απ` το πεδίο της σχολικής πράξης – Αναστάσιος Τασινός

ΠΟΛΛΑΠΛΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΠΟΛΛΑΠΛΟ ΒΙΒΛΙΟ

Απόσπασμα από το βιβλίο «Δημοτικό Σχολείο το θεμέλιο της Παιδείας»

Αναστάσιος Αγ. Τασινός

Νοέμβριος 2001

 

Όταν αναφέρω τη φράση πολλαπλό βιβλίο, το μυαλό μου πάντα πηγαίνει στα χρόνια που ήμουν μαθητής του δημοτικού.

Τότε τα σχολικά βιβλία δεν τα χορηγούσε δωρεάν το κράτος, αλλά τα αγοράζαμε από το εμπόριο. Χρόνια δύσκολα για να μπορέσεις να αγοράσεις μια σειρά ολοκαίνουρια βιβλία. Τα περισσότερα βιβλία των μαθητών ήταν μεταχειρισμένα, λίγο βρώμικα και σε μερικά έλειπαν σελίδες. Κάπου-κάπου έβλεπες και κανένα ξέμπαρκο ολοκαίνουριο βιβλίο για να μας θυμίζει, πως ήταν κάποτε και τα δικά μας. Άλλοι πάλι μαθητές δεν είχαν καθόλου βιβλία.

Η προμήθεια των βιβλίων γινόταν από τα μεγαλύτερα αδέλφια μας ή από τους μεγαλύτερους μαθητές, που τα αγοράζαμε σε πολύ χαμηλή τιμή. Το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να υπάρχουν στο ίδιο μάθημα διαφορετικά βιβλία.

Θυμάμαι στην Ιστορία των «Νεοτέρων Χρόνων», κυκλοφορούσαν στην τάξη μου, όταν ήμουν μαθητής στο Δημοτικό, 3 με 4 διαφορετικά βιβλία. Το δικό μου βιβλίο ήταν πολύ παλιάς έκδοσης και δεν υπήρχε άλλο όμοιό του στην τάξη. Έλλειπαν οι πρώτες σελίδες και πάντα φανταζόμουν πως να ήταν το εξώφυλλό του.

Πολλές φορές διαβάζαμε και τα βιβλία των συμμαθητών μας για να δούμε τι έλεγαν πάνω στο ίδιο θέμα. Αυτές οι διαφορετικές γραφές προκαλούσαν προβληματισμό και διάλογο στην τάξη. Ακόμη ηχούν στα αυτιά μου οι φράσεις: «Εμένα το βιβλίο μου γράφει κάτι που δεν υπάρχει στο δικό σας». «Εμένα δεν το γράφει καθόλου αυτό το γεγονός». «Εμένα το γράφει κάπως διαφορετικά». «Εμένα έχει ωραίες εικόνες»…

Παρ’ όλο ότι οι διαφορές αυτές αφορούσαν τη μορφή κι όχι την ουσία του περιεχομένου, ο προβληματισμός υπήρχε. Φανταστείτε να υπήρχαν διαφορετικές απόψεις πάνω στα ίδια θέματα πόσο εντονότερος θα ήταν ο προβληματισμός.

Αν ο δάσκαλος σ’ αυτούς τους προβληματισμούς των μαθητών, τους βοηθάει να κατανοήσουν ότι για το ίδιο θέμα υπάρχουν διαφορετικές οπτικές γωνίες, τότε ελευθερώνει τη σκέψη τους. Αγγίζει την ουσία του κάθε θέματος, εφόσον αφήνει ανοιχτά παράθυρα και για άλλες απόψεις, που δεν έχουν ακόμη ερευνηθεί.

Αυτή την ποικιλία βιβλίων στο μάθημα της Ιστορίας ήταν κάτι που δεν ξέχασα ποτέ. Και αυτήν την εικόνα έχω πάντα στο μυαλό μου, όταν ακούω τη φράση «πολλαπλό βιβλίο».

Μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι στο σημερινό βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ τάξης «Στα νεότερα χρόνια», που διδάσκεται η επανάσταση του 1821, απουσιάζουν και ως απλή αναφορά οι φράσεις: «Ιστορικό λάβαρο» και «Μοναστήρι της Αγίας Λαύρας». Στα χρόνια τα δικά μας η Αγία Λαύρα, με το ιστορικό λάβαρο, ήταν ένα σύμβολο της επανάστασης. Σήμερα για να μην υπάρχει ούτε ως απλή αναφορά στο βιβλίο, σημαίνει ότι οι συγγραφείς έχουν άλλη άποψη. Γιατί όμως δεν μας τη γράφουν να τη μάθουμε και εμείς;

Γιατί κορυφαίες στιγμές του αγώνα, όπως η Αλαμάνα, το Χάνι της Γραβιάς, το Βαλτέτσι, να περνάνε όλες μαζί στα ψιλά γράμματα στην ίδια και μοναδική διδακτική ώρα; Πώς να υπάρξει έτσι ουσιαστική αφομοίωση των κορυφαίων στιγμών της θυσίας των Ελλήνων για την Ελευθερία; Κι αυτές οι στιγμές – μπρος στο θάνατο – είναι που διαπαιδαγωγούν τους μαθητές. Όλες οι άλλες έπονται. Σε αυτήν την επισήμανση των δασκάλων οι συγγραφείς έδωσαν την απάντηση ότι έγραψαν Ιστορία και όχι Πολεμική Ιστορία, που υπήρχε παλαιότερα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όμως, ότι αυτή η Πολεμική Ιστορία, όπως απαξιωτικά την αποκάλεσαν, είχε το δικό της μερτικό στη διαπαιδαγώγηση των αγωνιστών του 1940. Όταν σχεδόν όλη η Ευρώπη θεωρούσε το φασιστικό άξονα αήττητο, η μικρή Ελλάδα ήταν, που έδινε τα μεγάλα μαθήματα ηρωισμού και θυσίας. Μαθήματα, που σήμαναν την έναρξη του μεγάλου αγώνα των συμμαχικών δυνάμεων για την απελευθέρωση της Ευρώπης.

Οι μικροί μαθητές έχουν ανάγκη από ηρωικά πρότυπα, που σήμερα περνάνε στα πολύ ψιλά γράμματα των βιβλιοτετραδίων  της Ιστορίας. Οι ανούσιες τυποποιημένες ασκήσεις που συνοδεύουν κάθε διδακτική ενότητα, αποπροσανατολίζουν τους μαθητές και τους δασκάλους από την ουσία του μαθήματος.

Τα ίδια γίνονται και στην Ιστορία της Δ΄ και Ε΄ τάξης. Κορυφαίες διδακτικές ενότητες,  όπως ο Μαραθώνας, οι Θερμοπύλες, η γέννηση της Δημοκρατίας με τον Κλεισθένη, ο Χρυσούς Αιώνας του Περικλή, ο Κων/νος Παλαιολόγος, η Άλωση της Πόλης, εμποδίζονται να αναδειχθούν από τις τυποποιημένες ασκήσεις των βιβλιοτετραδίων.

Τα ίδια και στην Ιστορία της Γ΄ τάξης. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια έχασαν τη μαγεία τους από τις ασκήσεις και από τον πολύ σύντομο τρόπο που παρουσιάζονται. Πολλοί παλιοί δάσκαλοι, όταν τους δίνεται ευκαιρία, αναπολούν με καλά λόγια τα παλιά βιβλία της ελευθερίας.

Τώρα τελευταία έχουν διαχωρίσει τα βιλιοτετράδια της Ιστορίας (Δ΄ – Ε΄ – ΣΤ΄) σε δύο μέρη (βιβλίο – τετράδιο εργασιών). Αυτό όμως δεν σημαίνει τίποτε, από τη στιγμή που το περιεχόμενο είναι ακριβώς το ίδιο. Μόνο στην Γ΄ τάξη παρέμεινε ενιαίο το βιβλιοτετράδιο της Ιστορίας.

Και μη μου πει κανείς ότι αυτά τα γεγονότα της Ιστορίας που προανέφερα, δεν κάνουν για τη σημερινή εποχή της Πολυπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Οι άνθρωποι που αγωνίζονται για την Ελευθερία, την Δημοκρατία και την Αξιοπρέπεια δεν έχουν μία μόνον πατρίδα. Γίνονται σύμβολα για όλες τις πατρίδες, για όλα τα παιδιά του κόσμου. Θα μου πείτε λαμπροί αγωνιστές υπάρχουν και στις ιστορίες των άλλων χωρών. Ναι, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θα παγκοσμιοποιήσουμε τη διδακτέα ύλη της Ιστορίας και των Νέων Ελληνικών, βάζοντας κείμενα για όλα τα γούστα των μεταναστών. Υπάρχει και το μάθημα της Γεωγραφίας για να αναφέρονται σε γενικές γραμμές τα αξιοσημείωτα γεγονότα και τα έργα πολιτισμού των άλλων χωρών.

Για κανένα λόγο η Παιδεία μας δεν πρέπει να χάσει την Ελληνοκεντρικότητά της. Αν γίνει αυτό, ειδικά σήμερα εν όψει της Παγκοσμιοποίησης, θα είναι το μεγάλο  λάθος της Εκπαίδευσης.

Σε όσα σχολεία υπάρχει αυξημένος αριθμός αλλοδαπών μαθητών, που έχουν σοβαρά προβλήματα με τη γλώσσα, θα πρέπει να λειτουργεί παράλληλη τάξη για το μάθημα των Νέων Ελληνικών για να μην την πληρώνουν οι Έλληνες μαθητές. Ο δάσκαλος όταν έχει μαθητές δύο ταχυτήτων – την ίδια στιγμή στην τάξη του – δεν μπορεί να κάνει σωστά τη δουλειά του. Επίσης παράλληλη τάξη Νέων Ελληνικών πρέπει να λειτουργεί και σε όσα σχολεία υπάρχουν τσιγγάνοι μαθητές με σοβαρά μαθησιακά προβλήματα.

Μετά από αυτή την παρένθεση επανέρχομαι ξανά στο θέμα μου.

Έχω ακούσει μερικούς να λένε πολλαπλό βιβλίο τη δυνατότητα να επιλέγει ο δάσκαλος από 3-4 εγκεκριμένα βιβλία του Υπουργείου Παιδείας. Μα και με αυτόν τον τρόπο στο ένα βιβλίο πάλι οδηγούμαστε, με την μόνη διαφορά ότι το επιλέγει ο δάσκαλος από μια σειρά προεπιλεγμένων βιβλίων. Βέβαια, το γεγονός αυτό είναι πολύ καλύτερο από το υπάρχον, αλλά δεν έχει σχέση με την έννοια του πολλαπλού βιβλίου.

Πολλαπλό βιβλίο – θα το γράψω άλλη μια φορά – για μένα είναι η συνύπαρξη στο ίδιο μάθημα διαφορετικών βιβλίων στα χέρια των μαθητών. Και επειδή  είναι δύσκολο να γίνει μια τέτοια διανομή βιβλίων – κάτι που η ανέχεια το είχε επιβάλει μερικές φορές στο παρελθόν – ας γίνει κάτι πιο απλό και εφικτό: Στο ίδιο βιβλίο να συνυπάρχουν για το ίδιο θέμα διαφορετικές απόψεις, προσεγγίσεις και αναλύσεις διαφορετικών συγγραφέων και επιστημόνων. Και για να μην είναι ογκώδες ένα τέτοιο βιβλίο, μπορεί να χωρίζεται σε δύο τεύχη. Εξυπακούεται όμως ότι προϋποθέτει στην εφαρμογή του ανοιχτή σκέψη των δασκάλων, ώστε να σέβονται τη συνύπαρξη διαφορετικών απόψεων. Και αυτό το διαφορετικό να περνάει στους μαθητές και όχι ό,τι τους αρέσει περισσότερο.

Οι δάσκαλοι, όμως, σήμερα είναι εθισμένοι στην «αυθεντία» και την μεθοδολογία του ενός βιβλιοτετραδίου και ένα τέτοιο πολλαπλό βιβλίο, δεν ξέρω κατά πόσο θα το αποδεχτούν. Όμως κάθε αρχή και δύσκολη. Τα σεμινάρια των σχολικών συμβούλων θα βοηθήσουν στην ενημέρωσή τους.

Έτσι καλλιεργείται η κριτική ικανότητα και η ελευθερία στη σκέψη των μαθητών. Η μία και μοναδική άποψη, που υπάρχει σήμερα στα βιλιοτετράδια και έχει το προνόμιο της αποκλειστικότητας και της κυριαρχίας στη σκέψη των μαθητών, πρέπει να υποχωρήσει.

Θέλουμε μαθητές από τη μικρή ηλικία να μάθουν «να συλλογιούνται ελεύθερα, για να συλλογιούνται καλά», όπως έλεγε και ο Ρήγας Φεραίος.

Το θέμα του πολλαπλού βιβλίου έχει και μία άλλη διάσταση παλαιάς συνταγής: Αν σταματήσει το κράτος τη δωρεάν διανομή βιβλίων – κάνοντας εξαίρεση μόνον για τους άπορους και πολύτεκνους μαθητές με ειδικό χρηματικό επίδομα – αυτόματα εισάγεται το πολλαπλό βιβλίο στα σχολεία. Το Υπουργείο Παιδείας αρκεί να προκηρύξει ένα διαγωνισμό, επιλέγοντας τρία ή τέσσερα ποιοτικά βιβλία για κάθε μάθημα. Απαραίτητη προϋπόθεση για όλα τα διαγωνιζόμενα βιβλία θα είναι να έχουνε την ίδια διάταξη της ύλης και τους ίδιους τίτλους στις διδακτικές ενότητες, ώστε να μη δημιουργείται σύγχυση στους μαθητές από την ταυτόχρονη χρησιμοποίησή τους. Και τα βιβλία αυτά να βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων και να πωλούνται με έκπτωση, την οποία να επιχορηγεί το κράτος.

Οι εκδότες ωθούμενοι από τον ανταγωνισμό και το κέρδος θα προσέχουν και θα ανανεώνουν τα βιβλία και μάλιστα με μηδέν έξοδα για το κράτος. Δηλαδή, θα έχουμε και καλύτερα βιβλία και μεγάλη οικονομία δημοσίου χρήματος. Το Υπουργείο Παιδείας, αρκεί να βάλει αυστηρές προδιαγραφές πρόκρισης ενός σχολικού βιβλίου και μετά όλα θα πάρουν το δρόμο τους.

Τέτοιες όμως προτάσεις τη στιγμή που κυριαρχεί το παραμύθι και ο λαϊκισμός – ότι δηλαδή έτσι καταργείται η «δωρεάν παιδεία» – χαρακτηρίζονται, «ελαφρά τη καρδία», αντιλαϊκές και αντιδραστικές. Και αναρωτιέμαι : Το ένα και μοναδικό δωρεάν βιβλιοτετράδιο, που κυριαρχεί σήμερα στη σκέψη των μαθητών, είναι δημοκρατικό;;;

Το χρηματικό ποσό που θα δίνει ο γονέας με την έναρξη της σχολικής χρονιάς για την αγορά βιβλίων – που έδινε και σε παλαιότερες δύσκολες εποχές – είναι ψίχουλα, μπρος στα εκατομμύρια δραχμές που δαπανά για τα φροντιστήρια, που σηκώνουν σήμερα κύριο βάρος της μάθησης, κυρίως στη Μέση Εκπαίδευση.

Είμαι υπέρ μιας τέτοιας διανομής βιβλίων, όπως την προανέφερα, σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης, γιατί ανεβάζει την ποιότητα. Τα χρήματα των απλών ανθρώπων θα πιάνουν τόπο, με την προϋπόθεση βέβαια ότι το Υπουργείο Παιδείας θα κάνει σωστές επιλογές στους διαγωνισμούς βιβλίων, ώστε να μη παίζονται εμπορικά και άθλια παζάρια σε βάρος της ποιότητας και αποθαρρύνονται άξιοι συγγραφείς.

Μακάρι να μπορούσε το κράτος να κάνει μια τέτοια ποιοτική διανομή βιβλίων, αλλά δεν μπορεί. Και αυτό όσο πιο γρήγορα γίνει αποδεχτό, τόσο το καλύτερο για τη Δημόσια Εκπαίδευση.

Από το Μάιο του 2001, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο έχει κυκλοφορήσει δύο καινούργια βιβλία στα Φυσικά της Ε΄ τάξης. Ο Σύλλογος Διδασκόντων κλήθηκε να αποφασίσει ποιο από τα δύο βιβλία θα επιλέξει για την  επόμενη σχολική χρονιά (2001-2002). Δηλαδή δε δόθηκε η δυνατότητα στο δάσκαλο της Ε΄ τάξης να επιλέξει ο ίδιος το βιβλίο, που θα ήθελε να δουλέψει με την τάξη του. Άλλοι αποφάσισαν γι’ αυτόν. Και αυτή η περίεργη ιστορία βαπτίστηκε πολλαπλό βιβλίο. Μα είναι σοβαρά πράγματα αυτά; Τέτοια λογική είναι ακατανόητη και το χειρότερο περιφρονεί και προσβάλλει την προσωπικότητα του δασκάλου της Ε΄ τάξης. Τέτοια «πολλαπλά βιβλία» – αν ακολουθήσουν και σε άλλα μαθήματα – δε βλέπω να περπατάνε, γιατί εκτός του ότι είναι πολυδάπανα, πάλι καταλήγουμε στο ένα και μοναδικό βιβλίο.

Παίρνοντας στα χέρια μου τα δύο καινούργια βιβλία Φυσικών, έκανα την εξής πειραματική σκέψη: Θα ήθελα στην τάξη μου μια μικρή ομάδα πέντε ατόμων να δουλεύει με το βιβλίο «Φυσικές Επιστήμες» και οι υπόλοιποι μαθητές με το βιβλίο «Ερευνώ και Ανακαλύπτω». Το δεύτερο βιβλίο μου φάνηκε πιο ρεαλιστικό για τη σημερινή σχολική πραγματικότητα.

Με γοήτευσε η ιδέα ότι στα χέρια των μαθητών μου θα βρεθούν δύο διαφορετικά βιβλία και θα ήθελα – εκτός των άλλων – να καταγράψω και μερικές παρατηρήσεις. Εκ των υστέρων, βέβαια, έμαθα ότι όχι μόνον αυτό δεν μπορώ να κάνω, αλλά ούτε καν να επιλέξω το βιβλίο που μου αρέσει περισσότερο.

Στη διδασκαλία ενός επιστημονικού μαθήματος, όπως είναι τα Φυσικά, πρέπει να πω  ότι τα συγκεκριμένα βιβλία, αν μπουν ταυτόχρονα στην τάξη, θα δημιουργήσουν πολλά πρακτικά προβλήματα σε όλους. Το κάθε βιβλίο έχει τη δικιά του μεθοδολογία, τις δικές του ασκήσεις, ερωτήσεις και εικόνες, τα δικά του πειράματα και δε σχεδιάστηκαν ως προς τη διάταξη της ύλης για να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα στην τάξη.

Απαιτούνται νομίζω δύο προϋποθέσεις για την είσοδο στην τάξη διαφορετικών βιβλίων για το ίδιο μάθημα. Πρώτη προϋπόθεση – όπως προανέφερα – είναι να έχουν τα βιβλία την ίδια διάταξη της ύλης, ώστε να αποφεύγεται η σύγχυση μεταξύ των μαθητών. Και δεύτερη προϋπόθεση είναι να γίνει επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στο πολλαπλό βιβλίο, ώστε να είναι έτοιμοι να το αποδεχθούν. Η ύπαρξη διαφορετικών βιβλίων για το ίδιο μάθημα, ελευθερώνει τη σκέψη των μαθητών και των εκπαιδευτικών και τους απαλλάσσει από την «αυθεντία» της μιας και μοναδικής άποψης, ανατρέποντας πολλούς δογματισμούς.

Αν όμως ο δάσκαλος δεν μπορεί ή δε θέλει να δουλέψει με διαφορετικά βιβλία στο ίδιο μάθημα, να μπορεί να συστήνει στους μαθητές το βιβλίο στο οποίο αυτός θα στηρίζει τη διδασκαλία του. Και αν κάποιος μαθητής επιμένει σε κάποιο άλλο εγκεκριμένο βιβλίο να το αποδέχεται.

Μόνον στο μάθημα των Νέων Ελληνικών θα πρέπει οι μαθητές της τάξης να έχουν τα ίδια κείμενα στα χέρια τους. Τα βιβλία των Νέων Ελληνικών πρέπει να είναι μικρές ανθολογίες της πλούσιας λογοτεχνικής μας κληρονομιάς.

Πιστεύω ότι η είσοδος ενός τέτοιου πολλαπλού βιβλίου σε όλες τις βαθμίδες Εκπαίδευσης είναι μια επαναστατική πράξη, που θa απελευθερώσει πολλές δυνάμεις εκπαιδευτικών και μαθητών, που σήμερα είναι παγιδευμένες από τη μονολιθικότητα του ενός βιβλίου.

Θα ήθελα να αναφερθώ και στο καινούργιο Ανθολόγιο με τίτλο «Με λογισμό και μ` όνειρο» που κυκλοφόρησε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το Σεπτέμβριο του 2001, για την Ε` και ΣΤ` τάξη.

Επειδή το Ανθολόγιο είναι ένα πολλαπλό βιβλίο ομάδας συγγραφέων και ποιητών, γι` αυτό και οι σκέψεις μου αυτές τοποθετήθηκαν σε αυτή την ενότητα.

Το νέο Ανθολόγιο είναι ένα ωραίο και σύγχρονο βιβλίο. Περιέχει μια ποικιλία από λογοτεχνικά κείμενα, παλαιά και σύγχρονα. Η Παιδική Λογοτεχνία για πρώτη φορά παίρνει το μερίδιο που της αναλογεί. Το 1/6 από τα κείμενα αυτά ανήκουν στην ξένη Λογοτεχνία. Έτσι το μάθημα των Νέων Ελληνικών παίρνει ευρύτερες διαστάσεις, δίχως να χάνεται η ελληνοκεντρικότητά του.

Τα κείμενα είναι ταξινομημένα σε έντεκα βασικές θεματικές ενότητες, γεγονός που δίνει τη δυνατότητα στο δάσκαλο, ανάλογα της επικαιρότητας, του προγραμματισμού και των ενδιαφερόντων των μαθητών του, να επιλέγει αυτό που ταιριάζει καλύτερα τη δεδομένη στιγμή. Σε αυτές, όμως, τις θεματικές ενότητες θα έπρεπε να υπάρχει και άλλη μια, που να αναφέρεται στον αθλητισμό και τους Ολυμπιακούς Αγώνες από την Αρχαία Ελλάδα μέχρι σήμερα. Ο αθλητισμός παίζει τόσο σημαντικό ρόλο στη ζωή μας, ειδικά των μικρών παιδιών, που δεν μπορούμε να τον αγνοούμε. Δεν περίμενα, εν όψει μάλιστα των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας του 2004 ότι θα έλειπε μια τόσο βασική ενότητα.

Το καινούργιο που φέρνει το νέο Ανθολόγιο είναι ότι κάθε κείμενο συνοδεύεται από τρεις έως τέσσερις βασικές καινοτομίες, που δεν περιορίζουν την ελευθερία του δασκάλου στη διδακτική προσέγγιση.

Α) Οι ερωτήσεις-δραστηριότητες, που υπάρχουν στο κίτρινο πλαίσιο, βοηθούν τόσο στην ανάλυση και εξέλιξη του μαθήματος, όσο και στην καλύτερη επικοινωνία των μαθητών και του δασκάλου με το συγγραφέα. Η καινοτομία αυτή δεν είναι δεσμευτική. ο δάσκαλος, αν το επιθυμεί, μπορεί να κάνει τις δικές του επιλογές.

Β) Η ερμηνεία των ιδιωματισμών και των δύσκολων λέξεων γίνεται πάνω στην ίδια σελίδα που τις συναντάμε. Το ανάλογο αστεράκι (πάνω και δεξιά από τη δύσκολη λέξη) μας παραπέμπει στο κάτω μέρος της σελίδας, όπου υπάρχει η ερμηνεία της. Αυτό είναι πολύ πρακτικό, γιατί έτσι δε χάνεται πολύτιμος χρόνος με το να ανατρέχουν οι μαθητές σε ένα γενικό ευρετήριο αγνώστων λέξεων, όπως γινόταν παλαιότερα.

Γ) Η σύντομη βιογραφία του συγγραφέα που ακολουθεί κάθε κείμενο είναι απαραίτητη. Αυτές τις πληροφορίες, που παλαιά οι μαθητές έπαιρναν μόνον από τις εγκυκλοπαίδειες – με την προϋπόθεση βέβαια ότι υπήρχε η παρότρυνση του δασκάλου – σήμερα είναι κτήμα όλων. Επίσης το φωτογραφικό πορτραίτο του συγγραφέα ζωντανεύει το σύντομο βιογραφικό του σημείωμα.

Δ) Ο εισαγωγικός κατατοπιστικός πρόλογος , που υπάρχει στα μισά περίπου κείμενα του Ανθολογίου, τον θεωρώ πολύ βασικό. Βοηθάει το δάσκαλο και τους μαθητές για μια καλύτερη και πληρέστερη ανάλυση. Μερικοί πρόλογοι μάλιστα κατατάσσουν το κείμενο στο συγκεκριμένο χωροχρόνο, δίνοντας πρόσθετες πληροφορίες για το περιεχόμενο που θα ακολουθήσει. Έτσι κεντρίζεται περισσότερο το ενδιαφέρον των μαθητών για μια ενεργητικότερη συμμετοχή στο μάθημα. Γι` αυτό και νομίζω ότι ανάλογος πρόλογος θα έπρεπε να υπάρχει σε όλα τα κείμενα και όχι στα μισά που επέλεξε η συνταχτική ομάδα.

Με το παλαιό Ανθολόγιο μας καθόριζαν ποια κείμενα θα κάνουμε και πότε θα τα κάνουμε! Δώδεκα μάλιστα από αυτά τα είχαν εντάξει στα επαναληπτικά tests, με αποτέλεσμα να υποβαθμίζουν τον ουσιαστικό ρόλο του Ανθολογίου, που είναι η αισθητική απόλαυση των κειμένων.

Το νέο Ανθολόγιο είναι ένα πολύ λειτουργικό και πλήρες βιβλίο, που δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να απολαύσουν αισθητικά τα κείμενα και να αναλάβουν δημιουργικές πρωτοβουλίες. Είναι έτσι δομημένο το βιβλίο, που δεν έχει την ανάγκη από άλλα δεκανίκια για να σταθεί στην τάξη. Για παράδειγμα ένα βοηθητικό βιβλίο του δασκάλου, προσαρμοσμένο σε αυτό το Ανθολόγιο, το θεωρώ περιττό. Αξίζει να σημειωθεί ότι και τα σημερινά βιβλία του δασκάλου ελάχιστοι τα χρησιμοποιούν. Δε θέλουν αυτή τη φορμαλιστική-ασφυκτική καθοδήγηση  που τους παρέχουν.

Στο τέλος του Ανθολογίου υπάρχουν ακόμη δύο βασικές καινοτομίες :

Η πρώτη είναι ότι για κάθε κείμενο ξεχωριστά υπάρχουν βιβλιογραφικές πληροφορίες για την ταυτότητά του. Επίσης σε μερικά κείμενα προτείνονται και διάφορες δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα το άκουσμα κάποιας μουσικής, η ανάγνωση κάποιου λογοτεχνικού βιβλίου κ.τ.λ. Οι πληροφορίες αυτές βοηθάνε τα παιδιά να πάνε πιο μακριά τα ενδιαφέροντά τους. Με τη κατάλληλη παρότρυνση των δασκάλων και των γονέων ανοίγονται νέοι ορίζοντες. Οι μαθητές ωθούμενοι από αυτές τις σελίδες μπορούν άνετα να οδηγηθούν σε ένα βιβλιοπωλείο και να επιλέξουν θαυμάσια λογοτεχνικά βιβλία. Με λίγα λόγια η καινοτομία αυτή είναι ένας οδηγός λογοτεχνικού βιβλίου για παιδιά.

Παλαιότερα δεν υπήρχε η δυνατότητα για τους μαθητές να βρούνε, τόσο άνετα, το κάτι παραπάνω που ζητούσε η ψυχή τους. Τη δικαιολογημένη αυτή αδυναμία των δασκάλων και των γονέων να προτείνουν συγκεκριμένα αξιόλογα βιβλία, έρχεται σήμερα να καλύψει η σπουδαία αυτή  καινοτομία.

Η άλλη καινοτομία – και με αυτήν κλείνει το Ανθολόγιο – είναι το γενικό ευρετήριο δύσκολων όρων και εννοιών, που βοηθάει μαθητές και δασκάλους για ακόμη ποιοτικότερη διδασκαλία.

Όσο για την εικονογράφηση του Ανθολογίου έχω να πω ότι είναι η καλύτερη που έχω δει σε σχολικό βιβλίο. Και πώς να μην είναι, όταν οι πίνακες ζωγραφικής που συνοδεύουν τα κείμενα ανήκουν σε κορυφαίους ζωγράφους. Υπάρχει μάλιστα και ένα σύντομο βιογραφικό τους σημείωμα σε ένα καρτελάκι δίπλα από τους πίνακες ζωγραφικής, που ικανοποιεί την περιέργεια των μαθητών για τους σπουδαίους αυτούς καλλιτέχνες.

Ακόμη οι φωτογραφίες, τα σκίτσα, οι γελοιογραφίες, οι διάφορες εικόνες, κ.τ.λ., είναι τόσο πολύ προσεγμένα, που ζωντανεύουν τα κείμενα.

Τέτοιας ποιότητας βιβλία έχει ανάγκη η Δημοτική Εκπαίδευση. Δεν θα ήταν καθόλου υπερβολή, αν έλεγα ότι είναι το καλύτερο Ανθολόγιο που μπήκε στο Δημοτικό σχολείο. Οι μικροελλείψεις που πιο πάνω ανέφερα, δε μειώνουν την αξία του βιβλίου, που σεβάστηκε – θα το γράψω άλλη μια φορά – την ελευθερία του δασκάλου στη διδακτική προσέγγιση.

Με μεγάλο ενδιαφέρον περιμένω από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και την κυκλοφορία του πολυθεματικού βιβλίου για την Στ` Δημοτικού. Το βιβλίο αυτό είναι έμπνευσης του προέδρου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σταμάτη Αλαχιώτη. Διαβάζοντας μια σχετική συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία (9-10-2001) μου άφησε πολλές ελπίδες για το περιεχόμενο του βιβλίου. Συμμετέχουν 50 διακεκριμένοι συγγραφείς, καταξιωμένοι στο χώρο τους. Όσο για τον τρόπο διδασκαλίας του πολυθεματικού βιβλίου,  ο πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου μας πληροφορεί ότι ξεφεύγει από τις καθιερωμένες φόρμες που υπάρχουν στα άλλα μαθήματα. Επίσης μου έκανε εντύπωση οι θεματικές ενότητες του βιβλίου: «Πολιτισμός, Περιβάλλον και Οικολογία, Υγεία και Διατροφή, Αγωγή Καταναλωτή, Οικονομία, Οικογενειακό Περιβάλλον, Σχολική Ζωή, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, Ναρκωτικά, Αθλητισμός, Ολυμπιακό Ιδεώδες, Κυκλοφοριακή Αγωγή, Επιστήμες και Τεχνολογία». Εμπεριέχονται, δηλαδή, θέματα διαχρονικά και σύγχρονα. Διαισθάνομαι από τη συνέντευξη που διάβασα ότι πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα καινοτομία. Αρκεί να υπάρξει θετική ανταπόκριση από τους δασκάλους και τους σχολικούς συμβούλους, ώστε το βιβλίο αυτό να γίνει ένα καλό εργαλείο μάθησης, πληροφόρησης και προβληματισμού στα χέρια των μαθητών. Βέβαια όλα κρίνονται στην πράξη.

Νοέμβριος 2001

Αφήστε μια απάντηση

Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων