Η Τέχνη Είναι Ειρήνη

Κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και όμως όπως και κάθε άλλος άνθρωπος. Η ορατή, εξωτερική μας εμφάνιση είναι διαφορετική από του καθενός, φυσικά, όλα αυτά είναι καλά και καλά, αλλά υπάρχει επίσης κάτι μέσα στον καθένα από εμάς που ανήκει σε αυτό το άτομο και μόνο – που είναι αυτό το άτομο. Μπορούμε να το ονομάσουμε πνεύμα τους, ή ψυχή τους. Ή αλλιώς μπορούμε να αποφασίσουμε να μην το βάλουμε καθόλου ετικέτα με λόγια, απλά αφήστε το.

Αλλά ενώ όλοι δεν μοιάζουμε μεταξύ μας, μοιάζουμε κι εμείς. Άνθρωποι από κάθε μέρος του κόσμου μοιάζουν θεμελιωδώς, ανεξάρτητα από τη γλώσσα που μιλάμε, τι χρώμα δέρματος έχουμε, τι χρώμα μαλλιών έχουμε.

Αυτό μπορεί να είναι κάτι σαν παράδοξο: ότι μοιάζουμε εντελώς και εντελώς διαφορετικοί ταυτόχρονα. Ίσως ένα άτομο είναι εγγενώς παράδοξο, στη γεφύρωση σώματος και ψυχής -περιλαμβάνουμε τόσο την πιο φιλική, απτή ύπαρξη όσο και κάτι που ξεπερνά αυτά τα υλικά, γήινα όρια.

Η τέχνη, η καλή τέχνη, καταφέρνει με τον υπέροχο τρόπο της να συνδυάζει το απόλυτα μοναδικό με το καθολικό. Μας επιτρέπει να καταλάβουμε τι είναι διαφορετικό -τι είναι ξένο, θα μπορούσες να πεις- ως καθολικό. Κάνοντας αυτό, η τέχνη ξεπερνά τα όρια μεταξύ γλωσσών, γεωγραφικών περιοχών, χωρών. Φέρνει κοντά όχι μόνο τις ατομικές ιδιότητες του καθενός αλλά και, κατά άλλη έννοια, τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά κάθε ομάδας ανθρώπων, για παράδειγμα κάθε έθνους.

Η τέχνη το κάνει αυτό όχι ισοπεδώνοντας διαφορές και κάνοντας τα πάντα ίδια, αλλά, αντίθετα, δείχνοντάς μας τι είναι διαφορετικό από εμάς, τι είναι εξωγήινο ή ξένο. Όλη η καλή τέχνη περιέχει ακριβώς αυτό: κάτι εξωγήινο, κάτι που δεν μπορούμε να καταλάβουμε απόλυτα και ταυτόχρονα καταλαβαίνουμε, κατά κάποιον τρόπο. Περιέχει ένα μυστήριο, ας πούμε. Κάτι που μας συναρπάζει και έτσι μας ωθεί πέρα από τα όρια μας και με αυτόν τον τρόπο δημιουργεί την υπέρβαση στην οποία όλη η τέχνη πρέπει να περιέχει από μόνη της και να μας οδηγεί.

Δεν ξέρω καλύτερο τρόπο να ενώσω τα αντίθετα. Αυτή είναι η ακριβής αντίστροφη προσέγγιση από εκείνη των βίαιων συγκρούσεων που βλέπουμε πολύ συχνά στον κόσμο, οι οποίες ενδίδουν στον καταστροφικό πειρασμό να αφανίσουν οτιδήποτε ξένο, οτιδήποτε μοναδικό και διαφορετικό, συχνά χρησιμοποιώντας τις πιο απάνθρωπες εφευρέσεις που έχει θέσει η τεχνολογία στη διάθεσή μας. Υπάρχει τρομοκρατία στον κόσμο. Υπάρχει πόλεμος. Διότι οι άνθρωποι έχουν και μια ζωώδης πλευρά, οδηγούμενη από το ένστικτο να βιώσουν την άλλη, την ξένη, ως απειλή για την ύπαρξη κάποιου παρά ως συναρπαστικό μυστήριο.

Έτσι η μοναδικότητα -οι διαφορές που όλοι μπορούμε να δούμε- εξαφανίζονται, αφήνοντας πίσω μια συλλογική ομοιότητα όπου οτιδήποτε διαφορετικό είναι μια απειλή που πρέπει να εξαλειφθεί. Αυτό που φαίνεται από το χωρίς ως διαφορά, για παράδειγμα στη θρησκεία ή την πολιτική ιδεολογία, γίνεται κάτι που πρέπει να ηττηθεί και να καταστραφεί.

Πόλεμος είναι η μάχη ενάντια σε αυτό που βρίσκεται βαθιά μέσα σε όλους μας: κάτι μοναδικό. Και είναι επίσης μια μάχη ενάντια στην τέχνη, ενάντια σε ότι βρίσκεται βαθιά μέσα σε όλη την τέχνη.

Μιλούσα εδώ για την τέχνη γενικά, όχι για το θέατρο ή την θεατρική συγγραφή ειδικότερα, αλλά αυτό συμβαίνει επειδή, όπως έχω πει, όλη η καλή τέχνη, κατά βάθος, περιστρέφεται γύρω από το ίδιο πράγμα: παίρνοντας το εντελώς μοναδικό, το απολύτως συγκεκριμένο και καθιστώντας το καθολικό. Ενώνοντας το ιδιαίτερο με το καθολικό μέσω της καλλιτεχνικής έκφρασής του: όχι εξαλείφοντας την ιδιαιτερότητά του αλλά δίνοντας έμφαση σε αυτή την ιδιαιτερότητα, αφήνοντας ό,τι είναι ξένο και άγνωστο να λάμψει ξεκάθαρα.

Ο πόλεμος και η τέχνη είναι αντίθετα, όπως ο πόλεμος και η ειρήνη είναι αντίθετα – είναι τόσο απλό. Η τέχνη είναι ειρήνη.

Μετάφραση: Damion Searls