246-254: οι τελευταίες αντιδράσεις Αχιλλέα – Αγαμέμνονα, η παρουσίαση του Νέστορα
245-246: η κίνηση του ήρωα να πετάξει το σκήπτρο κάτω βρίσκεται σε αντιστοιχία με την κίνησή του να αγγίξει το σπαθί του -193-194. οι δύο κινήσεις του ήρωα δεν αποδίδουν μόνο την ψυχολογική του κατάσταση, αλλά και σηματοδοτούν τα δύο σημεία κορύφωσης της σύγκρουσης. Πρέπει να παρατηρήσουμε ωστόσο ότι η δεύτερη κορύφωση δεν είναι τόσο κρίσιμη όσο η πρώτη. Η κίνηση του Αχιλλέα να πετάξει το σκήπτρο και κυρίως το ρήμα «εκάθισε» δηλώνουν παραίτηση και παθητική στάση, σε αντίθεση με την ενεργητική επιθετική πρόθεσή του να σύρει το σπαθί του. Για’ αυτό εξάλλου τώρα δε χρειάζεται η εμφάνιση μίας θεότητας, η παρέμβαση ενός φρόνιμου θνητού, του Νέστορα, είναι αρκετή για να οδηγήσει στην ύφεση.
Ο συμβολισμός της πράξης αυτής του Αχιλλέα:
v δηλώνει την παραίτησή του από τις τάξεις του στρατού των Αχαιών και ότι υποχωρεί περήφανος.
v Περιφρονεί και τη δικαιοσύνη, εφόσον ο ίδιος έχει υποστεί κατάφωρη αδικία (φορείς της δικαιοσύνης οι βασιλείς που δίκαζαν κρατώντας το σκήπτρο)
v Εκφράζει την περιφρόνησή του προς τη γενική συνέλευση, επειδή κανείς δεν τόλμησε να εναντιωθεί στην αυθαιρεσία του βασιλιά.
v Διαμαρτύρεται εναντίον των αυθαιρεσιών της βασιλικής εξουσίας και περιφρονεί το βασιλικό αξίωμα του Αγαμ καθώς και τον αρχηγικό του ρόλο στη συνέλευση.
Ο Νέστορας και η παρουσία του στο στρατόπεδο των Αχαιών
Ο σοφός γέροντας με εμπειρίες ζωής και με το δικαίωμα να συμβουλεύει ή και να επιπλήττει ακόμα και τον αρχιστράτηγο. Ο ποιητής αφιερώνει αρκετους στίχους στην παρουσίαση του Νέστορα. Αυτό δείχνει:
v Τη συμπάθειά του προς το πρόσωπο του Νέστορα.
v Τη σημασία που έχει στο έργο του η παρέμβασή του.
v Αναδεικνύει τη γλυκύτητα των λόγων του, που είναι το βασικό γνώρισμα του προσώπου αυτού, ενώ παράλληλα μας δίνει περεταίρω πληροφορίες.
v Η πλατιά παρουσίαση λειτουργεί ως επιβράδυνση – χαλαρώνει τους ακροατές από την κορύφωση της έντασης των τελευταιων στιγμών και τους προετοιμάζει για την τελευταία σκηνή του επεισοδίου της σύγκρουσης Αχιλλέα – Αγαμέμνονα.
255-274: επιχειρήματα για την ανάγκη συμβιβασμού των δύο αντρών.
255 – 285: ο λόγος του Νέστορα. 275-285: νουθεσίες προς δύο αντιμαχόμενους για τη συμφιλίωσή τους.
- Διαπιστώνει τη θλίψη των Αχαιών εξαιτίας της αντιπαράθεσης.
- Θέτει τον προβληματισμό στους δύο αντιπάλους για τη χαρά που θα είχαν οι Τρώες αν μάθαιναν την αντιπαλότητα αυτή. Θέλει με τον τρόπο αυτό να πει πως η μεταξύ τους διαμάχη ξεφεύγει από το προσωπικό επίπεδο και επηρεάζει και τα δύο στρατόπεδα.
- Κολακεύει τους δύο τους –στ. 259—χωρίς να κάνει καμία διάκριση. Προβάλλει την πολεμική τους αρετή και τη φρόνησή τους.
- Τους προτρέπει να τον σεβαστούν, και με σοβαρότητα να ακούσουν τη συμβουλή του. Διότι είναι νεώτεροί του και ο ίδιος έχει συναναστραφεί ανθρώπους σπουδαιότερους.
- Προσπαθεί να πείσει και να στηρίξει την άποψή του με τη μέθοδο του παραδείγματος. Ανατρέχει στο παρελθόν, αναφέρεται στην Κενταυρομαχία, στην οποία είχε πάρει μέρος, για να σημειώσει πως τότε σπουδαίοι ήρωες, κατέφευγαν στον ίδιο, τον συμβουλεύονταν και υπάκουαν στις συμβουλές του – σημειωτέον: παρά το γεγονός πως ήταν νέος.
Συνεπώς, ο Νέστορας καταδικάζει έντονα τη σύγκρουση Αχιλλεα και Αγαμ, γιατί αυτή θα έχει λυπηρές και αρνητικές συνέπειες για τους Αχαιούς. Ο Πρίαμος και οι Τρώες θα χαίρονταν, αν μάθαιναν την έριδα των δύο αρχηγών, η οποία εξασθενίζει την ενότητα και τη δύναμη του αχαΪκού στρατοπέδου. Αξίζει να παρατηρήσουμε την κλιμακωτή παρουσίαση της χαράς των Τρώων: στην κορυφή της πυραμίδας 255στ. ο βασιλιάς, στη συνέχεια τα παιδιά του 255 στ. και στη βάση ο λαός της Τροίας 256 στ. Ο βασιλιάς της Πύλου συνηθίζει να χρησιμοποιεί στους παραινετικούς λόγους του την πειστική δύναμη του παραδείγματος. Τέτοια παραδείγματα αντλούσε από τις εμπειρίες της μακρόχρονης ζωής του. Η συγκεκριμένη διήγησή του αναφέρεται στην Κεντραυρομαχία, τη μυθολογική σύγκρουση των Κεντραύρων και των Λαπιθών. Η ιστορία πρέπει να ήταν γνωστή στους ακροατές του Ομήρου. Γι’ αυτό ο ποιητής δεν αναφέρει λεπτομέρειες. Αναλυτικότερα την περιγράφει ο Ησίοδος. Οι Λαπίθες ήταν λαο΄ς φημισμένος της Θεσσαλίας και οι Κένταυροι ήταν μυθικός ιππικός λαός που κατοικούσε στο Πήλιο και στην Οίτη. Η λαϊκή φαντασία τους παράσταινες από τη μέση και πα΄νω ανθρώπους και από τη μέση και κάτω άλογα. Ανάμεσά τους ξεχωριστή η μορφή του Χείρωνα, του σοφού δασκάλου του Ιάσονα και του Αχιλλέα. Όταν ο βασιλιάς των Λαπιθών Πειρίθοος γιόρταζε τους γάμους της κόρης του Ιπποδάμειας, προσκλήθηκαν και οι Κένταυροι, οι οποίοι όμως πα΄νω στο μεθύσι τους όρμησαν εναντίον των γυναικών των Λαπιθών και έτσι ξέσπασε άγρια σύγκρουση από την οποία βγήκαν νικητές οι Λαπίθες. Βοήθεια στον αγώνα αυτόν πρόσφερε στον Πειρίθοο, εκτός από τον Νέστορα, και ο Αθηναίος Θησέας, ο γιος του Αιγέα. Η Κενταυρομαχία απεικονίζεται στις μετόπες της νότιας πλευράς του Παρθενώνα, στην ανατολική ζωφόρο του ναού του Επικουρείου Απόλλωνος στις Βάσσες (βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο) κλπ
Ο λόγος του νηφάλιου γέροντα αποτελεί δείγμα επικής άνεσης που επιβραδύνει λίγο τις εξελίξεις, χωρίς όμως να ενοχλεί και να απομακρύνει από το μύθο. Αντίθετα βοηθά τον ακροατή να συνειδητοποιήσει ότι το μίσος ανάμεσα στους δύο αντιμαχόμενους αρχηγούς είναι μία πραγματικότητα, ότι αποκλείεται οποιαδήποτε περίπτωση συμβιβασμού και ο θυμός του Αχιλλέα έχει πλέον εδραιωθεί, ώστε να μπορεί να παίξει τον ενεργητικό ρόλο, για τον οποίο τον προορίζει ο ποιητής μέσα στο έπος. Εξάλλου, ο λόγος του Νέστορα υποστηρίζει την αληθοφάνεια της συνέλευσης, την οποία ίσως ο ακροατής να είχε ξεχάσει, και περιέχει μυθικά στοιχεία – αναμνήσεις από το παρελθόν του ήρωα- που δεν ξενίζουν στο έπος, αντίθετα αρέσουν στον ακροατή και γίνονται δεκτά με ευχαρίστηση. Αν και ο ποιητής δίνει την εντύπωση πως η σκηνή του Νέστορα θα προχωρήσει αργά – επιβράδυνση- δεν χάνει την αίσθηση του μέτρου και δεν αφήνει το λόγο του να μετατραπεί σε πολυλογία –π.χ. υπαινίσσεται την Κενταυρομαχία, όμως δε δίνει λεπτομέρειες που ήταν γνωστές στο ακροατήριο.
274: το νόημα του παραδείγματος του Νέστορα: όπως αυτοί που ήταν ανώτεροί σας πείθονταν στα λόγια μου και ο αγώνας τους είχε αίσια έκβαση, έτσι και σεις πρέπει να αποδεχθείτε τις προτάσεις μου για να βγείτε κερδισμένοι. Τα σημεία αντιπαράθεσης των δύο ηρώων είναι από τη μια η δύναμη του αξιώματος του Αγαμ που τον προστατεύει ο Δίας και που ο ίδιος το έχει δικαιωματικά, γιατί εξουσιάζει πολλούς όντας αρχιστράτηγος. Από την άλλη είναι η παλικαριά και υπεροχή του Αχιλλέα στην πολεμική αρετή και δύναμη, καθώς τον γέννησε θεά. Κανένας δεν πρέπει να εκμεταλλευτεί τα προσόντα του, για να υπερισχύσει πάνω στον άλλο. Ο Ν. προσπαθεί να ηρεμήσει τους δύο άντρες, τονίζοντας σε κάθε περίπτωση το προτέρημα του καθενός: την παλικαριά του Πηλείδη και το κύρος του Αγαμ.
Η Κενταυρομαχία: (αναδρομή στο παρελθόν) λειτουργεί ως επιβράδυνση
- Ο Ν. καταλήγει σε νουθεσίες (276-285): αποκαλύπτεται η διπλωματία του
Επισημαίνει τα σφάλματά τους και υποδεικνύει αυτό που πρέπει να κάνουν.
Τονίζει την ξεχωριστή αξία του καθενός (ο Αγαμ αντλεί τη δύναμή του από τη βασιλική εξουσία που του χάρισε ο Δίας, ο Αχιλλ αντλεί τη δύναμή του από τη θεΪκή καταγωγή του και την παλικαριά του)
Ο Νέστορας:
- Άνθρωπος σοφός – πεπειραμένος από τη ζωή- με ρητορική ικανότητα.
- Καλοπροαίρετος απέναντι στους δύο αντιμαχομένους. Όταν αντιλαμβάνεται την κρισιμότητα της κατάστασης, χωρίς κωλυσιεργία επεμβαίνει για να ηρεμήσουν τα πνεύματα.
- Διορατικός, με ευρύτητα στην αντίληψη εκτιμά σωστά την πραγματικότητα. Έτσι, αντιλαμβάνεται τη συνέπεια που θα έχει αν οι Τρώες πληροφορηθούν ό,τι συμβαίνει στο στρατόπεδο των Αχαιών.
- Ικανός να ψυχολογήσει και τα δύο πρόσωπα. Εκθειάζει την προσωπική του καθενός αξία, προσέχοντας να μην πάρει κανενός το μέρος.
- Διπλωματικότητα στην αντιμετώπιση των δύο. Αποδίδει και στους δύο το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί.
- Πειστικότητα. Χρησιμοποιεί τη μέθοδο του παραδείγματος στην επιχειρηματολόγηση, για να στηρίξει την άποψή του.
Η μεσολάβηση του Νέστορα απέτυχε παρά τις καλές προθέσεις του. Αυτό συνέβη γιατι οι δύο πλευρές έμειναν πιστές στις θέσεις τους. Βέβαια, η ανυποχώρητη στάση τους εξυπηρετεί την οικονομία του έπους, μια και η συμφιλίωσή τους δε θα εξυπηρετούσε στη συνέχιση του έπους.
Η παρέμβαση του Νέστορα μπορεί να συσχετιστεί με την παρέμβαση της Αθηνάς. Αποδεικνύεται ωστόσο με την επιτυχία της θεϊκής παρέμβασης και την αποτυχία της παρέμβασης του Νέστορα, πως οι εντολές των θεών είναι σεβαστές στον ηρωικό κόσμο του Ομήρου, ενώ οι συμβουλές των ανθρώπων όσο σοφές και να ήταν αυτές δεν εισακούγονταν.
Οι δύο αντίπαλοι μένουν ανυποχώρητοι και υποστηρίζουν τις θέσεις τους με τεπιχειρήματα που χρησιμοποίησαν και πριν. Ο Αγαμέμνων προσπαθεί πάλι να μειώσει την ανδρεία του Αχιλλέα (αδιάλλακτος προς τον Αχιλ. Ευγενικός προς το Νέστορα) και ο Αχιλλέας παραμερίζει το Νέστορα και απαντά στον Αγαμέμνονα (απειλητικός, του καταλογίζει ανύπαρκτες προθέσεις για να μετριάσει την ταπείνωσή του). Ο Αχιλλέας δεν υποτάσσεται, όλοι οι Αχαιοί είναι υπεύθυνοι -> «εσείς όλοι μου αφαιρείτε τη Βρισηίδα». Νιώθει λοιπόν δυσαρεστημένος από όλους τους Αχαιούς, αμήχανος και αποδιοργανωμένος.
Αφήστε μια απάντηση