να καλλιεργεί το σεβασμό προς τον εαυτό του και τους άλλους. Ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς ξεκάθαρα όρια νιώθει ανασφάλεια, καθώς δεν μπορεί να προβλέψει τις συνέπειες των πράξεών του, ούτε μπορεί να κατανοήσει τα όρια των άλλων γύρω του.
Για να είναι αποτελεσματικά, τα όρια πρέπει να είναι:
– Ξεκάθαρα (το παιδί να καταλαβαίνει ακριβώς τι ζητάμε)
– Σταθερά (να ισχύουν πάντα, όχι ανάλογα με την περίσταση)
– Λογικά (να έχουν νόημα για την ηλικία του παιδιού)
Τι ΔΕΝ είναι οριοθέτηση;
Η βία (σωματική ή λεκτική) και οι εκδικητικές πράξεις δεν αποτελούν οριοθέτηση. Αντιθέτως, δείχνουν έλλειψη αυτοελέγχου από την πλευρά των γονέων και διδάσκουν στο παιδί ότι η βία είναι ένας αποδεκτός τρόπος επίλυσης διαφορών. Η σωματική τιμωρία είναι όχι μόνο αναποτελεσματική αλλά και θεωρείται μια μορφή παιδικής κακοποίησης και απαγορεύεται ρητά από το νόμο. Όταν χρησιμοποιούμε βία, το παιδί νιώθει φόβο, θυμό και αδικία, χωρίς τελικά να μαθαίνει, να προσαρμόζεται ή να οριοθετείται.
Θετική προσέγγιση: Το κλειδί της επιτυχίας
Η έρευνα δείχνει ότι είναι πολύ πιο αποτελεσματικό να επιβραβεύουμε τις θετικές συμπεριφορές, παρά να τιμωρούμε τις αρνητικές. Όταν το παιδί συμπεριφέρεται κατάλληλα, ένας θερμός έπαινος, ένα χαμόγελο ή μια αγκαλιά λειτουργούν ενισχυτικά. Παράλληλα, μπορούμε να αγνοούμε (όπου είναι εφικτό) τις μη επικίνδυνες αρνητικές συμπεριφορές των παιδιών, οι οποίες έχουν σαν στόχο να τραβήξουν την προσοχή μας (π.χ. ένα παιδί που την ώρα του μεσημεριανού παραπονιέται ότι δεν του αρέσει το φαγητό και χτυπάει ρυθμικά το κουτάλι).
Οι συνέπειες: Λογικές και φυσικές
Όταν χρειάζεται να εφαρμόσουμε μια συνέπεια, καλό είναι αυτή να είναι:
– Λογική συνέπεια της πράξης (π.χ. αν το παιδί πέταξε τα παιχνίδια του έξω από το κουτί, θα πρέπει και να τα μαζέψει)
– Φυσική συνέπεια (π.χ. αν αρνείται να φορέσει το μπουφάν του, θα καταλάβει ότι υπάρχει το ενδεχόμενο να κρυώσει λίγο στην αυλή – πάντα δοκιμάζουμε εκ του ασφαλούς)
Αποφεύγουμε τις τιμωρίες που δεν σχετίζονται με τη συμπεριφορά (π.χ. «δεν θα δεις τηλεόραση για μια εβδομάδα, επειδή δεν μάζεψες τα παιχνίδια σου») ή τιμωρίες που είναι υπερβολικά αυστηρές. Οι ασύνδετες τιμωρίες δεν βοηθούν το παιδί να κατανοήσει τη σχέση αιτίου-αιτιατού.
Ο ρόλος μας: κατανόηση και ενσυναίσθηση
- Κατανόηση: Σημαίνει σεβασμό στα «θέλω» του παιδιού, ακόμα κι αν δεν μπορούν πάντα να ικανοποιηθούν. Το παιδί έχει δικαίωμα να επιθυμεί, ακόμα κι αν εμείς κρίνουμε ότι η επιθυμία του δεν είναι πραγματοποιήσιμη.
- Ενσυναίσθηση: Είναι η ικανότητα να «νιώθουμε αυτό που νιώθει» το παιδί. Όταν βάζουμε ένα όριο, μπορούμε ταυτόχρονα να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα του παιδιού: «Καταλαβαίνω ότι θύμωσες που σταματήσαμε το παιχνίδι. Είναι δύσκολο να σταματάμε κάτι που μας αρέσει. Όμως τώρα είναι ώρα για φαγητό».
Το πιο σημαντικό μήνυμα που πρέπει να πάρει το παιδί κατά την οριοθέτηση είναι ότι «είμαστε μαζί του, όχι εναντίον του».
Πρακτικές συμβουλές για ηλικίες 4-5 ετών
– Χαμηλώνουμε στο ύψος του παιδιού και διατηρούμε βλεμματική επαφή όταν μιλάμε
– Διατηρούμε σταθερό και ήρεμο τόνο φωνής – οι φωνές προκαλούν φόβο και ένταση και δεν βοηθούν
– Αποφεύγουμε τις μακροσκελείς εξηγήσεις – τα παιδιά αυτής της ηλικίας χρειάζονται σύντομα και σαφή μηνύματα
– Χρησιμοποιούμε θετικές διατυπώσεις: αντί να πούμε στα παιδιά «μην τρέχεις», μπορούμε να πούμε «εδώ μέσα περπατάμε»
– Δίνουμε σαφή χρονικά πλαίσια (π.χ. «σε δύο λεπτά τελειώνουμε το παιχνίδι»)
– Προτείνουμε εναλλακτικές λύσεις όταν απαγορεύουμε κάτι (π.χ. «δεν πετάμε μπάλες μέσα στο σπίτι, αλλά μπορούμε να πετάμε ένα μαλακό μαξιλάρι»)
Όταν τα όρια συναντούν τα συναισθήματα
Ο θυμός ή η εναντίωση του παιδιού, όταν θέτουμε ένα όριο, δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνουμε ως γονείς. Σημαίνει απλά ότι το παιδί μας εκφράζει την απογοήτευσή του – κάτι απόλυτα φυσιολογικό. Μένουμε σταθεροί στο όριο, αλλά προσπαθούμε να υποστηρίξουμε και το παιδί συναισθηματικά
π.χ. Είμαστε στην παιδική χαρά με το παιδί μας (3 ετών) και θέλουμε να το ενημερώσουμε ότι φεύγουμε σε 5 λεπτά. Τα παιδί αντιδράει έντονα, φωνάζει και κλωτσάει.
Τι συμβαίνει πραγματικά;
Ο θυμός του δεν είναι επίθεση προς εμάς. Είναι μια έκρηξη απογοήτευσης γιατί ο κόσμος της διασκέδασής του γκρεμίστηκε απότομα. Εμείς γινόμαστε οι «κακοί», επειδή είμαστε το ασφαλές πρόσωπο, στο οποίο μπορεί να εκφράσει αυτή τη στεναχώρια.
Πώς υποστηρίζουμε το παιδί μας συναισθηματικά;
Μένουμε σταθεροί στο όριο (φεύγουμε), αλλά ταυτόχρονα αγκαλιάζουμε το συναίσθημα:
– Τον παίρνουμε αγκαλιά και απομακρυνόμαστε
– Ονομάζουμε αυτό που νιώθει: «Βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος που φύγαμε»
– Αργότερα, όταν ηρεμήσει: «Κρίμα που φύγαμε, αλλά αύριο μπορούμε να ξανάρθουμε»
Κάθε παιδί είναι μοναδικό. Δεν πρέπει να είμαστε αυστηροί με τον εαυτό μας – όλοι κάνουμε λάθη. Σημασία έχει η συνολική εικόνα: μια σχέση αγάπης, εμπιστοσύνης και σεβασμού, όπου τα όρια λειτουργούν σαν μία φροντίδα.
Με εκτίμηση,
Τα μέλη της ΕΔΥ
Αικατερίνη Βαφειάδη ΠΕ 23 Σχολική Ψυχολόγος
Ιωάννα Σουλιώτη ΠΕ 30 Κοινωνική Λειτουργός
Βιβλιογραφικές πηγές
- Ημερίδα σχολική βία και εκφοβισμός: «To θετικό κλίμα ως παράγοντας προστασίας» 25 Νοεμβρίου 2022, Μαρία Πετρίδου, PhD, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου
- «Δυσκολίες συμπεριφοράς στο νηπιαγωγείο και τεχνικές διαχείρισης», Ειρήνη Κόκκα, Κλινική Ψυχολόγος, MSc.
- Αναπτυξιακή Ψυχολογία, «Μέση Παιδική Ηλικία Ι» Πρόγραμμα ΕΠΠΑΙΚ Αθήνας, Δρ. Αλεξανδρή Αγλαΐα, Ειδική Παιδαγωγός, Σχολική Ψυχολόγος, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Ανατ. Αττικής
- Κaplan & Sadock’s Επίτομη Ψυχιατρική Παιδιών και Εφήβων, 2010, Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας
