Βρισκόμαστε στο 626 μ.Χ. Η Κωνσταντινούπολη, η όμορφη και ισχυρή πρωτεύουσα του Βυζαντίου, βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο. Ο αυτοκράτοράς της, ο Ηράκλειος, απουσιάζει σε μια μεγάλη εκστρατεία, με το πιο επίλεκτο μέρος του στρατού και πολεμάει τους Πέρσες, που ήταν γνωστοί εχθροί του Βυζαντίου. Κι έτσι η Πόλη έχει σχεδόν αδειάσει από στρατιώτες.
Σκοπός του αυτοκράτορα, να φέρει πίσω τον Τίμιο Σταυρό, που τον είχαν πάρει για λάφυρο οι Πέρσες. Κι ενώ τα μάτια όλων είναι στραμμένα στα μακρινά σύνορα του Κράτους, εκεί όπου πολεμούσε ο Ηράκλειος, ξαφνικά θλιβερές ειδήσεις αναστατώνουν τους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης. Τι είχε συμβεί; Οι Πέρσες κατόρθωσαν να παραπλανήσουν τον Ηράκλειο. Κι ενώ αυτός πολεμούσε μαζί τους, Περσικός στρατός ήρθε από την ξηρά, περικύκλωσε την Κωνσταντινούπολη, ενώ ταυτόχρονα από τη θάλασσα παρουσιάστηκε κι άλλος εχθρός, οι Άβαροι, που συμμάχησαν με τους Πέρσες.
Η πολιορκία ήταν τρομερή: οι Πέρσες πολιορκούσαν από τη στεριά και οι Άβαροι από τη θάλασσα. Η θέση της Πρωτεύουσας γινόταν πολύ δύσκολη, καθώς ήταν περικυκλωμένη από 100.000 περίπου στρατιώτες. Οι πολιορκητές, με περισσή αλαζονεία έστειλαν το μήνυμά τους, στους κατοίκους: «Μόνο αν γίνετε πουλιά για να πετάξετε ή ψάρια για να κολυμπήσετε, θα σωθείτε από την καταστροφή που σας περιμένει». Όμως στην Πόλη βρισκόταν ένας γενναίος και άγιος άνθρωπος: ο πατριάρχης Σέργιος, ο οποίος αναπτέρωσε το ηθικό των πιστών, με τα φτερά της πίστης στη βοήθεια του Θεού.
Χωρίς να χάσει καιρό έκανε δύο επιστρατεύσεις:
α. Κάλεσε όλους όσοι μπορούσαν να πάρουν όπλα, να τρέξουν στα τείχη, στις επάλξεις για να πολεμήσουν γενναία. Και κρατώντας στα χέρια του, μια θαυματουργό εικόνα της Παναγίας, ευλογούσε τους ηρωικούς υπερασπιστές και τους εμψύχωνε.
β. Ταυτόχρονα, έκανε και μια δεύτερη επιστράτευση, σπουδαιότερη από την πρώτη. Όσοι δεν μπορούσαν να πολεμήσουν, γέροντες, γυναίκες και μικρά παιδιά, επιστρατεύτηκαν στη μεγάλη μάχη της προσευχής. Την ώρα, που γονατιστοί οι στρατιώτες, πάνω στα τείχη, με το χέρι στο όπλο, πολεμούσαν, γονατιστός κι ο λαός, μέσα στις εκκλησιές, με τα χέρια υψωμένα στον ουρανό, έστελνε θερμή ικεσία και προσευχή στον Θεό και στην Υπεραγία Θεοτόκο, την Υπέρμαχο Στρατηγό του Γένους των χριστιανών, παρακαλώντας την να λυπηθεί την Πόλη της και να σπεύσει σε βοήθεια.
Τότε σηκώθηκε σφοδρός άνεμος στη θάλασσα του Βόσπορου και υψώθηκαν πελώρια κύματα. Φοβερός ανεμοστρόβιλος παρασύρει τα πάντα. Πρωτοφανής θαλασσοταραχή. Το ένα μετά το άλλο, τα καράβια των εχθρών αρχίζουν να βουλιάζουν. Πανικός καταλαμβάνει τους εχθρούς. Τρομαγμένοι λύνουν την πολιορκία και αναχωρούν. Οι χριστιανοί από τα τείχη βλέπουν αυτή την απότομη έκβαση της μάχης και κλαίνε από χαρά και συγκίνηση. Κανένας δεν αμφιβάλλει, πως αυτό που έγινε ήταν ένα θαύμα, ένα μεγάλο θαύμα, που έκανε η Παναγία Μητέρα του Χριστού. Αυτή άκουσε τις προσευχές!
Το επόμενο βράδυ, όλοι οι πιστοί μαζεύτηκαν στον ναό της Παναγίας Βλαχερνών. Ο Άγιος Πατριάρχης Σέργιος, οι άρχοντες, οι γενναίοι υπερασπιστές, όλος ο κλήρος και οι χιλιάδες του λαού, εκεί μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, που σώζεται μέχρι σήμερα, όρθιοι όλη τη νύχτα, έψαλλαν τον Ύμνο προς την Παναγία, ευχαριστώντας την για τη μεγάλη νίκη.
Ήταν γραμμένος λίγα χρόνια πριν, ο Ακάθιστος Ύμνος, μα εκείνο το βράδυ τον έψαλλαν όλοι μαζί όρθιοι, χωρίς να κάθεται κανένας. Γι’ αυτό και λέγεται Ακάθιστος, επειδή κανένας δεν καθόταν. Κι εκείνο το βράδυ έγινε η σύνθεση του γνωστού μας τροπαρίου: «Τῇ Ὑπερμάχῳ Στρατηγῷ τά νικητήρια…». Ο Ακαθιστος Ύμνος είναι γνωστός και ως Χαιρετισμοί. Τα θαυμάσια «Χαίρε», 144 τον αριθμό, που απευθύνουμε προς την Παναγία επαναλαμβάνοντας το «Χαίρε» του αρχαγγέλου Γαβριήλ, όταν παρουσιάστηκε την Παναγία και της είπε ότι θα γεννήσει τον Σωτήρα του κόσμου. «Χαίρε Κεχαριτωμένη» της είπε ο άγγελος.
Οι Χαιρετισμοί αποτελούνται από 24 τροπάρια, που το καθένα αρχίζει από ένα γράμμα του αλφαβήτου. Αρχίζει από το Α και τελειώνει στο Ω. Όλα αυτά τα τροπάρια έχουν σαν περιεχόμενό τους, τα σπουδαιότερα γεγονότα της ανθρωπότητας: τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και τη Γέννηση του Χριστού μας, που είχαν θαυμάσια και σωτήρια αποτελέσματα για όλη την ανθρωπότητα.
Αυτό τον Ακάθιστο Ύμνο τον ακούμε τη Μεγάλη Σαρακοστή. Κάθε Παρασκευή ψέλνεται μια στάση του Ακάθιστου Ύμνου, με 6 γράμματα. Και την τελευταία Παρασκευή ψέλνεται ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος, δηλαδή και τα 24 γράμματα του.
Ο Ακάθιστος Ύμνος αποτέλεσε πρότυπο πολλών καλλιτεχνικών δημιουργιών, όπως του «Άξιον Εστί» του Ελύτη.
Ορισμένες εκφράσεις της ακολουθίας των Χαιρετισμών έχουν περάσει στη λαϊκή γλώσσα και χρησιμοποιούνται ως καθημερινές εκφράσεις. Οι δύο πιο γνωστές από αυτές είναι:
– «Απορώ και εξίσταμαι»: λέγεται όταν κάποιος θέλει να εκφράσει ιδιαίτερη έκπληξη και απορία για κάτι.
– «Χαίρε βάθος αμέτρητο»: λέγεται για κάτι το οποίο είναι δυσεξήγητο και δε μπορεί εύκολα να κατανοηθεί.
Μεγάλος αριθμός εικόνων με θέμα τον Ακάθιστο Υμνο έχουν αγιογραφηθεί στο βάθος των χρόνων από το 626 και μετά και απεικονίζουν την Παναγία και γύρω της μικρές εικόνες που η κάθε μία από αυτές αντιστοιχεί σε κάθε έναν από τους οίκους του ύμνου. Υπάρχουν επίσης τοιχογραφίες με το ίδιο θέμα σε πολλούς ορθόδοξους χριστιανικούς ναούς.
