Άρθρα με ετικέτα “αρχαίο θέατρο”

theatre

Αναπαράσταση του μουσικού διαγράμματος του Αριστόξενου για τη θέση των αντηχούντων αγγείων με βάση την περιγραφή του Βιτρούβιου

Η ηχητική των αρχαίων θεάτρων που θαυμάζουμε σήμερα εξασφαλιζόταν με τα αντηχούντα αγγεία που βρίσκονταν κάτω από τα σκαλιά του κοίλου και τα σκηνικά άλλαζαν σχεδόν αυτόματα, όπως αποδεικνύει η πρόσφατη ανασκαφική έρευνα στο Αρχαίο Θέατρο του Δίου. Η τεχνολογία του Αρχαίου Ελληνικού Θεάτρου, και ιδιαιτέρως το Θέατρο του Δίου, έχει απασχολήσει τον αρχιτέκτονα, καθηγητή του ΑΠΘ Γιώργο Καραδέδο, ο οποίος παρουσίασε τα συμπεράσματα της έρευνάς του στο πλαίσιο των διαλέξεων των Φίλων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (Τοσίτσα 1).

Ο ίδιος είπε ότι «τα αντηχούντα αγγεία τοποθετούνταν σύμφωνα με έναν μαθηματικό υπολογισμό σε κόγχες κάτω από τα σκαλιά του κοίλου, διηρημένα σε αγγεία τέταρτης, πέμπτης, όγδοης και διπλής όγδοης, σύμφωνα με τις αντηχήσεις τους στις διάφορες νότες. Οταν η φωνή των ηθοποιών, περιβάλλοντας τα αγγεία, που είναι στον ίδιο τόνο με αυτήν, προκαλεί την αντήχησή τους, γίνεται πιο δυνατή, πιο καθαρή και πιο μεγαλεπήβολη».

Ολα ξεκίνησαν όπως φαίνεται από την εισαγωγή των μαθηματικών και της θεωρίας των αριθμών από τους Πυθαγόρειους στην αρχιτεκτονική. Τότε χρησιμοποίησαν γεωμετρικές χαράξεις στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό των κτιρίων και ειδικότερα των θεάτρων. «Ειδικά ο σχεδιασμός των θεάτρων επηρεάστηκε σημαντικά από την ακουστική, η οποία διαμορφώνεται σε επιστήμη από τον Αριστόξενο τον Ταραντίνο. Ο Βιτρούβιος στο πέμπτο βιβλίο του αναλύει την αρμονική θεωρία του Αριστόξενου και παραθέτει μουσικό διάγραμμα του Αριστόξενου. Το διάγραμμα αυτό δεν έχει σωθεί. Είναι όμως εύκολο να το αναπαραστήσουμε με βάση τις περιγραφές του Βιτρούβιου. Ο Αριστόξενος μας δίνει τις ακριβείς θέσεις και τις προδιαγραφές των «ηχείων», δηλαδή των αντηχούντων αγγείων».

Εκτός από τις αρχαίες πηγές, «σύγχρονες ακουστικές έρευνες αποδεικνύουν ότι στα αρχαία θέατρα έχουν εφαρμοστεί βασικές αρχές σχεδιασμού που εξασφαλίζουν ηχοπροστασία, ακουστική ζωντάνια, διαύγεια και καταληπτότητα του θεατρικού λόγου. Μια από τις βασικότερες αρχές είναι η ενίσχυση της φωνής με έγκαιρες, θετικές ηχοανακλάσεις επάνω σε στοιχεία του θεάτρου (δάπεδο ορχήστρας, πρόσοψη κτιρίου σκηνής, λογείο), για την εξασφάλιση ενός φυσικού, αυτοδύναμου (παθητικού) μεγαφώνου, που αναπληρώνει τις ενεργειακές απώλειες, κυρίως στα υψηλότερα καθίσματα του κοίλου».

Αναπαράσταση του μουσικού διαγράμματος του Αριστόξενου για τη θέση των αντηχούντων αγγείων με βάση την περιγραφή του Βιτρούβιου

Το θέατρο ως λόγος και τέχνη εξελίχθηκε μαζί με το κτίριο της σκηνής, τη σκηνογραφία και την τεχνολογική υποστήριξή της. Οι «σκηνικοί αγώνες» απαιτούσαν τέσσερις έως πέντε παραστάσεις την ημέρα. Επρεπε λοιπόν τα σκηνικά να αλλάζουν γρήγορα και εύκολα. Τα θέατρα διέθεταν «θύρες», μεγάλα ανοίγματα στο κτίριο της σκηνής, τα οποία καλύπτονται με ζωγραφισμένους ξύλινους πίνακες ή υφασμάτινα πετάσματα. Για την αυτόματη αλλαγή των σκηνικών αναφέρεται πως είχαν την «περίακτο», μια πρισματική περιστρεφόμενη κατασκευή. Είχαν επίσης το «εκκύκλημα» το «ημικύκλιο» και το «στροφείο», κυλιόμενες εξέδρες, τη «μηχανή» ή «κράδη» και την «γέρανο» για τη μεταφορά στον αέρα ανθρώπων ή των «από μηχανής θεών» και το «θεολογείο», εξέδρα στην οποία κάθονταν οι θεοί για να μιλήσουν με τους θνητούς. Για την αναπαράσταση καιρικών φαινομένων είχαν το «κεραυνοσκοπείο» και το «βρονείο», καθώς και τη «χαρώνεια κλίμακα», υπόγειο διάδρομο για την άνοδο και κάθοδο στον κάτω κόσμο των χθόνιων θεών και των φαντασμάτων.

Η σύγχρονη έρευνα για τον αρχαίο μηχανολογικό εξοπλισμό των θεάτρων καταλήγει σε αντικρουόμενες απόψεις, υποστηρίζει ο κ. Καραδέδος, γιατί βασίζεται σε ελλιπή δεδομένα. «Στο πρόσφατα ανασκαμμένο Θέατρο του Δίου, όμως, παρά την κακή κατάσταση διατήρησής του, σώθηκαν αρκετά στοιχεία, τα οποία τεκμηριώνουν τη θέση και εν μέρει τη λειτουργία αρκετών από τους θεατρικούς μηχανισμούς, όπως των «περιάκτων», του «θεολογείου», της «γέρανου», της «χαρώνειας κλίμακας», του «κεραυνοσκοπείου», καθώς και ανασυρόμενης αυλαίας χωρισμένης σε τρία τμήματα».

πηγή: www.artmag.gr

Comments 0 σχόλια »

greek-theatre.jpgΗ «περίακτος» ήταν ένας ευφυής μηχανισμός για την αυτόματη αλλαγή του σκηνικού. Αλλά δεν ήταν ο μόνος που εφευρέθηκε για τη λειτουργία του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Ο κ. Γ. Καραδέδος, καθηγητής της Αρχιτεκτονικής της Πολυτεχνικής Σχολής Θεσσαλονίκης, στην ομιλία του σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (ώρα 20.00) πρόκειται να αναπτύξει όλη την «Τεχνολογία του αρχαίου ελληνικού θεάτρου: ακουστική, σκηνογραφία, μηχανολογικός εξοπλισμός», όπως είναι και ο τίτλος της διάλεξής του.«Ο σχεδιασμός του θεάτρου επηρεάστηκε από την ακουστική, η οποία τον 4ο αι. π.Χ. διαμορφώθηκε σε επιστήμη. Ο Βιτρούβιος αναλύει την αρμονική θεωρία του Αριστόξενου και περιγράφει ένα διάγραμμα το οποίο ορίζει επακριβώς τις θέσεις και τις προδιαγραφές των «ηχείων»,δηλαδή των αντηχούντων χάλκινων αγγείων» λέει ο κ. Καραδέδος. Ετσι, η ανάγκη ενίσχυσης της φωνής με την αξιοποίηση δύο ανακλαστήρων- του δαπέδου της ορχήστρας και της πρόσοψης του κτιρίου της σκηνής- οδήγησε τους ηθοποιούς να αποχωρισθούν από τον Χορό και να μεταφέρουν τη δράση τους κατά μήκος της σκηνής όπου δημιουργήθηκε το «λογείο», το οποίο λειτουργεί ως τρίτος ανακλαστήρας της φωνής. Επάνω σε αυτό μεταφέρθηκε σταδιακά η σκηνική δράση.

Η αρχή της σκηνογραφίας αποδίδεται από τον Αριστοτέλη στον Σοφοκλή, όπως θυμίζει ο κ. Καραδέδος. Η ανάγκη της αλλαγής των σκηνικών γρήγορα και ανώδυνα για τους θεατές- κάτι το οποίο ήταν απαραίτητο στους σκηνικούς αγώνες οι οποίοι περιελάμβαναν τέσσερις παραστάσεις την ίδια ημέρα- οδήγησε στην εξεύρεση σκηνογραφικών λύσεων. Η χρήση ξύλινων ζωγραφισμένων πινάκων και κυρίως η χρήση υφασμάτινων πετασμάτων τυλιγμένων πίσω από τα υπέρθυρα των θυρών της σκηνής, τα οποία έπεφταν το ένα μπροστά στο άλλο, έδιναν αυτή τη δυνατότητα. Πλην της περίακτου εξάλλου, άλλοι μηχανισμοί ήταν το «εκκύκλημα», το «ημικύκλιο», το «στροφείο», οι κινητές κυλιόμενες σκηνικές κατασκευές γνωστές ως «scaena ductilis», η «μηχανή» ή «γερανός», το «θεολογείο», το «κεραυνοσκοπείο», το «βροντείο», η «χαρώνεια κλίμακα», η «αυλαία» κ.ά. Στοιχεία τα οποία έδιναν τη δυνατότητα στο κτίριο της σκηνής του αρχαίου ελληνικού θεάτρου με τη λιτή και απέριττη μορφή του να αποκτά άπειρες μορφές, προσαρμοσμένες απόλυτα στα δεδομένα, στις ανάγκες και στον χαρακτήρα της κάθε θεατρικής παρέμβασης.

Διαβάστε ακόμα: Seats Helped Ancient Greeks Hear From Back Row

Comments 3 Σχόλια »

classic2.jpgO καθηγητής ελληνικής λογοτεχνίας και πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Κέημπριτζ Σάιμον Γκόλντχιλ εξηγεί τους κινδύνους που ελλοχεύουν όταν κανείς ξεχνά το παρελθόν, παραπέμποντας στον Κικέρωνα : »Αν δεν ξέρεις από πού προέρχεσαι, είσαι καταδικασμένος να περάσεις τη ζωή σου ως παιδί» και λέγοντας παιδί ο Κικέρων εννοεί αδύναμος, αδαής, πελαγωμένος. »Είναι αδύνατο να καταλάβει κάποιος την ανάπτυξη της δυτικής σκέψης, της θρησκείας και του πολιτισμού χωρίς να έρθει σε επαφή με την εμμονή της Δύσης με τον Ελληνικό και Ρωμαϊκό πολιτισμό».

Σύμφωνα με τον Γκόλντχιλ, διάγουμε μια περίοδο αναβίωσης του ενδιαφέροντος για τον κλασικό κόσμο, παρόλο που δεν είναι σίγουρος για την αιτία. »Η Ελληνική τραγωδία ζει μια αξιοθαύμαστη αναγέννηση που δύσκολα εξηγείται. Έχουν ανέβει περισσότερες παραγωγές τα τελευταία 50 χρόνια από ό,τι τους 5 προηγούμενους αιώνες. Σχετίζεται με τη δυνατότητα της τραγωδίας να προσπερνά τους λογοκριτές : δηλαδή να φθάνει ηθικά και συναισθηματικά επίπεδα τα οποία δεν κατορθώνουν να φθάσουν έργα που φαίνονται πιο σχετικά. Επίσης γίνονται αναφορές σε μεγάλα ζητήματα φύλου, δύναμης, βίας, εξτρεμισμού – ζητήματα με τα οποία μπορεί να ταυτιστεί κανείς – και οι τραγωδίες αναφέρονται σε τέτοια ζητήματα με περισσότερη εξυπνάδα και ποιητικότητα από ό,τι πολλά μοντέρνα θεατρικά. Ελπίζω (η αναβίωση) να κρατήσει πολύ»» είπε.

Πηγή: Καθημερινή

Comments 0 σχόλια »

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων