- Αιτιολόγηση =η δεύτερη παράγραφος αιτιολογεί την πρώτη
- Προϋπόθεση= η δεύτερη περιέχει τις προϋποθέσεις για να ισχύσουν τα νοήματα της πρώτης
- Προσθήκη= η δεύτερη συμπληρώνει το νόημα της πρώτης
- Αποτέλεσμα= η δεύτερη παράγραφος περιέχει το αποτέλεσμα της πρώτης
- Επεξήγηση/παραδείγματα=η δεύτερη παράγραφος επεξηγεί η διευκρινίζει με παραδείγματα την προηγούμενη
- Αντίθεση = η δεύτερη αντιτίθεται στο νόημα της πρώτης
- Έμφαση= η δεύτερη εξειδικεύει ή επιτείνει το νόημα της προηγούμενη
- Συνοχή
Η σύνδεση-συνοχή μπορεί να γίνει:
- Με διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις, π.χ. αλλά, επειδή, …
- Με επανάληψη μιας λέξης/φράσης, που είναι «κλειδί» είτε της προηγούμενης παραγράφου, περιόδου ή πρότασης είτε αποτελεί τη βασική ιδέα της ενότητας ή του κειμένου.
- Με αντωνυμία π.χ. «Αυτή η άποψη…», «Μια τέτοια αντίληψη…» κ.λπ..
- Μια λέξη ή φράση που εισάγει ερώτημα ή δίνει απάντηση, π.χ. «Τι πρέπει να κάνουμε;Να αντιδράσουμε…», «Το ερώτημα που τίθεται είναι…», «Η απάντηση είναι…»
Διαρθρωτικές λέξεις και φράσεις
Οι διαρθρωτικές λέξεις και φράσεις ενδέχεται να δηλώνουν:
Ø Αίτιο-αιτιολόγηση: π.χ. επειδή, διότι, εξαιτίας, γι’ αυτό το λόγο, μιας και, αφού, καθώς, …
Ø Αντίθεση-εναντίωση: π.χ. όμως, ωστόσο, αλλά, αν και, ενώ, μολονότι, και ας.
Ø Παραχώρηση: π.χ. και αν, ας, και να μη, και αν ακόμα, που να, …
Ø Όρο-υπόθεση-προϋπόθεση: π.χ. αν, σαν, άμα, με την προϋπόθεση, σε περίπτωση που
Ø Επεξήγηση: π.χ. δηλαδή, με άλλα λόγια, για να γίνω σαφέστερος, …
Ø Παράδειγμα: π.χ. για παράδειγμα, λόγου χάρη, …
Ø Έμφαση: π.χ. και κυρίως, κατά κύριο λόγο, πρέπει να τονιστεί, είναι αξιοσημείωτο,
Ø Απαρίθμηση: π.χ. πρώτον, δεύτερον, καταρχάς, αρχικά, τέλος, …
Ø Πρόσθεση-συμπλήρωση-προσθήκη: π.χ. επίσης, επιπλέον, και, επιπρόσθετα, παράλληλα, ομοίως, εκτός των άλλων και, …
Ø Συμπέρασμα-αποτέλεσμα-συγκεφαλαίωση: π.χ. επομένως, έτσι, συνεπώς, λοιπόν, ώστε, συμπερασματικά, με αποτέλεσμα, εν κατακλείδι, …
Ø Παραδοχή–βεβαίωση: π.χ. βέβαια, φυσικά, αναμφισβήτητα, αναμφίβολα, ασφαλώς,
Ø Συχνότητα: π.χ. συνήθως, συχνά, σπάνια, πολλές φορές…
Ø Χρόνο (χρονική σειρά, τάξη, αφετηρία, διάρκεια, τέρμα κ.λπ.): προηγουμένως, ύστερα, έπειτα, πριν, μετά, εντωμεταξύ, όταν, στην αρχή, κατόπιν, στο τέλος, … ή μεταφορικά χρόνο, π.χ. Τώρα θα ήθελα να…
Ø Τόπο (τοπικό προσδιορισμό): π.χ. εδώ, εκεί, έξω, κοντά, … ή μεταφορικά τόπο, π.χ. Εδώ θέλω να σταθώ στο γεγονός ότι…
Τρόπο: π.χ. έτσι, με αυτόν τον τρόπο, …
Ø Σκοπό: π.χ. για να, να, για το σκοπό αυτό, προκειμένου να, …
Ø Διάζευξη: π.χ. είτε…είτε, μήτε…μήτε, ή…ή, ούτε…ούτε, … ή
Νοηματική σχέση μεταξύ παραγράφων
ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ-ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ
| ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ | ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ |
| Τονίζεται το υποκείμενο του μεταβατικού ρήματος, με άλλα λόγια το πρόσωπο ή το πράγμα που δρα. Το ύφος είναι οικείο. | Τονίζεται η δράση που προέρχεται από το ποιητικό αίτιο, το οποίο είτε διατηρείται είτε παραλείπεται. Το ύφος είναι επίσημο, τυπικό. |
ΑΝΑΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
Αναφορική λειτουργία: Συνώνυμες λέξεις: αναφορική, κυριολεκτική, δηλωτική σημασία
Ποιητική λειτουργία: Συνώνυμες λέξεις: ποιητική, μεταφορική, συνυποδηλωτική σημασία
Αιτιολόγηση αναφορικής ή ποιητικής λειτουργίας της γλώσσας
| Αναφορική γλώσσα | Ποιητική γλώσσα |
| Στην αναφορική ή κυριολεκτική, δηλωτική, λογική, πληροφοριακή χρήση της γλώσσας:
· Η γλώσσα λειτουργεί με λογικό τρόπο και το μήνυμα σχετίζεται με την κοινή αντίληψη που έχουμε για τον κόσμο. · Σκοπός του πομπού είναι η πληροφόρηση. |
Στην ποιητική ή μεταφορική, συνυποδηλωτική, συγκινησιακή χρήση της γλώσσας:
Το μήνυμα έχει συνειρμική σημασία και συναισθηματικές αποχρώσεις (έκφραση συναισθημάτων). Σκοπός του πομπού είναι να προσελκύσει το δέκτη· ενδιαφέρει κυρίως η μορφή του μηνύματος και λιγότερο η πληροφορία που φέρει το μήνυμα. Δίνει ζωντάνια, παραστατικότητα. |
ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
- με παραδείγματα: η θεματική περίοδος αναπτύσσεται με συγκεκριμένα παραδείγματα . Χρησιμοποιείται όταν σκοπός του συγγραφέα είναι η τεκμηρίωση ενός ισχυρισμού με παραδείγματα, στατιστικά δεδομένα, αυθεντίες κτλ.
- με αιτιολόγηση: στη θ. π. εκφράζεται μια άποψη που στη συνέχεια στηρίζεται και αιτιολογείται με επιχειρήματα . Χρησιμοποιείται όταν σκοπός του συγγραφέα είναι η αιτιολόγηση ενός ισχυρισμού.
- με διαίρεση : διαιρείται στα επιμέρους συστατικά της μια έννοια που παρουσιάζεται στη θ. π.. Χρησιμοποιείται όταν σκοπός του συγγραφέα είναι η διαίρεση – ανάλυση μιας έννοιας στα επιμέρους είδη της ή ταξινόμησή της σε τάξεις ομοειδών.
- με σύγκριση – αντίθεση: δύο έννοιες, πρόσωπα ή πράγματα συγκρίνονται στη θ.π. με αναφορά στις ομοιότητες και τις διαφορές τους. Όταν αντιπαραβάλλονται το ένα με το άλλο, τονίζονται οι διαφορές τους. Χρησιμοποιείται όταν σκοπός του συγγραφέα είναι η εύρεση ομοιοτήτων ή/και διαφορών μεταξύ δύο εννοιών, αντικειμένων κτλ., ώστε να στηρίξει τη θέση του.
5.με ορισμό : στη θ.π. δίνεται ο ορισμός μιας έννοιας που στη συνέχεια γίνεται πιο σαφής με την αναφορά της γενικής κατηγορίας στην οποία ανήκει αλλά και με τη διαφοροποίησή της από άλλες έννοιες της ίδιας γενικής κατηγορίας. Χρησιμοποιείται όταν σκοπός του συγγραφέα είναι να διασαφηνίσει, να εξηγήσει μία έννοια.
- με αναλογία: δηλ. παρουσίαση μιας ομοιότητας ανάμεσα σε 2 ή περισσότερα πράγματα με παρομοίωση ή παραλληλισμό. Χρησιμοποιείται όταν σκοπός του συγγραφέα είναι η διευκρίνιση μιας «ανοίκειας» έννοιας μέσω της παρουσίασης των ανάλογων χαρακτηριστικών της με μία έννοια περισσότερο οικεία στον αναγνώστη
- με σχέση αιτίου – αποτελέσματος : η θ.π. αναλύεται με παρουσίαση των αιτίων και των συνεπειών ενός γεγονότος ή φαινομένου . Χρησιμοποιείται όταν σκοπός του συγγραφέα είναι η καταγραφή των αποτελεσμάτων μιας αιτίας
