Ένας σίγουρος τρόπος για να μεγαλώσετε παιδιά χωρίς πρωτοβουλία […και ενήλικους χωρίς προσωπικότητα]

 

Τότα Αρβανίτη-Παπαδοπούλου

Σχολική Σύμβουλος 23^ης Περιφέρειας Π.Α.

Διδάκτωρ Παιδαγωγικής Πανεπιστημίου Αθηνών

M.A. inEducationΠανεπιστημίου Lancaster

 

 

Βρέθηκα αυτές τις μέρες γύρω από ένα γιορτινό τραπέζι. Απέναντί μου καθόταν μια νεαρή μαμά με τη μικρή κόρη της, 5,5 ετών, που για ευνόητους λόγους θα την λέμε Λένα.

 

 Όταν η οικοδέσποινα σέρβιρε το φαγητό, παρατήρησα τη μικρή Λένα πώς έπιασε το μαχαίρι και το πιρούνι (μιμούμενοι τους ενήλικους γύρω της) και επιχείρησε να κόψει το φαγητό που υπήρχε στο πιάτο της. Θα τα είχε καταφέρει μια χαρά, αν την προσπάθειά της δεν διέκοπτε η φωνή της μαμάς της που ακούστηκε να λέει: «Περίμενε λίγο να σου κόψω το παστίτσιο». Η μικρή Λένα σταμάτησε αμέσως τη διαδικασία που είχε ξεκινήσει και περίμενε, άπραγη και αμήχανη, τη μαμά να της κόψει το φαγητό για να φάει…

 

Η σκηνή αυτή μου θύμισε κι άλλες φράσεις, που έχουν τις ίδιες ακριβώς επιπτώσεις στην αυτοεκτίμηση των παιδιών:

«Πώς τα πέρασες σήμερα; Σου φέρθηκαν καλά τα άλλα παιδιά;»

«Θα πω εγώ στη γιαγιά ότι δεν σου αρέσει το κοτόπουλο»

«Ήταν άτακτη γιατί έφαγε πολλά γλυκά»

«Είναι θυμωμένη γιατί δεν την έπαιξαν τα παιδιά στην Παιδική χαρά»

«Δεν έχει όρεξη γιατί έπεσε, προηγουμένως, από το ποδήλατο»

«Είναι εκνευρισμένη γιατί δεν την άφησα να βάλει τα ρούχα που ήθελε» κ.ά.

 

Αγαπητοί γονείς,

Σας θυμίζουν τίποτα αυτές οι φράσεις;

 

 Η ανατροφή των μικρών παιδιών είναι γεμάτη από ευκαιρίες να κάνουμε λάθος επιλογές, που στην αρχή φαίνονται ακίνδυνες (παρά την ενοχλητική αίσθηση ότι, ενδεχομένως, κάτι κάνουμε  εσφαλμένα). Δυστυχώς, το μόνο σωστό, σε όλα τα παραπάνω παραδείγματα, είναι αυτή η αίσθηση του απροσδιόριστου λάθους που αισθανόμαστε ότι διαπράττουμε, κάνοντας ή λέγοντας λάθος πράγματα στα παιδιά μας.

 

Πολλές φορές, όταν βλέπουμε τα παιδιά μας εκτός σπιτιού, σε άλλα περιβάλλοντα, συνειδητοποιούμε πόσα πράγματα είναι ικανά να καταφέρουν μόνα τους και πόσο φταίμε που τα «κακομαθαίνουμε». Ωστόσο, κάποιοι από εμάς θα συνεχίσουμε να το κάνουμε. Και θα συνεχίσουμε… και θα συνεχίσουμε, μέχρι την ενηλικίωση των παιδιών μας.

 

Αναρωτιέμαι, αν έχετε ακούσει διάφορες ιστορίες με γονείς που παρουσιάζονται στη συνέντευξη του παιδιού τους για δουλειά. Ή για εκείνους τους γονείς που καλούν στο τηλέφωνο τον καθηγητή του Πανεπιστημίου για να ρωτήσουν πώς προέκυψε αυτός ο χαμηλός βαθμός. Ή για εκείνους  τους γονείς που τηλεφωνούν στον εργοδότη του παιδιού τους για να ζητήσουν αύξηση μισθού ή εργασιακά προνόμια.

 

Πώς μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο; Πώς φτάνει ένας γονέας σε αυτό το σημείο; Αν σας ρωτούσα τώρα έναν προς έναν, όλοι θα αρνιόσασταν το ενδεχόμενο να τηλεφωνήσετε στον καθηγητή του Πανεπιστημίου, 15 χρόνια μετά, για να ζητήσετε να σας εξηγήσει με ποια κριτήρια έβαλε έναν χαμηλό βαθμό. Κι όμως, κάποιοι από εσάς θα το κάνουν. Γιατί, από τη στιγμή που αρχίζετε να κάνετε εσείς πράγματα για το παιδί σας, τα οποία μπορεί να κάνει το ίδιο  για τον εαυτό του,  ξεκινάτε ένα φαύλο κύκλο, ο οποίος λειτουργεί ως εξής:

Όσο λιγότερα κάνει μόνο του το παιδί σας, τόσο λιγότερα νομίζετε ότι μπορεί να κάνει. Όσο λιγότερα νομίζετε ότι μπορεί να κάνει, τόσο λιγότερα νομίζει το παιδί ότι μπορεί να καταφέρει. Όσο λιγότερα νομίζει το παιδί ότι μπορεί να καταφέρει, τόσο πιο πειστικό γίνεται  σε εσάς, ότι δεν μπορεί να τα καταφέρει… κ.ο.κ.

 

Και να φανταστείτε ότι όλα ξεκινάνε με τις δικές σας «απλές», «ανώδυνες» επιλογές. Για παράδειγμα, κουβαλάτε την τσάντα και το μπουφάν του, προς και από το σχολείο, τρέχετε ξανά στο σχολείο για να αφήσετε το σάντουιτς που ξέχασε το παιδί στο αυτοκίνητο, το κρατάτε στο σπίτι γιατί άργησε να κοιμηθεί το προηγούμενο βράδυ, ακυρώνετε το μάθημα μουσικής γιατί δεν έχει διάθεση επειδή τσακώθηκε με ένα συμμαθητή του, λέτε στα γρήγορα στη δασκάλα πως πρέπει να προσέχει τη συμπεριφορά των άλλων παιδιών απέναντι στο υπερευαίσθητο δικό σας παιδί (λες και η ίδια δεν γνωρίζει τι ακριβώς συμβαίνει στην τάξη της) κ.τ.λ.

 

Αγαπητοί γονείς,

Αυτές οι συμπεριφορές πρέπει να σταματήσουν γιατί δεν επιτρέπουν στο παιδί να ωριμάσει σωστά και να οικοδομήσει σιγά σιγά την αυτοεκτίμηση που πρέπει να έχει για τον εαυτό του. Ίσως σκέπτεστε: «Μα είναι ακόμη ένα μικρό παιδί. Θα σταματήσω αργότερα, που θα έχει μεγαλώσει λίγο ακόμα και θα είναι ευκολότερο και για το παιδί». Οφείλω να σας ενημερώσω ότι αργότερα, δεν θα είναι ευκολότερο αλλά δυσκολότερο. Θα σας εξηγήσω γιατί.

 

Καθώς συνεχίζετε να μεσολαβείτε, οι ευκαιρίες που έχει το παιδί σας να αναπτύξει τις δεξιότητές του για να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις και τα προσωπικά του προβλήματα, χάνονται. Με την απώλεια των ευκαιριών, υπάρχει ταυτόχρονη απώλεια της ανάπτυξης των συγκεκριμένων δεξιοτήτων. Το παιδί καταδικάζεται να μην μάθει ούτε πώς να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις που θα παρουσιαστούν στη ζωή του ούτε να επιλύει τα απλά, καθημερινά προβλήματα που προκύπτουν τόσο συχνά. Το παιδί θα μεγαλώνει και, μαζί με αυτό, θα μεγαλώνουν και τα προβλήματα που θα έχει να αντιμετωπίσει, μόνο που το παιδί σας θα βρίσκεται πάντα ένα βήμα πίσω από αυτά. Αντίθετα με το παιδί σας, εσείς θα αισθάνεστε την υποχρέωση να βρίσκεστε πάντα ένα βήμα μπροστά από τα προβλήματά του. Ως πότε όμως;

 

Το ερώτημα σας, υποθέτω πως είναι, «Τι πρέπει να κάνω;» και η απάντηση είναι, «Απλώς, πείτε όχι». Πείτε «όχι» στις εναλλακτικές προτάσεις για το τι θα φάει για δείπνο, στο να μην παρακολουθήσει την προπόνηση γιατί βρέχει, στο να ενημερώσετε τη δασκάλα ότι η Μαρία της είπε κάτι που την πλήγωσε χθες την ώρα που έπαιζαν στο κουκλόσπιτο, στην παραβίαση των χρονικών ορίων για να πέσει για ύπνο, στο κουβάλημα του ποδηλάτου από το πάρκο στο σπίτι, στο σιγύρισμα του δωματίου μετά το παιχνίδι με τους φίλους κ.τ.λ. Δεν υπάρχει υποκατάστατο για αυτή τη συμπεριφορά. Υπάρχει μόνο η έγκαιρη ανάληψη ευθυνών από το παιδί σας. Η ανάληψη των δικών του ευθυνών.

 

Αγαπητοί γονείς,

Η ζωή του παιδιού σας μοιάζει με ένα μονοπάτι. Κάθε μέρα, θα βρίσκεστε αντιμέτωποι με  δύο ειδών επιλογές.

1.      Μπορείτε να προετοιμάσετε αυτό το μονοπάτι, καθαρίζοντάς το από τα μεγάλα βράχια, τις μεσαίες πέτρες ή, ακόμη, να αφαιρέσετε και το πιο μικρό πετραδάκι που βρίσκεται επάνω του.

Ή

2.      Μπορείτε να προετοιμάσετε το παιδί σας για το μονοπάτι που θα ακολουθήσει, αφήνοντάς το να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που θα συναντήσει.

 

Θα υπάρξουν φορές που δεν θα αισθανθείτε όμορφα, αν επιλέξετε τη δεύτερη εκδοχή, όμως να είσαστε σίγουροι ότι θα κάνετε τη ζωή του παιδιού σας πολύ πιο εύκολη στο μέλλον. Πραγματικά, πολύ πιο εύκολη.