Το καλαντόνερον

Καλαντόνερον ονομαζόταν το πρώτο νερό που έπαιρναν τα μεσάνυχτα της Πρωτοχρονιάς από την βρύση, την πηγή ή το πηγάδι από όπου προμηθεύονταν το πόσιμο νερό. Της λήψης του καλαντόνερου προηγούνταν το καλαντίασμαν της βρύσης. Λίγο πριν τα μεσάνυχτα τοποθετούσαν κοντά στη βρύση διάφορα δώρα όπως ξηρούς καρπούς (λεφτοκάρα, καρύδα, σύκα) στάρι, γλυκά, μήλα, κυδώνια, κ.λ.π. λέγοντας την ευχή: Κάλαντα και καλός καιρός, πάντα και του χρόνου. Αυτός που έπαιρνε το νερό, μέχρι να το πάει στο σπίτι δεν κοιτούσε πίσω του ούτε μιλούσε σε κανέναν. Έπινε όλη η οικογένεια από λίγο και ράντιζαν το σπίτι, την αυλή, τις αποθήκες, τα ζώα, τα χωράφια κ.λ.π.

Τα δωδεκαημερίτικα

Στην ελληνική λαογραφία, τα δωδεκαημερίτικα πνεύματα ή αλλιώς
Καλικάντζαροι που βρίσκονται όλο το υπόλοιπο διάστημα του χρόνου
κάτω από τη γη, βγαίνουν και κάνουν χίλιες δυο αταξίες. Ενοχλούν τις
νοικοκυρές, κλέβουν τηγανίτες, κάνουν θορύβους, αλλά στη γιορτή των
Θεοφανίων με τον αγιασμό των υδάτων εξαφανίζονται στα έγκατα της γης.
Για το σκοπό αυτό οι νοικοκυρές ρίχνουν τον αγιασμό με τη βοήθεια
κλαδιού από βασιλικό σε όλο το σπίτι για να τα διώξουν.

Η Περπερούνα
Η Περπερούνα είναι ένα έθιμο που τελείται σε πολλά χωριά του Έβρου για την εξουδετέρωση της ανομβρίας. Εκτός από την εκκλησιαστική λιτανεία που κάνουν, ντύνουν ένα πολύ φτωχό ή ορφανό κορίτσι (για να το λυπάται ο θεός), με λουλούδια και χλωρά κλαδιά και το γυρίζουν στο χωριό καταβρέχοντάς το και τραγουδούν.

Γλιστέρνα
Το σημαντικότερο βέβαια στοιχείο σε μια προίκα ήταν η στέρνα. Η “γλιστέρνα” όπως την έλεγαν, γιατί το νερό ήταν στην παλιά Μάνη ο θησαυρός.
Υπάρχει μάλιστα η πεποίθηση ότι ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να αποτρέψει μια άσχημη γι’ αυτόν εξέλιξη με την πραγματοποίηση εξίσου παράλογων πράξεων.
Όταν μια γυναίκα πάει να γεννήσει, ρίχνουν νερό για να κυλήσει το μωρό σαν νεράκι.
Όταν φεύγει κάποιος ταξίδι, ρίχνουν από πίσω του νερό για να κυλάει ο
δρόμος του σαν νερό.
Υπάρχει η δοξασία ότι το νερό κοιμάται κάποιες ώρες. Αν βρεθεί κάποιος
μπροστά σε κοιμισμένο νερό, δεν πρέπει να μιλήσει, γιατί μπορεί να πάθει
μεγάλο κακό. Αν θέλει να πιει, πρέπει να το ταράξει να το ξυπνήσει

Το τάισμα της βρύσηςτο

Στα χωριά της κεντρικής Ελλάδας τα μεσάνυχτα της παραμονής των Χριστουγέννων γίνεται το λεγόμενο “τάϊσμα” της βρύσης. Οι κοπέλες του χωριού τα μεσάνυχτα ή προς τα χαράματα πηγαίνουν στις βρύσες του χωριού και τις αλείφουν με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και όπως γλυκό είναι το μέλι, έτσι γλυκιά να σταθεί και η ζωή τους παίρνοντας έτσι το “αμίλητο” νερό.
Για την καλή σοδειά έφερναν στη βρύση βούτυρο, τυρί, ψημένο σιτάρι, κλαδί ελιάς ή όσπρια και φρόντιζαν να πάνε από τις πρώτες, γιατί όπως έλεγαν, όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση αυτή θα στεκόταν και η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο.
Οι γυναίκες, επιστρέφοντας στο σπίτι, έφερναν το καινούργιο νερό, αφού είχαν αδειάσει τις βαρέλες από το παλιό.
H διαδικασία της μετάβασης και της επιστροφής στη βρύση, γινόταν σιωπηλά, για αυτό ονομάστηκε αμίλητο νερό. Οι γυναίκες φρόντιζαν να μη μιλήσει η μια στην άλλη, αν και πολλές φορές αυτή η υποχρεωτική βουβαμάρα ήταν αφορμή να μην μπορούν να κρατήσουν τα γέλια τους.
Με το αμίλητο αυτό νερό ραντίζουν τα σπίτια. και τα ρουχαλάκια του με μύρο.

Έθιμο ανήμερα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου(7 Ιανουαρίου)

Το πιο διαδεδομένο έθιμο της ημέρας έχει να κάνει με το «βρέξιμο» των νιόπαντρων ζευγαριών. Αυτό το έθιμο θέλει να οδηγούνται τα νιόπαντρα ζευγάρια στην παραλία με συνοδεία μουσικής. Εκεί σπρώχνονται από τους παριστάμενους στην θάλασσα οι οποίοι τους εύχονται να ζήσουν και να αποκτήσουν παιδιά. Έτσι γιορτάζεται το «τριήμερο των Φώτων» στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, όπου υπάρχουν Έλληνες που κρατούν τις Ελληνικές παραδόσεις.

«Στάλα τη στάλα το νερό τρυπάει το λιθάρι (ή το μάρμαρο τρυπάει)»
– Η επίμονη προσπάθεια φέρνει πάντοτε καλά αποτελέσματα.
«Όταν διψά η αυλή σου για νερό, παρόξου μην το χύσεις»
Πρώτα πρέπει να ενδιαφέρεσαι και να προσπαθείς για τα δικά σου προβλήματα και ύστερα για των άλλων»

«Αλλού χτυπάει το νερό κι αλλού βροντά ο μύλος»
Αλλού γίνεται η προετοιμασία κάποιου γεγονότος κι αλλού πραγματοποιείται αυτό.
«Δε θέλει ρύζι με νερό, θέλει νερό με ρύζι»

Οι ιδιότροποι συχνά δεν ξέρουν τι θέλουν, με αποτέλεσμα να ζητούν πράγματα που πριν λίγο είχαν απορρίψει.

– Η σταθερή επιμονή οδηγεί συνήθως στην πραγματοποίηση του σκοπού

Ανθή  Ψωμά

Γ’5

Ο  ΠΑΓΟΠΩΛΗΣ

Το   επάγγελμα του  παγοπώλη  πρωτοεμφανίστηκε το 1945. Ο παγοπώλης γυρνούσε  από σπίτι σε σπίτι και έβαζε  πάγο στα ψυγεία της εποχής.

Παλιά  τα  ψυγεία  ήταν  ξύλινα. Είχαν  ένα  δοχείο από λαμαρίνα , όπου ο παγοπώλης  έβαζε τον πάγο .Κυκλοφορούσε  συνήθως με μια χειράμαξα  στην  οποία έστρωνε  λινάτσες  και πάνω τους έβαζε τον πάγο. Μετά  σκέπαζε τον πάγο  με λινάτσες πάλι.

Ο  πάγος  ήταν σε  παγοκολόνες . Ο παγοπώλης  περνούσε κάθε  μέρα και όταν είχε  ζέστη, μπορεί και δυο φορές την ημέρα.

Τον παγοπώλη τον συναντούσες  στις πόλεις  και κάθε γειτονιά  είχε τον δικό της παγοπώλη. Πληρωνόταν  ανάλογα με το μέγεθος  του πάγου.

Το επάγγελμα  αυτό έπαψε  να υπάρχει  γύρω στο 1960, όταν  το παλιό ψυγείο αντικαταστάθηκε  από το ηλεκτρικό  ψυγείο

Ο  ΟΜΠΡΕΛΑΣ

Ένα άλλο  επάγγελμα  που  υπήρχε  παλιά ,  ήταν  αυτό του ομπρελά.

Ο  ομπρελάς  περνούσε  από τις  γειτονιές  με τα εργαλεία  του και  επιδιόρθωνε  τις  χαλασμένες  ομπρέλες.

Αυτό  τότε  γινόταν γιατί ο κόσμος  δεν είχε  αρκετά  χρήματα  ώστε να αγοράζει  ομπρέλες,  όταν αυτές  χαλούσαν.

Η  επιδιόρθωση  τον ομπρελών  στοίχιζε  πολύ  λίγα  χρήματα και  έτσι ο κόσμος  δεν τις  πετούσε και  απλά  τις  έφτιαχνε.

Ο ΠΕΤΑΛΩΤΗΣ

Τα  παλιά  τα  χρόνια  υπήρχαν  πεταλωτές.

Πεταλωτής υπήρχε σε κάθε χωριό γιατί τα ζώα ήταν πολλά.

Είχε το δικό του μαγαζί και εκεί του πήγαιναν οι άντρες τα ζώα για να τα πεταλώσει. Οι άντρες για να σιγουρευτούν ότι τα πέταλα που έβαζε ο πεταλωτής ήταν καλά και δεν ενοχλούσαν το ζώο , το έβαζαν να περπατήσει.

Αν περπατούσε καλά όλα ήταν εντάξει και πληρωνόταν ο πεταλωτής.

Σε μερικές μόνο περιπτώσεις πήγαινε ο πεταλωτής σε σπίτια για να πεταλώσει τα άλογα.

Στις μέρες μας οι πεταλωτές είναι λιγοστοί και επισκέπτονται τα σπίτια των χωριών μετά από συνεννόηση με τους ενδιαφερόμενους.

Ο ΒΑΡΕΛΑΣ

Ένα  ακόμα   επάγγελμα  του  χθες   ήταν  και το επάγγελμα  του  βαρελά.  Ο  βαρελάς  κατασκεύαζε   αλλά  και  επιδιόρθωνε  βαρέλια.

Ήταν   δύσκολη  δουλειά  όχι  μονάχα  η  κατασκευή του  βαρελιού  , αλλά  και η επιδιόρθωσή του.

Τα ξύλα  του βαρελιού  χαλούσαν εύκολα με τον  καιρό και από τη συνεχή χρήση. Γιατί τότε στα βαρέλια αποθήκευαν πολλά προιόντα.

Ο  βαρελάς  τότε  έλυνε  τα  στεφάνια  που κρατούσαν τα  ξύλα του βαρελιού  και έτσι μπορούσε  να τα τρίψει  και να τα καθαρίσει  ή και να αντικαταστήσει  τα  ξύλα  και  μετά  τοποθετούσε   πάλι  τα  στεφάνια και το βαρέλι ήταν πάλι έτοιμο για χρήση.

Σήμερα εκτός από ξύλινα υπάρχουν και πλαστικά βαρέλια που  είναι πιο  οικονομικά.

Ο  ΝΕΡΟΥΛΑΣ

Ένα ακόμα  χρήσιμο  επάγγελμα, ήταν και ο νερουλάς.

Τότε  τα  νοικοκυριά  δεν είχαν νερό .  Υπήρχε  βέβαια  μια κεντρική  βρύση  από όπου  μπορούσες  να πάρεις νερό.  Για  άλλα σπίτια η βρύση αυτή ήταν κοντά  και για άλλα  μακριά. Ήταν πολύ κουραστικό  να  μεταφέρεις  το νερό καθημερινά στο σπίτι.

Ο νερουλάς είχε  μια καρότσα και πάνω σε αυτή ένα μεγάλο βαρέλι γεμάτο νερό.  Περνούσε  από τις  γειτονιές  και οι νοικοκυρές  που ήθελαν  αγόραζαν νερό.

Ανθή Ψωμά

Γ5

Από το μάθημα του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού