Εορτασμός της Μάχης της Πύλης
Τα ξημερώματα της 15ης προς 16η Οκτωβρίου του 1943, ένας γερμανικός λόχος έφτασε στο Μάζι από το αεροδρόμιο της Ελευσίνας.
Ο λόχος είχε ως τελικό προορισμό την Πύλη, καθώς ήθελε να βρει τα όπλα που είχαν συγκεντρωθεί εκεί την προηγούμενη μέρα, να κάψει το χωριό και να τιμωρήσει τους κατοίκους.
Έτσι, τα ξημερώματα της 16ης Οκτωβρίου οι Γερμανοί έφτασαν στην Πύλη. Οι Πυλιώτες είχαν ενημερωθεί για την άφιξη των Γερμανών από έναν τσοπάνο που τους είδε επάνω στο βουνό και ήταν προετοιμασμένοι.
Την πρώτη ημέρα της μάχης οι Πυλιώτες κατάφεραν να εξοντώσουν τον εχθρό: 100 νεκροί και 42 αιχμάλωτοι.
Συνολικά, η μάχη διήρκησε 3 ημέρες.
Την δεύτερη και τρίτη ημέρα στις 17 και 18 Οκτωβρίου, οι γερμανικές δυνάμεις επανήλθαν πολύ πιο ισχυρές και χτύπησαν αλύπητα τα Δερβενοχώρια. Οι ΕΛΑΣίτες του 34ου Συντάγματος και οι κάτοικοι της περιοχής αντιστάθηκαν με γενναιότητα και σθένος.
Στη διάρκεια της τριήμερης μάχης, 14 Πυλιώτες έχασαν τη ζωή τους.
Το απόγευμα πια της 18ης Οκτωβρίου, οι μαχητές των Δερβενοχωρίων αποφάσισαν να υποχωρήσουν. Δεν μπόρεσαν να σταματήσουν τους Γερμανούς να κάψουν τις περιοχές που ήθελαν.
Πυρπόλησαν τα Κρώρα (Στεφάνη), την Πύλη, την Σκούρτα και την Πάνακτο. Το χωριό εκείνο που την γλύτωσε ήταν τα Καβάσαλα (Πράσινο), τα οποία, αν και ήταν ξεχωριστή κοινότητα ανήκε στην Πάνακτο, διότι δεν συγκαταλεγόταν στα χωριά που έπρεπε να καούν.
Πηγή: mixanitouxronou.gr















