18. Πέρσες και Άβαροι συμμαχούν εναντίον του Βυζαντίου

Πέρσες και Άβαροι συμμαχούν εναντίον του Βυζαντίου

Στις 7 Αυγούστου του 626 γράφτηκε μια από τις λαμπρές σελίδες της βυζαντινής ιστορίας με τη νίκη κατά των Περσών και των Αβάρων, που πολιορκούσαν επί μέρες την Πόλη με υπέρτερο αριθμητικά στρατό και εξελιγμένες πολιορκητικές μηχανές, χωρίς ωστόσο να μπορέσουν να κάμψουν την αντίσταση των Βυζαντινών.

Η στρατηγική αυτή νίκη αποδόθηκε στην Παναγία, στην οποία αφιερώθηκε ο Ακάθιστος Ύμνος.

Πώς φτάσαμε στην πολιορκία; Η αποτυχημένη βασιλεία του στρατηγού Φωκά (602-610) είχε οδηγήσει την Βυζαντινή Αυτοκρατορία σε αναρχία. Το γεγονός είχε ανοίξει την όρεξη των Σλάβων, των Αβάρων (νομαδικός λαός μογγολικής καταγωγής, που είχε εγκατασταθεί στις ουγγρικές πεδιάδες) και κυρίως των Περσών, που επιδίωκαν την εκδίωξη των Βυζαντινών από την Ανατολική Μεσόγειο. Ο γιος όμως του τότε Εξάρχου της Αφρικής, ο Ηράκλειος, αφού ανέτρεψε και διαδέχτηκε στο θρόνο τον άφρονα Φωκά, αποφάσισε να ανατρέψει τα σχέδιά τους και να ηγηθεί ο ίδιος μεγάλης εκστρατείας κατά των Περσών.

Ο πόλεμος με τους Πέρσες κράτησε έξι χρόνια (622-628) και ήταν μία σκληρή αναμέτρηση ανάμεσα στις δύο μεγάλες δυνάμεις της εποχής. Το 626, ο Πέρσης Βασιλιάς Χοσρόης Β΄ όμως –ενώ ο Ηράκλειος συνέχιζε στην εκστρατεία στη Μεσοποταμία– αποφάσισε να προχωρήσει στην πολιορκία της Πόλης. Ήλθε μάλιστα σε συμφωνία με τον χαγάνο (ηγεμόνα) των Αβάρων για κοινή δράση εναντίον των Βυζαντινών.
Στις αρχές Μαΐου, οι Άβαροι συνεπικουρούμενοι από σλαβικά φύλα –Χρωβάτες (Κροάτες) και Σέρβους– πολιόρκησαν κατ’ αρχάς τη Θεσσαλονίκη επί 33 ημέρες και αφού απέτυχαν, στράφηκαν προς την Κωνσταντινούπολη. Έφτασαν έξω από τα τείχη της, στην ευρωπαϊκή πλευρά του Βοσπόρου, στις 29 Ιουνίου.

Το ίδιο διάστημα έφθασε από τη Μικρά Ασία και περσικό εκστρατευτικό σώμα, το οποίο στρατοπέδευσε στη Χαλκηδόνα, από την ασιατική πλευρά του Βοσπόρου.

Η Πόλη κλείστηκε από παντού.

Στις 30 Ιουλίου, οι Άβαροι έστησαν απέναντι από τα τείχη της Πόλης τις υπερσύγχρονες για την εποχή πολιορκητικές μηχανές τους, οι οποίες είχαν κατασκευαστεί στην Κίνα. Την επομένη ξεκίνησε η μεγάλη επίθεση κατά των χερσαίων, Θεοδοσιανών Τειχών. Η δύναμη που παρέταξαν αριθμούσε περίπου τους 80.000 άνδρες. Μέσα στα τείχη οι Βυζαντινοί, υπό τον ανήλικο γιο του αυτοκράτορα Ηράκλειο, τον Κωνσταντίνο –τον επιτρόπευαν ο πατριάρχης Σέργιος και ο μάγιστρος Βώνος– δεν πρέπει να ξεπερνούσαν τους 12.000.

Στις 6 Αυγούστου, οι Άβαροι επιτέθηκαν σ’ ένα ασθενές τμήμα των τειχών της Κωνσταντινούπολης και κατέλαβαν την εκκλησία της Παναγίας των Βλαχερνών, στην οποία οχυρώθηκαν.

Στις 7 Αυγούστου, ένας στόλος από περσικές σχεδίες με στρατεύματα επιχείρησαν να διαπεραιώσουν το Βόσπορο αλλά περικυκλώθηκαν και καταστράφηκαν από τον βυζαντινό στόλο. Οι Σλάβοι προσπάθησαν να επιτεθούν στα θαλάσσια τείχη από τον Κεράτιο κόλπο, ενώ ο κύριος όγκος των Αβάρων επιτέθηκαν στα χερσαία τείχη. Οι βυζαντινές γαλέρες όμως κατέστρεψαν τις σλαβικές βάρκες που κατευθύνονταν στα θαλάσσια τείχη, ενώ η αβαρική επίθεση στα χερσαία τείχη από τις 6 έως τις 7 Αυγούστου απέτυχε παταγωδώς. Τη νύχτα 7-8 Αυγούστου οι Άβαροι έκαψαν τις πολιορκητικές τους μηχανές και η νύχτα έγινε μέρα περιγράφει ο ακαδημαϊκός και ιστορικός Stefen Turnbull, στο έργο του The walls of Constantinople AD 324-1453.

Ο βυζαντινός στόλος και η «υπέρμαχος στρατηγός»
Ο βυζαντινός ναυτικός έλεγχος στο στενό του Βοσπόρου εμπόδισε τους Πέρσες να στείλουν στρατεύματα στην ευρωπαϊκή πλευρά για να βοηθήσουν τους σύμμαχους τους Αβάρους, και αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της πολιορκίας. Η αποτελεσματικότητα του βυζαντινού στόλου, ο οποίος είχε ανανεωθεί σημαντικά στα χρόνια του Ηράκλειου, θεωρείται από τους ιστορικούς η κύρια αιτία της τελικής επικράτησης των Βυζαντινών.

Ο Stefen Tunbulll σημειώνει επίσης ότι η συγκεκριμένη πολιορκία ήταν το πρώτο μεγάλο τεστ για τα Θεοδοσιανά Τείχη που απέδειξαν στην πράξη τη φήμη τους.

Οι ίδιοι οι Βυζαντινοί βέβαια απέδωσαν τη νίκη στην Παναγία.

Μωσαϊκό στην Αγια-Σοφιά που απεικονίζει τη Θεοτόκο

Αμέσως μετά τη διάλυση της πολιορκίας, ο Πατριάρχης Σέργιος, ο διάδοχος του θρόνου Κωνσταντίνος, με όλους τους αξιωματικούς και το λαό πήγαν στο ναό Παναγίας των Βλαχερνών και όλοι μαζί έψαλλαν τον Ακάθιστο Ύμνο, αποδίδοντας στη Θεοτόκο τα «νικητήρια» και την ευγνωμοσύνη τους, λέει η παράδοση. Ο Ακάθιστος Ύμνος, αν και δεν είναι βέβαιο από ποιόν και πότε γράφτηκε ακριβώς, ωστόσο έχει συνδεθεί με τη διάσωση της Κωνσταντινούπολης από την πολιορκία των Αβάρων του 626.

Ακόμα και μεταξύ των ιστορικών πάντως λίγοι φαίνεται να αμφισβητούν πως η ένθερμη πίστη των Βυζαντινών, ότι η Πόλη βρισκόταν υπό την προστασία της Παναγίας, κράτησε υψηλά το ηθικό των πολιορκημένων και τους έδωσε τη δύναμη να αντισταθούν.

Και σίγουρα η συντριπτική πλειοψηφία των μελετητών συμφωνούν στις ευεργετικές για την αυτοκρατορία επιδράσεις της στρατηγικής αυτής νίκης. Η αποτυχία της πολιορκίας του 626 έσωσε την αυτοκρατορία από την κατάρρευση. Παράλληλα με τις νίκες που πέτυχε ο αυτοκράτορας Ηράκλειος το προηγούμενο έτος αλλά και το 627, το Βυζάντιο κατάφερε να επανακτήσει τα εδάφη του και να βάλει ένα τέλος στους καταστροφικούς πολέμους με τους Πέρσες με επιβολή ευνοϊκής συνθήκης, που εξασφάλισε για μεγάλο χρονικό διάστημα σταθερά σύνορα.

Οι επιτιθέμενοι:

Οι Άβαροι ήταν νομαδικός λαός πολεμιστών από την Ευρασία, αλταϊκής καταγωγής,που ίδρυσαν μία αυτοκρατορία που εκτεινόταν σε σημαντικές περιοχές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης από τα τέλη του 6ου έως τις αρχές του 9ου αιώνα.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς της εποχής, μιλούσαν την ίδια γλώσσα με τους Ούννους αλλά είχαν μακριά μαλλιά, στολισμένα με κορδέλες σε δύο πλεξούδες, μία συνήθεια που υιοθέτησαν από τους Τούρκους.

Οι Πέρσες είναι λαός ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, που έφτασαν από την Κεντρική Aσία στο σημερινό Ιράν περίπου το 1.500 π.Χ. Ξεκινώντας γύρω στο 550 π.Χ. από την επαρχία της Φαρς, οι Πέρσες διέδωσαν τη γλώσσα και τον πολιτισμό τους από τη Μικρά Ασία έως τα Ιμαλάια, ενσωματώνοντας και άλλες τοπικές εθνοτικές ομάδες. Η Περσική αυτοκρατορία γνώρισε μετά το 330 π.Χ. διαδοχικές κατακτήσεις και συνέχισε να υπάρχει με διαφορετικές μορφές περίπου έως το 650 οπότε κατακτήθηκε από τους μουσουλμάνους. Σήμερα οι Πέρσες κατοικούν στο Ιράν και τις γύρω χώρες.

Από DHUSMA – The Department of History – United States Military Academy, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7664994

Ο λαμπρότερος ηγεμόνας της Περσίας των Σασσανιδών ήταν ο Χοσρόης Α΄ (β. 532-579) ο οποίος ονομαζόταν από τους υπηκόους του ως «Ανουσιρβάν» (δηλαδή «αθάνατη ψυχή) και από τους φιλοσόφους ως «φιλόσοφος βασιλιάς». Με σαρωτικές μεταρρυθμίσεις αναδιοργάνωσε το φορολογικό σύστημα, τις δημόσιες υπηρεσίες και το στρατό και το 540 άρχισε μακροχρόνιο πόλεμο με τους βυζαντινούς.

Προστάτης των καλών τεχνών, δέχτηκε τους εθνικούς φιλοσόφους που εκδίωξε ο Ιουστινιανός και φρόντισε προσωπικά ο ίδιος να μεταφραστούν ινδικά επιστημονικά κείμενα στην περσική γλώσσα. Ο συνονόματος του Χοσρόης Β΄ έφερε τα στρατεύματα των Σασσανιδών σε όλη την Μέση Ανατολή και την Αίγυπτο και έφτασε να πολιορκεί (με την βοήθεια των Αβάρων) την Κωνσταντινούπολη, όμως ήταν θέμα χρόνου οι Βυζαντινοί να αντεπιτεθούν και ο Χοσρόης Β΄ ηττήθηκε στην μάχη της Νινευί το 627 μ.Χ και η Περσία έχασε τον πόλεμο έναντι του Βυζαντίου, όπου μετά το πέρας του πολέμου τα σύνορα επανήλθαν στην προπολεμική τους κατάσταση, όχι όμως και η σταθερότητα μέσα στην Αυτοκρατορία των Περσών. Μετά τον Χοσρόη Β΄ ακολούθησε ταραχώδης εποχή διότι ο λαός της αυτοκρατορίας είχε κουραστεί από τους πολέμους, τους λαομίσητους υψηλούς φόρους και την άκαμπτη κοινωνική δομή όπως και τα θρησκευτικά σχίσματα. Αποτέλεσμα ήταν η αποδυναμωμένη και ταραγμένη αυτοκρατορία να ηττηθεί από τους Μουσουλμάνους Άραβες και να υποταχθεί στο αραβικό χαλιφάτο και ο λαός να αγκαλιάσει την νέα θρησκεία που φέρνανε μαζί τους οι Άραβες, το Ισλάμ.

Η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 626 που απεικονίζεται στις τοιχογραφίες της Μονής Μολντοβίτα, Ρουμανία

Η πολιορκία του 626 απέτυχε γιατί οι Άβαροι δεν είχαν την υπομονή ή την τεχνολογία για να κατακτήσουν την πόλη. Αν και οι Πέρσες ήταν εμπειροι στην πολιορκία, τα τείχη της Κωνσταντινούπολης αποδείχτηκε ότι μπόρεσαν να αντέξουν εύκολα τους πολιορκητικούς πύργους και τις άλλες μηχανές, εξαιτίας του ότι δεν θα μπορούσαν οι πολιορκητές να μετακινήσουν εξοπλισμό πολιορκίας στην ευρωπαϊκή πλευρά του Βοσπόρου όπου οι Άβαροι και οι Σλάβοι σύμμαχοι τους είχαν αρχικά τοποθετηθεί. Επιπλέον, οι Πέρσες και οι Σλάβοι δεν είχαν αρκετά ισχυρό ναυτικό για να αγνοήσουν τα θαλάσσια τείχη και να δημιουργήσουν ένα κανάλι επικοινωνίας. Η έλλειψη των προμηθειών για τους Αβάρους τελικά τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν την πολιορκία[

Πηγές: Wikipedia.org
The walls of Constantinople AD 324-1453, Stefen Turnbull
A Magic Army: the siege of Constantinouple, 626, Will Wyeth