Οδύσσεια Ομήρου, Ραψωδία α΄, στ. 305-309
«μητέρα δ’,…ἂψ ἴτω ἐς μέγαρον πατρὸς μέγα δυναμένοιο:
οἱ δὲ γάμον τεύξουσι καὶ ἀρτυνέουσιν ἔεδνα
πολλὰ μάλ᾿, ὅσσα ἔοικε φίλης ἐπὶ παιδὸς ἕπεσθαι». |
Η μάνα σου απ᾿ την άλλη, αν γάμο επιθυμεί,
πίσω ας γυρίσει στου πατέρα της, που ‘χει περίσσια πλούτη κι εκείνοι θα γνοιαστούν το γάμο της, θα φτιάξουν τα προικιά της αρίφνητα, στη θυγατέρα τους την ακριβή ως ταιριάζει. |
Penelope and the suitors, John William Τα προικιά
Οι μαθήτριες ερεύνησαν, συγκέντρωσαν υλικό και πληροφορίες από τον κοινωνικό τους περίγυρο και συνέταξαν κείμενο που παρουσίασαν στην τάξη, με θέμα:
Θεσμός του γάμου: ήθη και έθιμα / από την ομηρική στη σύγχρονη εποχή
Πρώτη Ομάδα
Τίτλος: «Θεσμός του γάμου και προίκα»
Αρκετές δεκαετίες πριν αλλά σ’ ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και σήμερα, εκτεταμένες μορφές οικογένειας διατηρούν το τυπικό του παραδοσιακού γάμου:
α. Η γνωριμία
Μήνες πριν την τέλεση του γάμου, κι εφόσον η ευρύτερη οικογένεια της νύφης έχει δεχτεί, γίνεται το τραπέζι. Κατά τη διάρκειά του ο γαμπρός ζητά την κοπέλα από τον πατέρα της, δίνεται δηλαδή ο λόγος ή αλλιώς το λογοδόσιμο κι επισημοποιείται η ένωση που θα ακολουθήσει. Εκεί συμφωνείται και η προίκα που θα πάρει το κορίτσι.
β. Ο αρραβώνας
Η επισημοποίηση επισφραγίζεται σε ξεχωριστή τελετή που λέγεται αρραβώνας. Συνοδεύεται μάλιστα από συμβολική δέσμευση, τις βέρες κι ανταλλαγή δώρων -οι γονείς του γαμπρού στη νύφη και οι γονείς της νύφης στο γαμπρό (συνήθως χρυσά κοσμήματα). Ακολουθεί συνήθως γλέντι μέχρι το πρωί κι απ’ όλους ακούγεται η ευχή «καλά στέφανα».
γ. Τα προικιά
Μερικές μέρες πριν την τέλεση του γάμου παρουσιάζονται άλλοτε σε οικογενειακό κύκλο άλλοτε σε καλεσμένους ή μη τα προικιά της νύφης. Σκεύη, οικογενειακά κειμήλια, ρούχα, διάφορα υφάσματα, τραπεζομάντιλα κλπ. Από το σπίτι της περνούν οι γυναίκες της περιοχής, ώστε να δουν τα προικιά και να τα θαυμάσουν, καθώς και να σχολιάσουν αν η νύφη είναι πλούσια ή φτωχή, αν έχει δεξιότητες, αν δείχνει ικανή να συντηρήσει το νέο της σπιτικό. Κατόπιν, δύο μέρες πριν τον γάμο φίλες της νύφης ή συγγενικά πρόσωπα χορεύουν τα προικιά και τα μεταφέρουν με πομπή στο σπίτι του γαμπρού.
δ. Ο γάμος
Με επισημότητα γίνεται τέλος ο γάμος στην εκκλησία, όπως έχει κανονιστεί από καιρό. Τη νύφη παραδίδει ο πατέρας της στον γαμπρό ή το στενότερο οικογενειακό πρόσωπο κι ολοκληρώνεται η χαρά με ένα γαμήλιο τραπέζι, που περιλαμβάνει άφθονο φαγητό, τραγούδι παραδοσιακό και χορό επίσης.
Δεύτερη Ομάδα
Τίτλος: «Θεσμός του γάμου κι έθιμα των τσιγγάνων»
Η φυλή των τσιγγάνων διαφέρει από άλλες ως προς τη γλώσσα και κυρίως τα έθιμα. Όταν μιλάμε για τσιγγάνικο γάμο θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας τα ακόλουθα:
Α. Το κλέψιμο
Μερικές φορές, όταν ο πατέρας της νύφης δεν είναι σύμφωνος με την επιλογή του γαμπρού από την κόρη του και φέρει αντιρρήσεις, αυτές παρακάμπτονται με το κλέψιμο της νύφης. Με τον τρόπο αυτό υποχρεώνεται να δεχτεί ως τετελεσμένο τη σύνδεση των δύο νέων.
Σ’ αυτή την περίπτωση το αγόρι «κλέβει» τη νύφη από το πατρικό της κι ενημερώνει την επόμενη μέρα την πεθερά λέγοντας «με την κόρη σας αγαπιόμαστε γι’ αυτό και φύγαμε». Αυτό μεταφέρεται στον πατέρα της κοπέλας (μερικές φορές χρειάζεται η παρέμβαση τρίτων για να ηρεμήσει και ν’ αποδεχτεί το γεγονός) που εν τέλει συμφωνεί κι αυτή η συμφιλίωση κλείνει με γλέντι. Δίνεται έμφαση στην αγνότητα της κοπέλας κι ετοιμάζεται με λευκά και κόκκινα ροδοπέταλα το καλάθι για να ασημώσουν το ζεύγος οι καλεσμένοι.
Β. Προεόρτια
Αν ο πατέρας της νύφης δεχτεί τον γαμπρό, πριν επισημοποιηθεί η ένωση των δύο οικογενειών τόσο στο σπίτι του γαμπρού όσο και στο σπίτι της νύφης υπάρχει κέφι, επισκέψεις συγγενών και φίλων αλλά και γλέντι με μουσική, χορό και τραγούδια από το πρωί ως αργά το βράδυ.
Γ. Ο Λόγος
Ο γαμπρός καλείται στο σπίτι της νύφης για να τη ζητήσει επίσημα από τον πατέρα της. Αν η πρόταση γίνει δεκτή τότε προσφέρεται ένα γενναίο τραπέζι επισφράγισης του ευχάριστου γεγονότος κι αυτό το ονομάζουμε λόγο.
Στο σπίτι της νύφης όλα ντύνονται επίσημα. Στο σπίτι του γαμπρού άφθονα τα γλυκά, η τούρτα, η ανθοδέσμη και τα χρυσά κοσμήματα που θα προσφερθούν στην κοπέλα. Όταν όλα είναι πια έτοιμα ο γαμπρός μπαίνει στο ομορφότερο, στολισμένο με λουλούδια αυτοκίνητο, ενώ η μουσική τον συνοδεύει μέχρι το σπίτι της νύφης. Σαν φτάσει, οι κουνιάδες κι οι ξαδέρφες της νύφης τον υποδέχονται περνώντας του στο χέρι μια κόκκινη κορδέλα ώστε «να μην τον πιάσει το μάτι» (=βασκανία). Ο γαμπρός μπαίνει κατόπιν στον χώρο όπου αντικρύζει τους γονείς της νύφης, ζητά εκ μέρους της οικογένειάς του το χέρι της κι εκείνοι -πρωτίστως ο πατέρας- με συγκίνηση του απαντούν «δικιά σας αλλά να την προσέχετε!».
Καθώς ολοκληρώνονται οι χαιρετισμοί, το ζευγάρι χορεύει με τα πεθερικά τον πρώτο του επίσημο χορό κι όταν τελειώσει ακολουθεί η εθιμοτυπία της προσφοράς των δώρων. Ορίζεται εκεί κάποιος υπεύθυνος που ονοματίζει ποιος προσφέρει δώρο και το είδος του, π.χ. χρυσαφικά, είδη γάμου, χρηματικά ποσά κλπ.
Η τελετή κλείνει πάλι με χορό ευρωπαϊκό π.χ. ένα τανγκό αλλά και παραδοσιακά τσιφτετέλια.
Δ. Ο χορός της προίκας
Ιδιαίτερη θέση στο τελετουργικό μας είναι η έκθεση της προίκας της νύφης. Μετά τον λόγο δίνεται οδηγία από τη μάνα της νύφης και τις θείες να ετοιμάσουν τα προικιά, όσο ο πατέρας, οι θείοι και τ’ αδέρφια ασχολούνται με το γλέντι. Η νύφη τότε με τις φίλες, τις αδερφές, τις ξαδέρφες χορεύουν τα προικιά (σκεύη, ρουχισμός κ.ά) που έχει αγοράσει η πεθερά. Όλα εκτίθενται στο κοινό για να τα θαυμάσουν και είναι στολισμένα με κόκκινες κορδέλες, για να προστατέψουν το ζευγάρι από το κακό.
Σε λίγες μέρες ακολουθεί και η τελετή του γάμου στην εκκλησία.
Μ’ αυτά τα έθιμα των τσιγγάνων αρχίζουν οι νιόπαντροι την καινούρια τους ζωή.
Ευλογημένοι πια από τις ευχές των οικογενειών τους και της εκκλησίας, πηγαίνουν στο σπιτικό που θα ζήσουν για πάντα.
Σημ. Ο τίτλος για τα έθιμα των τσιγγάνων είχε δοθεί από τις μαθήτριες
