Ραψωδία Σ 478-616
Περίληψη
Ο θεός Ήφαιστος κατασκευάζει την ασπίδα του Αχιλλέα. Απεικονίζει πάνω της τη γη, τον ουρανό, τη θάλασσα, τον ήλιο, τη σελήνη και τα αστέρια.
Στη συνέχεια απεικονίζει δύο ανθρώπινες πολιτείες. Στην πρώτη απεικονίζει μια σκηνή γάμου και μια σκηνή από την αγορά στην οποία γίνεται μια δημόσια δίκη. Στην δεύτερη πολιτεία γίνεται πόλεμος. Παρουσιάζεται η πολιορκία μιας πόλης στην οποία γίνονται διαπραγματεύσεις, οι αντίπαλοι στήνουν καρτέρι και ακολουθεί συμπλοκή ενώ συμμετέχουν και οι θεοί Αθηνά και Άρης καθώς και η Έρις, ο Κυδοιμός και η Μοίρα.
Στη συνέχεια ο Ήφαιστος διακόσμησε την ασπίδα με σκηνές από την αγροτική δραστηριότητα των ανθρώπων. Παρουσίασε το όργωμα, το θερισμό και τον τρύγο με τα τραγούδια του.
Μετά παρουσίασε δυο σκηνές από την ζωή των κτηνοτρόφων. Σε μια βοσκή βοδιών επιτίθενται δυο λιοντάρια και αρπάζουν έναν ταύρο ενώ οι βοσκοί με τα σκυλιά προσπαθούν να τα απομακρύνουν. Στη δεύτερη απεικόνισε μια στάνη με πρόβατα σε ένα ωραίο λαγκάδι.
Τέλος, έβαλε στην ασπίδα ένα χορό στον οποίο χόρευαν αγόρια και κορίτσια είτε σε σειρά είτε αντικριστά ενώ ο αοιδός έπαιζε την κιθάρα και ο λαός παρακολουθούσε τριγύρω.
Κυκλικά από όλα αυτά απεικόνισε τον μεγάλο Ωκεανό. Αφού ολοκλήρωσε την ασπίδα ο Ήφαιστος κατασκεύασε τον θώρακα, το κράνος και τις περικνημίδες. Στη συνέχεια τα έδωσε στη Θέτιδα κι εκείνη μετέφερε τα αστραφτερά όπλα από τον Όλυμπο στον Αχιλλέα.
Οι σκηνές της ασπίδας του Αχιλλέα έχουν επίκεντρο τον πολιτισμένο άνθρωπο.
| Μια πόλη σε καιρό ειρήνης
(δυο βασικοί θεσμοί της πολιτισμένης κοινωνίας): ο γάμος και το δικαστήριο |
· Σκηνή ενός γάμου
· Σκηνή μιας δίκης |
| Μια πόλη σε καιρό πολέμου
(τα άγρια ένστικτα των ανθρώπων, ο πολιτισμός εκφράζεται στις μεθόδους πολέμου και στα όπλα) |
· Οι εχθροί πολιορκούν την πόλη
· Οι πολιορκούμενοι αντιδρούν με ενέδρα · Πολύνεκρη μάχη |
| Γεωργική ζωή (ο πολιτισμένος άνθρωπος καλλιεργεί με σύστημα τη γη, έχει τα κατάλληλα εργαλεία και απαλύνει το μόχθο με τη διασκέδαση) | · Όργωμα
· Θερισμός · Τρύγος |
| Κτηνοτροφική ζωή (ο πολιτισμένος άνθρωπος οργάνωσε την κτηνοτροφία ώστε να έχει τροφή και πρώτες ύλες) | · Κοπάδι βοδιών
· Κοπάδι αρνιών |
| Χορός (δείχνει την ανάπτυξη των καλών τεχνών και το ανώτερο επίπεδο της κοινωνικής ζωής του πολιτισμένου ανθρώπου. Λινά ρούχα, χρυσά όπλα, μουσική, ποίηση, χορός ) | · Ομάδα νέων χορεύει
· Ο αοιδός παίζει κιθάρα · Ο κόσμος παρακολουθεί |
Η τεχνική του Ηφαίστου και το επίπεδο ανάπτυξης του υλικού πολιτισμού.
Η κατασκευή της ασπίδας δείχνει πως στην ομηρική εποχή είχαν αναπτύξει την μεταλλουργία. Ο τεχνίτης έχει επιδεξιότητα στην κατασκευή της ασπίδας αλλά και στην περίτεχνη διακόσμηση με ανάγλυφες διακοσμήσεις που δείχνουν υψηλό επίπεδο τεχνικής.
Η ασπίδα είναι δυνατή και μεγάλη. Έχει τριγύρω τριπλό λαμπρό κύκλο, δηλαδή η περιφέρειά της έχει τρεις διακοσμητικές ζώνες. Έχει πέντε μεταλλικές στρώσεις: πέντε δίπλες. Χρησιμοποιεί χρυσό για ορισμένες λεπτομέρειες : η Αθηνά και ο Άρης με χρυσά τα ενδύματα. Κασσίτερο και χάλυβα: και λάκκον από χάλυβα και κασσιτέρου φράκτην έσυρε γύρω. Και οι ταύροι επλασθήκαν χρυσού και κασσιτέρου ακόμη. Ασήμι: που απ’ αργυρούς κρεμιόταν τελαμώνες. Κράνος στερεόν καλότεχνο με ολόχρυσο στην κορυφήν τον λόφον και από λεπτόν κασσίτερον μορφώνει τις κνημίδες.
Οι διακοσμητικές εικόνες τοποθετούνται από το κέντρο προς την περιφέρεια. Τελευταίον απεικονίζει τον Ωκεανό στον κύκλον της ασπίδος.
Ένας τυπικός πόλεμος της ηρωικής εποχής και οι ομοιότητές του με τον ιλιαδικό πόλεμο Σ 508-539
Οι φάσεις του πολέμου
Ø Πολιορκία της πόλης
Ø Πολεμικό συμβούλιο
Ø Διαπραγματεύσεις ανάμεσα στους αντιπάλους
Ø Οι κάτοικοι της πόλης αρνούνται και αντιστέκονται
Ø Τα γυναικόπαιδα και οι γέροντες αναλαμβάνουν να φυλάξουν τα τείχη
Ø Τειχοσκοπία
Ø Οι πολιορκημένοι εξορμούν κρυφά με συμμετοχή της Αθηνάς και του Άρη
Ø Οργανώνουν ενέδρα
Ø Επιτίθενται στα κοπάδια των πολιορκητών
Ø Γίνεται πολύνεκρη μάχη
Ø Στη μάχη συμμετέχουν η Έριδα, ο Κυδοιμός και η Μοίρα.
Η σκηνή του πολέμου της ασπίδας είναι μικρογραφία του Τρωικού πολέμου με πολλά κοινά σημεία.
Οι εικόνες δεν είναι στατικές αλλά μοιάζουν με μικρές αφηγήσεις (κίνηση, δράση, ήχοι, συναισθήματα, σκέψεις).
Σκηνή του γάμου: οι συγγενείς κινούνται σε πομπή που συνοδεύει τη νύφη, ακούγεται το τραγούδι του γάμου, ο υμέναιος, οι γυναίκες από τα παράθυρα παρακολουθούν με θαυμασμό.
Σκηνή του τρύγου: αγόρια και κορίτσια μεταφέρουν τα σταφύλια μέσα στο αμπέλι, ακούγεται η κιθάρα και το τραγούδι ενός αγοριού και το τραγούδι των τρυγητών.
Στη σκηνή του χορού: αγόρια και κορίτσια χορεύουν αντικριστά ή πιασμένα σε σειρά, ο λαός που παρακολουθεί χαίρεται ενώ ακούγεται η κιθάρα του αοιδού.
Ο ποιητής επιφυλάσσει σημαντική θέση για τον εαυτό του και προβάλλει την αξία του. Η θέση των αοιδών στην ομηρική κοινωνία.
Στους στίχους 603-604 ο ποιητής παρουσιάζει τον εαυτό του: βρίσκεται ανάμεσα στους νέους που χορεύουν συνοδεύοντας με την κιθάρα και το τραγούδι του τους χορευτές. Διαλέγει την πιο ευχάριστη σκηνή για να δηλώσει την παρουσία του. Στην Οδύσσεια ο Όμηρος παρουσίασε τον Δημόδοκο ως πολύ αγαπητό στο λαό να τιμάται ως ήρωας. Με το τραγούδι του συγκινεί τον Οδυσσέα και τον κάνει να ξεσπάσει σε κλάμα.
Οι αοιδοί τραγουδούσαν με συνοδεία κιθάρας σε δημόσιους χώρους ή στις αυλές βασιλιάδων και ευγενών. Έψαλλαν τα κατορθώματα ανθρώπων και ηρώων. Εμπνέονται από τη Μούσα και θεωρούνται «θείοι» δηλαδή η έμπνευσή τους δίνεται από το θεό. Έπρεπε να έχουν γερή μνήμη για αν απομνημονεύουν χιλιάδες στίχους και ταλέντο για να ψυχαγωγούν τους ακροατές τους.
Αντιθέσεις
Σύμπαν – ανθρώπινος πολιτισμός/ Ειρήνη – πόλεμος /Πόλη – ύπαιθρος/Ο κίνδυνος του πολέμου – οι χαρές της ειρηνικής ζωής /Βία – γαλήνη
Η περιγραφή της ασπίδας από άποψη τεχνικής αποτελεί επιβράδυνση. Ο ποιητής διαλέγει να χαλαρώσει τον ακροατή με σκηνές από την ανθρώπινη ζωή για να τον απομακρύνει από τον πόλεμο και την ατμόσφαιρα πένθους μετά το θάνατο του Πάτροκλου. Την ασπίδα αυτή που αναπαριστά τη ζωή θα πάρει μαζί του ο Αχιλλέας καθώς βαδίζει προς το θάνατο: «όσο πιο όμορφη είναι η ζωή που λάμπει στην ασπίδα, τόσο πιο πολύς ο πόνος για τον πολεμιστή που την κρατά, σαν είναι να πεθάνει».