Αρχείο κατηγορίας: Ν.Ε Λογοτεχνία

Νοέ 08 2015

Δημοσθένης Βουτυράς, «Παραρλάμα»

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3707

Σεπ 29 2015

Χατζής Δημήτρης – Ο Σιούλας ο ταμπάκος

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Το διήγημα «Ο Σιούλας ο ταμπάκος» περιλαμβάνεται στη συλλογή «Το τέλος της μικρής μας πόλης» (1963), που έγραψε ο Δ. Χατζής στη διάρκεια της εξορίας του. Το διήγημα διαδραματίζεται στα Γιάννενα, την ιδιαίτερη πατρίδα του συγγραφέα. Παρουσιάζει τις επιδράσεις της βιομηχανικής ανάπτυξης στην απλή ζωή των ταμπάκων.

Συγκεκριμένα το διήγημα αναφέρεται στην οικονομική εξαθλίωση της συντεχνίας των ταμπάκων (βυρσοδεψών) στα Γιάννενα.

Τα πρόσωπα του διηγήματος παρουσιάζονται με ρεαλισμό. περήφανα, αξιοπρεπή, αλλά και με αναπτυγμένο το στοιχείο της ανθρωπιάς. Οι ταμπάκοι προσπαθούν να αντισταθούν στην αλλοτρίωση, αλλά στο τέλος συμβιβάζονται με τη νέα οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα.

Η γλώσσα του διηγήματος είναι η δημοτική, ανάμεικτη με τοπικούς ιδιωματισμούς των Ιωαννίνων. Το ύφος είναι απλό και περιγραφικό, αλλά στο τέλος γίνεται μεγαλοπρεπές και επιβλητικό.

ΓΛΩΣΣΙΚΑ – ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ

  • μαχαλάς = γειτονιά
  • τεζαρισμένα = απλωμένα τεντωτά
  • μουλιάζω = μουσκεύω
  • αργάζω = επεξεργάζομαι
  • δριμίλα = έντονη μυρωδιά
  • νταραβέρι = συναλλαγή
  • αμόλευτος = αμόλυντος
  • βοβουσιώτης = κάτοικος απ’ την περιοχή της Βοβούσας
  • ντομπρινοβίτης = κάτοικος του χωριού Ντομπρίνοβο
  • ρόμπολο = το δέντρο πίτυς
  • ήγουν = δηλαδή
  • μαστραπάς = μικρό δοχείο από πηλό ή μέταλλο
  • σινάφι = συντεχνία, κοινωνική τάξη
  • καλφάς = ο βοηθός του μάστορα, ο παραγιός
  • αναντάμ – παπαντάμ = από γενιά σε γενιά
  • ξιπασμός = αλαζονεία, περηφάνια
  • ρεύω = γκρεμίζω, καταρρέω
  • βακέτο = είδος χοντρού δέρματος κατάλληλο για αρβύλες
  • λάμνω = κωπηλατώ
  • καραβούλι = μικρό καράβι
  • μπιζεστένι = μεγάλη υπόστεγη αγορά
  • διάφορο = συμφέρον, κέρδος

ΔΟΜΗ

  • 1η Ενότητα: «Γαλαζοπράσινη … Αναντάμ παπαντάμ»: Το ιστορικό των ταμπάκων και οι συνθήκες ζωής και δουλειάς τους.

  • 2η Ενότητα: «Ταμπάκος … Δεν είχε αστεία μ’ αυτούς.»: Η ζωή του Σιούλα και η συμπεριφορά του προς έναν ξενιτεμένο ταμπάκο.

  • 3η Ενότητα: «Περνάν ωστόσο … Για τον κόσμο όλον.»: Ο ξεπεσμός των ταμπάκηδων.

  • 4η Ενότητα: «Κι ήρθε τότε … χτυπώντας βαριά τα ποδήματά του»: Ο συμβιβασμός του Σιούλα με τη νέα πραγματικότητα.

  • 5η Ενότητα: «`Ετσι πήγε … κι αυτά»: Ο συμβιβασμός όλων των ταμπάκων και η αποδοχή της νέας πραγματικότητας.

ΑΝΑΛΥΣΗ – ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Η Στην πρώτη ενότητα ο συγγραφέας περιγράφει τη ζωή των ταμπάκηδων, που κατοικούσαν στα Ιωάννινα. Οι ταμπάκοι περιφρονούσαν τους υπόλοιπους κατοίκους της πόλης. Περηφανεύονταν για την αρχοντική καταγωγή τους και δεν ήθελαν να έχουν συναλλαγές με εργάτες άλλων συντεχνιών. Μόνο με τους καϊκτζήδες είχαν μια τυπική σχέση, γιατί πήγαιναν μαζί για κυνήγι. Οι ταμπάκηδες δε συναναστρέφονταν με τους κατοίκους των γύρω χωριών, γιατί προμηθεύονταν τρόφιμα από τα μεγάλα καΐκια της πόλης. Επίσης, πήγαιναν σε δικά τους κρασοπωλεία. Το επάγγελμά τους μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά. Ακόμη, έφτιαχναν μόνοι τους τις πρώτες ύλες, που χρειάζονταν για τη δουλειά τους.

Στη δεύτερη ενότητα παρουσιάζεται ο κεντρικός ήρωας του διηγήματος, ο Σιούλας. `Ηταν παντρεμένος και είχε μεγάλη οικογένεια. `Οταν κάποτε ένας ξενιτεμένος ταμπάκος γύρισε και επιδείκνυε τα πλούτη του, ο Σιούλας τον έβαλε να διαβάσει τα γράμματα της ξένης μάρκας του εσώρουχου που φορούσε. Η κλειστή κοινωνία των ταμπάκων θεωρούσε απαράδεκτο τον ξενιτεμό.

Στην τρίτη ενότητα παρουσιάζεται ο ξεπεσμός των ταμπάκηδων. Παρά την ανεργία και τη φτώχεια που αντιμετώπιζαν, οι ταμπάκοι δεν προσπαθούσαν να βρουν άλλη δουλειά. Επίσης, σε δέχονταν να εφαρμόσουν τις σύγχρονες μεθόδους επεξεργασίας των δερμάτων.

Η οικογένεια του Σιούλα υπέφερε από τη φτώχεια και ο ίδιος από τα γεράματα. Η γυναίκα του πουλούσε κρυφά τα πράγματα τους στον παλιατζή. Η τελευταία σκεφτόταν να πει στον Σιούλα να πουλήσει τα πουλιά από το κυνήγι, αλλά δεν τολμούσε να του το ανακοινώσει.

Στην τέταρτη ενότητα η κατάσταση για τον Σιούλα και την οικογένειά του χειροτέρεψε. Δεν τους έδιναν πια τρόφιμα με πίστωση. Ο Σιούλας αποφάσισε να πουλήσει το κυνηγετικό του όπλο σ’ ένα γύφτο. Ο γύφτος αρνήθηκε ν’ αγοράσει το όπλο του Σιούλα, γιατί ήξερε πως ήταν πολύ σημαντικό γι’ αυτόν. `Οταν στο τέλος ο γύφτος του έδωσε ένα κατοστάρικο, ο Σιούλας συγκινήθηκε από την κατανόηση που του έδειξε. Επίσης, ένιωσε καλύτερα, όταν συζήτησε τα οικονομικά του προβλήματα με το Μετσοβίτη βαρελά. Ο Σιούλας συνειδητοποίησε για πρώτη φορά ότι δεν έκανε καλά που περιφρονούσε τους άλλους εργάτες. Κατάλαβε ότι έπρεπε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα της εποχής του. Ο Σιούλας αποφάσισε να πουλήσει τα πουλιά που έπιανε από το κυνήγι, για να συντηρήσει την οικογένειά του.

Στην πέμπτη ενότητα παρουσιάζεται ο γενικός συμβιβασμός των ταμπάκων με την πραγματικότητα. Οι ταμπάκοι συνειδητοποίησαν ότι η υπερβολική προσήλωση στην παράδοση ήταν αρνητική και δέχτηκαν να αγοράσουν μηχανήματα για τη δουλειά τους.

ΙΔΕΕΣ

  • Η συντηρητικότητα και η υπερβολική προσκόλληση στα παλιά εμποδίζει την εξέλιξη και την πρόοδο. Ο άνθρωπος πρέπει να προσαρμόζεται στις συνθήκες που επιβάλλει το περιβάλλον, για να επιβιώσει.

  • `Οταν ο άνθρωπος μένει κλεισμένος στον εαυτό του δε βλέπει την καλοσύνη που υπάρχει γύρω του. Ο κοινός πόνος και τα ίδια προβλήματα ενώνουν τους ανθρώπους. Η αλληλεγγύη μεταξύ των εργαζομένων είναι πολύ σημαντική.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Από «Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» Β΄ Λυκείου, σελ. 316)

1. Να επισημάνετε τα κυριότερα χαρακτηριστικά της συντεχνίας των ταμπάκων α) ως προς την οργάνωση της οικονομίας τους (προμήθεια πρώτων υλών-τρόπος παραγωγής των προϊόντων τους – διάθεση των προϊόντων), β) ως προς την κοινωνική τους οργάνωση, γ) ως προς τα ήθη τους. Να τεκμηριώσετε τις απαντήσεις σας με στοιχεία που προσφέρει το διήγημα.

Στο διήγημα «Ο Σιούλας ο ταμπάκος» αναφέρονται τα κυριότερα χαρακτηριστικά της συντεχνίας των ταμπάκων ως εξής:

α) Ως προς την οργάνωση της οικονομίας τους: Ο χώρος εργασίας των ταμπάκηδων ήταν περιορισμένος («`Ολα θα’ ταν καμιά … κάστρου». Η κοινωνία των ταμπάκηδων ήταν προβιομηχανική και αυστηρά παραδοσιακή. Μόνοι τους επεξεργάζονταν τα δέρματα στα εργαστήρια τους με πρωτόγονους τρόπους («Μέσα σ’ αυτά τα χαγιάτια … τα δέρματα»). Οι ταμπάκοι για την επεξεργασία των δερμάτων χρησιμοποιούσαν υλικά που έφτιαχναν μόνοι τους («ακόμα και την ψαρόκολλα …όπως τα βρήκαν»). Η παράδοση της συντεχνίας τούς είχε επιβάλλει οικονομική, αλλά και επαγγελματική αυτάρκεια. Η τέχνη τους μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά και κανένας ξένος δεν μπορούσε να ασχοληθεί μ’ αυτήν. («Και επαγγελματική … τ’ αργαστήρια»). Ακόμη, οι ταμπάκοι δεν ήθελαν να χρησιμοποιήσουν μηχανήματα στη δουλειά τους και δεν ενδιαφέρονταν για τις νέες μεθόδους επεξεργασίας δερμάτων («κι οι ταμπάκοι δεν πρόφτασαν … Με τις μηχανές»).

β) Ως προς την κοινωνική τους οργάνωση: Οι ταμπάκοι είχαν κοινωνική αυτάρκεια. Ζούσαν στο χώρο της εργασίας τους («Τ’ απάνω … τ’ αργαστήρια»). Δεν ήταν εύκολο να μπει κανένας στην κοινωνία τους. Οι ταμπάκοι απέφευγαν τις επαφές με τους κατοίκους των γύρω χωριών και τους εργαζόμενους άλλων συντεχνιών («Τα νταραβέρια ωστόσο … να κάτσουνε δίπλα τους»). Ακόμη, οι ταμπάκοι παντρεύονταν γυναίκες του σιναφιού τους, για να συνεχιστεί η παράδοση του επαγγέλματος. Δεν υπήρχαν μάστοροι και βοηθοί στα εργαστήρια, επειδή όλοι ήταν συγγενείς («Μόνο που στα χρόνια … κάθε εργαστήρι»).

γ) Ως προς τα ήθη: Οι ταμπάκοι περηφανεύονταν, επειδή πίστευαν ότι ήταν οι παλιότεροι κάτοικοι της πόλης («οι ταμπάκοι παινεύονταν … 1612»). Επίσης είχαν διατηρήσει αναλλοίωτη τη γλώσσα τους και μιλούσαν καθαρότερα απ’ όλους («και στ’ αλήθεια … φωνητική του»). Οι ταμπάκοι περιφρονούσαν τους εργαζομένους άλλων συντεχνιών («οι ταμπάκοι … μαζί τους»). Ακόμη, προμηθεύονταν τρόφιμα απ’ την πόλη, για να μη συναναστρέφονται με τους κατοίκους των γύρω χωριών («οι ταμπάκοι ψώνιζαν … χωριάτες»). Επίσης, πήγαιναν σε δικά τους κρασοπωλεία και έκαναν λίγη παρέα μόνο με τους καϊκτζήδες («το βράδυ … δίπλα τους»). Στα κρασοπωλεία συζητούσαν για όλα τα θέματα εκτός από δουλειές. Ακόμη και στα πολιτικά συμφωνούσαν, επειδή όλοι ήταν βενιζελικοί («`Αντρες περήφανοι … πολιτική»).

2. Τι εκπροσωπεί ο Σιούλας μέσα στο διήγημα; (Πριν απαντήσετε να λάβετε υπόψη σας και τα συμπεράσματα στα οποία καταλήξατε με την επεξεργασία της 1ης ερώτησης).

Ο Σιούλας είναι ένας κλασικός τύπος ταμπάκου, που στο πρόσωπό του αντικατοπτρίζεται ο χαρακτήρας όλων των ανθρώπων του επαγγέλματός του. Ζει απομονωμένος από τον υπόλοιπο κόσμο και αδιαφορεί για τις εξελίξεις και τις αλλαγές στο χώρο της εργασίας. Είναι προσκολλημένος στις αντιλήψεις που είχε μάθει από την παράδοση να πιστεύει. Η κάθε είδους καινοτομία ήταν για τον Σιούλα (όπως και για τους υπόλοιπους ταμπάκους) προδοσία προς την παράδοση. Ακόμη, είναι περήφανος, εξαιτίας της αρχοντικής καταγωγής των ταμπάκηδων. Η ειρωνική στάση απέναντι σε κάποιο ξενοφερμένο, φανερώνει την περηφάνια του και την περιφρόνησή του προς καθετί καινούριο. Θεωρεί αδιανόητο τον ξενιτεμό και γενικά κάθε είδους νεωτερισμό. Δε συναναστρέφεται με τους εργαζόμενους άλλων συντεχνιών και τους κατοίκους των γύρω χωριών. Δε μιλάει για τα οικονομικά του προβλήματα στους συναδέλφους του από περηφάνια κι ούτε ζητά βοήθεια.

`Ομως, η φτώχεια τον κάνει να συνειδητοποιήσει ότι πρέπει να εγκαταλείψει την παράδοση του επαγγέλματός του και να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Ο Σιούλας κάνει την αρχή μιας καινούριας εποχής για την κοινωνία των ταμπάκων.

3. Στην τελευταία παράγραφο του διηγήματος υπάρχει η φράση «Πίσω του εκείνη τη μέρα οι σάλπιγγες των νέων καιρών γκρέμιζαν από θεμέλια τα τείχη της ταμπακικής Ιεριχώς μέσα σ’ ένα πανδαιμόνιο απ’ ουρλιαχτά μηχανών». Τι σημαίνει αυτή η φράση; Να αναπτύξετε το νόημά της.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί μια συμβολική παρομοίωση, παρμένη από μια σχετική βιβλική περιγραφή. Η Ιεριχώ ήταν αρχαία πόλη της Παλαιστίνης. Κατά την Παλαιά Διαθήκη ο Ιησούς του Ναυή κατέλαβε το 1545π.Χ. την Ιεριχώ με τη βοήθεια του Θεού. Τα τείχη της πόλης γκρεμίστηκαν από τους ήχους των σάλπιγγων του στρατού με θεϊκή δύναμη. Ο συγγραφέας με τη βιβλική αυτή εικόνα παρουσιάζει το τέλος μιας εποχής και τον ερχομό μιας καινούριας για τους ταμπάκους.

Τα τείχη της Ιεριχώς είναι η κλειστή κοινωνία των ταμπάκων. Οι σάλπιγγες των νέων καιρών είναι η βιομηχανική επανάσταση και οι εξελίξεις στον επαγγελματικό τομέα.

Ο ήχος από τις σάλπιγγες είναι ο θόρυβος των μηχανών, που χρησιμοποιούν οι ταμπάκοι για την καλύτερη επεξεργασία των δερμάτων. Ο Σιούλας παρομοιάζεται έμμεσα με τον Ιησού του Ναυή. Από τη μια μεριά ο Ιησούς του Ναυή γκρέμισε τα τείχη της Ιεριχώς και από την άλλη ο Σιούλας γκρέμισε τα τείχη της κλειστής κοινωνίας των ταμπάκων. Ο Σιούλας οδηγεί τους υπόλοιπους ταμπάκους σ’ ένα νέο τρόπο ζωής, γεγονός που αναγγέλλουν ακόμα και τα πουλιά (βλ. τέλος διηγήματος).

4. Ποιο νόημα παίρνει μέσα στο διήγημα η συνάντηση του Σιούλα με το γύφτο και με το βαρελά;

Η φτώχεια αναγκάζει το Σιούλα να συναναστραφεί με εργαζόμενους που άνηκαν σε άλλη συντεχνία. Αποφασίζει να πουλήσει το κυνηγετικό του όπλο σε ένα γύφτο. Ο τελευταίος δεν προσπαθεί να επωφεληθεί από τη δύσκολη οικονομική κατάσταση του Σιούλα. Η καλοσύνη με την οποία του μίλησε ο γύφτος και έπειτα ο βαρελάς, τον κάνει να αναθεωρήσει τις αντιλήψεις μιας ολόκληρης ζωής. Ο Σιούλας κατάλαβε ότι δεν έπρεπε να περιφρονεί τους άλλους εργαζόμενους και να τους θεωρεί κατώτερους.

Μέσα από τη συζήτηση με το γύφτο και το Βαρελά κατάλαβε ότι υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να του συμπαρασταθούν. Επίσης, για πρώτη φορά συνειδητοποίησε ότι η αλληλεγγύη μεταξύ των εργαζομένων είναι σημαντική. Ο Σιούλας αισθάνεται μέλος μιας ευρύτερης κοινωνικής ομάδας και αυτό τον γεμίζει χαρά και ικανοποίηση. Επιπλέον, διαπιστώνει ότι ο συμβιβασμός με την πραγματικότητα δεν είναι ντροπή.

Ακόμη, συνειδητοποιεί ότι πρέπει να ξεφύγει από την αυστηρή παράδοση του επαγγέλματός του, για να μπορέσει να συντηρήσει την οικογένειά του. Η συνάντηση με το γύφτο και το βαρελά είναι καθοριστική για την αλλαγή της συμπεριφοράς του Σιούλα. Τελικά, λυτρώνεται από τις προκαταλήψεις για τα επαγγέλματα, τους ανθρώπους και αποκτά νέες αξίες και ιδανικά.

5. Ο συγγραφέας δεν είναι ένας ψυχρός παρατηρητής της τύχης του Σιούλα και της συντεχνίας του, αλλά συμμετέχει συναισθηματικά στην περιπέτειά τους. Με ποιους τρόπους ή σε ποια σημεία εκδηλώνεται αυτή η συμμετοχή;

Ο συγγραφέας συμμετέχει συναισθηματικά στην περιπέτεια του Σιούλα και της συντεχνίας του με το δικό του τρόπο. Χρησιμοποιεί πολλές μεταφορές, παρομοιώσεις, προσωποποιήσεις, για να περιγράψει τη σκληρή ζωή των ταμπάκων π.χ. «αλέθεται ο άνθρωπος», «μοιράζονται το φαρμάκι», «ξετίναξε το σπίτι» κ.ά. Η χρήση των παραπάνω εκφραστικών μέσων κάνει τον αναγνώστη να συναισθανθεί το δράμα των ταμπάκων και να συγκινηθεί από τον ξεπεσμό τους.

Επίσης, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί έντονες και παραστατικές εικόνες, για να εκφράσει τις ιδέες του και να ηθογραφήσει τους χαρακτήρες των ταμπάκων. Οι εικόνες των ανθρώπων που εργάζονται στη λίμνη, καθώς κι εκείνες των ξυλάδικων και των βαρελάδικων, παρουσιάζουν την κλειστή κοινωνική ζωή των ταμπάκηδων. Οι εικόνες αυτές βοηθούν τον αναγνώστη να καταλάβει τον τρόπο σκέψης των ταμπάκηδων. Η εικόνα της γυναίκας του Σιούλα, που κλαίει απελπισμένα, αποδεικνύει ότι ο συγγραφέας συμμετέχει συναισθηματικά στον πόνο της. Η εικόνα του Σιούλα με το γύφτο μάς κάνει να τον συμπαθήσουμε ακόμη περισσότερο και να καταλάβουμε το αδιέξοδό του.

Τέλος, η βιβλική εικόνα στο τέλος του διηγήματος εκφράζει τη θλίψη του συγγραφέα για την εξαφάνιση του παραδοσιακού επαγγέλματος των ταμπάκηδων.

Ακόμη, με το στοιχείο του εσωτερικού μονόλογου εκφράζονται οι σκέψεις του Σιούλα, αλλά και οι απόψεις του ίδιου του συγγραφέα.

Επίσης, οι προσωπικές απόψεις του συγγραφέα εκφράζονται με το στοιχείο της ειρωνείας. Χαρακτηριστικό δείγμα είναι η σκηνή στην οποία ο Σιούλας ειρωνεύεται τον ξενιτεμένο ταμπάκο («Και δε μου λες, σε περικαλούμε … δεν είχε αστεία μ’ αυτούς»).

6. Πώς νομίζετε ότι θα μπορούσαν ν’ αποφύγουν τον οικονομικό τους μαρασμό οι ταμπάκοι (και οι παρόμοιες συντεχνίες) στη σύγχρονη εποχή;

Στη σύγχρονη εποχή πολλά από τα παλιά παραδοσιακά επαγγέλματα έχουν εξαφανιστεί εξαιτίας της βιομηχανικής ανάπτυξης. Οι ταμπάκοι θα μπορούσαν να αποφύγουν την οικονομική εξαθλίωση, αν είχαν φροντίσει να ενημερωθούν για τις σύγχρονες μεθόδους στο χώρο της εργασίας. Οι ταμπάκοι έπρεπε να αγοράσουν μηχανήματα και να μη χρησιμοποιούν τους πρωτόγονους τρόπους επεξεργασίας των δερμάτων. Γενικά, οι ταμπάκοι έπρεπε να χρησιμοποιήσουν τις εξελίξεις της τεχνολογίας, για να βελτιώσουν τη δουλειά τους. `Ετσι, θα δούλευαν λιγότερο και θα είχαν περισσότερα κέρδη.


Πηγή : http://www.odyssey.com.cy



Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3639

Σεπ 29 2015

Βαλαωρίτης Αριστοτέλης- «Φωτεινός»

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Ο «Φωτεινός» είναι το τελευταίο και πιο ώριμο έργο του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, το οποίο όμως δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει. Γράφτηκε στην πόλη της Λευκάδας το 1879 και πρωτοδημοσιεύτηκε το 1891. Το ποίημα αποτελείται από τρία άσματα. Το απόσπασμα που θα αναλύσουμε ανήκει στο πρώτο άσμα. Το θέμα του «Φωτεινού» είναι παρμένο από την παλαιότερη ιστορία της Λευκάδας και πιο συγκεκριμένα από μια εξέγερση των Ελλήνων κατοίκων της εναντίον του Φράγκου δυνάστη κατά τον 14ο αιώνα. 

Η υπόθεσή του βασίζεται σ’ ένα επεισόδιο που συνέβη στη φραγκοκρατούμενη Λευκάδα το 1357. Ο Φωτεινός είναι ένας εβδομηντάρης αγρότης και παλιός οπλαρχηγός, που χτυπάει με πέτρες τα σκυλιά του αφέντη Γρατιανού Τζώρτζη, επειδή του καταστρέφουν τα σπαρτά. Για την πράξη του αυτή συλλαμβάνεται, δέρνεται και εξευτελίζεται. Τότε πληγώνεται το εθνικό φιλότιμο του Φωτεινού, ο οποίος αγανακτισμένος καταφεύγει στο βουνό, για να ετοιμάσει την επανάσταση. 

Η γλώσσα του κειμένου είναι δημοτική με κάποιους ιδιωματισμούς, ενώ ο στίχος είναι ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία.

ΓΛΩΣΣΙΚΑ – ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ

  • θολός = θολωμένος, ταραγμένος

  • αγράμπελη = αναρριχώμενο φυτό που λέγεται και αγριάμπελη.

  • γενί = υνί

  • τυλώνω = φουσκώνω

  • ξεφτιλίζω = ξεφιτιλίζω, καθαρίζω το φιτίλι

  • ροβολώ = τρέχω τον κατήφορο

  • κουφάρι = πτώμα

  • λιάνωμα = μικρό σφάγιο

  • ρώτησε την πλάτη = για να προβλέψει τα μελλούμενα (τρόπος λαϊκής μαντείας).

  • χερόβολο = δέσμη από θερισμένα στάχυα όσα χωράνε στο χέρι του θεριστή.

  • αθεμωνιά = θημωνιά, σωρός από δεμάτια θερισμένων σιτηρών.

  • παντοχή = απαντοχή, προσμονή, προσδοκία, ελπίδα.

ΔΟΜΗ

  • 1η Ενότητα: (Στίχοι 1-12): Η εξωτερική περιγραφή του Φωτεινού 

  • 2η Ενότητα: (Στίχοι 13-40): Η εποχή της νιότης του Φωτεινού-1η υποενότητα (στίχοι 13- 25): Η ηρωική ζωή του Φωτεινού ως κλέφτης στα βουνά-2η υποενότητα (στίχοι 26 – 40): Η ζωή του Φωτεινού μετά το γάμο του.

ΑΝΑΛΥΣΗ – ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Στην πρώτη ενότητα περιγράφεται ο Φωτεινός, ο οποίος περιμένει ολόρθος τους Φράγκους που πλησιάζουν προς το μέρος του με σκοπό να τον τιμωρήσουν. (Είχε προηγηθεί το πετροβόλημα και ο τραυματισμός των σκυλιών του αφέντη Γρατιανού Τζώρτζη από τον Φωτεινό και ο γιος του Μήτρος τον πληροφορεί ότι οι Φράγκοι έρχονται να τον συλλάβουν). 

Κι όμως ο γέροντας μένει στητός και άφοβος, έτοιμος να τους αντιμετωπίσει. Τα μαλλιά του είναι κάτασπρα, ενώ τα γένια του, πυκνά και μακριά, φτάνουν μέχρι το ηλιοκαμένο στήθος του. Το μέτωπό του είναι γεμάτο ρυτίδες από τα γεράματα και τις πίκρες της σκλαβιάς. 

Ο ήλιος του φθινοπώρου του φώτιζε το πρόσωπο, του φούσκωνε τις φλέβες και του κοκκίνιζε τα χείλη. `Ηταν σαν κάποιος να άναβε το καντήλι της ζωής του και να ξανάφερνε στην καρδιά του την παλικαριά, τους πόθους και τα όνειρα της νιότης του. 

Στη συνέχεια ο ποιητής αναφέρεται στα χρόνια της νεότητας του Φωτεινού. Ποτέ στη ζωή του ο Φωτεινός δεν προσκύνησε και δεν υποτάχτηκε στον ξένο δυνάστη. Ζούσε με τους συντρόφους του πάνω στα βουνά και πολεμούσε με γενναιότητα τους κατακτητές της πατρίδας του, της Λευκάδας. Κατέβαιναν τη νύχτα από τα βουνά, όπου είχαν τα λημέρια τους, και προκαλούσαν μεγάλες καταστροφές στους Φράγκους, σκοτώνοντας πολλούς από αυτούς. Οι σύντροφοί του όμως συνελήφθηκαν και σκοτώθηκαν κι έτσι ο Φωτεινός απέμεινε μόνος του. Κάποια μέρα, εκεί που έτρωγαν μ’ έναν παλιό πολεμιστή, το γέρο Θεοχάρη, ένα αρνί, θέλησε να κοιτάξει την πλάτη του ζώου. Σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία, αυτός ήταν ένας τρόπος μαντείας για να πληροφορηθεί κανείς το μέλλον του. 

`Ηταν φανερό ότι παρόλο που δεν ανάφερε τίποτα, αυτό που είδε ο Φωτεινός πάνω στην πλάτη του αρνιού ήταν κάτι κακό. `Ετσι ζήτησε από το γέρο Θεοχάρη να του δώσει την κόρη του για γυναίκα. Εκείνος δέχτηκε αμέσως και του έδωσε την ευχή του. Από τότε η ζωή του Φωτεινού άλλαξε ριζικά. `Αφησε την κλέφτικη ζωή στα βουνά και άρχισε μια ήρεμη ζωή, κάνοντας διάφορες αγροτικές εργασίες. Βλέποντας τριγύρω του τη βάναυση συμπεριφορά των κατακτητών και την πατρίδα του να υποφέρει από τον ξένο ζυγό, χωρίς να υπάρχει ελπίδα από πουθενά, αρνήθηκε την κλεφτουριά και τα φλογερά όνειρά του και έγινε γεωργός, αρχίζοντας μια νέα ζωή.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΙΔΕΑ

Η ψυχή του ελληνισμού, που εδώ την αντιπροσωπεύει ο Φωτεινός, μένει πάντα αδούλωτη, ασυμβίβαστη και ανυπόταχτη. Κανένας ξένος κατακτητής δεν μπορεί να τη λυγίσει και να την υποτάξει, όσο ισχυρός κι αν είναι.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Από «Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» Β΄ Λυκείου, σελ. 64)

1. Με βάση το κείμενο να δώσετε την εξωτερική μορφή και το χαρακτηρισμό του Φωτεινού υπογραμμίζοντας τις αντίστοιχες φράσεις. 

Ο Φωτεινός περιγράφεται από τον ποιητή ως ένας γέροντας με κατάλευκα μαλλιά και με πυκνά και μακριά γένια, που φτάνουν μέχρι το στήθος του, το οποίο είναι ηλιοκαμένο. Το μέτωπό του είναι γεμάτο ρυτίδες από το χρόνο και τις πίκρες της σκλαβιάς. Το πρόσωπό του κάτω από το φως του φθινοπωρινού ήλιου έπαιρνε ένα ρόδινο χρώμα, οι φλέβες του φούσκωναν και τα χείλη του κοκκίνιζαν. Οι φράσεις που δίνουν την εξωτερική μορφή του Φωτεινού είναι: «Κάτασπρο το κεφάλι του, πυκνό, μακρύ το γένι στα λιοκαμένα στήθια του …», «του χρόνου τ’ άσπλαχνο γενί και της σκλαβιάς οι πόνοι το μέτωπό του αυλάκωσαν, του το’ χαν κατακόψει», «ο ήλιος του φθινόπωρου του ρόδιζε την όψη, ετύλωνε τη φλέβα του, του πύρωνε τα χείλη». 

`Οσον αφορά στο χαρακτηρισμό του Φωτεινού, μπορούμε να διαπιστώσουμε από τις πράξεις του ότι, ακόμη και σ’ αυτή την προχωρημένη ηλικία, ήταν άφοβος και ανδρείος, καθώς περίμενε ολόρθος τους Φράγκους κατακτητές, που πλησίαζαν προς το μέρος του για να τον τιμωρήσουν (στ.1-2). Μέσα στο γερασμένο του σώμα κρυβόταν μια γενναία ψυχή, που δεν του επέτρεπε να λυγίσει και να προσκυνήσει τον ξένο δυνάστη (στ.13: «Ξένος ζυγός δεν έγειρε του Φωτεινού την πλάτη»). `Ηταν ανυπόταχτος, ασυμβίβαστος, ενώ διακρινόταν για την τόλμη και τη γενναιότητά του (στ.14-20). `Ηταν πιστός στις παραδόσεις και τα έθιμα της πατρίδας του, όπως φαίνεται από το «διάβασμα» της πλάτης του αρνιού (στ.25-27). Ακόμη, ξέρει να εκτιμά σωστά τις καταστάσεις και να ενεργεί ανάλογα με αυτές. `Ετσι, απογοητευμένος από την κατάσταση της τυραννίας στην πατρίδα του και, καθώς δεν έβλεπε καμιά ελπίδα από πουθενά (στ.34-38), αλλάζει τον τρόπο ζωής του και γίνεται ζευγολάτης. 

2. Να σχολιάσετε τους στίχους: του χρόνου … κατακόψει (6-7). του πύρωνε τα χείλη (9). και καθ’ εχτρό … επελεκούσαν (16). 

Οι στίχοι 6-7 αναφέρονται στο χρόνο και στα σημάδια που αφήνει στο πρόσωπο του ανθρώπου. Τόσο ο χρόνος όσο και τα βάσανα και οι πίκρες της σκλαβιάς, σημάδεψαν ανεξίτηλα το πρόσωπο του Φωτεινού. Πολύ παραστατικά ο ποιητής περιγράφει το χρόνο που σαν άσπλαχνο υνί όργωσε με αυλάκια το μέτωπο του γερο-Φωτεινού. `Ετσι το πρόσωπό του χαράχτηκε με βαθιές ρυτίδες. 

Η φράση «του πύρωνε τα χείλη» (στ.9) είναι μια μεταφορά. Ο φθινοπωρινός ήλιος αναζωογονούσε το γερο-Φωτεινό, καθώς του ζέσταινε και του κοκκίνιζε τα χείλη. Συγχρόνως, η φράση αυτή δείχνει και τη νεανική ορμή που ξανάδινε ο θυμός στο γέροντα. 

Ο στίχος 16 «και καθ’ εχτρό… επελεκούσαν» αναφέρεται στη νεανική δράση του Φωτεινού, όταν πολεμούσε ως κλέφτης στα βουνά της Λευκάδας. Μαζί με άλλους κλέφτες αγωνίζονταν γενναία και πολεμούσαν τους Φράγκους κατακτητές, ασυμβίβαστοι και ανυπόταχτοι καθώς ήταν στην ξένη κυριαρχία. 

3. Να τοποθετήσετε το απόσπασμα στην οικονομία του έργου. 

Το συγκεκριμένο απόσπασμα ανήκει στο πρώτο άσμα του ποιήματος. Ο Φωτεινός λίγο πιο πριν είχε πετροβολήσει και τραυματίσει τα σκυλιά του Φράγκου αφέντη της Λευκάδας Γρατιανού Τζώρτζη, επειδή του κατάστρεψαν τα σπαρτά στο χωράφι του. Οι Φράγκοι βλέπουν αυτή του την πράξη και κατευθύνονται απειλητικά προς το μέρος του. Μαζί με τον Φωτεινό βρίσκεται στο χωράφι και ο γιος του Μήτρος, ο οποίος είναι τρομοκρατημένος. Σ’ αυτό το διάστημα της αναμονής, ο ποιητής περιγράφει τον Φωτεινό και κάνει μια αναδρομή στην προηγούμενη ηρωική ζωή του, με σκοπό να εντείνει την αγωνία του αναγνώστη.

Πηγή : http://www.odyssey.com.cy

 

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3638

Σεπ 29 2015

Λογοτεχνία Α’ Λυκείου- Ερωτήσεις και Απαντήσεις από την Τράπεζα Θεμάτων

Ν.Ε ΚΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α’ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΌ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3635

Σεπ 29 2015

Η ζωή εν τάφω/Η μυστική παπαρούνα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

«Η μυστική παπαρούνα» είναι απόσπασμα από την 27η αφηγηματική ενότητα του βιβλίου «Η Ζωή εν τάφω». Ο λοχίας Αντώνης Κωστούλας υποφέρει από ένα παλιό τραύμα στο πόδι που τον αναγκάζει να μένει μέρα-νύχτα στο χαράκωμα του.

ΓΛΩΣΣΙΚΑ – ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ

  • παντιλαμπίζει: αντανακλά

  • αχνός: θαμπός

  • οχυροί: εχθροί

  • σφαλνώ: κλείνω

  • αδράχτι: ξύλο με το οποίο κλείνει η πόρτα

  • νταμάρι: λατομείο

  • προκάλυμμα: προπέτασμα

  • λινάτσα: ύφασμα από λινάρι. Από τέτοιο ύφασμα ήταν φτιαγμένοι οι γαιώσακοι

  • ξεφτάνε: ξεφτίζουν

  • σαπρακιασμένος: σάπιος

  • άλικη: κατακόκκινη

  • τσουνί: κοτσάνι

  • ντούρο: σκληρό, ίσιο

  • αμπρί: καταφύγιο, όρυγμα στο εσωτερικό τοίχωμα του χαρακώματος

  • γούβα: λάκκος

ΔΟΜΗ

  • 1η Ενότητα: «Το πόδι απόψε…σωριασμένα τόνα πάνου στ’ άλλο»: Το χαράκωμα και η ανίχνευση των γαιώσακων.

  • 2η Eνότητα: «Από δω το θέαμα…και να’ σαι βλογημένη»: Η ανακάλυψη της μυστικής παπαρούνας.

  • 3η Eνότητα: «Γύρισα γρήγορα…τέλος»: Η ευτυχία του στρατιώτη.

ΑΝΑΛΥΣΗ – ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Το απόσπασμα είναι βέβαια αφηγηματικό. Η αφήγηση γίνεται άμεσα σε πρώτο πρόσωπο και περιλαμβάνει άφθονα λυρικά στοιχεία, μεταφορές, παρομοιώσεις, περιγραφές τοπίων και συναισθηματικών καταστάσεων. Το μήνυμα του αποσπάσματος είναι αντιπολεμικό. 

Ο λοχίας Κωστούλας, που ταλαιπωρείται μέρες τώρα από ένα τραύμα στο πόδι και είναι καθηλωμένος στο χαράκωμά του, αυτή τη μέρα αισθάνεται κάπως καλύτερα. Αποφασίζει λοιπόν να σηκωθεί και να περπατήσει λίγο μέσα στο χαράκωμα. Γύρω του επικρατεί απόλυτη ησυχία. Αισθάνεται μοναξιά, σαν να σηκώθηκαν όλοι και φύγανε και τον άφησαν μόνο του. Αισθάνεται την ανάγκη να επικοινωνήσει με άλλους ανθρώπους. «Θα προτιμούσα», λέει, «να ξέρω πως ζούνε γύρω μου κρυμμένοι άνθρωποι, κι ας ήτανε μόνο οχτροί». Αυτές οι αλήθειες για την κοινωνικότητα του ανθρώπου έχουν τονιστεί ήδη από τον Αριστοτέλη, ο οποίος λέει ότι ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως κοινωνικό ον και δεν μπορεί να ζήσει μόνος του.

Ο λοχίας Κωστούλας προχωρεί ως την άκρη του χαρακώματος, ως την έξοδο των συρματοπλεγμάτων. Εκεί βρίσκεται μια μυστική πόρτα και ένα προκάλυμμα με γαιώσακους. Οι γαιώσακοι από τον πολύ καιρό είχαν ήδη σαπίσει, οι λινάτσες τους είχαν ξεφτίσει.

Ο λοχίας ακούει από μακριά το βουητό ενός ποταμού και λαχταρά να το δει. Προσπαθεί να βγάλει το κεφάλι του πάνω από το προπέτασμα ακουμπώντας πάνω στους γαιώσακους. Τότε ένας γαιώσακος έλιωσε και άδειασε πάνω του. `Ετσι αποκαλύπτεται μπροστά του ένα λουλούδι, μια παπαρούνα, μια «μικρή ευτυχία», που είχε φυτρώσει ανάμεσα στους σάπιους γαιωσάκους. Ο λοχίας πλημμύρισε από χαρά και ευτυχία. Θέλει να βάλει τις φωνές. Κατασυγκινημένος αγγίζει το κατακόκκινο λουλούδι. Το περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια. Πάνω στο κοτσάνι της διακρίνει ακόμα ένα μπουμπούκι που περιμένει ν’ ανοίξει: «Και θα’ναι δυο λουλούδια τότες! Δυο λουλούδια μέσα στο περιβόλι του θανάτου». Τα μάτια του λοχία γεμίζουν δάκρυα. Η παπαρούνα γίνεται ξαφνικά σύμβολο ζωής, σύμβολο ειρήνης. Η χαρά του λοχία μετατρέπεται ξαφνικά σε ανησυχία. Φοβάται μήπως πάθει κάτι το λουλούδι αυτό, μήπως το κόψει κάποιος και έτσι σβήσει το σύμβολο της ειρήνης, της ομορφιάς. Το λουλούδι αυτό ήταν η παρουσία του ιδίου του Θεού. `Ετσι ο λοχίας φροντίζει να προστατέψει το λουλούδι. Το αγγίζει ακόμα μια φορά, το καληνυχτίζει και γυρίζει πίσω στο καταφύγιό του. Μέσα στο καταφύγιο ο λοχίας Κωστούλας δεν μπορεί να συγκρατήσει τη χαρά του. Ανάβει το λυχνάρι του. Η ψυχή του χορεύει από ευτυχία. Ο ίδιος χαμογελά ξαπλωμένος ανάσκελα. Τραγουδάει ένα παιδικό τραγούδι: «φεγγαράκι μου λαμπρό …». Ο λοχίας έχει ξαναγίνει παιδί. Διακατέχεται από παιδική αγνότητα.

ΙΔΕΕΣ

  • Ο άνθρωπος ως κοινωνικό ον αισθάνεται την ανάγκη της επικοινωνίας με άλλους ανθρώπους.

  • Η παπαρούνα συμβολίζει τη ζωή και την ειρήνη, τις οποίες αποστερεί από τον άνθρωπο ο πόλεμος.

  • Ο Θεός είναι γεμάτος αγάπη και καλοσύνη. Αποστρέφεται τον πόλεμο, την κακία, τους σκοτωμούς.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Από «Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» Α΄ Λυκείου, σελ. 270)

1. Στην αρχή του κεφαλαίου ο αφηγητής λέει: «Θα προτιμούσα να ξέρω πως ζούνε γύρω μου κρυμμένοι άνθρωποι, κι ας ήτανε μόνο οχτροί». Σε ποια γενικότερη ιδέα μας οδηγεί αυτή η διαπίστωση του αφηγητή;

Η διαπίστωση του αφηγητή μας οδηγεί στην ιδέα που έχει ήδη διατυπωθεί και τονισθεί από τον Αριστοτέλη, ότι ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως ένα κοινωνικό ον και δεν μπορεί να ζήσει μόνος του. Ο άνθρωπος ως κοινωνικό ον έχει την ανάγκη να επικοινωνεί με άλλους ανθρώπους.

2. Να βρείτε τις παρομοιώσεις και τους χαρακτηρισμούς που αποδίδονται α) στους γαιώσακους, β) στην παπαρούνα. τι εκφράζουν στην πρώτη και τι στη δεύτερη περίπτωση;

Ο αφηγητής χρησιμοποιεί τις εξής παρομοιώσεις και τους εξής χαρακτηρισμούς: 

(α) για τους γαιώσακους: «Θα’ φάγαν υγρασίες, βροχάδες, χιόνια και ήλιους», «Σάπισαν από τα νερά», «ο ήλιος τα τσουρούφλισε και τα’ κάψε», «Σαν τα ξεθαμμένα ρούχα των πεθαμένων που ξεφτάνε» (παρομοίωση), «Κρεμάζουν σαχλά», «Μοιάζουν με ψοφίμια σκυλιών, άλλα πρισμένα κι άλλα ξαντερισμένα» (παρομοίωση), «σαπρακιασμένοι γαιώσακοι», «σαπισμένα σακιά».

(β) για την παπαρούνα: «καλοθρεμμένη», «ανοιγμένη σαν μικρή βελουδένια φούχτα» (παρομοίωση), «άλικη», «καλοθρεμμένο λουλούδι, γεμάτο χαρά, χρώματα και γεροσύνη».

Οι παρομοιώσεις και οι χαρακτηρισμοί που αποδίδονται στους γαιώσακους εκφράζουν την αλλοίωση που δέχεται η ψυχή του ανθρώπου στον πόλεμο. Εκφράζουν την κατάντια του ανθρώπου. Αντίθετα οι παρομοιώσεις και οι χαρακτηρισμοί που αποδίδονται στην παπαρούνα εκφράζουν τα ευγενικά αισθήματα που υπάρχουν εκ φύσεως στην ψυχή του ανθρώπου, αλλά ο πόλεμος δεν τα αφήνει να εκδηλωθούν. Μέσα από αυτούς τους αντιθετικούς χαρακτηρισμούς πηγάζει ένα μήνυμα αντιπολεμικό.

3. Ο αφηγητής λέει: » … τούτο το λουλούδι, που μ’ αυτό μου αποκαλύφτηκε απόψε ο Θεός». Τι θέλει να πει;

Ο λοχίας θεωρεί την ανακάλυψη της παπαρούνας ως αποκάλυψη του ίδιου του θεού. Ο Θεός σχετίζεται με όλα τα αγαθά. Δεν αγαπά τον πόλεμο, την κακία, την έχθρα, τους σκοτωμούς. Αντίθετα ο Θεός είναι σύμβολο αγάπης, ειρήνης, καλοσύνης, ομορφιάς. Αυτά ακριβώς εκφράζει και η παπαρούνα που αποκαλύπτεται ξαφνικά μέσα στη φρίκη του πολέμου. Γι’ αυτό και ο αφηγητής την ταυτίζει με το Θεό.

4. Πώς εξηγείτε τη μεγάλη χαρά με την οποία τελειώνει τη διήγηση του ο αφηγητής; Γιατί θυμάται το παιδικό τραγούδι;

Η μεγάλη χαρά με την οποία τελειώνει τη διήγηση του ο αφηγητής είναι προέκταση της χαρά και της ευτυχίας που του προκάλεσε η ανακάλυψη της παπαρούνας. Η ψυχή του αφηγητή είχε σκληρύνει και αλλοιωθεί από τον πόλεμο. Η ανακάλυψη όμως της παπαρούνας τον βοηθά να ξαναβρεί την ομορφιά και αξία της ζωής. Ξαναβρίσκει την παλιά του ευαισθησία, τρυφερότητα, αγνότητα και παιδική αθωότητα. Γι’ αυτό θυμάται και το παιδικό τραγούδι «Φεγγαράκι μου λαμπρό …». Το παιδικό αυτό τραγούδι συμβολίζει την παιδική αθωότητα.

5. `Οπως είδαμε στο εισαγωγικό σημείωμα, ο Μυριβήλης στην αφήγησή του χρησιμοποιεί «πλαστοπροσωπία». Τι επιδιώκει μ’ αυτόν τον τρόπο;

Ο Μυριβήλης περιγράφει προσωπικές του εμπειρίες από το μέτωπο με τη μέθοδο της «πλαστοπροσωπίας». Ο λοχίας Αντώνης Κωστούλας είναι το όργανο της πλαστοπροσωπίας αυτής, που δήθεν κατέγραψε τις εμπειρίες του υπό μορφή επιστολών και μετά το θάνατο του ο Μυριβήλης τις περιμάζεψε και τις εξέδωσε. Ο συγγραφέας με την τεχνική αυτή κατορθώνει να κρατήσει την αμεσότητα και αντικειμενικότητα, ενώ αφήνει πίσω του το υποκειμενικό στοιχείο. Το έργο είναι άμεσο εφόσον είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, αλλά ταυτόχρονα χάνει τον προσωπικό χαρακτήρα της μαρτυρίας αφού τα κείμενα υποτίθεται πως τα έχει γράψει κάποιος άλλος.

Πηγή : http://www.odyssey.com.cy/

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3633

Σεπ 09 2015

7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

anapnoes.gr : 6b7ac22e5c519b7a965914d423413fd6 7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

Αν σήμερα θεωρούμε την ποιητική αξία του Κωνσταντίνου Καβάφη κάτι το δεδομένο, αυτό δεν ίσχυε πάντα. Τον κατέκριναν, τον χλεύασαν σε μεγάλο βαθμό, τον παρώδησαν και πολλοί προσπάθησαν να αποδείξουν πως όσα έγραφε «δεν συνιστούσαν ποίηση». Και αυτό συνέβαινε όχι μόνο όσο ζούσε αλλά και μετά το θάνατό του.

Δεν έχει υπάρξει και ελπίζω να μην υπάρξει πιο «κακοποιημένος» από τους αναγνώστες και κάποιους εκπαιδευτικούς – εξεταστές ποιητής από τον Κωνσταντίνο Καβάφη. Είναι ο ποιητής που έχει διαβαστεί αποσπασματικά όσο κανένας άλλος, που έχει αναλυθεί κατά λέξη όσο κανένας άλλος- σε τέτοιο βαθμό που χάνεται ολότελα το νόημά του, σε τέτοιο βαθμό που οτιδήποτε ζωντανό μέσα του ασφυκτιά και πεθαίνει. Είναι αυτός που όλοι έχουμε διαβάσει δίστιχά του χωρίς να γνωρίζουμε το συγκείμενο (το context) και –όπως είναι μαθηματικά λογικό και αναμενόμενο- βγάλαμε βεβιασμένα συμπεράσματα. Το «τι θέλει να πει ο ποιητής», κυρίες και κύριοι, δεν είναι ποτέ ο αυτοσκοπός και –ευτυχώς- δεν υπάρχει σωστή απάντηση.

Πρώτον, κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι θέλει να πει ο ποιητής γιατί δεν τον έχεις μπροστά σου να τον ρωτήσεις και να σου απαντήσει. Το να μαντεύει ο καθένας τι μπορεί να είχε στο μυαλό του ο Καβάφης και να θέτει την εικασία του ως δεδομένο και απαράβατο κανόνα, είναι ακριβώς το αντίθετο από τον ίδιο τον σκοπό της Ποίησης.Το να ζητείται από τον κάθε μαθητή- σπουδαστή- φοιτητή να μάθει απ’έξω την προσωπική θεωρία του οποιουδήποτε -κατά τ’άλλα πολυδιαβασμένου και μορφωμένου ερευνητή- και να είναι σε θέση να την αναπαράγει κατά λέξη, είναι, για μένα, έγκλημα.

Επίσης, ένα ποίημα είναι –ευτυχώς και πάλι– κάτι πολύ προσωπικό και εξατομικευμένο και λέει άλλα πράγματα στον καθένα ανάλογα με την ηλικία του, το χαρακτήρα του, τα βιώματά του, τα όνειρά του, τους εφιάλτες του, τις εμμονές του, το βλέμμα του, τον τρόπο που αγγίζει, τον τρόπο που μυρίζει. Ένα ποίημα μού λέει άλλα πράγματα από αυτά που λέει σε σένα και λέει άλλα πράγματα σε μένα στα 20 και άλλα στα 30 μου. Ακριβώς εκεί έγκειται και η ομορφιά του.

Ας μάθουμε επιτέλους στους ανθρώπους να σκέφτονται και όχι τι να σκέφτονται.


anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

1Τον φόβο σου μόνο εσύ μπορείς να τον θρέψεις και μόνο εσύ μπορείς να τον καταστρέψεις. Τα τέρατα ζουν μέσα σου και στο χέρι σου είναι μόνο αν θα τα αφήσεις να μεγαλώσουν ή όχι. Ή, όπως λέει και ο Καβάφης, «Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου».

2. Οι άνθρωποι που έχεις δίπλα σου να είναι λίγοι και καλοί. Μην αναλώνεσαι με ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις άσχημα, που σε μειώνουν, που δεν θέλουν το καλό σου, που δεν ξέρουν να δίνουν. Μην εξαντλείσαι «μέσα στην πολλή συνάφεια του κόσμου».

3. Αυτά που δεν λες, αυτά που δεν ζεις, αυτά που δεν θες να παραδεχθείς ούτε στον εαυτό σου, τα απωθημένα και τα καταπιεσμένα σου ένστικτα είναι αυτά που θα έρθουν μια μέρα και θα σε εκδικηθούν, θα σε πνίξουν.Μην καταπιέζεις τον εαυτό σου, μην δημιουργείς αδιέξοδα εκεί που δεν υπάρχουν. Ζήσε.

4. Πόθος. Έρωτας. Σεξ. Αγάπη. Οι μεγαλύτερες κινητήριες δυνάμεις. Απόλαυσέ τες.

anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

5. Δεν έχουν σημασία μόνο αυτά που ζήσαμε. Ίσως μεγαλύτερη σημασία έχουν αυτά που δεν ζήσαμε. Οι έρωτες οι ανεκπλήρωτοι, όλα τα «σ αγαπώ» που τσιγκουνευτήκαμε, όλα τα σώματα που αγγίξαμε μόνο νοητά, όλα τα χείλη που ονειρευτήκαμε αλλά φοβηθήκαμε να φιλήσουμε. Ίσως τα «όχι» μας μας έκαναν αυτό που είμαστε, όχι τα «ναι» μας. Ίσως.

6. Ό,τι αρχίζει, θα τελειώσει. Ό,τι δεν αρχίσει δεν θα τελειώσει και ποτέ. Έρωτας δεν είναι μόνο ό,τι εκπληρώθηκε- είναι και ό,τι πόθησες. Ίσως γι’ αυτό μας τρώνε για πάντα οι ανεκπλήρωτοι έρωτες. Δεν πεθαίνουν γιατί δεν κατάφεραν να γεννηθούν.

7. Το να παραδεχθούμε ότι κάτι πέθανε, ότι έκανε τον κύκλο του, ότι δεν είναι πια ό,τι ήταν, ότι το χάσαμε για πάντα, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η μόνη λύση είναι, όμως, να αποχαιρετήσεις αυτό που φεύγει «σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος». Τουλάχιστον «σαν». Μέχρι να γίνεις θαρραλέος.


anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

Η ζωή και το έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη σε 16 γεγονότα

1. O Κωνσταντίνος Πέτρου Καβάφης γεννήθηκε στην Αλεξάνδρειατης Αιγύπτου στις 29/4/1863 και πέθανε στα γενέθλιά του, στις 29/4/1933, σε ηλικία 70 ετών στην γενέτειρά του, αφού είχε νοσήσει από καρκίνο του λάρυγγα.

2. Δούλεψε ως δημόσιος υπάλληλος, ως Γραφέας στην αγγλική υπηρεσία Αρδεύσεων του Υπουργείου Δημοσίων Έργων και παρέμεινε 33 χρόνια στο ίδιο γραφείο.

3. Ήταν ασυμβίβαστος στην ποίησή του, στα όνειρά του, στα ιδανικά του αλλά στην προσωπική του ζωή ο ίδιος δήλωνε «δειλός» και πάντα έβλεπε εμπόδια σε ό,τι ήθελε να κάνει.

4. Ήταν τελειομανής όσον αφορά στην ποίησή του και διακατεχόταν από ένα γόνιμο πείσμα. Επεξεργαζόταν τον κάθε στίχο με σεβασμό και πολλή προσοχή και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, για ολόκληρα χρόνια προτού τα δημοσιεύσει.

5. Ο ίδιος θεωρούσε πως η γλώσσα είναι μία και ενιαία και δεν διάλεξε στρατόπεδο στη μάχη καθαρεύουσας- δημοτικής.

6. Οι θεματικοί κύκλοι της καβαφικής ποίησης.Ο ίδιος ο Καβάφης είχε κατατάξει τα ποιήματά του σε τρεις κατηγορίες: τα ιστορικά, τα φιλοσοφικά και τα ηδονικά ή αισθησιακά.

7. Η μορφή των ποιημάτων του: ιδιότυπη γλώσσα (μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής, με ιδιωματικά στοιχεία της Κωνσταντινούπολης), λιτός λόγος (σπάνια χρήση επιθέτων, τα οποία, όταν υπάρχουν, έχουν λόγο να υπάρχουν και δεν είναι κοσμητικά), σχεδόν ολοκληρωτική απουσία ομοιοκαταληξίας, ιδιαίτερος τρόπος χρήσης των σημείων στίξης (για να εκφράσουν π.χ. ειρωνεία).

8. Φύλαξε μυστική την προσωπική του ζωή και τις σεξουαλικές του προτιμήσεις και ζούσε μια διπλή ζωή. Συχνά στα ερωτικά του ποιήματα δεν προσδιορίζεται το φύλο των προσώπων ενώ σε άλλα βλέπουμε μια αποστασιοποιημένη αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο. Όσο περνούν τα χρόνια, όμως, η ομοφυλοφιλία γίνεται εμφανής στην διήγησή του και χωρίς πια ενοχές.

anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

9. Τα ποιήματά του χαρακτηρίζονται από έναν διάχυτο ερωτισμό. Η Marguerite Yourcenar είχε σχολιάσει πως «τα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη είναι περισσότερο ποιήματα περί έρωτος παρά προς το ερωτικό αντικείμενο».

10. Ο ίδιος προτιμούσε να δημοσιεύει τα ποιήματά του σε περιοδικά και εφημερίδες. Η πρώτη συλλογή με 154 ποιήματά του εκδόθηκε μετά το θάνατό του.

11. Στο τελευταίο του διαβατήριο σημείωσε ως επάγγελμα τη λέξη «ποιητής».

anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

12. Πριν πεθάνει είχε υποβληθεί σε εγχείρηση στην Αθήνα, στην οποία έχασε τη φωνή του και αναγκαζόταν να επικοινωνεί με σημειώματα.

13. Η καβαφική ποίηση σήμερα έχει μεταφραστεί σε πάρα πολλές γλώσσες και εκτιμάται παγκοσμίως.

14. Το σπίτι όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην Αλεξάνδρεια έγινε μουσείο το 1992 και βρίσκεται στον αριθμό 4 της οδού Κ. Καβάφη, όπως μετονομάστηκε προς τιμήν του ποιητή.

15. Τη μέρα που πέθανε, αδυνατώντας να μιλήσει, ζωγράφισε μια τελεία και έναν κύκλο γύρω από αυτήν.

16. Δεν πήρε ποτέ Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τελικά, όμως, αυτό δεν έπαιξε ρόλο στην παγκόσμια αναγνώριση του έργου του.

anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

Σκίτσο του καλλιτέχνη David Hockney


Αυτοβιογραφικό σημείωμα του Κ. Π. Καβάφη
Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια – σ’ ένα σπίτι της οδού Σερίφ• μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. ΣτηνΕλλάδα είναι πολλάχρόνια πουδεν επήγα.Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόνγραφείονεξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά.

anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή


10 Αποφθεύγματα του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή
Οδηγίες χρήσης: Τα εν λόγω αποσπάσματα- αποφθεύγματα δεν σου δίνουν την όλη εικόνα του εκάστοτε ποιήματος. Ο σκοπός του είναι, αν βρεις κάτι και σου «μιλήσει», να ψάξεις και να διαβάσεις ολόκληρο το ποίημα.

1. Ίσως δεν έφθασεν ακόμη ο καιρός.Να μη βιαζόμεθα• είν’ επικίνδυνον πράγμα η βία.
2. Ίσως το φως νάναι μια νέα τυραννία. Ποιος ξέρει τι καινούργια πράγματα θα δείξει.
3. Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους; Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις.
4. Ο παντρεμένος ζει σαν σκύλος και πεθαίνει σαν άνθρωπος. Ο ανύπανδρος ζει σαν άνθρωπος και πεθαίνει σαν σκύλος.
5. Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα που πρέπει το μεγάλο ΝΑΙ ή το μεγάλο ΟΧΙ να πούνε.

anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

6. Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις, τούτο προσπάθησε τουλάχιστον όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις μες την πολλή συνάφεια του κόσμου, Μες στες πολλές κινήσεις και ομιλίες.
7. Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος, αποχαιρέτα την Αλεξάνδρεια που φεύγει.
8. Δώδεκα και μισή. Πώς πέρασεν η ώρα. Δώδεκα και μισή. Πώς πέρασαν τα χρόνια.
9. Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξίδι. Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο. Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.
10. Σώμα, θυμήσου όχι μόνο το πόσο αγαπήθηκες, όχι μονάχα τα κρεβάτια όπου πλάγιασες, αλλά κ’ εκείνες τες επιθυμίες που για σένα γυάλιζαν μες στα μάτια φανερά, κ’ ετρέμανε μες στη φωνή – και κάποιο τυχαίον εμπόδιο τες ματαίωσε.

anapnoes.gr :  7 πράγματα που μου έμαθε ο Καβάφης για τη ζωή

Σκίτσο του Ορνεράκη

Πηγή : http://www.anapnoes.gr/7-pragmata-pou-mou-emathe-o-kavafis-gia-ti-zoi/

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3622

Μαΐ 04 2015

Ψηφιακός χάρτης με 238 τοπωνύμια της Σκιάθου, με οδηγό τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη

Τα τοπωνύμια της Σκιάθου όπως αναφέρονται στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη συγκεντρωμένα σε έναν ψηφιακό χάρτη

Πηγή: Ψηφιακός χάρτης με 238 τοπωνύμια της Σκιάθου, με οδηγό τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη – NEWS247

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3429

Δεκ 15 2014

Μετρική Νεοελληνική

Νεοελληνική μετρική

  • Κάθε στίχος χωρίζεται σε συλλαβές , τονισμένες ( με δυνατή φωνή ) και άτονες ( τις προσπερνάμε γρήγορα)

π.χ αχός / βαρύς / ακού / γεται ( τις δεύτερες συλλαβές τις τονίζουμε περισσότερο )

  • Οι συλλαβές που τονίζονται ( με τη φωνή μας ) περισσότερο λέγονται μακρές ( -) , ενώ όσες δεν τονίζονται λέγονται βραχείες ( τις συμβολίζουμε με το υ ) .

( μακρά συλλαβή , βραχεία συλλαβή )

  • Το ζευγάρι των συλλαβών ( τονισμένη , άτονη ) το λέμε «πόδα» π.χ « αχός» Στον κάθε πόδα μπορεί να έχουμε και τρεις συλλαβές .

π.χ « στων ψαρών / την ολό / μαυρη ρά / χη »

  • Επομένως το μυστικό του μέτρου είναι ο πόδας , δηλαδή οι τονισμένες και άτονες συλλαβές του. Ανάλογα με τη θέση ( 1η,2η,3η ) που βρίσκεται / νται οι τονισμένες συλλαβές , χαρακτηρίζουμε και το μέτρο του στίχου .
  • Με βάση τα παραπάνω έχουμε 5 βασικά μέτρα
  1. 1.  Ιαμβικό μέτρο ( υ – ) : πρώτη συλλαβή άτονη και η δεύτερη τονισμένη ( με τη φωνή μας ) π.χ μάνα / με τους / εννιά / σου γιους / και με / τη μια / σου κό / ρη
  2. 2. Τροχαϊκό μέτρο ( – υ ) : ο τρέχων , ο γρήγορος ρυθμός . Σε γνω / ρίζω α / πό την / κόψη

3. Ανάπαιστος (αναπαίω: αντιστρέφω ) : αντίθετος με το δάκτυλο, αντιδάκτυλος . ( υ υ – ) : Στων Ψαρών / την ολό / μαυρη ρά / χη

  1. 4.  Δάκτυλος ( – υ υ ) : ξύπνα δρο / σιά της αυ / γής και φεγ / γάρι
  2. 5.  Αμφίβραχυς ( υ – υ ) : Στην όψη / σου βλέπω / φουρτούνα / μεγάλη
  • Μυστικό για να μην μπερδεύουμε τα μέτρα

Ο τελευταίος γραμματικός τόνος τόνος του στίχου ταυτίζεται πάντα με τον ρυθμικό τόνο.

  • Πώς ονομάζεται ο στίχος Κάθε στίχος έχει 4 ονομασίες .

π.χ τροχαϊκός ( μέτρο ) οχτασύλλαβος ( αριθμός συλλαβών) οξύτονος ( γραμματικός τόνος στην τελευταία συλλαβή του στίχου ) ακατάληκτος ( όταν όλοι οι πόδες του στίχου είναι ισοσύλλαβοι ) . Μπορεί να είναι και :

Παροξύτονος : τονίζεται η προτελευταία συλλαβή του στίχου Προπαροξύτονος : τονίζεται η τρίτη συλλαβή από το τέλος .

Καταληκτικός στίχος : όταν ο τελευταίος πόδας του στίχου έχει λιγότερες συλλαβές ( δηλαδή καταλήγει σε υπόλοιπο )

  • Χασμωδία – συνίζηση

Όταν σε μία λέξη ( ή ανάμεσα σε 2 λέξεις ) βρίσκονται δίπλα – δίπλα 2 φωνήεντα, έχουμε χασμωδία ( δεν ακούγονται καλά στο αυτί μας )

Τα δύο αυτά φωνήεντα τα διαβάζουμε σαν ένα , σαν μία συλλαβή ( συνίζηση ) . π.χ Σε γνω / ρίζω α / πό την / κόψη

  • Ομοιοκαταληξία

Όταν το ποίημα έχει ρίμα ( ομοιοκαταληξία ) , τότε έχουμε 4 βασικά είδη ομοιοκαταληξίας

  1. 1.  Ζευγαρωτή : ( ίδια Ρίμα α και β στίχου / γ και δ )
  2. 2.  πλεχτή : ( ίδια Ρίμα α και γ / β και δ )
  3. 3.  σταυρωτή : ( ίδια Ρίμα α και δ / β και γ )
  4. 4.  Μικτή : διάφοροι συνδυασμοί .

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3320

Δεκ 08 2014

«Πάνω σ’ένα ξένο στίχο» του Γ. Σεφέρη – Ανάλυση

«Πάνω σ’ ένα ξένο στίχο»

1. Να εξηγήσετε τον τίτλο του ποιήματος

Η αφόρμηση, η έμπνευση του ποιητή στο συγκεκριμένο ποίημα γίνεται με τον ξένο στίχο του Ιωακείμ Ντι Μπελαί «Ευτυχισμένος όποιος σαν τον Οδυσσέα έκανε το ωραίο ταξίδι». Ο τίτλος παραπέμπει στο ποιητικό αυτό δάνειο.

2. Να επισημάνετε την προϋπόθεση που θέτει ο ποιητής για την αποδοχή και προβολή της θέσης που εκφράζει ο ξένος στίχος

Το ποίημα ανοίγει με κάτι σα μακαρισμό «Ευτυχισμένος όποιος έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα…». Ωστόσο ο ποιητής θέτει μια προϋπόθεση για την πραγμάτωση αυτής της ευτυχίας. Επαναλαμβάνει μάλιστα το επίθετο «ευτυχισμένος» για να δώσει έμφαση σ’ αυτή την προϋπόθεση, που περιέχεται στην υποθετική πρόταση «αν στο ξεκίνημα ένιωθε γερή την αρματωσιά μιας αγάπης. Προϋπόθεση λοιπόν για την κατάκτηση της ευτυχίας είναι η αγάπη.

3. Να επισημάνετε τα γνωρίσματα που προσδιορίζουν την αγάπη και να σχολιάσετε το σημασιολογικό τους περιεχόμενο

Ο Σεφέρης πουθενά μέσα στο ποίημα δε μας αποκαλύπτει ποια είναι αυτή η αγάπη, που τη θέτει ως προϋπόθεση για την κατάκτηση της ευτυχίας μέσα από το ταξίδι. Δίνει όμως στους επόμενους στίχους τα χαρακτηριστικά της: είναι λοιπόν η αγάπη που απλώνεται σαν «αρματωσιά», που «βουίζει σαν το αίμα στις φλέβες «με ακατέλυτο ρυθμό, ακατανίκητη σα μουσική και παντοτινή» και «σαν το βουερό αχό της θάλασσας». Η αγάπη λοιπόν προσδιορίζεται από την τριπλή και δυναμική ανταπόκριση των αισθήσεων: της αφής, της όρασης και ακοής, των κύριων διαύλων διοχέτευσης μηνυμάτων από τον έξω κόσμο. Ο ποιητής λοιπόν θέλει να νιώθει ο άνθρωπος με όλες του τις αισθήσεις, με όλη του τη δύναμη την αγάπη αυτή. Τα χαρακτηριστικά της αγάπης αισθητοποιούνται με μεταφορές και παρομοιώσεις. Ο Σεφέρης αρέσκεται στην πλαστική απεικόνιση του αφηρημένου. Χαρακτηριστικό είναι ότι κλείνει την πρώτη στροφή με μια παρομοίωση καθαρά βιολογική: Η ένταση και το άπλωμα της αγάπης μέσα στο κορμί είναι σαν την ένταση και το άπλωμα του αίματος στις φλέβες. Πρώτο χαρακτηριστικό λοιπόν της αγάπης είναι η ένταση και το άπλωμά της σε όλο το κορμί, η κυριαρχία της στον άνθρωπο. Δεύτερο χαρακτηριστικό της είναι ο ακατέλυτος ρυθμός: η αγάπη είναι στέρεη, άφθαρτη, ανθεκτική. Είναι ακόμα ακατανίκητη σαν τη μουσική: αξεπέραστη και ακατάβλητη. Είναι ακόμα παντοτινή «γιατί γεννήθηκε όταν γεννηθήκαμε και σαν πεθαίνουμε αν πεθαίνει δεν το ξέρουμε ούτε εμείς ούτε άλλος κανείς».

4. Να επισημάνετε και να ερμηνεύσετε τον τρόπο και το λόγο της επικοινωνίας του ποιητή με το θείο καθώς και την ποιητική λειτουργικότητά της.

Ο ποιητής επικοινωνεί με το θεό όπως ένας απλός πιστός. Αισθάνεται αδύναμος να εκφράσει από μόνος του το νόημα της αγάπης αυτής και καταφεύγει στη συνδρομή του θεού. Η επίκληση αυτή ωστόσο, σε συνδυασμό με τον ήρωα του ποιήματος, τον Οδυσσέα, οδηγεί σε παραλληλισμό της επίκλησης αυτής με την επίκληση του Ομήρου στη Μούσα «άνδρα μοι έννεπε Μουσα..» Ο ποιητής ζητά τη θεϊκή έμπνευση που χρειάζεται για την ποιητική δημιουργία.

Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ότι η επίκληση στο θείο λειτουργεί και ως μέσο ποιητικής τεχνικής, ως ποιητικό εύρημα: αμέσως μετά, ως ανταπόκριση στο αίτημα αυτό για βοήθεια, θα παρουσιαστεί το όραμα του Οδυσσέα, για να βοηθήσει τον ποιητή στην έκφραση αυτής της αγάπης.

5. Ποια είναι τα αισθήματα του ποιητή στην τρίτη στροφή και από τι προκαλούνται; Τι αποτέλεσμα έχουν;

Η τρίτη στροφή είναι αποκαλυπτική της ψυχικής κατάστασης του ποιητή την ώρα της σύνθεσης του ποιήματος. Αισθάνεται απέραντη μοναξιά, που προκαλείται από τον τόπο όπου βρίσκεται: στην ξενιτιά. Η απολυτότητα της μοναξιάς του εκφράζεται με την πλαστικότητα της εικόνας «κάθομαι τριγυρισμένος από την ξενιτιά» καθώς και με την παρομοίωση «σαν τον αχό της θάλασσας που έσμιξε με το ανεξήγητο δρολάπι» Τον ποιητή τον έχει κυκλώσει η μοναξιά και του στερεί τη διέξοδο, ενώ το εξωτερικό σκηνικό των εμποδίων (αχός της θάλασσας, δρολάπι) αντιβουίζει στην ψυχή του και του εντείνει τη νοσταλγία. Ταυτόχρονα η θαλασσινή εικόνα προετοιμάζει για την εμφάνιση του Οδυσσέα.

Η μοναξιά και η νοσταλγία που αισθάνεται ο ποιητής για την πατρίδα είναι τα στοιχεία που κινούν την έμπνευσή του, που προκαλούν το ταξίδι του αυτό στη μνήμη, σ’ αυτή τη γεωγραφική και χρονική περιπέτεια, όπως αναπτύσσεται παρακάτω.

6. Η εικόνα που μας έχει δώσει ο μύθος για τον Οδυσσέα είναι διαφορετική από αυτή που προβάλλει ο ποιητής στους στίχους 7-10. Να δώσετε τα κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα α) του ομηρικού Οδυσσέα και β) του σεφερικού Οδυσσέα, με τα οποία δίνει ο ποιητής ρεαλιστικά τις ανθρώπινες διαστάσεις του ήρωα.

Ο Οδυσσέας του Σεφέρη διατηρεί πολλά από τα χαρακτηριστικά του Ομηρικού Οδυσσέα: η πάλη με τη θάλασσα «κοκκινιμένα μάτια από του κυμάτου την αρμύρα», αλλά και νοσταλγία, αγάπη για την πατρίδα «κι από το μεστωμένο πόθο να ξαναδεί τον καπνό που βγαίνει από τη ζεστασιά του σπιτιού και από το σκυλί που γέρασε προσμένοντας στη θύρα». Αναφέρεται ακόμα η πάλη του με «τον υπεράνθρωπο Κύκλωπα που βλέπει μ’ ένα μάτι» με «τις Σειρήνες που σαν τις ακούσεις ξεχνάς», με τη «Σκύλλα και τη Χάρυβδη». Τα μοτίβα αυτά παραπέμπουν στην εικόνα του Οδυσσέα, όπως διαμορφώθηκε από τον Όμηρο. Ωστόσο είναι φανερή εδώ η προσπάθεια του Σεφέρη να απομυθοποιήσει τον Οδυσσέα και να δείξει την ανθρώπινη πλευρά του, μια προσπάθεια που είναι φανερή στους στίχους «τόσα περίπλοκα τέρατα, που δε μας αφήνουν να στοχαστουμε, πως ήταν κι αυτός ένας άνθρωπος που πάλεψε μέσα στον κόσμο, με την ψυχή και με το σώμα». Τον Σεφέρη εδώ δεν τον ενδιαφέρει ο ήρωας Οδυσσέας, αλλά ο άνθρωπος Οδυσσέας, που παρά την απομυθοποίησή του, διατηρεί την ιδιαιτερότητά του και τη μεγαλοσυνη του «Είναι ο μεγάλος Οδυσσέας· εκείνος που είπε να γίνει το ξυλινο άλογο και οι Αχαιοί κερδίσανε την Τροία.» Η εξωτερική του όμως εικόνα διαφοροποιείται για να ταυτιστεί με τις μορφές των γέρων ναυτικών, που έχουν χαραχτεί στη μνήμη του Σεφέρη «σαν κάτι γέρους θαλασσινους». Έτσι ενώ το ομηρικό ιδανικό ήθελε τους ήρωες – και τον Οδυσσέα- όμορφους, γοητευτικους, δυνατους, γεροδεμένους και έβαζε την Αθηνά να σβήνει τα σημάδια της ταλαιπωρίας από το σώμα του Οδυσσέα, ο Σεφέρης θέλοντας να τονίσει την ανθρώπινη πλευρά του Οδυσσέα, επιλέγει και παρουσιάζει ακριβώς αυτά τα σημάδια: κοκκινισμένα από την αλμυρα μάτια, ασπρισμένα γένια, ροζιασμένη παλάμη, δέρμα δουλεμένο από το ξεροβόρι, την κάψα κι από τα χιόνια. Και αυτό γιατί μόνο με αυτή την ανθρώπινη μορφή μπορούσε να τον αισθανθεί οικείο και να επικαλεστεί τη βοήθειά του.

7. Στην παρουσίαση του Οδυσσέα ποιο πολιτισμικό στοιχείο του Ελληνισμού τονίζεται και πώς;

Το στοιχείο που θέλει να τονίσει ο ποιητής είναι η ενότητα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, και ιδιαίτερα η ενότητα και συνέχεια της ελληνικής γλώσσας.

8. Να εξηγήσετε το ρόλο που έχουν στο μύθο του Οδυσσέα οι μορφές: Κύκλωπας, Σειρήνες, Σκύλλα και Χάρυβδη και να τις αποσυμβολοποιήσετε.

Όλες αυτές οι μορφές είναι τα εμπόδια που συνάντησε στο δρόμο του- και αντιμετώπισε με επιτυχία- ο Ομηρικός Οδυσσέας. Είναι γνωστό ότι ο υπεράνθρωπος Κυκλωπας υποδηλώνει τη μεγάλη σωματική δυναμη. Οι Σειρήνες τους πειρασμους που πλανευουν την ανθρώπινη ψυχή. Η Σκυλλα και η Χάρυβδη την ανθρώπινη μοίρα. Ο Οδυσσέας με το άπλωμα του χεριου του είναι σα να θέλει να διώξει όλα αυτά τα περίπλοκα τέρατα, που δε μας αφήνουν να δουμε πίσω από την ηρωική την ανθρώπινη μορφή του. Ένας στόχος λοιπόν του ποιητή με την παρουσίαση αυτών των εμποδίων είναι η απομυθοποίηση του ήρωα Οδυσσέα. Πέρα όμως από αυτό στις μορφές αυτές υπονοουνται και πραγματικά εμπόδια, που αναφέρονται όχι πλέον στη μυθική πραγματικότητα, αλλά στο παρόν του ποιητή. Εμπόδια που λειτουργουν και σε προσωπικό επίπεδο, αλλά και σε συλλογικό, αφου η χρήση α’ πληθυντικου προσώπου «δε μας αφήνουν», μας υπαγορευει να προσανατολιστουμε και στην κατευθυνση αυτή. Πρόκειται λοιπόν για εμπόδια που δεν επιτρέπουν στον ποιητή να κατακτήσει τη «δική του Τροία», το δικό του στόχο, που δεν μπορεί να είναι άλλος από την τελειοποίηση της τέχνης του. Αλλά πρόκειται επίσης και για εμπόδια (ιδεολογίες, δυτικές επιδράσεις, λογιοτατισμός) που θολώνουν τον ορίζοντα για μια επιστροφή στη γνήσια παράδοση της φυλής, που φαίνεται να είναι το ζητούμενο, η Τροία του Ελληνισμού.

9. Να σχολιάσετε τη χρήση α’ πληθυντικού προσώπου στους στίχους «Στέκεται μεγάλος……………….. πάλεψε μέσα στον κόσμο, με την ψυχή και με το σώμα. Να σημειώσετε και να προσπαθήσετε να εξηγήσετε τα άλλα ρηματικά πρόσωπα που χρησιμοποιούνται στο ποίημα.

Ο Σεφέρης εναλλάσσει διαρκώς σ’ όλο το ποίημα τα ρηματικά πρόσωπα. Ετσι συναντάμε: α ενικό, β ενικό, γ ενικό και α πληθυντικό πρόσωπο. Οι εναλλαγές αυτές δε γίνονται κατά τυχαίο τρόπο, αλλά εξυπηρετούν ποιητικές σκοπιμότητες. Έτσι η λειτουργία του γ’ ενικού προσώπου είναι αφηγηματική, χρησιμοποιείται στα σημεία της αφήγησης (κυρίως για την παρουσίαση του Οδυσσέα). Το πρώτο ενικό πρόσωπο υποδηλώνει την ατομικότητα του ποιητή, τις προσωπικές του σκέψεις, επιδιώξεις, αδιέξοδα, ερωτηματικά. Συχνά όμως περνά στο α’ πληθυντικό πρόσωπο, αφού δεν ξεχνά το σύνολο στο οποίο ανήκει. Με το πέρασμα από το Εγώ στο Εμείς εκφράζει ένα συλλογικό αίσθημα, συμπεριλαμβάνοντας στην προσπάθειές του όλο τον Ελληνισμό. Στη 10 στροφή ο λόγος με την αμεσότητα του β προσώπου γίνεται οικείος και ζεστός και άμεσος.

10.Με ποια πρόσωπα παραβάλλει ο ποιητής τον Οδυσσέα; Από πού αντλεί ο ποιητής τις εικόνες αυτές; Ποιος είναι ο στόχος της παραβολής;

Ο ποιητής, μετά την απομυθοποίηση που συντελέστηκε στους προηγούμενους στίχους, νιώθει πολύ οικείο το πρόσωπο του Οδυσσέα. Τόσο που η μορφή του και ο τρόπος που μιλά, με γαλήνη και ταπεινοφροσύνη του θυμίζει πατρική φιγούρα ή μορφές γέρων θαλασσινών. Τις εικόνες στο σημείο αυτό τις αντλεί από τις παιδικές του μνήμες από την ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Σμύρνη και είναι φανερός ο συναισθηματισμός του που εκδηλώνεται εδώ σα γλυκιά νοσταλγία. Πρόθεσή του είναι και εδώ είναι να τονίσει την πολιτιστική συνέχεια του Ελληνισμού. Μίλησε προηγουμένως για την ενότητα της Ελληνικής γλώσσας. Τώρα συνδέει την ομηρική παράδοση, με άλλες αστείρευτες πηγές ανανέωσης για τον Ελληνικό πολιτισμό, την κρητική λογοτεχνία και τη λαϊκή παράδοση, που αντιπροσωπεύονται εδώ από τον Ερωτόκριτο και τους γέροντες ναυτικούς αντίστοιχα.

  1. Να γίνει συσχετισμός του ποιητή με τον Οδυσσέα

Τα παράλληλα στοιχεία στη ζωή και στη μοίρα του ποιητή με τον Οδυσσέα παρουσιάζονται στις στροφές όπου γίνεται λόγος για το περιεχόμενο της ομιλίας του Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας λοιπόν μιλά – και είναι σα να μιλά και για τον ποιητή, αφού οι εμπειρίες και τα βιώματά τους είναι κοινά- για τον πόνο του ξενιτεμού και τη νοσταλγία, όπως πλαστικά παρουσιάζεται στη μεταφορά «να νιώθεις τα πανιά του καραβιού σου φουσκωμένα από τη θύμηση και την ψυχή σου να γίνεται τιμόνι», για τη σκληρή μοναξιά και την αδυναμία του ανθρώπου να ορίσει τη μοίρα του, που αισθητοποιείται από την παρομοίωση «σαν τ’ άχερο στ’ αλώνι», για το θάνατο και την απώλεια των συντρόφων, για την ανάγκη επικοινωνίας με τους νεκρούς. Η μοίρα και των δύο σημαδεύεται από τη νοσταλγία για τη χαμένη πατρίδα (Οδυσσέας – Ιθάκη, Σεφέρης – Ιωνία), και από τον πόνο για τον ξεριζωμό και την προσφυγιά, για την απώλεια αγαπημένων προσώπων.

12.Να σχολιάσετε το νόημα του στίχου «Και πόσο παράξενα αντρειεύσαι μιλώντας με τους πεθαμένους, όταν δε φτάνουν πια οι ζωντανοί που σου απομέναν»

Ο Οδυσσέας καταφεύγει στη «νεκυιομαντεία» ή νεκρομαντεία, για να αντλήσει δύναμη για τη συνέχιση του ταξιδιού του. Στον τρόπο αυτό καταφεύγει και ο Σεφέρης, μέσω της τέχνης του, που δημιουργεί σύνδεσμο ανάμεσα στους νεκρούς και τους ζωντανούς. Τη δύναμη αυτή την αντλεί εδώ ο ποιητής με τη συνομιλία του με το «νεκρό» Οδυσσέα. Συχνά στην ποίησή του ο Σεφέρης καταφεύγει στη νεκρομαντεία από την ανάγκη να επικοινωνήσει με δασκάλους, με γέροντες, με όσους κάποτε ζήσαν σε χρόνους μακρινούς ή κοντινούς και να ζητήσει βοήθεια από αυτούς για να προχωρήσει.

13.Να σχολιάσετε το περιεχόμενο της τελευταίας στροφής.

Ο λόγος του Οδυσσέα συνεχίζεται, όπως δηλώνουν τα αποσιωπητικά. Ο ποιητής όμως δεν προχωρά στην αφήγησή του. Έχει ήδη πετύχει το στόχο του. Έχει αντλήσει τη δύναμη που χρειαζόταν για να προχωρήσει. Τα χέρια του Οδυσσέα, «που ξέραν να δοκιμάσουν αν είναι καλά σκαλισμένη στην πλώρη η γοργόνα» (στοιχείο που μας παραπέμπει στον νεοελληνικό λαϊκό πολιτισμό), του χαρίζουν «την ακύμαντη γαλάζια θάλασσα». Ο Οδυσσέας «αρμηνεύει» τον ποιητή, του δείχνει το δρόμο για να φτάσει στο «ακύμαντο» λιμάνι που προσδοκεί. Και ο δρόμος αυτός, παρά τις δυσκολίες (μέσα στην καρδιά του χειμώνα) θα οδηγήσει και τον ποιητή σε προσωπικό επίπεδο και τον Ελληνισμό, σε συλλογικό, στην ανανέωση και στην επιτυχία των στόχων του. Και όπως φάνηκε από πολλά άλλα σημεία, και εδώ, από την σύζευξη της αρχαίας ελληνικής παράδοσης (Οδυσσέας) με τη νέα ελληνική (γοργόνα), ο μοναδικός δρόμος «για την ακύμαντη γαλάζια θάλασσα» είναι η ταύτιση με τη διαχρονική πνευματική παράδοση της φυλής.

14.Γιατί αναζητά ο ποιητής βοήθεια από τον Οδυσσέα; Τι τον βοηθά ο Οδυσσέας να εκφράσει α) σε προσωπικό επίπεδο (εγώ) β) σε συλλογικό επίπεδο (εμείς)

Στο ποίημα «πάνω σ’ ένα ξένο στίχο» ο Σεφέρης που βρίσκεται μακριά από την πατρίδα, αισθάνεται ως άνθρωπος πρώτα μοναξιά και νοσταλγία, ενώ βλέπει τη ζωή στο σύνολό της σαν Οδύσσεια μέσα σε κινδύνους και ερημώσεις. Δε μένει όμως σ’ αυτό το αρχικό συναίσθημα, αλλά προχωρά περισσότερο. Από το προσωπικό περνά στο συλλογικό επίπεδο και βλέπει τα προβλήματα που ταλαιπωρούν τη χώρα του και ονειρεύεται την ανανέωση του Ελληνισμού. Σ’ αυτή του την προσπάθεια παίρνει ως καθοδηγητή στο ταξίδι του τον Οδυσσέα, ένα ταξίδι προς την αυτογνωσία και προς την επίτευξη της προσωπικής ποιητικής του έκφρασης – σε προσωπικό επίπεδο. Στο πρόσωπο του Οδυσσέα ο Σεφέρης βλέπει την ενότητα και τη συνέχεια της πολιτιστικής μας παράδοσης – αφού συγχωνεύονται στο πρόσωπό του η αρχαιότητα, η ελληνιστική εποχή με το Μεγαλέξανδρο και τη γοργόνα, η κρητική λογοτεχνία με τον Ερωτόκριτο και η λαϊκή παράδοση-. Και μέσα στην ενότητα αυτή βλέπει τη λύση των καλλιτεχνικών του αναζητήσεων. Και επειδή το «Εγώ» του ποιητή διαδέχεται σε τέτοια θέματα το «Εμείς», η συλλογική ψυχή, το συλλογικό αίσθημα, ο Σεφέρης γίνεται καθοδηγητής για την επιστροφή όλων μας σε μια πατρίδα, που την ανανεωτική της φυσιογνωμία θα την έχει βρει μέσα στην ενότητα της πολιτιστικής της παράδοσης.

15. Ποια είναι τελικά η αγάπη στην οποία αναφέρεται ο Σεφέρης στην αρχή του ποιήματος.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, η αγάπη για την οποία μίλησε στην αρχή, δεν είναι απλά η νοσταλγία του ξενιτεμένου για τον τόπο του. Είναι ο δεσμός με την πατρίδα και ο πόνος για τη συρρίκνωσή της και η αγωνία για την τύχη της – αλλά και προσδοκία για την ανανέωση ολόκληρου του Ελληνισμού.

Πηγή : https://www.scribd.com/doc/45054316/%CE%93%CE%99%CE%A9%CE%A1%CE%93%CE%9F%CE%A3-%CE%A3%CE%95%CE%A6%CE%95%CE%A1%CE%97%CE%A3-%CE%95%CE%BB%CE%AD%CE%BD%CE%B7

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3292

Δεκ 08 2014

«Ελένη» του Γ. Σεφέρη – Ανάλυση

Γιώργος Σεφέρης

«Ελένη»

1. Ποια είναι η τεχνοτροπία του ποιήματος; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

Η Ελένη αποτελεί ένα από τα ωριμότερα δείγματα της σεφερικής μυθικής μεθόδου. Η μυθική τεχνική είναι ένα ποιητικό τέχνασμα που επιτρέπει να γίνεται το παρελθόν παρόν του ποιητή ή του ποιήματος. Έτσι ο ιστορικός χρόνος αποφορτίζεται από τις υποκειμενικές και κοινωνικές συμβάσεις και επιτρέπει να γίνεται παραλληλισμός και ταύτιση του παρελθόντος με το παρόν, πράγμα που οδηγεί τη σκέψη να ανάγεται από το ειδικό στο γενικό, το παγκόσμιο και το διαχρονικό (διατηρώντας όμως τη συγκίνηση από το συγκεκριμένο μύθο). Στο συγκεκριμένο ποίημα χρησιμοποιείται μια παραλλαγή του μύθου της Ελένης, που βοηθά τον ποιητή να εκφράσει την αγωνία του για τον παραλογισμό των θεών και των ανθρώπων που οδηγούνται στον πόλεμο από μια ασήμαντη, ανύπαρκτη αιτία, για το ανώφελο, το μάταιο των θυσιών.

2. Πετυχαίνει, κατά τη γνώμη σας ο ποιητής να εναρμονίσει το μύθο με την πραγματικότητα στο ποίημα; Αν ναι, με ποιο τρόπο; Σε ποιους στίχους διακρίνεται ευκρινέστερα ο ίδιος ο ποιητής;

Ο ποιητής πετυχαίνει να εναρμονίσει το μύθο με την πραγματικότητα στο ποίημα. Σ’ αυτό τον διευκολύνει ο ίδιος ο μύθος, στην παραλλαγή που επέλεξε να υιοθετήσει, με τις πολλούς παραλληλισμούς που επιτρέπει με το παρόν του ποιητή. Κατ’ αρχήν ο τόπος του μύθου ταυτίζεται με τον τόπο του παρόντος του ποιητή. Έπειτα ο ποιητής φροντίζει να θυμίζει σ’ όλη την έκταση του ποιήματος την παρουσία του, κάνοντας ευδιάκριτη τη δική του φωνή πίσω από τη φωνή του Τεύκρου. Μέσα από το προσωπείο του Τεύκρου ο Σεφέρης ψηλαφεί την κατάσταση και εκθέτει περασμένα γεγονότα για να κάνει νύξη του παρόντος από όπου και ξεκινάει η έμπνευσή του. Μ’ αυτόν τον τρόπο η σύγχρονη πραγματικότητα υποβάλλεται διαρκώς πίσω από τη μυθική πραγματικότητα, για να την υπερκεράσει στο τέλος του ποιήματος, όπου ο ποιητής μας ανάγει ευκρινέστερα από το ειδικό στο γενικό, καθιστώντας ευδιάκριτο το συμβολισμό του. Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο εξάλλου «Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες» μας επιστρέφει σε κάθε στροφή στο παρόν του ποιητή.

Και η δομή ακόμη του ποιήματος υποβοηθά την ταύτιση του παρόντος με το παρελθόν. Ο ποιητής ξεκινά από το παρόν, από μια νύχτα αγρύπνιας στις Πλάτρες, περνά στο μύθο, αφήνοντας τον Τεύκρο να συγχωνεύσει τη φωνή του στη δική του και ξαναγυρνά, σε σχήμα κύκλου, στο παρόν, αφού στους τελευταίους στίχους υπερισχύει και πάλι η δική του φωνή.

Οι χρόνοι του ποιήματος είναι τρεις: του ποιητή (παρόν), του Τεύκρου (παρελθόν), των αναμνήσεων του ήρωα που αποτελούν δύο βαθύτερα επίπεδα του παρελθόντος (ο χρόνος συνάντησης με την Ελένη και ο χρόνος του πολέμου). Υπολανθάνει όμως και ένας τέταρτος χρόνος: ο ενοποιημένος χρόνος του Τεύκρου και του ποιητή. Αυτή η κίνηση μέσα στο χρόνο πραγματώνει την ταύτιση του χθες με το σήμερα, του ήρωα με τον ποιητή.

  1. Οι μύθοι έχουν συνήθως ένα επιμύθιο, δηλαδή ένα συμπέρασμα. Ποιο είναι το επιμύθιο στο συγκεκριμένο ποίημα; Πώς μπορεί να συσχετιστεί το επιμύθιο του ποιήματος με την ιστορική πραγματικότητα της Κύπρου;

Το επιμύθιο, η πρόθεση του ποιητή και το μήνυμα που λαμβάνει ο αναγνώστης από το ποίημα είναι ότι οι πόλεμοι, οι αγώνες και οι θυσίες των ανθρώπων για ιδανικά είναι μάταια, καθώς τα ιδανικά αυτά αποδεικνύονται απατηλά και άλλες αιτίες, ανούσιες και κενές κρύβονται πίσω από τους πολέμους. Πίσω από τους πολέμους κρύβονται πάντα «καινούριες τρέλες των ανθρώπων ή των θεών».

Αυτό αποδεικνύεται και στην περίπτωση της Κύπρου. Όσο κρατούσε ο Β Παγκόσμιος πόλεμος οι Αγγλοι διακήρυσσαν ότι πολεμούν για την ελευθερία, για την ανθρωπιά, για την αυτοδιάθεση των λαών. Όμως τη χρονιά που δημοσιεύεται το ποίημα, εννέα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου, εξακολουθούν να κρατούν την Κύπρο σκλαβωμένη, ενώ οι Έλληνες είναι έτοιμοι να ξαναπολεμήσουν, τώρα κατά των Αγγλων, για τα ίδια ιδανικά. Ο ποιητής λοιπόν αναρωτιέται: για ποιο λόγο χύθηκε τόσο αίμα; Ποιο νόημα είχαν οι θυσίες; Μήπως όλα ήταν μια απάτη; Αυτοί που ήταν συμπολεμιστές μας σ’ εκείνο τον πόλεμο απαρνούνται τώρα το δίκαιο αίτημα της απελευθέρωσης της Κύπρου. Μάταια λοιπόν πολεμήσαμε για τα ιδανικά της ελευθερίας;

  1. Ποιος είναι ο ρόλος του στίχου «Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες» μέσα στο ποίημα;

Το ποίημα αρχίζει με το στίχο «Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες». Ο στίχος αυτός ακούγεται τρεις φορές. Από την άποψη αυτή αποτελεί ένα σταθερό ποιητικό μοτίβο (= κάτι που επαναλαμβάνεται με την ίδια ακριβώς μορφή). Το ποιητικό αυτό μοτίβο δεν είναι -αρχικά τουλάχιστον- αυθαίρετο. Προέρχεται από την αντικειμενική πραγματικότητα: «τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες». Ακόμα, λειτουργεί ως αρμός και έτσι επιτυγχάνονται οι θεματικές μετατοπίσεις χωρίς να εξαφανίζεται ο ειρμός του ποιήματος. Στη συνέχεια όμως ξεπερνά και το λειτουργικό ρόλο του αρμού και το αηδόνι μετουσιώνεται σε ένα είδος μούσας του ποιητή «αηδόνι ποιητάρη» σε ένα σημείο αναφοράς στο δραματικό μονόλογο του Τεύκρου. Ίσως πάλι δεν πρέπει να θεωρήσουμε την επιλογή του αηδονιού τόσο τυχαία. Το πουλί αυτό είναι το σύμβολο της μουσικής τελειότητας αλλά και του πόνου, όπως τουλάχιστον έχει περάσει στις παραδόσεις του λαού μας («δακρυσμένο πουλί») ένας χώρος που ο Σεφέρης σέβεται απόλυτα.

Ο Σεφέρης έβαλε το στίχο μέσα σε εισαγωγικά. Η λεπτομέρεια αυτή φανερώνει ότι ο στίχος δεν ανήκει στον ποιητή, αλλά αποτελεί ποιητικό δάνειο. Συγκεκριμένα ο Σεφέρης θα πρέπει να δανείστηκε το στίχο από την προφορική παράδοση της Κύπρου και να τον αξιοποίησε ποιητικά στη δική του γραφή. Προς αυτή την κατεύθυνση συνηγορεί και το γεγονός ότι ο στίχος είναι ιαμβικός 15σύλλαβος.

Εκτός από τα προαναφερόμενα γνωρίσματα, ο στίχος αυτός έχει και άλλες δύο ακόμα λειτουργίες μέσα στη συνολική ποιητική γραφή:

  • Καθορίζει πρώτα τον ποιητικό χώρο μέσα στον οποίο θα αναπτυχθεί η ποιητική δράση (στενός ποιητικός χώρος: οι Πλάτρες – ευρύτερος ποιητικός χώρος: η Κύπρος)
  • Παράλληλα υποδηλώνει μια κατάσταση «αγρύπνιας». Ο Τεύκρος δηλαδή (καλύτερα: ο άνθρωπος και ο ποιητής Σεφέρης), που βρίσκεται εξόριστος στην Κύπρο, ταλαιπωρημένος από την προσωπική αλλά και την καθολικότερη ανθρώπινη περιπέτεια, συμβολίζει την όρθια, την άγρυπνη και αφυπνισμένη ποιητική συνείδηση. Ξέροντας δηλαδή την πικρή αλήθεια, ότι ένας ολόκληρος πόλεμος με χιλιάδες νεκρούς (για τον Τεύκρο ο Τρωικός, για το Σεφέρη ο Β παγκόσμιος) έγινε για ένα τίποτα, μένει άγρυπνος, σε μια κατάσταση πνευματικής και ποιητικής εγρήγορσης, και στοχάζεται πάνω στη μοίρα του ανθρώπου.

Και τα δύο αυτά στοιχεία υποβοηθούν και διευκολύνουν τη σύνδεση και το πέρασμα του ποιήματος από το μυθικό στοιχείο στο παρόν του ποιητή.

  1. «Τυφλή φωνή, που ψηλαφείς μέσα στη νυχτωμένη μνήμη βήματα και χειρονομίες…»: ποιο είναι το νόημα του στίχου;

Τα αηδόνια δεν αφήνουν τον ποιητή να κοιμηθεί μια νύχτα στις Πλάτρες. Η παρατήρηση αυτή αναφέρεται στην αντικειμενική πραγματικότητα, μια πραγματική νύχτα αγρύπνιας του ποιητή. Το αηδόνι όμως έτσι γίνεται η αιτία που κινητοποιεί την έμπνευση του ποιητή και ταυτόχρονα τη μνήμη του (και τη μνήμη του Τεύκρου). Η φωνή του αηδονιού είναι τυφλή (αφού ο ποιητής δεν το βλέπει, αλλά μόνο το ακούει), ωστόσο κινεί τη μνήμη του ποιητή και φέρνει στην επιφάνεια πρόσωπα του χτες (βήματα και χειρονομίες), που ήταν ξεχασμένα στο υποσυνείδητο, ξεθωριασμένα (νυχτωμένη μνήμη). Ακόμη εκδηλώσεις αγάπης (δε θα τολμούσα να πω φιλήματα), αν και ο ποιητής δεν τολμά να ισχυριστεί πως καταφέρνει πράγματι να τις φέρει στην επιφάνεια (αφού αυτές προϋποθέτουν ουσιαστική ανθρώπινη επαφή και ως εκ τούτου «ξημερωμένη» και όχι νυχτωμένη μνήμη.

  1. Τι νομίζετε ότι εννοεί ο ποιητής με «το πικρό τρικύμισμα της ξαγριεμένης σκλάβας»;

Το ψηλάφισμα στα ενδότερα, στις αναμνήσεις του ποιητή, φέρνει στην επιφάνεια «το τρικυμισμα της ξαγριεμένης σκλάβας», σκηνή που προέρχεται από τις πολεμικές εμπειρίες του Τευκρου – ποιητή και αποκαλυπτει την άγρια και σκληρή πλευρά του πολέμου, που αφαιρεί από τον άνθρωπο την αυτονόητη αξία του και τον μετατρέπει σε εμπόρευσιμο προϊόν, σε σκλάβο. Ίσως πίσω από την εικόνα της «ξαγριεμένης σκλάβας» να μπορουμε να διακρίνουμε την σκλαβωμένη Κυπρου, που την εποχή εκείνη εικονιζόταν ως σκλαβωμένη γυναίκα δεμένη με αλυσίδες.

  1. Γιατί υποστηρίζεται ότι ο Τεύκρος είναι μια personna (προσωπείο) του Σεφέρη;

Πίσω από τη φωνή του Τευκρου μπορεί κανείς να αναγνωρίσει τη φωνή του ανθρώπου και ποιητή Σεφέρη. Ο Σεφέρης χρησιμοποιεί τον Τευκρο ως προσωπείο για να υποβάλλει πίσω από την επικάλυψη του μυθου τα δικά του βιώματα που παρουσιάζουν πολλές αναλογίες με τα βιώματα του ήρωά του ( όπως ακριβώς πίσω από τα γεγονότα του Τρωικου πολέμου υποβάλλει τη συγχρονη τραγωδία του Β Παγκοσμίου πολέμου και τη διάψευση των ελπίδων των αγωνιστών του σκλαβωμένου νησιου). Έτσι πίσω από τα βιώματα του Τευκρου μπορουμε να ανιχνευσουμε στοιχεία από τη ζωή και συναισθήματα του ίδιου του ποιητή. Έτσι, στους στίχους 4­5 πίσω από τη φωνή του ξενιτεμένου Τευκρου διακρίνουμε τη νοσταλγία και το βαθυ πόνο του ίδιου του ποιητή για την πατρίδα του (τη Σμυρνη), που ξέρει ότι την έχασε παντοτινά (στα χωρισμένα σώματα και στις ψυχές/ αυτών που ξέρουν πως δε θα γυρίσουν). Στους στίχους 11-12 πίσω από τις περιπλανήσεις του Τευκρου (Τροία, Αίγυπτος, Κυπρος) μπορεί να ακουσει κανείς το Σεφέρη να μιλά για τις δικές του περιπέτειες και περιπλανήσεις. Οι τρέλες των ανθρώπων και των θεών για τις οποίες μιλά ο Τευκρος (τρωικός πόλεμος), έχουν το τραγικό τους αντίστοιχο και στη ζωή του ποιητή (μικρασιατική καταστροφή, Β Παγκόσμιος πόλεμος). Η επιπλέον αντιστοίχιση δεν έχει νόημα, αφου σ’ όλο το ποίημα ο ποιητής υποβάλλει τις δικές του εμπειρίες και σκέψεις για τη συγχρονη πραγματικότητα μέσα από φωνή και τις εμπειρίες του Τευκρου.

  1. Γιατί το φεγγάρι παρομοιάζεται με την Αφροδίτη στο στίχο 17;

Η Αφροδίτη, συμφωνα με το μυθο της γέννησής της, αναδυθηκε από τον αφρό της θάλασσας και τα κυματα την έφεραν στην Πάφο της Κυπρου. Έτσι και το φεγγάρι ανατέλλει στη θάλασσα σαν την Αναδυόμενη Αφροδίτη. Πέρα όμως από την εξωτερική αυτή αναλογία, το φεγγάρι εδώ, όπως και η Αφροδίτη έχουν βαθυτερη σχέση με την Ελένη και με όλο το συμβολισμό του ποιήματος, φαίνεται να αισθητοποιουν την απάτη και την παραποίηση της αλήθειας. (Η Αφροδίτη, εκτός από την ομορφιά, ιδιότητα που ανακαλεί την ομορφιά της Ελένης, συμβολίζει και την απάτη, το δόλο). Το φως του φεγγαριού εδώ δίνει μια ψεύτικη εικόνα της πραγματικότητας, γιατί μέσα στο μισόφωτο και στις σκιές παραποιεί τα χρώματα, τα σχήματα και τους όγκους και παραπλανά. Το ίδιο νόημα, της παραπλάνησης και της απάτης έχει και η εικόνα της επισκίασης των αστερισμών (του Τοξότη και του Σκορπιού) από το φεγγάρι. (Στο Σεφέρη οι αστερισμοί αποτελούν ένα ευανάγνωστο αλφαβητάρι, που βοηθούν στον προσανατολισμό. Το φεγγάρι λοιπόν εδώ, που κρύβει τους αστερισμούς, αποπροσανατολίζει και εξαπατά. ) Το φεγγάρι λοιπόν παραποιεί την αληθινή όψη των πραγμάτων και κάνει τον Τεύκρο να αναρωτηθεί πού βρίσκεται η αλήθεια, ποια είναι η πραγματικότητα, και του θυμίζει συνειρμικά την προσωπική του ιστορία. Έτσι μας εισάγει ο ποιητής στο θέμα του δόλου και της απάτης που θα αναπτυχθεί στη συνέχεια.

  1. Η λέξη «αλήθεια» συναντάται έξι φορές στο ποίημα. Τι θέλει άραγε να δείξει με αυτή την επανάληψη ο ποιητής;

Ο ποιητής (όπως και ο Τεύκρος του μύθου) βλέπει την απατηλή όψη της πραγματικότητας. Τα ιδανικά για τα οποία πολέμησαν οι Έλληνες, οι θυσίες, όλα φαντάζουν μάταια μπροστά στην αποκάλυψη της εξαπάτησης και του δόλου. Αυτό επιφέρει σύγχυση στην ψυχή του, συναισθηματική κατάσταση που τον οδηγεί στο εναγώνιο ερώτημα «Πού είναι η αλήθεια»; Η λέξη αυτή επανέρχεται ξανά 2 φορές στα χείλη της Ελένης που αποκαλύπτει το δόλο των θεών και την εξαπάτηση των Αχαιών. Και άλλες τρεις φορές συναντάται στους καταληκτικούς στίχους, που δηλώνουν την αμφιβολία του ποιητή για τη διαφοροποίηση της κατάστασης στο μέλλον. Από όλα αυτά φαίνεται ότι η εμμονή του ποιητή στη λέξη υπαγορεύεται από την κεντρική της θέση στο μήνυμα που θέλει να μεταδώσει ο ποιητής. Το ποίημα ξεκινά ακριβώς από αυτό το εναγώνιο ερώτημα του ποιητή για την ύπαρξη της αλήθεις (που μένει αναπάντητο, όπως όλα τα μεγάλα ερωτήματα που θέτει ο άνθρωπος)

  1. Πώς νιώθει ο Τεύκρος όταν συνειδητοποιεί ότι τόσο αυτός όσο και οι συμπολεμιστές του στην Τροία έπεσαν θύματα μιας απάτης που είχε σκηνοθετηθεί τέλεια από τους θεούς;

Η αντίδραση του Τεύκρου στην αποκάλυψη της αλήθειας από την Ελένη κυμαίνεται από την υποταγή στη μοίρα «Έτσι το θέλαν οι θεοί» ως την αμφισβήτηση του θείου «Τι ναι θεός; τι μη θεός; και τι τ’ ανάμεσό τους;» Αρχικά δοκιμάζει έκπληξη από την αποκάλυψη, κάτι που φαίνεται από το στίχο » -ποιος θα τόλεγε-» και από τις κινήσεις του και τις προσπάθειές του να επιβεβαιώσει την παρουσία της «την άγγιξα, μου μίλησε». Η αρχική αυτή έκπληξη όμως γρήγορα μεταβάλλεται σε αγανάκτηση και οργή, καθώς αναλογίζεται όλα τα μάταια χρόνια του πολέμου, τις απώλειες των συμπολεμιστών, όλα τα θύματα του πολέμου. Και η πληγή γίνεται βαθύτερη όταν σκέφτεται τον αδερφό του και την αυτοκτονία του, που στάθηκε και η αιτία του εκπατρισμού του και της άδικης μοίρας του. Όλα αυτά τελικά τον οδηγούν στην αμφισβήτηση του θείου. Και είναι φυσικό, αφού οι θεοί όχι μόνο δεν αποτρέπουν τον παραλογισμό των ανθρώπων αποδίδοντας δικαιοσύνη, αλλά είναι οι ίδιοι υπεύθυνοι για το δόλο και την απάτη.

  1. Ποια επίθετα αποδίδει ο ποιητής στο αηδόνι; Ποια η σημασία τους;

Ο ποιητής δίνει στο αηδόνι κατά την ανάπτυξη του ποιήματος διάφορους χαρακτηρισμούς:

στίχος 2 : αηδόνι ντροπαλό. Ο χαρακτηρισμός δικαιολογείται από τη συνήθεια του αηδονιού να κελαηδά κρυμένο στις φυλλωσιές των δέντρων «μες στον ανασασμό των φύλλων»

στίχος 6: τυφλή φωνή: τυφλή, αφού ο ποιητής δε μπορεί να το δει, παρά μόνο να το ακούσει.

στίχος 23: αηδόνι ποιητάρη: Εδώ αρχίζει να διαφαίνεται ότι ο ποιητής βλέπει στο αηδόνι τη μούσα του, την έμπνευσή του. Το παραβάλλει με τους ποιητάρηδες, τους λαϊκούς τραγουδιστές της Κύπρου.

στίχος 54: δακρυσμένο πουλί: Ο χαρακτηρισμός υπάρχει ήδη στην Ελένη του Ευριπίδη και από κει τη δανείζεται ο ποιητής (δακρυόεσσα). Μπορούμε να προσθέσουμε ωστόσο ότι το αηδόνι, από την ποιητική παράδοση, που αντιμετωπίζει με σεβασμό ο Σεφέρης, θεωρείται ως ο τραγουδιστής του πόνου. Εξάλλου, ο Τεύκρος -ποιητής εδώ, μετά την εξιστόρηση των τραγικών αναμνήσεών του από τον πόλεμο, μόνο μια τέτοια θρηνητική διάθεση θα μπορούσε να έχει εδώ.

  1. Σύμφωνα με το ποίημα, πώς οι εξω-ανθρώπινοι παράγοντες μπορούν να καθορίσουν τη μοίρα των ανθρώπων; Ποια περιθώρια ελεύθερης βούλησης υπάρχουν στο ποίημα;

Οι τραγικές περιπέτειες των ανθρώπων μέσα στο ποίημα φαίνεται να αποδίδονται σε εξω-ανθρώπινους παράγοντες, στη μοίρα, στη θέληση των θεών. Οι άνθρωποι εξαπατημένοι, μέσα στην τραγική άγνοιά τους, γίνονται πιόνια τους, και θυσιάζονται για στόχους και ιδανικά που αποδεικνύονται μάταια και απατηλά, «ένα πουκάμισο αδειανό, μια Ελένη». Η αναφορά στους εξωανθρώπινους παράγοντες μπορεί να επισημανθεί στους στίχους 12 «καινούριες τρέλες των ανθρώπων ή των θεών», 39 «έτσι το θέλαν οι θεοί», 59 «τον παλιό δόλο των θεών». Ωστόσο ο Σεφέρης αφήνει μεγάλα περιθώρια και στην ανθρώπινη βούληση. Το μερίδιο της ανθρώπινης ευθύνης είναι ικανό σε ποσότητα ώστε να γεννά προβληματισμούς «τ’ είναι θεός; τι μη θεός;». Αλλωστε και η ίδια η μοίρα είναι το μερίδιο, το «μοιράδι» που έχει ο καθένας στη ζωή και αυτό διαμορφώνεται όχι μόνο από εξωανθρώπινες δυνάμεις αλλά και από τις ίδιες τις πράξεις «Ήμουν κι εγώ στον πόλεμο τοξότης/ το ριζικό μου ενός ανθρώπου που ξαστόχησε» (στίχοι όπου διαφαίνεται η προσωπική ευθύνη του ανθρώπου, που καθορίζει τη μοίρα του). Οι στίχοι όμως όπου είναι πιο ευδιάκριτα τα περιθώρια της ανθρώπινης βουλησης είναι οι 58-59 » αν είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι δε θα ξαναπιάσουν /τον παλιό δόλο των θεών». Είναι φανερό εδώ ότι ο ποιητής εξαρτά το μέλλον από τους ανθρώπους και τη βουλησή τους. Εξάλλου στο στίχο 12 μίλησε για «καινουριες τρέλες» όχι μόνο των θεών, αλλά και των ανθρώπων. Η σεφερική μυθολογία θέλει τον άνθρωπο φερόμενο μεν, αλλά όχι υποταγμένο.

  1. Ποιο αίσθημα δημιουργούν οι στίχοι 48-49; Τι κοινό έχουν με το «πουκάμισο αδειανό»;

Οι στίχοι είναι γεμάτοι από κουφια ομορφιά, άδειοι από περιεχόμενο σε μεγάλη αντίθεση και πλήρη διάσταση με τους προηγουμενους, όπου η πραγματική Ελένη γεμάτη αισθησιασμό και ζωντάνια κυριαρχεί με την παρουσία της. Μ’ αυτους τους στίχους δίνεται η ιδέα ότι όλα πήγαν χαμένα, όλα ήταν μάταια, χωρίς νόημα και χωρίς καμιά δικαίωση.

  1. Ποια κοινά στοιχεία με την τραγωδία υπάρχουν στο ποίημα:

α. Η τραγικότητα του Τευκρου: η τραγική μοίρα του, που σημαδευεται από την εξορία του, ορίστηκε όχι από τον ίδιο, αλλά από εξωγενείς παράγοντες. Αλλά το τραγικότερο είναι ότι η αιτία της εξορίας του, ο θάνατος του αδερφου του, συνέβη σ’ ένα πόλεμο που έγινε για απατηλές αιτίες, και θα μπορουσε εξ αρχής να αποφευχθεί. Ωστόσο το ποίημα, όπως συμβαίνει και στην αρχαία ελληνική τραγωδία, δεν παραγνωρίζει και την ελευθερη βουληση του ανθρώπου στον καθορισμό της μοίρας του. β. Η δραματοποίηση της αφήγησης: επιτυγχάνεται με το τέχνασμα του αηδονιου, που δίνει την εντυπωση διαλόγου (αν και εκπίπτει εξ ανάγκης σε μονόλογο του Τευκρου)

Πηγή : https://www.scribd.com/doc/45054316/%CE%93%CE%99%CE%A9%CE%A1%CE%93%CE%9F%CE%A3-%CE%A3%CE%95%CE%A6%CE%95%CE%A1%CE%97%CE%A3-%CE%95%CE%BB%CE%AD%CE%BD%CE%B7

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: https://blogs.sch.gr/stratilio/archives/3291

Παλαιότερα άρθρα «

Top
 
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων