«Τίποτε δεν έχει νόημα στη Βιολογία παρά μόνο υπό το φως της εξέλιξης»
Θεοδόσιος Ντομπζάνσκυ
Η θεωρία της εξέλιξης είναι ένα φαινόμενο που συναρπάζει τον ανθρώπινο νου και αναζητά την απάντηση στο μεγάλο ερώτημα της προέλευσης της ζωής.
Η προέλευση του είδους μας είναι ένα από τα ερωτήματα που απασχολούν τη Βιολογία, αλλά ενδιαφέρουν και τον απλό άνθρωπο .
Στο ερώτημα αυτό προσπάθησε να απαντήσει ο Κάρολος Δαρβίνος, όταν 12 χρόνια μετά τη δημοσίευση της περίφημης Καταγωγής των ειδών εξέδωσε ένα άλλο βιβλίο με τίτλο “Η καταγωγή του ανθρώπου”.
Στο βιβλίο αυτό υποστήριζε ότι ο άνθρωπος και ο πίθηκος έχουν κοινό πρόγονο και όχι, όπως πιστεύεται λανθασμένα, ότι ο άνθρωπος προέρχεται από τον πίθηκο.
Τα απολιθώματα που υπήρχαν διαθέσιμα εκείνη την εποχή, ώστε να τεκμηριωθεί μια τέτοια υπόθεση, ήταν ελάχιστα και το ίδιο ίσχυε για περισσότερο από 100 χρόνια μετά. Τις τελευταίες όμως δεκαετίες τα απολιθώματα που έχουν βρεθεί, καθώς και η έρευνα σε άλλες περιοχές της Βιολογίας, ιδιαίτερα μάλιστα στη Μοριακή Βιολογία, δε γεννούν καμιά αμφιβολία ότι ο άνθρωπος, όπως και κάθε άλλος οργανισμός του πλανήτη, είναι προϊόν εξέλιξης.
Η μελέτη των απολιθωμάτων επιτρέπει την ανασύσταση της μορφής των προγόνων μας, οδηγεί όμως, ως ένα βαθμό, και στην ανασύσταση της εικόνας που έχουμε για τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής τους.
Από τους πρώτους μας προγόνους που περπατούσαν όρθιοι, μέχρι εμάς σήμερα, που μπορούμε να ταξιδέψουμε στο διάστημα, κάθε βήμα ήταν σημαντικό. Η ιστορία μας δείχνει πόσο δυνατοί και προσαρμοστικοί είμαστε ως είδος και οι νέοι δικαιούνται να έχουν πρόσβαση στην ακριβή επιστημονική γνώση για την αρχή της δημιουργίας και την εξέλιξη της ζωής στη Γη.
Από τότε που δημιουργήθηκε η Γη μέχρι σήμερα, οι οργανισμοί αλλάζουν και θα αλλάζουν συνεχώς μέσα από τις διαδικασίες της εξέλιξης. Οι μαρτυρίες της εξέλιξης είναι τα απολιθώματα και οι βιοχημικές αποδείξεις.
Ως εξέλιξη του Ανθρώπου ορίζεται η μακραίωνη διαδικασία της εμφάνισης, συνεχούς προσαρμογής στο περιβάλλον και εξαφάνισης των πολλών και διαφορετικών ειδών που ανήκουν στο ανθρώπινο γένος.
Η ζωή εξελίχθηκε από απλές μορφές σε περίπλοκους οργανισμούς σε 570 εκατομμύρια χρόνια. Στην αρχή εμφανίστηκαν υδρόβιοι οργανισμοί και αρθρόποδα όπως οι τριλοβίτες. Στη συνέχεια, εξελίχθηκαν τα φυτά και τα ζώα που κατοίκησαν τη στεριά, ακολουθώντας η εμφάνιση και εξαφάνιση των δεινοσαύρων και η σταδιακή διαμόρφωση των ηπείρων.
Πριν από 570 εκατομμύρια χρόνια εμφανίστηκε στη Γη ο πρώτος γνωστός σε εμάς οργανισμός, ενώ χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να ακολουθήσει ο επόμενος.
570 εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης σε ένα λεπτό!
Στο παρακάτω βίντεο του Buzzfeed που περιλαμβάνει πάρα πολύ ενδιαφέροντα επιστημονικά δεδομένα και όλους τους κομβικούς σταθμούς της εξέλιξης, παρακολουθήστε τα 570 εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης της ζωής στον πλανήτη μας σε 60 δευτερόλεπτα και προσέξτε πόσο σύντομη είναι η παρουσία του ανθρώπου.
Φυσικά περιλαμβάνει και την εμφάνιση του ανθρώπινου είδους, η οποία θα εμφανιστεί στην οθόνη σας με κόκκινα γράμματα… μόνο που αργεί λίγο.
Σταματήστε το βίντεο μεταξύ 1:24 και 1:25
Θα ήταν μεγάλη ευκολία αν επιβραδύνατε το τελευταίο μέρος…
Όσο παράξενο και εάν μας φαίνεται, είμαστε σχετικά πολύ νέοι κάτοικοι της Γης. (Είμαστε μόλις 200 χιλιάδες χρόνια εδώ στη γη).
Είμαστε κυριολεκτικά «καλεσμένοι» σε αυτόν τον πλανήτη και είναι εκπληκτικό πώς έχουμε προχωρήσει περισσότερο από ό,τι είχε κάνει οποιοδήποτε είδος σε όλη την ύπαρξή του. Δυστυχώς όμως είμαστε και το καταστρεπτικότερο είδος του πλανήτη μας…
Για να κατανοήσουμε πόσο
μικρό χρονικό διάστημα υπάρχει ο άνθρωπος στη Γη σε σχέση με άλλες μορφές ζωής, αρκεί να υποθέσουμε ότι η ιστορία της ζωής μετρά 24 ώρες. Τότε ο
άνθρωπος υπάρχει στη Γη για λιγότερο από ένα λεπτό.
Η Ιστορία της Θεωρίας της Εξέλιξης
Η ιδέα της εξέλιξης είχε υποστηριχθεί και από άλλους στοχαστές που προηγήθηκαν του Δαρβίνου.
Ο Κάρολος Δαρβίνος ήταν ο πρώτος που αναφέρθηκε στην εξέλιξη, ανέπτυξε και δημοσίευσε την επιστημονική του θεωρία και επίσης υπέδειξε το μηχανισμό με τον οποίο αυτή συμβαίνει την Φυσική Επιλογή.
Την διαδικασία δηλαδή με την οποία οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους και δημιουργούνται νέα είδη:
Όσοι οργανισμοί είναι καλύτερα προσαρμοσμένοι στις συνθήκες του περιβάλλοντος καταφέρνουν να επιβιώνουν και να αναπαράγονται. Σταδιακά, και αν οι συνθήκες δεν αλλάξουν, παρατηρείται μια αλλαγή των χαρακτηριστικών του πληθυσμού, που υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία νέων ειδών. Ο άνθρωπος αποτελεί και ο ίδιος προϊόν αυτής της εξελικτικής διαδικασίας και εμφανίστηκε στον πλανήτη μέσα από την εξέλιξη των Αυστραλοπιθήκων, η οποία έδωσε τα είδη Homo habilis, Homo erectus και Homo sapiens. Τα τελευταία χρόνια της εξέλιξης του ανθρώπου εμφανίστηκαν δύο υποείδη: ο Homo sapiens neanderthalensis και ο Homo sapiens sapiens. Το πρώτο εξαφανίστηκε, ενώ το δεύτερο είναι το υποείδος στο οποίο ανήκει ο σύγχρονος άνθρωπος.
Ακολουθώντας τον Κάρολο Δαρβίνο, τον πρωτοπόρο της εξέλιξης που μας αναλύει τη διαδικασία, μέσα από την οποία οι πρόγονοι μας έφτασαν σταδιακά στον σύγχρονο άνθρωπο… ας μάθουμε περισσότερα για τη θεωρία της εξέλιξης.
Ο Δαρβίνος περιέγραψε τη θεωρία της φυσικής επιλογής, όπου οι οργανισμοί που προσαρμόζονται καλύτερα στο περιβάλλον τους επιβιώνουν και μεταδίδουν τα γονίδια τους. Αυτή η θεωρία αναδείχθηκε ως ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά επιτεύγματα του 19ου αιώνα.
Ο Δαρβίνος εξέλιξε την θεωρία του μετά από μια πενταετή (1831-1836) εξερεύνηση του κόσμου με το πλοίο HMS Beagle. Κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, ο Δαρβίνος έκανε εκτεταμένες παρατηρήσεις σε διάφορους οργανισμούς και γεωλογικούς σχηματισμούς, συλλέγοντας στοιχεία που τελικά οδήγησαν στη διατύπωση της θεωρίας του για την καταγωγή των ειδών.
Τελικά το ταξίδι αυτό παρείχε στον Δαρβίνο τις βασικές επιστημονικές αποδείξεις και εμπειρίες που χρειαζόταν για να διατυπώσει τη θεωρία της φυσικής επιλογής, η οποία περιγράφει πώς τα είδη εξελίσσονται και προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους με την πάροδο του χρόνου.
-
Η θεωρία της εξέλιξης θέμα μερικοί ισχυρίζονται πως βρίσκεται σε αντίθεση με την προηγούμενη ιδέα της ειδικής δημιουργίας, όπου πιστευόταν ότι ο Θεός δημιούργησε κάθε είδος ξεχωριστά.
Διαβάζοντας όμως ένα απόσπασμα από τον S. J. Gould (2000) βλέπουμε πως υπάρχουν και άλλες επιστημονικές απόψεις: «Ο Δαρβίνος δε χρησιμοποίησε τη Θεωρία της Εξέλιξης για να προωθήσει τον αθεϊσμό ή να υποστηρίξει ότι καμία αντίληψη για το Θεό δε θα μπορούσε να εναρμονιστεί με τη δομή της φύσης. Ισχυρίστηκε αντιθέτως ότι η πραγματική διάσταση της φύσης, όπως ερμηνεύεται στο πλαίσιο της επιστήμης, δεν μπορεί να επιλύσει, ή έστω να διευκρινίσει, την ύπαρξη ή το χαρακτήρα του Θεού, το υπέρτατο νόημα της ζωής, τα ορθά θεμέλια της ηθικής ή οποιοδήποτε άλλο ζήτημα που εντάσσεται στο πλαίσιο της θρησκείας…»
Η Θεωρία της Εξέλιξης: Βασικές Έννοιες
Η εξέλιξη των ανθρώπων αντιπροσωπεύει έναν μακρύ και συναρπαστικό δρόμο, γεμάτες σημαντικές στιγμές και προσαρμογές. Από τους προγόνους μας μέχρι τον σύγχρονο άνθρωπο , η εξέλιξη αποτυπώνεται ως ένα επικό ταξίδι γεμάτο καινοτομία, εφευρετικότητα και ανθρώπινο πνεύμα.
Καθώς διαδραματίζουμε το ρόλο του παρατηρητή, εξερευνούμε τη μετάβαση από τους αρχαίους προγόνους μας που έζησαν σε δέντρα, έως την εμφάνιση του Homo sapiens, του σύγχρονου ανθρώπου που κατέχει τον πλανήτη γη. Το ταξίδι της εξέλιξης αποτελεί μια συναρπαστική αφήγηση γεμάτη με πρωτότυπα επιτεύγματα και προσαρμογές.
Διαμορφώνοντας την Ανθρωπότητα: Πώς η Επιστήμη, η Τέχνη και η Φαντασία μας Βοηθούν να Κατανοήσουμε την Προέλευσή μας
Η Εξέλιξη των Ανθρώπων: Από τους Προγόνους μας στον Σύγχρονο Άνθρωπο
Η ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης άρχισε, όπως όλα δείχνουν, πριν από 6 εκατομμύρια χρόνια στην Αφρική….
Τα φυσικά και συμπεριφορικά γνωρίσματα που μοιράζονται όλοι οι σύγχρονοι άνθρωποι εξελίχθηκαν μέσα σε διάστημα 6 περίπου εκατομμυρίων ετών, κατά την διάρκεια των οποίων έζησαν τα διαφορετικά είδη του γένους Homo και οι άμεσοι πρόγονοί του. Ο διποδισμός, η ικανότητα δηλαδή του ανθρώπου να στέκεται και να κινείται στα δύο πόδια, αποτελεί ένα από τα κυριότερα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το ανθρώπινο γένος (Homo) και εμφανίστηκε στους προγόνους του πριν από περίπου 6 εκατομμύρια χρόνια. Άλλα σημαντικά χαρακτηριστικά του Ανθρώπου, όπως ο μεγάλος και εξελιγμένος εγκέφαλος, η ικανότητα δημιουργίας και χρήσης εργαλείων και η δυνατότητα επικοινωνίας μέσω της γλώσσας, εξελίχθηκαν πιο πρόσφατα. Επιπλέον, εξελιγμένα χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα οι πολύπλοκες νοητικές ικανότητες, η δυνατότητα συμβολισμού, η δημιουργία τέχνης και η κοινωνική και πολιτισμική πολυπλοκότητα και ποικιλομορφία, εμφανίστηκαν και εξελίχθηκαν περίπου κατά τα τελευταία 40.000 χρόνια.
Από τα πρώτα ανθρωποειδή που περπατούν στις σαβάνες μέχρι την άνοδο των πρώιμων πολιτισμών, παρακάτω εξερευνούμε τις ανείπωτες ιστορίες του βαθύτερου παρελθόντος του ανθρώπου της Αφρικής. Χρησιμοποιώντας την επιστήμη, την αρχαιολογία, τη φαντασία, μέσα από εικόνες και βίντεό θα προσπαθήσουμε να ζωντανέψουμε τον κόσμο των προγόνων μας (πώς έζησαν, επέζησαν και διαμόρφωσαν το ταξίδι της ανθρωπότητας).
Η εξέλιξη στη βάδιση, την σκέψη, στην εύρεση και το μαγείρεμα της τροφής είναι γεγονότα που τεκμηριώνουν τις μελέτες που θέλουν τον άνθρωπο να έχει κατά 99% κοινό DNA με τον πίθηκο.
Η πορεία της εξέλιξης προς τον άνθρωπο ξεκίνησε από πληθυσμούς πρωτευόντων πριν από 7-6 εκ. χρόνια .
Ο Πρώτος Πρόγονος στην Αφρική | Σαχελάνθρωπος του Τσαντ (7 Εκατομμύρια Χρόνια Πριν) – Ιστορία των Ανθρωποειδών
Γυρίστε 7 εκατομμύρια χρόνια πίσω στην καρδιά της Αφρικής, όπου ξεκινά η ιστορία της ανθρωπότητας. Στο σημερινό Τσαντ, ένα μικρό πλάσμα γνωστό ως Sahelanthropus tchadensis περπάτησε στα ξερά δάση. Ούτε πλήρως πίθηκος ούτε άνθρωπος, μπορεί να ήταν ο πρώτος πρόγονος που σηκώθηκε και περπάτησε όρθιος — κάνοντας τα πρώτα βήματα στο μακρύ μονοπάτι προς εμάς.
Τα Πρώτα Βήματα στην Αφρική | Ορρόριν της Κένυας (6 Εκατομμύρια Χρόνια Πριν) | Ιστορία των Ανθρωποειδών
Ταξιδέψτε 6 εκατομμύρια χρόνια πίσω στα καταπράσινα τοπία αυτού που βρίσκεται τώρα στην Κένυα, όπου ο Orrorin tugenensis—γνωστός ως ο «Άνθρωπος της Χιλιετίας»—έκανε μερικά από τα πρώτα βήματα προς το να περπατάει όρθιος. Αυτά τα μικρά αλλά κρίσιμα βήματα στην Αφρική σηματοδότησαν ένα σημείο καμπής στην ανθρώπινη εξέλιξη, θέτοντας το σκηνικό για όλα τα μελλοντικά ανθρωποειδή.
Ανακαλύψτε πώς έζησε αυτός ο αρχαίος πρόγονος, τις προκλήσεις που αντιμετώπισε και γιατί η ιστορία του Orrorin είναι τόσο σημαντική για την κατανόηση της προέλευσης της ανθρωπότητας.
Ο πρώτος δενδρόβιος κάτοικος στην Αφρική | Αρδιπίθηκος της Αιθιοπίας (4,4 εκατομμύρια χρόνια πριν) | Ανθρωποειδές
Ταξιδέψτε 4,4 εκατομμύρια χρόνια πίσω στα αρχαία δάση της σημερινής Αιθιοπίας, όπου ο Ardipithecus ramidus—γνωστός ως «Ardi»—ζούσε ανάμεσα στα δέντρα. Σε αντίθεση με τους προηγούμενους προγόνους, η Ardi μπορούσε να κινείται με τα δύο πόδια στο έδαφος ενώ παράλληλα σκαρφάλωνε με ευκολία, γεγονός που την καθιστά ένα από τα πιο συναρπαστικά πρώιμα ανθρωποειδή στην Αφρική.
Ανακαλύψτε πώς αυτός ο μοναδικός δεντρόβιος πρόγονος εξισορροπούσε τη ζωή μεταξύ του δασικού θόλου και του εδάφους και γιατί η ιστορία της Ardi αποτελεί βασικό κεφάλαιο στη μακρά πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης.
Ζωή πριν από 4,7 εκατομμύρια χρόνια | Πώς επιβίωναν οι προϊστορικοί άνθρωποι και κατασκεύαζαν πέτρινα όπλα;
Ζωή πριν από 4,7 εκατομμύρια χρόνια | Πώς γεννούσαν και συντηρούσαν τη ζωή οι προϊστορικοί ανθρωπίδες;
Πριν από τέσσερα και επτά εκατομμύρια χρόνια, οι πρόγονοί μας αντιμετώπισαν μια από τις πιο επικίνδυνες στιγμές της ίδιας της ζωής: τον τοκετό. Χωρίς ιατρικά εργαλεία, χωρίς ασφαλές καταφύγιο, κάθε νέα ζωή έμπαινε στον κόσμο περιτριγυρισμένη από απειλές – από θηρευτές που ήταν σε εγρήγορση μέχρι το παραμικρό σημάδι αδυναμίας, μέχρι τις σωματικές προκλήσεις του σώματος κατά τη διάρκεια του τοκετού.
Παρακάτω θα μελετήσουμε τα είδη που εξελίχθηκαν από τους πληθυσμούς των χιμπατζήδων, κατά σειρά:
Ας παρακολουθήσουμε πρώτα ένα βίντεο της εκπαιδευτικού Γραικού Ευαγγελίας όπου μας παρουσιάζει την εξέλιξη αυτή περιληπτικά
Και στη συνέχεια πάμε να τα δούμε αναλυτικά:
[1] Αυστραλοπίθηκος,
Οι αυστραλοπίθηκοι εμφανίστηκαν στην Αφρική περίπου 4 εκατομμύρια χρόνια πριν, κατά την Πλειόκαινο εποχή, ως αποτέλεσμα της εξέλιξης σε ανοιχτά τοπία (σαβάνες).
Η προσπάθεια του να κατέβει από τα δέντρα για να τραφεί και να επιβιώσει λόγω αλλαγής της βλάστησης από πυκνής σε αραιής άλλαξε με τα χρόνια το σχήμα της πατούσας του. Έτσι μπόρεσε να περπατήσει όρθιος !!!
- Αλλαγή Περιβάλλοντος: Η εμφάνισή τους συνδέεται με την εξέλιξη σε ανοιχτές εκτάσεις, όπως οι σαβάνες, όπου οι βιότοποι των συνηθισμένων πιθήκων άρχισαν να εξαφανίζονται.
- Διποδισμός: Ως προσαρμογή στο νέο περιβάλλον, οι Αυστραλοπίθηκοι ανέπτυξαν την ικανότητα του διποδισμού, δηλαδή να κινούνται όρθιοι, Αυτή η ικανότητα τους επέτρεψε να:
- Κινούνται γρηγορότερα.
- Απελευθερώσουν τα χέρια τους για τη χρήση και μεταφορά αντικειμένων.
- Να επιβιώσουν σε αυτά τα νέα περιβάλλοντα, εντοπίζοντας κινδύνους από απόσταση και μετακινώντας αντικείμενα.
-
- Απόγονοι του ανθρώπου: Θεωρούνται πρόγονοι του γένους Homo, συμπεριλαμβανομένου του Homo habilis και του Homo sapiens, παίζοντας έτσι καθοριστικό ρόλο στην ανθρώπινη εξέλιξη.
Οι πρώτοι περιπατητές στην Αφρική | Αυστραλοπίθηκος της Αιθιοπίας (πριν από 3,5 εκατομμύρια χρόνια) | Ανθρωποειδές
Γυρίστε ένα βήμα πίσω 3,5 εκατομμύρια χρόνια στα υψίπεδα της Αιθιοπίας, όπου ο Αυστραλοπίθηκος ο αφαρένσις περπάτησε όρθιος για πρώτη φορά. Ανάμεσά τους ήταν και η «Λούσι», το πιο διάσημο απολίθωμα που ανακαλύφθηκε ποτέ, η οποία αποκάλυψε στην επιστήμη ότι οι πρόγονοί μας περπατούσαν ήδη στα δύο πόδια πολύ πριν εμφανιστούν οι σύγχρονοι άνθρωποι.
Ανακαλύψτε πώς ζούσαν αυτοί οι πρώτοι περιπατητές της Αφρικής, πώς η μοναδική τους ανατομία γεφύρωσε το χάσμα μεταξύ πιθήκου και ανθρώπου και γιατί η ανακάλυψη της Λούσι άλλαξε για πάντα την κατανόησή μας για την ανθρώπινη εξέλιξη.
[2] Homo habilis, / Άνθρωπος ο επιδέξιος
Οι πρώτοι άνθρωποι εξελίχθηκαν από τους Αυστραλοπιθήκους πριν από 2 εκατομμύρια χρόνια περίπου και αντιπροσωπεύονται από το είδος Homo habilis.
Ο Homo habilis (άνθρωπος ο επιδέξιος) περπατούσε όρθιος, είχε δόντια που έμοιαζαν περισσότερο με αυτά του ανθρώπου παρά με τα δόντια των Αυστραλοπιθήκων και μεγαλύτερο εγκέφαλο από αυτούς. Έφτιαχνε και χρησιμοποιούσε πολλά πέτρινα εργαλεία και είχε μεγάλη επιδεξιότητα. Χάρη σ’ αυτά τα χαρακτηριστικά του θεωρείται ένα μεγάλο βήμα από τη ζωώδη προς την ανθρώπινη κατάσταση. Ο Homo habilis έζησε στην Αφρική για 500.000 χρόνια και μετά εξαφανίστηκε. Τον διαδέχτηκε ένα νέο είδος ανθρώπου με ακόμα μεγαλύτερο εγκέφαλο, ο Homo erectus (άνθρωπος ο όρθιος).
Ο παλαιολιθικός άνθρωπος χρησιμοποιούσε εργαλεία κατασκευασμένα από λίθο αλλά και οργανικής προέλευσης υλικά, όπως ξύλο, οστό και κέρατο ζώων, κυρίως για να εξασφαλίσει και να επεξεργαστεί την τροφή του. Τα λίθινα εργαλεία (τέχνεργα), αν και αντιπροσωπεύουν μικρό μόνο μέρος των αντικειμένων που κατασκεύαζε και χρησιμοποιούσε ο παλαιολιθικός άνθρωπος, εντούτοις αποτελούν τα κυριότερα κατάλοιπα της Παλαιολιθικής Εποχής που έχουν διατηρηθεί έως σήμερα. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, και κυρίως σε θέσεις των αρχαιότερων περιόδων, όπως το Σπήλαιο Πετραλώνων, είναι τα μοναδικά που έχουν σωθεί. Αποτελούν, συνεπώς, τα κυριότερα ευρήματα που διαθέτει η έρευνα προκειμένου να μελετήσει τον υλικό πολιτισμό των παλαιολιθικών ανθρώπων και τα μοναδικά τα οποία μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της τεχνολογίας σε όλη τη διάρκεια της Παλαιολιθικής Εποχής.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, κατακερματισμένα οστά ζώων που βρέθηκαν κοντά ή δίπλα στα λίθινα εργαλεία φέρουν εμφανή ίχνη κοπής και θραύσης, ως αποτέλεσμα της σφαγής και του τεμαχισμού των ζώων από τον άνθρωπο, με τη χρήση των εργαλείων αυτών.Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, κατακερματισμένα οστά ζώων που βρέθηκαν κοντά ή δίπλα στα λίθινα εργαλεία φέρουν εμφανή ίχνη κοπής και θραύσης, ως αποτέλεσμα της σφαγής και του τεμαχισμού των ζώων από τον άνθρωπο, με τη χρήση των εργαλείων αυτών.
Τα πρώτα εργαλεία στην Αφρική | Homo Habilis της Τανζανίας (2,5 εκατομμύρια χρόνια πριν) | Ιστορία των ανθρωπίδων
Ταξιδέψτε 2,5 εκατομμύρια χρόνια πίσω στα αρχαία τοπία της Τανζανίας, όπου ο Homo habilis – ο «Πολυτεχνίτης» – κατασκεύασε τα πρώτα λίθινα εργαλεία στην Αφρική. Με αιχμηρές άκρες κομμένες από την πέτρα, αυτά τα απλά εργαλεία σηματοδότησαν μια καμπή στην ανθρώπινη ιστορία, δίνοντας στους προγόνους μας τη δύναμη να κόβουν, να ξύνουν και να επιβιώνουν σε έναν επικίνδυνο κόσμο.
Ανακαλύψτε πώς η κατασκευή εργαλείων μεταμόρφωσε τους πρώτους ανθρώπους, γιατί ο Homo habilis θεωρείται κρίσιμος πρόγονος και πώς αυτές οι ταπεινές πέτρες έγιναν το θεμέλιο της τεχνολογίας που ορίζει την ανθρωπότητα σήμερα.
[3] Homo erectus / Άνθρωπος ο εργάτης,
Καθώς η εποχή του Homo habilis πλησίαζε στο τέλος της, νέα είδη ανθρώπων άρχισαν να αποικίζουν την Αφρική. Είναι περίεργο να φανταστεί κανείς να ζει σε έναν κόσμο με πολλά είδη ανθρώπων, αλλά για μεγάλο μέρος της Πλειστοκαινικής Εποχής της Καινοζωικής Εποχής, αυτό ακριβώς συνέβαινε. Πριν από περίπου δύο εκατομμύρια χρόνια, ένα νέο πλάσμα άρχισε να φέρνει επανάσταση στο ζωικό βασίλειο, καινοτομώντας με τρόπους που ήταν μέχρι τότε αδιανόητοι. Συνεχίζοντας την τάση του περπατήματος σε όρθια θέση που εκδηλώθηκε στα πρώτα μέλη του γένους Homo, αυτό το νέο πλάσμα ονομάστηκε Homo erectus, που μεταφράζεται ως «όρθιος άνθρωπος». Ενώ ο Homo habilis ήταν προσαρμοσμένος στο περπάτημα και την αναρρίχηση, ο Homo erectus έκανε τα πρώτα βήματα προς μια ζωή που ζούσε εξ ολοκλήρου στο έδαφος. Ήταν ένας παράξενος νέος κόσμος για αυτούς τους πρωτοπόρους πιθήκους, και η μοναδική συμπεριφορά και ο τρόπος ζωής τους ήταν που οδήγησαν στο να γίνει αυτό το είδος συνώνυμο με την εξέλιξη – καθώς εξελίσσονταν, οι πρόγονοί μας γίνονταν όλο και πιο έξυπνοι, πιο ισχυροί και πιο επιτυχημένοι.
Ο Homo Erectus ήταν ίσως το πιο διαμορφωτικό βήμα στην εξέλιξή μας. Θα έλεγα ότι ήταν οι πρώτοι άνθρωποι.
Πραγματικά μας συναρπάζει ότι για 2 εκατομμύρια χρόνια, υπήρχε ένα άλλο είδος ευφυών ανθρώπων που πάλευε να επιβιώσει σε μια πολύ διαφορετική Γη. Είχαν πραγματικές σκέψεις, όνειρα τη νύχτα, φιλοδοξίες και συναισθηματικές συνδέσεις, σχέσεις. Έφτιαχναν εργαλεία και μετανάστευσαν χιλιάδες μίλια Πώς ήταν η ζωή τους;
Homo Erectus: «Ο Όρθιος Άνθρωπος» | Ντοκιμαντέρ για τους Προϊστορικούς Ανθρώπους
Ελάτε μαζί μας καθώς ανακαλύπτουμε την εκπληκτική ιστορία του Homo erectus.
Στα παρακάτω βίντεο , θα εξερευνήσουμε όλες τις πτυχές της ζωής του Homo erectus – τι ήταν; Πώς έμοιαζε; Πώς ενεργούσε και ζούσε; Πώς ήταν ο κόσμος την εποχή που ζούσε; Αυτά είναι όλα ερωτήματα που θα πρέπει να εμβαθύνουμε στην Πλειστόκαινο Εποχή για να απαντήσουμε. Μια εποχή δραματικών, ανέγγιχτων τοπίων, επικίνδυνων ζώων και νέων και παράξενων κοινωνιών πρώιμων ανθρώπων.
0:00 Εισαγωγή
2:12 Τι ήταν ο Homo Erectus;
6:10 Εξέλιξη
10:45 Τρόπος ζωής και συμπεριφορά
18:47 Εργαλεία
25:40 Παλαιοπεριβάλλοντα
32:10 Τέλος
[4] Homo neanderthalensis,
Οι Neatherthals δημιούργησαν την τέχνη των σπηλαίων. Τα πρώιμα πλάσματα που μοιάζουν με τον άνθρωπο έθαβαν τους νεκρούς τους
Ποιοι ήταν οι Νεάντερταλ; Μοιράζονται πράγματι οι άνθρωποι κάποιο από το DNA τους; Μάθετε στοιχεία για τον άνθρωπο του Νεάντερταλ, τα χαρακτηριστικά και τα εργαλεία του Homo neanderthalensis και πώς το είδος εντάσσεται στην ιστορία της εξέλιξής μας.
Ο Homo neanderthalensis ήταν στην πραγματικότητα τόσο άνθρωπος όσο εσείς και εγώ – ζούσαν περίπλοκες ζωές, δημιουργούσαν μουσική και τέχνη, ήταν εξαιρετικά έξυπνοι και μάλιστα διασταυρώθηκαν με εμάς, τον πρώτο Homo sapiens. Σωστά – είναι πολύ πιθανό το DNA σας να περιέχει αυτό των Νεάντερταλ που περιπλανιόντουσαν σε μεγάλο μέρος του Βόρειου Ημισφαιρίου κατά την Ύστερη Πλειστοκαινική Εποχή. Αυτοί οι πρώτοι άνδρες και γυναίκες ήταν ακριβώς αυτό – άνδρες και γυναίκες. Αν και ανήκαν σε διαφορετικό είδος από τους προγόνους μας, ήταν εξίσου άνθρωποι με εσάς και εμένα, και συνυπήρχαν με τους προγόνους μας. Τι τους συνέβη, λοιπόν; Πού πήγαν όλοι;
Σήμερα, θα απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα και σε άλλα, καθώς θα ρίχνουμε μια εις βάθος ματιά στον Homo neanderthalensis, μερικούς από τους πιο στενούς μας ξαδέρφους στον κόσμο των ανθρωποειδών. Θα εξετάσουμε πολλές πτυχές της ζωής των Νεάντερταλ καθώς το κάνουμε αυτό – τον πολιτισμό τους, τον τρόπο ζωής τους, την εξέλιξή τους και την εμφάνισή τους. Ελάτε μαζί μας, καθώς θα κάνουμε ένα ενδιαφέρον ταξίδι στις ζωές, τους έρωτες και την κληρονομιά του Homo neanderthalensis – των Νεάντερταλ.
0:00 Εισαγωγή
2:37 Τι ακριβώς ήταν ο Homo neanderthalensis;
9:39 Εξέλιξη
13:06 Συνύπαρξη
17:57 Τρόπος ζωής
31:48 Παλαιοπεριβάλλον
37:40 Εξαφάνιση
40:21 Λήξη
[5] Homo sapiens / Ο άνθρωπος ο Σοφός
Πριν από 300.000 χρόνια, εμφανίζεται ένα νέο είδος ανθρώπου. Θα είναι ο πιο άμεσος πρόγονός μας. Ξεκινά να εξερευνήσει τη γη και τις θάλασσες. Προσαρμόζεται σε κάθε κλίμα, βρίσκει τρόπους να επιβιώσει, τιθασεύει τις γύρω δυνάμεις, ωθεί τον εαυτό του στα άκρα. Επινοεί την τέχνη, το κυνήγι, τη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη συγγραφή ακόμη και την ιατρική. Η φαντασία του τον μεταφέρει στον κόσμο του αόρατου. Ποια είναι η αληθινή του ιστορία, πώς ακριβώς κατέκτησε τον πλανήτη, πώς έθεσε τα θεμέλια της ύπαρξής μας;
Σιγά σιγά, ο Homo Sapiens αντικαθιστά όλα τα άλλα ανθρωποειδή, όπως τον Home Erectus ή τον Νεάντερταλ. Δαμάζει τα ζώα, εξερευνά τη γη και μετακινείται σε κάθε περιοχή του πλανήτη. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναπτύσσεται και αυτός ο Homo Sapiens γίνεται ένας καταπληκτικός στοχαστής. Καθιερώνει και οριοθετεί τον χώρο του και εφευρίσκει την ιδιοκτησία, την οικογένεια, την εδαφική άμυνα, τη συζυγική ζωή, την εργασία και τη γεωργία.
Το 1856 στην κοιλάδα Neander της Γερμανίας βρέθηκε ένα κρανίο που αποδόθηκε στον Άνθρωπο του Νεάντερταλ. Ο Άνθρωπος του Νεάντερταλ θεωρείται σήμερα ως ένα υποείδος του Homo sapiens και γι’ αυτό ονομάζεται Homo sapiens neanderthalensis.
Ο Homo sapiens neanderthalensis εμφανίστηκε πριν από 130.000 περίπου χρόνια και έζησε μέχρι πριν από 35.000 χρόνια. Ήταν πιο δυνατός σωματικά από το σύγχρονο άνθρωπο, με προτεταμένο μέτωπο, τονισμένα υπερόφρυα τόξα και δόντια μεγαλύτερα του σύγχρονου ανθρώπου. Ζούσε ομαδικά σε σπηλιές ή καλύβες και κατασκεύαζε και χρησιμοποιούσε εργαλεία. Έκανε χρήση της φωτιάς, ντυνόταν με προβιές, έθαβε τους νεκρούς του και έδωσε δείγματα της πρωτόγονης τέχνης του. Το γεγονός ότι μαζί με τους νεκρούς έθαβε και φαγητό, όπλα και άνθη υποδηλώνει ότι πίστευε στη μεταθανάτια ζωή. Σ’ αυτόν παρουσιάζονται τα πρώτα στοιχεία συμβολικής σκέψης που χαρακτηρίζουν το σημερινό άνθρωπο.
Το δικό μας είδος, ο homo sapiens, εμφανίστηκε γύρω στο 195.000 π.Χ στην περιοχή της σημερινής Αιθιοπίας. Κάποιοι επιστήμονες θεωρούν ότι ήταν απευθείας απόγονος του Homo Erectus, κάποιοι άλλοι προτιμούν τη θεωρία ότι καταγόμαστε από ένα ενδιάμεσο είδος, όπως ο Άνθρωπος της Χαϊδελβέργης (Homo Heidelbergensis). Απ’ όπου κι αν προερχόταν, υπολογίζεται ότι πριν από 70.000 ή 60.000 χρόνια ο Homo Sapiens εγκατέλειψε την Αφρική και αφού επιβίωσε από την τελευταία εποχή των παγετώνων, εξαπλώθηκε σε όλες τις ηπείρους του πλανήτη εκτός από την Ανταρκτική. Στο πέρασμά του από την Ευρασία συναντήθηκε με τον Άνθρωπο του Νεάντερταλ (Homo Neanderthalensis), με τον οποίο διασταυρώθηκε γενετικά (αυτός είναι ο λόγος που όλοι έχουμε λίγο DNA Νεάντερταλ μέσα μας) και στη συνέχεια τον αφάνισε.
Πριν από 34.000 χρόνια εμφανίστηκε ο εξελιγμένος άνθρωπος, ο Homo sapiens sapiens (Άνθρωπος του Κρο-Μανιόν, που ονομάστηκε έτσι από την κοιλάδα της Γαλλίας όπου βρέθηκε). Ο Άνθρωπος του Κρο-Μανιόν δε διαφέρει από το σύγχρονο άνθρωπο ως προς τα σκελετικά χαρακτηριστικά του. Ξεκίνησε από την Αφρική, πέρασε από τη Μέση Ανατολή και εξαπλώθηκε στην Ευρώπη. Πιθανόν να ζούσε για ένα διάστημα παράλληλα με πληθυσμούς του Νεάντερταλ και να διασταυρωνόταν μαζί του για πολλές χιλιάδες χρόνια. Μερικά απολιθώματα που βρέθηκαν θεωρούνται ότι είναι υβρίδια Νεάντερταλ και Κρο-Μανιόν.
Οι Άνθρωποι του Κρο-Μανιόν ζωγράφιζαν τους τοίχους των σπηλαίων.
Η εξόντωση των Νεάντερταλ μπορεί να ήταν μια τυπική γενοκτονία στο πλαίσιο του ανταγωνισμού για την επικράτηση του ισχυρότερου ή ένα ακόμα αμείλικτο χτύπημα της φυσικής επιλογής. Οι επιστήμονες πιθανολογούν πως ο Νεάντερταλ δεν έπαψε να υπάρχει εντελώς ξαφνικά αλλά εξοντώθηκε από τον Άνθρωπο του Κρο-Μανιόν. Η ύπαρξη υβριδίων από Νεάντερταλ και Κρο-Μανιόν μπορεί να σημαίνει ότι οι Νεάντερταλ αφομοιώθηκαν γενετικά από το σύγχρονο άνθρωπο.
Με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, πάντως, τα γονίδια του Homo Sapiens αποδείχθηκαν ισχυρότερα και ο σύγχρονος άνθρωπος κατέληξε να μείνει μόνος του στον πλανήτη. Χωρίς ανταγωνισμό, χωρίς άλλα ανθρώπινα είδη για να αναμείξει τα γονίδιά του.
Homo Sapiens: Από τους Πρώτους Ανθρώπους στην Άνοδο του Πολιτισμού | Το Έπος της Προέλευσής μας
00:00 Πρώτος Άνθρωπος Πριν από τριάντα εκατομμύρια χρόνια, μια νέα ομάδα πλασμάτων εμφανίστηκε στον πλανήτη Γη: οι μεγάλοι πίθηκοι. Από τις τάξεις τους προέκυψε μια οικογένεια, προικισμένη με εξαιρετικές δεξιότητες: οι πρωταγωνιστές μας. Αυτή η οικογένεια θα άλλαζε το πρόσωπο του κόσμου μας για πάντα. Εδώ, για πρώτη φορά, βρίσκεται η ιστορία της καταγωγής μας, αφηγημένη μέσα από την ιστορία μιας μόνο οικογένειας – ένα επικό ταξίδι στο οποίο οι τελευταίες επιστημονικές ανακαλύψεις ρίχνουν ένα συναρπαστικό νέο φως.
Σκηνοθέτες: Jérôme Guiot, Frédéric Fougea
01:32:05 Homo Sapiens Πριν από 300.000 χρόνια, εμφανίζεται ένα νέο είδος ανθρώπου. Θα είναι ο πιο άμεσος πρόγονός μας. Ξεκινά να εξερευνήσει τη γη και τις θάλασσες. Προσαρμόζεται σε κάθε κλίμα, βρίσκει τρόπους να επιβιώσει, τιθασεύει τις γύρω δυνάμεις, πιέζοντας τον εαυτό του στα όριά του. Εφευρίσκει την τέχνη, το κυνήγι, τη γεωργία, την κτηνοτροφία, γράφοντας ακόμη και την ιατρική. Η φαντασία του τον μεταφέρει στον κόσμο του αόρατου. Ποια είναι η αληθινή του ιστορία, πώς ακριβώς κατέκτησε τον πλανήτη, πώς έθεσε τα θεμέλια της ύπαρξής μας; Ο Homo sapiens έρχεται, θα αλλάξει το πρόσωπο της γης.
Σκηνοθεσία: Jacques Malaterre
03:06:05 Η Άνοδος του Ανθρώπου Πριν από δώδεκα χιλιάδες χρόνια, ο άνθρωπος φτάνει σε ένα αποφασιστικό σημείο καμπής στην ιστορία του. Αναδύεται από την προϊστορία και θέτει τα θεμέλια των πρώτων πολιτισμών. Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ αφηγείται την εξαιρετική εξέλιξη της κοινωνίας, από το πρώτο χωριό στην πρώτη πόλη, από τη νομαδική συμπεριφορά στους εκλεπτυσμένους αστικούς τρόπους ζωής.
Σκηνοθεσία: Jacques Malaterre
Η μεγαλύτερη όμως απόδειξη είναι η όψη.
Παρακολουθήστε το βίντεο των σπουδαστών του πανεπιστημίου του Yale που ακολουθεί το όραμα του παλαιοκαλλιτέχνη John Gurche που και δείχνει την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους μέσα σε 1,5 λεπτό….
Μάθετε πώς αξιοποιεί τις ανακαλύψεις απολιθωμάτων και τις εγκληματολογικές τεχνικές για να δημιουργήσει συναρπαστικές αναπαραστάσεις χαμένων ανθρώπινων προγόνων.
Στο παρακάτω αρχείο συνοψίζεται όλη η εξελικτική πορεία του ανθρώπινου είδους
Ο Ρόλος του Ντοκιμαντέρ στη Διάδοση της Θεωρίας της εξέλιξης
Τα ντοκιμαντέρ αποτελούν έναν σημαντικό παράγοντα στη διάδοση και κατανόηση της θεωρίας της εξέλιξης. Μέσω του συνδυασμού εικόνας και λόγου, τα ντοκιμαντέρ μπορούν να αναδείξουν τις βασικές έννοιες και τις σημαντικές ανακαλύψεις που διαμόρφωσαν τη θεωρία της εξέλιξης.
Μέσα από την αναλυτική αφήγηση και την εικαστική απεικόνιση, παρέχουν στο κοινό μια ολοκληρωμένη εικόνα της εξέλιξης, καθιστώντας την πιο προσιτή και συναρπαστική. Μέσα από τις εικόνες και τις αφηγήσεις, ο θεατής μπορεί να ταξιδέψει στον κόσμο της εξέλιξης και να εξερευνήσει τα μυστικά της φύσης.
Μπορούν να απευθύνονται σε ένα ευρύ φάσμα κοινού, από φοιτητές και επιστήμονες μέχρι απλούς λάτρεις της φύσης. Μέσω της προσεγγιστικής τους φύσης, τα ντοκιμαντέρ μπορούν να ενθαρρύνουν τη συζήτηση και την προώθηση της θεωρίας της εξέλιξης σε παγκόσμιο επίπεδο.
Με βάση τα παραπάνω, αναδεικνύεται ο κρίσιμος ρόλος που διαδραματίζουν τα ντοκιμαντέρ στη διάδοση και κατανόηση της θεωρίας της εξέλιξης. Μέσω της συνδυασμένης χρήσης εικόνας και λόγου, ανοίγουν νέους ορίζοντες στην επιστήμη και ενθαρρύνουν το κοινό να εξερευνήσουν.
Ως εξερευνήσουμε λοιπόν ,τον κόσμο της εξέλιξης μέσα από το φακό του ντοκιμαντέρ που αναδεικνύει την ιστορία της εξέλιξης, και ας ανακαλύψουμε τα μυστικά που κρύβει η θεωρία της και πώς έχει διαμορφώσει τον σύγχρονο άνθρωπο.
Τα Πιο Δημοφιλή Ντοκιμαντέρ για τη Θεωρία της Εξέλιξης
Η μεγάλη περιπέτεια της καταγωγής του ανθρώπου
Σημείωση : Στa παρακάτω βίντεο ενεργοποιείστε τους ελληνικούς υπότιτλους
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ντοκιμαντέρ για τη θεωρία της εξέλιξης είναι το Αποκαλύψεις για τους πρώτους προϊστορικούς ανθρώπους
Πριν από 25 εκατομμύρια χρόνια, άγνωστα είδη εμφανίστηκαν στη Γη: ανάμεσά τους, οι μακρινοί πρόγονοί μας. Ανακαλύπτουν το κυνήγι, εφευρίσκουν εργαλεία, δύναμη, αγάπη… και σύντομα πόλεμο. Συναγωνίζονται με τα μεγάλα θηρία, ξεκινώντας να κατακτήσουν τον κόσμο. Γίνονται εμείς, ο Homo Sapiens, ο σύγχρονος Άνθρωπος. Πού και πότε ξεκινά η καταγωγή μας;
Ας το απολαύσουμε…
Δημιουργοί: Jérôme Guiot, Frédéric Fougea
Πριν από δώδεκα χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος φτάνει σε μια αποφασιστική καμπή στην ιστορία του. Αναδύεται από την προϊστορία και θέτει τα θεμέλια των πρώτων πολιτισμών. Το THE RISE OF MAN σχετίζεται με την εκπληκτική εξέλιξη της κοινωνίας, από το πρώτο χωριό στο πρώτο χωριό από την πρώτη πόλη, από τη νομαδική συμπεριφορά έως τον εκλεπτυσμένο αστικό τρόπο ζωής
0:00 Πριν από 12.000 χρόνια, ο άνθρωπος πήρε μια αποφασιστική καμπή αφήνοντας τη νομαδική του ζωή για να εγκατασταθεί στα πρώτα χωριά, εφευρίσκοντας έτσι τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την άρδευση.
9:25 Οι νομάδες έλκονται από την ασφάλεια και την άνεση μιας καθιστικής ζωής, αλλά χάνουν έτσι τη δίψα τους για ελευθερία και τη γεύση τους για την ανακάλυψη της φύσης. 22:49 Η καθιστική ζωή και η γεωργία άλλαξαν βαθιά την ανθρώπινη συμπεριφορά 7.500 χρόνια πριν από τον Χριστό, με την εξημέρωση των ζώων και τον ανταγωνισμό μεταξύ των ανθρώπων.
32:28 Η γεωργία και η κτηνοτροφία επέτρεψαν στους ανθρώπους να πάρουν τον έλεγχο της φύσης και να αναπτυχθούν γρήγορα.
42:41 Ένας άντρας γίνεται αρχηγός του χωριού παίρνοντας αποφάσεις να πολεμήσει μια ασθένεια που εξαπλώνεται γρήγορα.
53:33 Η εξουσία και η ματαιοδοξία μεταμόρφωσαν τη ζωή της κοινότητας, δημιουργώντας μια ιεραρχία και έναν αγώνα για την εξουσία.
1:06:27 Η σημασία της γραφής στους πρώιμους πολιτισμούς και ο ρόλος της στη διανομή του πλούτου και στη δύναμη των βασιλιάδων.
1:16:58 Η γραφή είναι ένα ισχυρό εργαλείο για τη μετάδοση της γνώσης και την καταπολέμηση της αδικίας, αλλά μπορεί επίσης να γίνει χειραγώγηση και ψέματα. 1:30:13 Το γράψιμο γίνεται ένα ισχυρό μέσο επικοινωνίας και οι άνδρες αναζητούν να μάθουν την προέλευσή τους.
Η ταινία ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ 6-6 MIRACLE PLANET είναι ένα Ντοκιμαντέρ με υπότιτλους στην Ελληνική γλώσσα για όλες τις ηλικίες και την οικογένεια.
https://www.youtube.com/watch?v=sCrXDNURJk8
Ζωή πριν από 6,3 εκατομμύρια χρόνια | Πρώιμη ανθρώπινη επιβίωση και εξέλιξη των ανθρωποειδών: Η μνήμη της πέτρας.
Ταξιδέψτε πίσω 6,6 εκατομμύρια χρόνια πριν για να εξερευνήσετε την ακατέργαστη ζωή και επιβίωση των πρώιμων ανθρώπων στην προϊστορική σαβάνα. Αυτό το βίντεο αποκαλύπτει την καινοτόμο εξέλιξη των ανθρωποειδών καθώς αντιμετώπιζαν σκληρές προκλήσεις, από το κυνήγι και την αναζήτηση τροφής μέχρι τυχαίες ανακαλύψεις που πυροδότησαν σημαντικές εξελίξεις. Γίνετε μάρτυρες των καθημερινών τους αγώνων, των συναισθηματικών τους στιγμών και της βαθιάς εξέλιξης της ζωής καθώς χάραζαν την ύπαρξή τους. Δείτε πώς οι πρώιμοι άνθρωποι επέζησαν και προσαρμόστηκαν σε έναν κόσμο γεμάτο προϊστορικά ζώα. Είναι ένα ταξίδι στην ίδια την προέλευση και την εξέλιξη της ίδιας της ζωής.
Και Εγενετο Ανθρωπος – Le Sacre de l’Homme | Ντοκιμαντέρ
Το ντοκιμαντέρ αφηγείται την συναρπαστική ιστορία της διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας από τον πρώτο καταυλισμό στην πρώτη πόλη και από το νομαδισμό στη δημιουργία ενός σύγχρονου αστικού τοπίου.
0:48 ~ 7 ε.χ.π. Sahelanthropus tchadensis Τσαντ μικρότερα δόντια κυνόδοντα
1:12 ~ 6 ε.χ.π. Μηριαίο κόκκαλο Ανατολικής Αφρικής: όρθιο περπάτημα
1:28 ~ 5,5 ε.χ.π.Ardipithecus kadabba Ανατολική Αφρική δάχτυλο: διποδισμός
1:56 ~ 5 ε.χ.π.— χωρίς απολιθώματα ανθρωπίνων
2:22 ~ 4,5 ε.χ.π.– Ardipithecus ramidus East x2 αναρριχητικό δέντρο
2:31~4 ε.χ.π.– Australopithecus anamensis Ανατολή x2 πιάνοντας πόδια χάνονται
2:43 ~3,5 ε.χ.π.– Australopithecus afarensis East x3
2:44 ~3,5 ε.χ.π.– Australopithecus bahrelis Τσαντ
2:56 ~3,5 ε.χ.π.– Kenyanthropus platyops Kenya
3:03 ~ 3 ε.χ.π.– Australopithecus africanus Νότια Αφρική
3:27 ~2,5 ε.χ.π.– Paranthropus aethiopicus Αιθιοπία
3:35 ~2,5 ε.χ.π.– Australopithecus στην Ανατολική Αφρική
3:38 ~2.x ε.χ.π.– Τα πρώτα πέτρινα εργαλεία στην Ανατολική Αφρική
3:42 ~2.x ε.χ.π.– Paranthropus boisei Ανατολική Αφρική
3:57 ~1,8 ε.χ.π.– Homo erectus Ανατολική Αφρική
4:04 ~ 2 ε.χ.π.– Homo erectus για πρώτη φορά από την Αφρική (Ανατολικά της Μαύρης Θάλασσας), μεγάλος εγκέφαλος, επιδέξια δάχτυλα, μακριά πόδια
3:57 ~1,8 ε.χ.π.– Homo από την Ανατολική Αφρική
3:57 ~1,8 ε.χ.π.– Homo rudolfensis Ανατολική Αφρική
4:01 ~1,7 ε.χ.π.– Paranthropus robustus Νότια Αφρική
4:01 ~1,7 ε.χ.π.– Australopithecus πηγάδι Νότια Αφρική
4:24 ~1,2 ε.χ.π.– Homo antecessor Ισπανία
4:41 ~0,8 ε.χ.π.– Ελεγχόμενη φωτιά Homo erectus: πρόοδος στη μαγειρική
4:43 ~0,7 ε.χ.π.– Homo heidelbergensis Europe
4:56 ~0,3 ε.χ.π.– Homo neanderthalensis Europe
4:58 ~0,3 ε.χ.π.– Homo αστέρι Νότια Αφρική
5:03 ~0,2 ε.χ.π.– Homo sapiens Αφρική
5:07 ~0,1 ε.χ.π.– Denisovans
5:07 ~0,1 ε.χ.π.– Homo floresiensis
5:36 Οικογενειακό δέντρο των εξαφανισμένων ανθρωπίνων
Οι Σημαντικές Ανακαλύψεις στον Κόσμο της Εξέλιξης
Η Ανακάλυψη της Χρήσης Εργαλείων
Μία από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις στον κόσμο της εξέλιξης ήταν η χρήση εργαλείων από τους προγόνους μας. Η ικανότητα να χειρίζεται και να χρησιμοποιεί εργαλεία επέτρεψε στα αρχαία ανθρωποειδή να εκτελούν νέες εργασίες και να εξελίσσουν τις κοινωνίες τους. Αυτή η κάλυψη οδήγησε στη βάση για πολλές προτάσεις που ακολούθησαν.
Πριν 2,4 με 1,5 εκατομμύρια χρόνια περίπου εμφανίστηκε ο Ηomohabilis (Άνθρωπος ο κατασκευαστής) με κύριο χαρακτηριστικό την ικανότητα να κατασκευάζει και να χρησιμοποιεί εργαλεία. Το γεγονός αυτό σήμανε τη γέννηση του ανθρώπινου πολιτισμού. Η εξέλιξη των εργαλείων είναι αντικειμενική μαρτυρία της αναπτυσσόμενης συνειδητής δραστηριότητας του ανθρώπου μέσα στον κόσμο. Τα εργαλεία και ο τρόπος κατασκευής τους θεωρούνται χαρακτηριστικά γνωρίσματα του πολιτισμού των διαφόρων εποχών...διαβάστε περισσότερα εδώ
Η Ανάπτυξη της Φωτιάς
Μια άλλη σημαντική ανακάλυψη (περίπου 800.000 χρόνια πριν), ήταν η χρήση της φωτιάς από τον Homo erectus. Η φωτιά της επέτρεψε στους ανθρώπους να μαγειρεύουν το φαγητό τους, να θερμαίνονται και να προστατεύονται από τους κινδύνους του περιβάλλοντος. Επιπλέον, η χρήση της φωτιάς ενίσχυσε την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη δημιουργία πιο πολύπλοκων κοινωνιών. Αυτό ήταν άλλο ένα κομβικό σημείο από πλευράς εξέλιξης του εγκεφάλου μας.
Η χρήση της φωτιάς επηρέασε δραστικά την εξέλιξη του είδους μας, αυξάνοντας τη διάρκεια ζωής, κάνοντας τους ανθρώπους πιο κοινωνικούς (υπήρχε πλέον ένας χώρος συνάθροισης) και παρέχοντας τη δυνατότητα διαβίωσης σε ψυχρότερα κλίματα. Ακόμη, πιθανότατα συνέβαλε και στην αύξηση της ανθρώπινης νοημοσύνης: Όπως είπε η Χλούμπικ «η φωτιά είναι περίπλοκο πράγμα. Μπορείς να πληγωθείς πολύ αν τη χρησιμοποιήσεις λάθος».
Διαβάστε περισσότερα εδώ
και εδώ
Στα παρακάτω βίντεο βλέπουμε τον τρόπο με τον οποίο οι πρωτόγονοι ανακάλυψαν τη φωτιά
Η Εφεύρεση της Υπνοκοίτης
Μία ακόμη σημαντική ανακάλυψη ήταν η πρώτη της υπνοκοίτης από τον Pierolapithecus. Η δημιουργία υπνοκοίτης στα δέντρα επέτρεψε στα αρχαία ανθρωποειδή να κοιμούνται ασφαλώς και αναζωογονητικά. Αυτή η εφεύρεση βοήθησε στη βελτίωση των καταστάσεων ύπνου και στην ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων τους.
Αργότερα (600.000-9/8.000 π.Χ.) οι άνθρωποι ζούσαν από το κυνήγι και γι’ αυτό ήταν αναγκασμένοι να ακολουθούν τα ζώα στις μετακινήσεις τους. Συνήθως κατέφευγαν προσωρινά σε σπήλαια ή σε πρόχειρες καλύβες που έφτιαχναν από κλαδιά. Oι καλύβες αυτές αποτελούν την αρχαιότερη κατασκευή ανθρώπινης κατοικίας
Οι προϊστορικοί άνθρωποι μπορεί να μη διέθεταν ένα από αυτά τα μοδάτα στρώματα που έχουμε εμείς, αλλά ήταν πολύ έξυπνοι στο να βρίσκουν ένα άνετο μέρος για να κοιμηθούν. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν απομεινάρια από άνετα «χορταρένια» κρεβάτια στο μέρος Border Caves της Νότιας Αφρικής, κάτι που σημαίνει ότι υπήρχαν κρεβάτια πριν από 200.000 χρόνια.
Πώς τα κατασκεύαζαν; Έπαιρναν τα κλινοσκεπάσματα και τα άπλωναν πάνω από ένα στρώμα τέφρας, προκειμένου να δημιουργήσουν ένα «κρεβάτι», ένα υπερυψωμένο στρώμα μακριά απ’ τη βρομιά, που να απωθεί και τα έντομα παράλληλα: όπως αποκαλύφθηκε, τα υπολείμματα της τέφρας ήταν αναμεμιγμένα με φυσικά εντομοκτόνα, τα οποία κατέστρεφαν μέχρι και τους εξωσκελετούς των εντόμων.
Αυτά τα απολιθωμένα κρεβάτια μαρτυρούν ότι οι πρώτοι άνθρωποι όχι μόνο έχτισαν άνετα σπίτια και άνετα κρεβάτια, αλλά ήξεραν και πώς να κατασκευάζουν φυτοφάρμακα, εντομοκτόνα αλλά και ότι έζησαν σε καλές συνθήκες.
Η Επινόηση της ένδυσης
Ένα ακόμη σημαντικό επίτευγμα ήταν η επινόηση της κάλυψης του γυμνού σώματος με δέρματα ζώων .
Η Εξέλιξη της Ζωής για μεγαλύτερα παιδιά
Η θεωρία της εξέλιξης αναφέρεται στην ιδέα ότι οι ζωτικοί οργανισμοί αλλάζουν μέσω του χρόνου μέσω γενετικών μεταβολών. Αυτή η διαδικασία επιτρέπει στα είδη να προσαρμοστούν στο περιβάλλον τους και να επιβιώσουν. Η εξέλιξη είναι μια συνεχής διαδικασία που δεν σταματά ποτέ, ανοίγοντας τον δρόμο για την εμφάνιση νέων ειδών και χαρακτηριστικών.
Μάλιστα μια νέα μελέτη μας υποδεικνύει το γεωατμοσφαιρικό συμβάν που αύξησε τα επίπεδα οξυγόνου στον πλανήτη, υποστηρίζοντας πως η εξέλιξη της ζωής στη Γη οφείλεται στην κατάρρευση του μαγνητικού της πεδίου για μερικά εκατ. έτη.
Διαβάστε περισσότερα πατώντας στην παρακάτω εικόνα
Μέρος 2ο / Η ιστορία των ανθρώπων
Ο άνθρωπος και η οικογένεια στην οποία ανήκει (Ανθρωπίδες – Hominidae), εμφανίστηκαν στην Αφρική, όπου και έλαβε χώρα το μεγαλύτερο μέρος της εξελικτικής τους διαδικασίας. Οι πρώιμοι άνθρωποι μετανάστευσαν για πρώτη φορά εκτός Αφρικής, προς την Ασία πιθανόν μεταξύ 2 και 1,8 εκατομμυρίων ετών πριν. Σύμφωνα με τα έως τώρα αρχαιολογικά και ανθρωπολογικά δεδομένα, στην Ευρωπαϊκή ήπειρο έφτασαν λίγο αργότερα, περί τα 1,5 εκατομμύρια έτη. Πιο πρόσφατα, ο Σύγχρονος Άνθρωπος (Homo sapiens) αποίκησε πολλά ακόμη μέρη του πλανήτη. Για παράδειγμα, οι πρώτοι άνθρωποι έφτασαν στην Αυστραλία πριν από περίπου 60.000 χρόνια και στην Αμερική πριν από περίπου 14.000 χρόνια.
Ο άνθρωπος στην Ευρώπη και στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τα έως τώρα επιστημονικά δεδομένα, ο άνθρωπος μετά την έξοδό του από την Αφρική είχε φτάσει προ των πυλών της Ευρώπης, στην περιοχή του Καυκάσου και συγκεκριμένα της Γεωργίας, πριν από περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια. Η παρουσία του στην ευρωπαϊκή ήπειρο ωστόσο τεκμηριώνεται αργότερα, περίπου πριν από 1,5 εκατομμύρια χρόνια. Ως πιθανότερη οδός μετακίνησης των πρώιμων ανθρώπων από την Αφρική προς την Ευρώπη θεωρείται ο «διάδρομος» της Εγγύς Ανατολής. Εάν δεχτούμε ότι, κατά τη πορεία του αυτή ο άνθρωπος πέρασε νότια του Εύξεινου Πόντου, τότε η Ελλάδα, και ειδικότερα η Θράκη και η Μακεδονία, θα ήταν από τις πρώτες ευρωπαϊκές περιοχές που κατοικήθηκαν. Σε κάθε περίπτωση, η ηλικία των μέχρι σήμερα γνωστών ευρημάτων πλησιάζει ή και ξεπερνά το μισό εκατομμύριο χρόνια. Τέτοια ευρήματα έχουν έρθει στο φως στο Σπήλαιο Πετραλώνων, στην υπαίθρια αρχαιολογική θέση «Ροδαφνίδια» στη Λέσβο και στην υπαίθρια αρχαιολογική θέση «Μαραθούσα 1» στη λεκάνη της Μεγαλόπολης, στην Πελοπόννησο.
Συνολικά, η ανθρώπινη εξέλιξη είναι μια πολύπλοκη και συνεχής διαδικασία που εκτείνεται σε εκατομμύρια χρόνια. Περιλαμβάνει τη σταδιακή ανάπτυξη διαφόρων χαρακτηριστικών και χαρακτηριστικών στο είδος μας.
Χρονοδιάγραμμα ανθρώπινης εξέλιξης
Έτσι, έχετε ήδη μάθει τι είναι η ανθρώπινη εξέλιξη. ας εμβαθύνουμε στο χρονοδιάγραμμά του. Η ανθρώπινη εξέλιξη συνέβη πριν από πολύ καιρό, πριν από 55 εκατομμύρια χρόνια, για την ακρίβεια.
πριν από 55 εκατομμύρια χρόνια
Τα πρώτα πρωτεύοντα θηλαστικά ξεκινούν τη διαδικασία της εξέλιξης.
Πριν από 5,8 εκατομμύρια χρόνια
Η έννοια του περπατήματος στα δύο πόδια αναδεικνύεται ως ο παλαιότερος καταγεγραμμένος ανθρώπινος πρόγονος. Αυτή η έννοια ονομάζεται επίσης Διποδισμός.
2,5 με 2 εκατομμύρια χρόνια πριν
Ο πρώιμος Homo εμφανίστηκε στην Ανατολική Αφρική μέσω της ειδογένεσης από αυστραλοπιθηκικούς προκατόχους.
230.000 χρόνια πριν
Τότε είναι που αρχίζουν να εμφανίζονται οι Νεάντερταλ. Βρίσκονται σε όλη την Ευρώπη, από τη Βρετανία μέχρι το Ιράν. Όμως εξαφανίστηκαν πριν από περίπου 28.000 χρόνια, όταν οι σύγχρονοι άνθρωποι έγιναν η κυρίαρχη ομάδα.
195.000 χρόνια πριν
Αυτό σηματοδοτεί την αρχική εμφάνιση των σύγχρονων ανθρώπων, ή του Homo sapiens, όπως τους αποκαλούμε. Αυτοί οι Homo sapiens ταξιδεύουν σε όλη την Ασία και την Ευρώπη.
50.000 χρόνια πριν
Αυτό είναι όταν ο ανθρώπινος πολιτισμός αρχίζει να αναπτύσσεται πολύ πιο γρήγορα στο χρονοδιάγραμμα της ανθρώπινης ιστορίας.
πριν από 12,00 χρόνια
Οι σύγχρονοι άνθρωποι έχουν φτάσει στην Αμερική.
5.500 χρόνια πριν
Η Εποχή του Χαλκού ξεκίνησε μετά την Εποχή του Λίθου.
4.000-3.500 χρόνια πριν
Οι άνθρωποι που ονομάζονταν Αρχαίοι Σουμέριοι στη Μεσοποταμία δημιούργησαν τον πρώτο πολιτισμό στον κόσμο.
Η διατροφική εξέλιξη αρωγός της εξέλιξης του ανθρώπου
Αν με κάποιο μαγικό τρόπο ένας homo sapiens του 12.000 π.Χ. μεταφερόταν στο νησί των Κυκλώπων την εποχή που αποβιβάζονταν σ’ αυτό ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του (το 1200 περίπου π.Χ.), δεν θα εντυπωσιαζόταν τόσο από τους φοβερούς μονόφθαλμους γίγαντες -στη δική του εποχή ζούσαν πολλά τεράστια και τερατόμορφα πλάσματα- όσο από τις καθημερινές τους δραστηριότητες. Όπως ενημερωνόμαστε από την Ι’ ραψωδία της Οδύσσειας, ο Πολύφημος και οι συντοπίτες του, όταν δεν καταβρόχθιζαν τους άτυχους θνητούς που ξεβράζονταν στο νησί τους, καταπιάνονταν με την κτηνοτροφία. Εξέτρεφαν αμνοερίφια για το κρέας τους αλλά και για το γάλα, το οποίο απολάμβαναν καθημερινά ή το χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν τυρί και γιαούρτι.
Αυτό το τελευταίο ειδικά, θα του φαινόταν πολύ παράξενο. Οι άνθρωποι του 12.000 π.Χ, αντίθετα με τους Κύκλωπες και τους ανθρώπους των Μυκηναϊκών χρόνων, είχαν δυσανεξία στη λακτόζη. Ο οργανισμός τους δεν μπορούσε να μεταβολίσει το γάλα μετά την ηλικία του θηλασμού
Όσο τραβηγμένη κι αν είναι η αφήγηση που προηγήθηκε, το παράδειγμα της ανοχής στη λακτόζη αποτελεί ένα από τα βασικά επιχειρήματα των επιστημόνων που υποστηρίζουν ότι ο homo sapiens είναι ένα είδος που εξελίσσεται διαρκώς και ποικιλοτρόπως – σωματικά, γονιδιακά και πνευματικά. Σε σχέση, μάλιστα, με τη μέρα που πρωτοπερπάτησε στον πλανήτη μας με τα δυο του πόδια, πριν από 150.000 χρόνια, ο ρυθμός της εξέλιξής του επιταχύνθηκε θεαματικά τις τελευταίες χιλιετίες. Ο σύγχρονος άνθρωπος, αφού αρχικά προσαρμόστηκε στις συνθήκες που τον περιέβαλλαν και στις εκάστοτε μεταβολές τους, άρχισε να διαμορφώνει ο ίδιος το περιβάλλον, ανάλογα με τις δικές του ανάγκες. Παραδόξως, οι νέες αυτές συνθήκες τον υποχρέωσαν να εξελιχθεί ακόμα ταχύτερα και με πιο περίπλοκους τρόπους.
Ανθεκτικότεροι, παχύτεροι και (κυριολεκτικά) κουλ
Η επανάσταση του γάλακτος είναι ένα καλό παράδειγμα αυτής της προσαρμογής στον σύγχρονο τρόπο ζωής. Στις μέρες μας, το 90% των Ευρωπαίων μπορεί να καταναλώσει ζωικό γάλα. Το ποσοστό αυτό είναι τόσο μεγάλο, ώστε η δυσανεξία στη λακτόζη να αντιμετωπίζεται σαν πάθηση στον δυτικό κόσμο. Στην Ασία, όμως, και στο μεγαλύτερο τμήμα της Αφρικής, ισχύει το ακριβώς αντίθετο: μόλις το 5% του πληθυσμού μπορεί να καταναλώσει ζωικό γάλα χωρίς να αντιμετωπίσει σοβαρά γαστρεντερικά προβλήματα. Συνολικά, το ποσοστό του πληθυσμού της Γης που εμφανίζει ανοχή στη λακτόζη είναι το 35% – εμείς οι Ευρωπαίοι, χοντρικά, και όσοι κατάγονται ευθέως από εμάς. Είναι μια ικανότητα που τη χρωστάμε στους homo sapiens που κατοικούσαν στην περιοχή της σημερινής Ουγγαρίας το 6000 π.Χ. Αυτοί κατάφεραν να γίνουν οι πρώτοι ανθρώπινοι οργανισμοί που συνέχισαν να παράγουν λακτάση μετά τη βρεφική και παιδική ηλικία (η λακτάση είναι το ένζυμο που διευκολύνει τον μεταβολισμό της λακτόζης). Πώς τα κατάφεραν;
Οι ιστορικοί και οι ανθρωπολόγοι έχουν εκτιμήσει ότι η κτηνοτροφία έγινε κοινή πρακτική στο ανθρώπινο είδος μετά το 10.000 π.Χ. Στην κεντρική και τη βόρεια Ευρώπη οι άνθρωποι συντηρούσαν ως κατοικίδια βοοειδή από το 8.000 π.Χ. και με βάση όσα γνωρίζουμε σήμερα, η ανάπτυξη της ανοχής στη λακτόζη αποτέλεσε για εκείνους καθοριστικό εξελικτικό πλεονέκτημα. Το αγελαδινό γάλα περιέχει πολύτιμη βιταμίνη D (δυσεύρετη στην προϊστορική Ευρώπη με το βαρύ κλίμα και την ελάχιστη ηλιοφάνεια) και επιπλέον μπορεί να σε κρατήσει ζωντανό τις περιόδους που οι σοδειές καταστρέφονται και το κυνήγι σπανίζει. Η φυσική επιλογή ευνόησε, λοιπόν, όσους προγόνους μας ανέπτυξαν την ικανότητα να πίνουν γάλα. Αυτοί κατάφεραν να επιβιώσουν από λιμούς και δηλητηριάσεις του υδροφόρου ορίζοντα και μετέδωσαν γονιδιακά στους απογόνους τους τη συγκεκριμένη πολύτιμη ικανότητα.
Ένα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς η σύγχρονη ζωή επιταχύνει την εξέλιξη του είδους μας είναι η μέση θερμοκρασία του σώματός μας.
Σήμερα όλοι ξέρουμε ότι ο πυρετός αρχίζει όταν το θερμόμετρο δείξει παραπάνω από τους 36,6°C, ενώ δύο μόλις αιώνες νωρίτερα, οι 37°C ήταν η κοινώς αποδεκτή φυσιολογική μέση θερμοκρασία. Σύμφωνα με την Τζούλι Πάρσονετ του πανεπιστημίου του Στάνφορντ, αυτή η διαφορά οφείλεται στο γεγονός ότι σήμερα καταπολεμούμε νωρίς και αποτελεσματικά λοιμώξεις που τον 19ο αιώνα θέριζαν τους κατοίκους των πόλεων, προκαλώντας τους χρόνιες φλεγμονές, οι οποίες με τη σειρά τους είχαν ως παρενέργεια την αύξηση του μεταβολικού ρυθμού και -κατά συνέπεια- του πυρετού. Βεβαίως, το ότι είμαστε πιο δροσεροί από τους homo sapiens της πρώτης βιομηχανικής εποχής δεν είναι απαραίτητα θετικό: ο δικός μας οργανισμός χρειάζεται κατά μέσο όρο 150 θερμίδες λιγότερες ημερησίως για να εξυπηρετήσει τις μεταβολικές του ανάγκες, αλλά εμείς δεν τρώμε λιγότερο από τους προγόνους μας – το αντίθετο μάλιστα. Η δρ. Πάρσονετ και οι συνάδελφοί της εκτιμούν ότι οι σημερινοί άνθρωποι θα καταγραφούμε στο χρονολόγιο του homo sapiens ως οι παχύτεροι εκπρόσωποι του είδους μας.
Σημαντικές μεταλλάξεις λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής έχουν καταγραφεί τόσο στο ανοσοποιητικό μας σύστημα όσο και στη δόμηση των οστών μας. Όπως συνόψισε ο Μαρκ Τόμας, επικεφαλής της σχετικής έρευνας του London University College (2010), οι άνθρωποι που κάποτε εγκατέλειψαν την ύπαιθρο και συνωστίστηκαν σε μικρούς χώρους με άθλιες συνθήκες υγιεινής, αποτελώντας το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκαν οι πρώτες μεγαλουπόλεις του κόσμου μας, χρειάστηκε να αναπτύξουν άμεσα άμυνες απέναντι σε επιδημικές ασθένειες που δεν υπήρχαν μόλις μία ή δύο γενεές πριν από τη δική τους.
«Σήμερα έχουμε πλέον αποδείξει ότι υπάρχει στατιστική συνάφεια μεταξύ των πληθυσμών με μεγάλο ιστορικό αστικοποίησης και της γενετικής προσαρμογής τους για την καταπολέμηση της φυματίωσης», σημειώνει χαρακτηριστικά ο δρ. Τόμας, εξηγώντας ότι «όσο οι ανθρώπινοι πληθυσμοί ζούσαν νομαδικά και σε μικρές ομάδες, ήταν εκτεθειμένοι σε άλλου τύπου μολυσματικές ασθένειες, πιο οπορτουνιστικές και χρόνιες. Η μόνιμη εγκατάστασή τους σε μεγάλες αστικές περιοχές δημιούργησε νέες συνήθειες αλλά και νέες λοιμώδεις ασθένειες, στις οποίες έπρεπε να προσαρμοστούν. Η αντίσταση στις παθογένειες είναι σε μεγάλο βαθμό γενετική υπόθεση, οπότε είμαστε βέβαιοι ότι και σ’ αυτήν την περίπτωση η φυσική επιλογή έπαιξε τον ρόλο της».
Σε σύγκριση με όλους τους προηγούμενους ανθρώπους,ο σκελετός μας είναι πιο αδύναμος και πιο ελαφρύς. Τα κόκαλά μας άρχισαν να φθίνουν πριν από περίπου 12.000 χρόνια, όταν από κυνηγοί και συλλέκτες μετατραπήκαμε σε κτηνοτρόφους και καλλιεργητές. Η νέα αυτή συνθήκη άλλαξε δραματικά τη διατροφή αλλά και την καθημερινή μας δραστηριότητα και -όπως εκτίμησε σε έρευνά της το 2014 η ανθρωπολόγος Χαμπίμπα Κιρχίρ– η τάση θα συνεχιστεί και η σκελετική μας δομή θα γίνεται όλο και λιγότερο ισχυρή, όλο και λιγότερο συμπαγής. «Εδώ και 50-100 χρόνια κινούμαστε ελάχιστα, έχουμε γίνει επικίνδυνα νωθροί στην καθημερινότητά μας», σημειώνει επεξηγηματικά η Κολίν Σο, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Κέμπριτζ. «Το σώμα μας δεν εξελίχθηκε σε βάθος τόσων χιλιετιών για να κάθεται πίσω από ένα γραφείο ή στο τιμόνι ενός αυτοκινήτου. Γενετικά έχουμε τη δυνατότητα να είμαστε τόσοι δυνατοί όσο οι ουρακοτάγκοι αλλά δεν είμαστε, γιατί δεν χρησιμοποιούμε τα οστά μας στο όριο των δυνατοτήτων τους».
Οι επιστήμονες δεν αποκλείουν την πιθανότητα κάποια στιγμή, στο μακρινό μέλλον, το ανθρώπινο είδος να ανακτήσει τη σκελετική και μυική του δύναμη. Η κυρίαρχη υπόθεση, όμως, είναι ότι στο εξής η εξέλιξή μας θα είναι όλο και περισσότερο καθοριζόμενη από την τεχνολογική πρόοδο και τις ανακαλύψεις της γενετικής. Θεωρείται δεδομένο, μάλιστα, ότι χάρη στην τεχνολογία και τη γενετική [ή εξαιτίας τους], η ανθρωπότητα θα ξεπεράσει την ταχύτητα του φυσικού evolution. Όταν πλέον αυτό συμβεί, τίποτα δεν θα μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο για το γονιδιακό μας μέλλον.
Η ατέρμονη μοναξιά του homo sapiens
Μελετώντας τα απολιθώματα που έχουν έρθει στο φως μέχρι σήμερα, οι παλαιοντολόγοι εκτιμούν ότι το πρώτο μέλος της οικογένειας των ανθρωπίδων εμφανίστηκε πριν από περίπου επτά εκατομμύρια χρόνια και ήταν ο μικρόσωμος και τριχωτός Σαχελάνθρωπος του Τσαντ (Sahelanthropus Tchandensis). Έκτοτε έχουν περπατήσει στη Γη εννιά τουλάχιστον είδη ανθρώπων. Κάθε ένα από αυτά τα είδη εξελίχθηκε όταν ένας μικρός αριθμός ανθρωπίδων βρισκόταν για κάποιον λόγο αποκλεισμένος από τον γενικό πληθυσμό σε ένα περιβάλλον με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, στα οποία υποχρεώθηκε να προσαρμοστεί προκειμένου να επιβιώσει. Σε βάθος πολλών γενεών η απομονωμένη φυλή ακολουθούσε τη δική της γονιδιακή διαδρομή, στο τέλος της οποίας τα μέλη της δεν μπορούσαν πλέον να αναπαραχθούν με τον μητρικό πληθυσμό.
Η προσαρμογή του Homo Sapiens στα διαφορετικά περιβάλλοντα και μικροκλίματα της Γης, σε συνδυασμό με αρκετές ακόμα εξελικτικές πιέσεις, οδήγησαν στη διαμόρφωση των φυλών όπως τις ξέρουμε σήμερα (λευκοί, μαύροι κλπ). Οι παλαιοντολόγοι εκτιμούν ότι ήδη από το 10.000 π.Χ. άρχισε να αναπτύσσεται επικοινωνία μεταξύ των πληθυσμών που ζούσαν σε διαφορετικές ζώνες, με αποτέλεσμα οι φυλές αυτές να μην εξελιχθούν σε διαφορετικά είδη ανθρώπων.
Η τελική επικράτηση και η μονοκρατορία του Homo Sapiens έχει οδηγήσει κάποιους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι ως είδος έχουμε φτάσει στο τέλος της εξέλιξής μας. Πολύ απλά: δεν μπορούμε να επιμιχθούμε με κανέναν, έχουμε ήδη υπερκεράσει τις περισσότερες φυσικές εξελικτικές πιέσεις (τα μωρά των ανθρώπων επιβιώνουν σε συντριπτικά ποσοστά, ακόμα κι αν είναι ασθενή ή ανάπηρα), έχουμε από πολλές απόψεις νικήσει τη φυσική επιλογή, κανείς δεν μπορεί να μας ανταγωνιστεί, συνεπώς κανείς δεν πρόκειται να μας διαδεχτεί.
Ο διάσημος παλαιοντολόγος Στίβεν Γκουλντ (Stephen Jay Gould) συνόψισε εμφατικά τη θεωρία του τέλους της εξέλιξης πριν από περίπου 20 χρόνια: «Δεν έχει υπάρξει καμία βιολογική αλλαγή στους ανθρώπους εδώ και 40.000 ή 50.000 χρόνια. Το στοιχείο αυτό μας δείχνει ότι η εξέλιξη του είδους μας έχει επιβραδυνθεί ή έχει ήδη σταματήσει οριστικά». Το 2013, ο σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο (ο φυσιοδίφης που δανείζει τη διάσημη φωνή του στα ντοκιμαντέρ του BBC κι εσχάτως του Netflix) εκτίμησε σε συνέντευξή του ότι «είμαστε το μόνο είδος που με τη θέλησή μας διακόψαμε τη φυσική επιλογή. Το καταφέραμε όταν διασφαλίσαμε ότι το 90-95% των νεογέννητων παιδιών μας θα επιζήσουν». Κατά τη δική του άποψη, βέβαια, «η κατάργηση της φυσικής επιλογής δεν είναι είναι ούτε τόσο σημαντική ούτε τόσο καταθλιπτική όσο ακούγεται».
Εννέα ανθρώπινα είδη αλληλεπιδρούν
Οι ανθρώπινοι πρόγονοί μας, όπως ο Pierolapithecus, ο Toumai και ο Homo erectus, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της εξέλιξης. Με την εφευρετικότητά τους, την αντίληψή τους και τη διαρκή προσαρμογή τους, αφήνουν ένα ξεκάθαρο αποτύπωμα στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Μέσα από την ανάλυση των προγόνων μας και την παρακολούθηση των στοιχειωδών εξελίξεων, μπορούμε να κατανοήσουμε την πορεία που κατέληξε στη δημιουργία του σύγχρονου ανθρώπου. Η εξέλιξη των ανθρώπων αντιπροσωπεύει μια σύνθεση από εξαιρετικές επιδόσεις, εφευρετικότητα και συνεχή προσαρμογή.
Μελέτες αποκαλύπτουν ότι υπήρχαν εννέα ανθρώπινα είδη που περιπλανήθηκαν στη Γη πριν από 300.000 χρόνια. Πρόκειται για τα ξαδέλφια μας που έχουν χαθεί εδώ και καιρό.
Οι Homo neanderthalensis ήταν κυνηγοί που κατοικούσαν στις κρύες στέπες της σημερινής ευρωπαϊκής γης. Οι Homo erectus ήταν οι πρώτοι που στάθηκαν όρθιοι και ζούσαν κυρίως στην Ινδονησία. Οι Denisovans κατοικούσαν στην Ασία, ενώ οι Homo rhodesiensis ζούσαν στην κεντρική Ασία. Οι Homo naledi, Homo luzonensis και Homo floresiensis ήταν όλα μικρόσωμα ανθρώπινα είδη που κατέλαβαν τη Νότια Αφρική, τις Φιλιππίνες και την Ινδονησία αντίστοιχα. Επιπλέον, οι μυστηριώδεις άνθρωποι του Red Deer Cave κατέλαβαν μεγάλες περιοχές στην Κίνα.
Αν και υπήρχαν εννέα διαφορετικά ανθρώπινα είδη καθ’ όλη τη διάρκεια της εξελικτικής πορείας, ήταν διασκορπισμένα σε όλη τη Γη, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και σπάνια συναντιόντουσαν. Ωστόσο, μερικές μελέτες δείχνουν ότι περίπου 1,9 εκατομμύρια χρόνια πριν, τρία ανθρώπινα είδη συγκατοίκησαν στην ίδια περιοχή της Νότιας Αφρικής. Αν και δεν είναι οι άμεσοι πρόγονοί μας, ήταν όλα ανθρώπινα είδη – τα A. africanus, Paranthropus robustus και H. erectus.
Τα απολιθώματά τους που ανακαλύφθηκαν σε ένα σύμπλεγμα σπηλαίων, το Drimolen Paleo, δεν έδειξαν να υπήρξε καμία βία μεταξύ των τριών, πράγμα που σημαίνει ότι ζούσαν σε ειρήνη και αρμονία. Η σύμπτωση τριών ειδών που ζουν στην περιοχή θα μπορούσε να οφείλεται στη μετανάστευση ενός ή περισσοτέρων ειδών λόγω περιβαλλοντικών παραγόντων.
Και φυσικά ότι δεν είχε γεννηθεί ακόμη ο ανταγωνιστικός Homo Sapiens.
Παρά την τεράστια ποικιλομορφία και τον αυξανόμενο πληθυσμό τους, οκτώ από τα εννέα είδη εξαφανίστηκαν. Εκτός από τον Homo Sapiens, δεν υπάρχει άλλο ανθρώπινο είδος που να επιβίωσε. Αν και δεν υπήρχαν εμφανείς περιβαλλοντικές καταστροφές, οι περισσότεροι ερευνητές πιστεύουν ότι η εξάπλωση του Homo sapiens ήταν η βασική αιτία αυτής της μαζικής εξαφάνισης.
Νέο είδος στο δέντρο της ανθρώπινης εξέλιξης
Στην περιοχή Bodo D’ar στην Αιθιοπία είχε εντοπιστεί το κρανίο ενός ανθρώπου με τους ειδικούς να το έχουν κατατάξει σε κάποιο από τα γνωστά προγονικά είδη του ανθρώπου. Ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Winnipeg στον Καναδά μελέτησε εκ νέου το κρανίο και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ανήκει σε ένα άγνωστο μέχρι σήμερα είδος ανθρώπου που αποτελεί μάλιστα ένα χαμένο κρίκο και μάλιστα σημαντικό στην αλυσίδα της ανθρώπινης εξέλιξης.
Η παρουσία του H. bodoensis στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αφού την ίδια περίοδο πιστεύεται ότι έκαναν την εμφάνιση τους οι Νεάντερταλ αλλά και ο Homo sapiens από τον οποίο κατάγεται ο σύγχρονος άνθρωπος. Είναι μια χρονική περίοδος για την οποία δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία και κάθε νέο εύρημα φωτίζει μια πολύ σημαντική περίοδο όπως την χαρακτηρίσουν οι ειδικοί για την εξέλιξη των ανθρώπων.
Φυσική Επιλογή / H Εξέλιξη «ακολουθεί το δρόμο της ελάχιστης αντίστασης»
Η φυσική επιλογή αποτελεί θεμέλιο πυλώνα της θεωρίας της εξέλιξης. Αυτή η έννοια περιγράφει τον μηχανισμό με τον οποίο οι οργανισμοί που είναι καλύτερα προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους επιβιώνουν και μεταδίδουν τα γονίδια τους. Από τη μικρή κλίμακα των προσαρμογών στο DNA έως τις μεγάλες διαφορές των ειδών, η επιλογή διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη.
ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ μάλιστα ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΕΞΕΛΙΣΣΟΝΤΑΙ και εξακολουθεί να δρα η φυσική επιλογή.
Ερευνητές από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ, ανέλυσαν το DNA (γονιδίωμα) 210.000 ατόμων και διαπίστωσαν ότι ορισμένες επιβλαβείς γενετικές μεταλλάξεις που σχετίζονται με τη νόσο του ΑΛΤΣΧΑΙΜΕΡ και εάν κάποιος είναι βαρύς ΚΑΠΝΙΣΤΗΣ είναι λιγότερο συχνές σε άτομα με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, γεγονός που υποδηλώνει ότι η φυσική επιλογή εξαλείφει αυτές τις επιβλαβείς παραλλαγές.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια διαπίστωσαν (Hakhamanesh Mostafavi, κ.ά. Identifying genetic variants that affect viability in large cohorts. PLOS Biology, 2017; 15 (9): e2002458) επίσης ότι οι μεταλλάξεις που προδιαθέτουν τους ανθρώπους σε καρδιακές παθήσεις, υψηλή χοληστερόλη, παχυσαρκία και άσθμα είναι επίσης λιγότερο συχνές σε άτομα που ζούσαν περισσότερο και των οποίων τα γονίδια είναι πιο πιθανό να κληρονομηθούν και ως εκ τούτου να εξαπλωθούν στις επόμενες γενιές.
Με απλά λόγια, νέα ευνοϊκά γνωρίσματα εξελίσσονται όταν προκύπτουν από μεταλλάξεις που προσφέρουν πλεονέκτημα επιβίωσης στους φορείς τους. Καθώς οι επιζώντες κάθε γενιάς κληρονομούν αυτές τις ωφέλιμες μεταλλάξεις, οι μεταλλάξεις και τα προσαρμοστικά χαρακτηριστικά τους γίνονται πιο συχνά στον γενικό πληθυσμό.
πηγή :https://blogs.sch.gr/vasgeorgia/archives/597#prettyPhoto
Γενετική Ποικιλομορφία
Η γενετική ποικιλομορφία αποτελεί το υλικό από το οποίο προέρχονται οι γενετικές μεταβολές που οδηγούν στην εξέλιξη. Η ποικιλομορφία παρέχει τη βάση για τη φυσική επιλογή, καθώς και ορισμένα γονίδια που θα επιβιώσουν και θα μεταδοθούν σε μελλοντικές γενιές. Η ποικιλομορφία είναι η κινητήρια δύναμη που οδηγεί στην εμφάνιση νέων χαρακτηριστικών.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι η εξέλιξη δεν είναι μια ευθεία γραμμή από μια πρωτόγονη μορφή σε μια πιο «προηγμένη» μορφή, αλλά ένα δέντρο προσαρμογών σε διαφορετικές περιβαλλοντικές θέσεις που ασκούν εξελικτικές πιέσεις. «Αυτή η ποικιλομορφία στη ρίζα του είδους μας μπορεί να ήταν τελικά το κλειδί για την επιτυχία μας».
Η έλευση της γενετικής και της μοριακής βιολογίας ενίσχυσε την θεωρία της εξέλιξης, παρέχοντας επιπλέον αποδείξεις για την κοινή καταγωγή των ειδών. Οι μελέτες σε γονίδια και DNA αποκάλυψαν συγγένειες μεταξύ διαφορετικών οργανισμών, επιβεβαιώνοντας την εξέλιξη ως τη μοναδική εξήγηση για την ποικιλομορφία της ζωής στη Γη.
-
Η ανακάλυψη της Δομής του DNA από τον Φράνσι Κρικ και τον Τζέιμς Γουάτσον οδήγησε σε μια σημαντική πυλώνα στην κατανόηση της γενετικής.
-
Η μοριακή βιολογία έχει αποκαλύψει την κοινή καταγωγή.
Προκλήσεις και Προκαταλήψεις σχετικά με τη Θεωρία της Εξέλιξης
Η θεωρία της εξέλιξης αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις και προκαταλήψεις που μπορούν να παρεμποδίσουν την κατανόηση και την αποδοχή της. Μία από τις βασικές προκλήσεις είναι η αντίσταση από ορισμένους που αρνούνται να αποδεχτούν την επιστημονική αλήθεια της εξέλιξης, βασιζόμενοι σε προκαταλήψεις ή θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Άλλη μία πρόκληση είναι η παραπληροφόρηση που υπάρχει γύρω από τη θεωρία της εξέλιξης, με κάποιους να παρουσιάσουν εσφαλμένες ερμηνείες ή να διαστρεβλώσουν τα γεγονότα για να υποστηρίξουν τις δικές τους απόψεις. Αυτό μπορεί να γίνει σε μια σύγχυση μεταξύ των ατόμων και σε αδικαιολόγητες αντιδράσεις ενάντια στην εξέλιξη.
Επίσης, η αντιμετώπιση μερικών που θεωρούν την εξέλιξη ως μια απειλή για την ανθρώπινη ύπαρξη αποτελεί μια ακόμα προκατάληψη που δυσκολεύει την αποδοχή της θεωρίας. Η έλλειψη πληροφόρησης και ο φόβος του άγνωστου μπορεί να οδηγήσουν σε αντιδράσεις απόρριψης, αντί να υιοθετηθεί μια πιο ανοιχτή και κριτική στάση.
Στην Ελληνική πλευρά του διαδικτύου κυκλοφορεί ένα δημοσίευμα σύμφωνα με το οποίο μια μελέτη κατέρριψε την Δαρβινική θεωρία της “Εξέλιξης μέσω της Φυσικής Επιλογής”. Ο εν λόγω ισχυρισμός ωστόσο είναι εξ ολοκλήρου αβάσιμος.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της ανατρεπτικής θεωρίας δύο ανθρωπολόγοι , οι Μαρκ Στεκλ και Ντέιβιντ Τάλερ , προσπάθησαν να δώσουν την απάντηση στο αιώνιο ερώτημα από που ξεκίνησε η εξάπλωση του ανθρωπίνου είδους στον πλανήτη μας.
Μάλιστα υποστηρίζουν ότι μετά από ενδελεχείς έρευνες, που περιλάμβαναν την εξέταση περισσότερων από πέντε εκατομμυρίων γενετικών κωδικών από τουλάχιστον 100.000 ξεχωριστά είδη ζώων -συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου-, διαπίστωσαν ότι όλοι οι άνθρωποι προέρχονται από ένα μόνο ζευγάρι ανθρώπων, μετά από πιθανώς κάποιο καταστροφικό γεγονός, που άφησε την Γη σχεδόν ερημωμένη.
Η θεωρία των δύο ανθρωπολόγων, καταρρίπτει σε μεγάλο βαθμό της εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου, προκαλώντας έναν μικρό «σεισμό» μεταξύ των επιστημόνων, καθώς μέχρι πρότινος η θεωρία της Εξέλιξης των Ειδών θεωρούνταν η επικρατέστερη εκδοχή για την πορεία του ανθρώπου στον πλανήτη στο πέρασμα των αιώνων.
Το θέμα της εξέλιξης , αποτελεί την πλέον κρυστάλλινη απεικόνιση του πως η ελλιπής κατανόηση βασικών επιστημονικών εννοιών μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη διαστρέβλωση της πραγματικότητας.
Στο συγκεκριμένο άρθρο δε θα γίνει ανάλυση των παρανοήσεων του κοινού σχετικά με την έννοια της εξελικτικής πορείας των ειδών στον πλανήτη. Για τους σκοπούς της εν λόγω ανάλυσης αρκεί να πούμε πως η εξέλιξη στο πλαίσιο της βιολογίας είναι η διαδικασία κατά την οποία κάθε έμβιο σύστημα στον πλανήτη υφίσταται σταδιακές αλλαγές στα βιολογικά του χαρακτηριστικά με τη πάροδο του χρόνου και η “Φυσική Επιλογή” είναι ο μηχανισμός με τον οποίο λαμβάνει χώρα αυτή η αλλαγή.
Στην επιστημονική κοινότητα, η εγκυρότητα της εξελικτικής θεωρίας δεν αποτελεί θέμα συζήτησης, πρόκειται για εδραιωμένο μοντέλο με πλειάδα μελετών και δεδομένων που συνηγορούν υπέρ της. [πηγή 1][πηγή 2][πηγή 3][πηγή 4][πηγή 5][πηγή 6][πηγή 7] [πηγή 8]
Η εξέλιξη της εξελικτικής θεωρίας
Σήμερα τα εξηγητικά κενά και οι εμφανείς ανεπάρκειες της εξελικτικής θεωρίας του Δαρβίνου δεν υποβιβάζουν καθόλου, όπως υποστηρίζουν κατά καιρούς οι διάφοροι αντιεξελικτικοί, την επιστημονική αξία της δαρβινικής επανάστασης. Πολλές δεκαετίες μετά τη διατύπωση της εξελικτικής θεωρίας από τον Δαρβίνο, μια νέα γενιά ερευνητών που γνώριζαν σε βάθος τη γλώσσα τόσο της γενετικής όσο και της εξελικτικής βιολογίας.
Οι πρωταγωνιστές της γενετικής επανερμηνείας του δαρβινισμού ήταν ο ρωσικής καταγωγής Αμερικανός γενετιστής T. Dobzansky, ο γερμανικής καταγωγής Αμερικανός ζωολόγος E. Mayr, ο Βρετανός βιολόγος J. Huxley και ο Αμερικανός παλαιοντολόγος G. Simpson, οι οποίοι δημιουργήσουν τις απαραίτητες νοητικές «γέφυρες» που οδήγησαν στη σύνθεση αυτών των δύο φαινομενικά διαφορετικών προσεγγίσεων.
Αυτοί οι περίεργοι «γεφυροποιοί» «νεοδαρβινιστές» κατάφεραν, με το πρωτοποριακό ερευνητικό τους έργο να δείξουν ότι οι συνέπειες της φυσικής επιλογής δεν γίνονται ορατές μόνο μετά από πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα, αλλά και σε ένα μετρήσιμο φυσικό φαινόμενο που μπορεί κάλλιστα να μελετηθεί πειραματικά στα εργαστήρια των γενετιστών και αργότερα των μοριακών βιολόγων.
Η εξέλιξη είναι και γονιδιακή
Βέβαια, η επικράτηση της νεοδαρβινικής «ορθοδοξίας» επέβαλε και κάποιες σημαντικές διαφοροποιήσεις από τις αρχικές εξελικτικές ιδέες του Δαρβίνου. Για παράδειγμα, εκεί που ο Δαρβίνος πίστευε ότι η βασική εξελικτική μονάδα ήταν ο οργανισμός στο σύνολό του, τώρα η δράση της φυσικής επιλογής επεκτείνεται αφενός στα γονίδια και αφετέρου στους πληθυσμούς των οργανισμών. Όσο για τις έννοιες-κλειδιά της δαρβινικής σκέψης, όπως «προσαρμογή» και «επιβίωση του καταλληλότερου», αυτές οφείλουν πλέον να αντικατασταθούν από τις νέες έννοιες της «αναπαραγωγικής επιτυχίας» και της «διαφορικής αναπαραγωγής».
Επιπλέον, το 1953, ο James Watson και ο Francis Crick ανακάλυψαν ότι οι γενετικές πληροφορίες των περισσότερων ζωντανών οργανισμών βρίσκονται αποθηκευμένες στη δομή και τον τρόπο αναδιπλασιασμού του DNA. Επομένως, στα μόρια του DNA και όχι, όπως πίστευαν μέχρι τότε, στις πρωτεΐνες βρίσκονται κωδικοποιημένες οι γενετικές πληροφορίες των γονιδίων και μόνο στα γονίδια συμβαίνουν οι τόσο σημαντικές γενετικές αλλαγές.
Με αυτή την απρόσμενη ανακάλυψη εγκαινιάζεται επίσημα ένα νέο ερευνητικό πρόγραμμα, που επιζητεί να εξηγήσει σε μοριακό-γονιδιακό επίπεδο το σύνολο σχεδόν των εξελικτικών φαινομένων. Πρόκειται για το περίφημο πρόγραμμα της «Μοριακής Βιολογίας», το οποίο τα επόμενα πενήντα χρόνια θα αποδειχθεί ο παραγωγικότερος κλάδος της Βιολογίας και η μοριακή προσέγγιση θα θεωρηθεί από πολλούς η βασιλική οδός για την αποκάλυψη των μέχρι τότε επτασφράγιστων μυστικών της ζωής.
Πώς επηρέασαν αυτές οι συγκλονιστικές κατακτήσεις την εξελικτική βιολογία; Η πρώτη αντίδραση ήταν μια λεπτή θεωρητική μετατόπιση από τους οργανισμούς στα γονίδιά τους, καθώς και η εντυπωσιακή είσοδος στην εξελικτική έρευνα των νέων τεχνικών της Μοριακής Βιολογίας. Αυτές οι εξελίξεις θα οδηγήσουν, κατά το δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, την εξελικτική θεωρία και έρευνα σε ακραίες γονιδιοκεντρικές προσεγγίσεις.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις και προκαταλήψεις με ανοιχτό μυαλό και κριτική σκέψη.
Μια Κοπερνίκεια Επανάσταση στην Εξέλιξη του Ανθρώπου
Οι τελευταίες ανακαλύψεις στην παλαιοανθρωπολογία και την αρχαιολογία ανατρέπουν παραδοσιακές αντιλήψεις για την εξέλιξη του ανθρώπου. Σημαντικά ευρήματα δείχνουν ότι οι πρώιμοι άνθρωποι ανέπτυξαν γραφή πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε, με ενδείξεις αρχαίας γραφής να φτάνουν έως και τα 60.000 χρόνια πριν. Η Genevieve von Petzinger έχει εντοπίσει σύμβολα που υποδεικνύουν μια κοινή παγκόσμια γλώσσα πριν από 30.000 χρόνια. Επιπλέον, ο ναός του Göbekli Tepe, χτισμένος πριν από 11.600 χρόνια, αποδεικνύει ότι οι σύνθετες κοινωνικές δομές προϋπήρχαν της γεωργίας και των πόλεων. Η ανακάλυψη νέων ανθρωπίνων ειδών όπως ο Homo naledi και ο Homo floresiensis δείχνει ότι η ανθρώπινη εξέλιξη είναι πολύπλοκη και πολυδιάστατη, με πολλές παράλληλες εξελικτικές γραμμές.
Οι εξελίξεις αυτές φέρνουν μια “Κοπερνίκεια επανάσταση” στην κατανόηση της ανθρωπότητας, αποκαλύπτοντας ότι οι πρόγονοί μας ήταν πολύ πιο εξελιγμένοι και καινοτόμοι από ό,τι νομίζαμε. Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις αλλάζουν συνεχώς τις αντιλήψεις μας για το πώς ζούσαν, επικοινωνούσαν και αναπτύσσονταν οι πρώιμοι άνθρωποι.
Για περισσότερες λεπτομέρειες, μπορείτε να διαβάσετε το πλήρες άρθρο εδώ
Το Μέλλον της Θεωρίας της Εξέλιξης
Μέσα από τις περιγραφές και τις προκλήσεις που έχουν προκύψει, βλέπουμε πώς η εξέλιξη συνεχίζει να εξελίσσεται και να μας εκπλήσσει με την ποικιλία της, διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στη διάδοση και την κατανόησή της προέλευσης της ζωής. Παρά τις προκαταλήψεις και τις αμφιβολίες που μπορεί να υπάρχουν, η θεωρία της εξέλιξης συνεχίζει να είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της επιστημονικής κοινότητας. Και με το μέλλον της θεωρίας αυτής να φαίνεται φωτεινό, αναμένουμε με ανυπομονησία τις μελλοντικές ανακαλύψεις που θα μας οδηγήσουν σε νέες εκπλήξεις και γνώσεις.
Εξελίσσεται ακόμα το ανθρώπινο είδος;
Πόσο κοντά είμαστε στο τέλος της εποχής του homo sapiens; Θα υπάρξει επόμενο ανθρώπινο είδος; Πόσο θα μοιάζει με μας;
Οι επιστήμονες έχουν σήμερα μια αποκαλυπτική εικόνα για το εξελικτικό μας μέλλον.
“Η εξέλιξή μας θα συνεχιστεί, αλλά στο εξής θα είναι πολιτισμική, θα κληρονομούμε γνώσεις και δεξιότητες”.
Ντέιβιντ Ατένμπορο
Τεχνητή επιλογή, μεταφυσικά διλήμματα
Οι διατυπώσεις του Γκουλντ και του Ατένμπορο έχουν de facto ακυρωθεί από την επιστημονική κοινότητα τα τελευταία χρόνια. Όπως έχει αποδειχθεί, η φυσική επιλογή δεν σταματά στην επιβίωση ενός νεογέννητου, ενώ και η περίφημη «πολιτισμική εξέλιξη» του Ατένμπορο δεν αποκλείει το γονιδιακό evolution. Αντίθετα, όπως σημείωσε σε έκθεσή του ο Άλαν Τέμπλετον (Alan R. Templeton): «Όλοι οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους και ο άνθρωπος δεν αποτελεί εξαίρεση. Οι πολιτισμικές κατακτήσεις καθορίζουν το περιβάλλον του ανθρώπου, κατά συνέπεια η πολιτισμική του εξέλιξη οδηγεί και έχει ήδη οδηγήσει σε προσαρμοστικό evolution».
Η επανάσταση του γάλακτος που αναφέρθηκε νωρίτερα, όπως και η ανθεκτικότητα σε σύγχρονους ιούς είναι παραδείγματα αυτής της προσαρμοστικής εξέλιξης. Σε έκθεση που δημοσιεύθηκε το 2007, ο Χένρι Χάρπεντινγκ (Henry C. Harpending) και ο Τζον Χοκς (John Hawks), σε συνεργασία με τα πανεπιστήμια της Γιούτα και του Ουισκόνσιν, σημείωσαν ότι τουλάχιστον το 7% του ανθρώπινου γονιδιώματος έχει υποστεί μεταλλάξεις τα τελευταία 5.000 χρόνια. Πολλές απ’ αυτές τις γονιδιακές αλλαγές προέκυψαν από την ανάγκη της προσαρμογής του στο φυσικό, αλλά και στο τεχνητό -το διαμορφωμένο από τον ίδιο τον άνθρωπο- περιβάλλον.
Σε άλλη μελέτη, του πανεπιστημίου Χάρβαρντ, καταγράφονται πρόσφατες αλλαγές σε περισσότερες από 300 περιοχές του ανθρώπινου γονιδιώματος, οι οποίες σχετίζονται με τη βελτίωση των πιθανοτήτων για επιβίωση και αναπαραγωγή. Τα παραδείγματα που αναφέρονται συμπεριλαμβάνουν την αυξημένη αντοχή του δέρματος των σύγχρονων ανθρώπων στην υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία, τη γονιδιακή ανθεκτικότητα σε ασθένειες όπως η ελονοσία που εντοπίστηκαν σε κάποιες φυλές της Αφρικής, την προσαρμογή των πνευμόνων όσων ζουν στα υψίπεδα των Άνδεων στη συνθήκη του λιγοστού οξυγόνου, αλλά και την εμφάνιση του λευκότερου δέρματος και των γαλάζιων ματιών στους κατοίκους της Βόρειας Ευρώπης. Εντελώς κόντρα στην επιφανειακή κοινή αντίληψη, οι ερευνητικές ομάδες των Χάρπεντινγκ και Χοκ κατέληξαν ότι τα τελευταία 10.000 χρόνια οι άνθρωποι έχουν εξελιχθεί 100 φορές ταχύτερα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χρονική περίοδο, ακόμα και σε σύγκριση με την εποχή κατά την οποία οι πρώτοι ανθρωπίδες διαχωρίστηκαν ως είδος από τους προγόνους των σύγχρονων χιμπατζήδων.
Και ο ρυθμός αυτός της εξέλιξής μας επιταχύνεται όλο και περισσότερο, αφού τα δεδομένα γύρω μας αλλάζουν όλο και πιο γρήγορα. Ο 20ος αιώνας από μόνος του ευθύνεται για κάποιες από τις συγκλονιστικότερες αλλαγές στις συνθήκες ζωής του ανθρώπινου είδους. Η εξέλιξη των συγκοινωνιών και η παγκοσμιοποίηση πρακτικά κατήργησαν την απομόνωση των εθνοτικών και φυλετικών ομάδων. Η γονιδιακή μας δεξαμενή είναι πλέον μια μεγάλη πισίνα στην οποία κολυμπάνε κώδικες DNA που κάποτε διαμορφώνονταν μονομερώς, σε απομονωμένες και αποκλεισμένες κοινότητες.
“Αυτή η πρωτοφανής κινητικότητα της ανθρωπότητας είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε μια πρωτοφανή ομογενοποίηση του είδους μας”
Την ίδια στιγμή, το γεγονός ότι οι φυσικοί θηρευτές και η απολυταρχία της φυσικής επιλογής δεν διαμορφώνουν πλέον τους κανόνες της επιβίωσής μας, δημιουργεί μία ακόμα νέα συνθήκη: άνθρωποι οι οποίοι κάποτε δεν θα κατάφερναν να επιζήσουν μετά τη γέννα, σήμερα φτάνουν με επιτυχία στην αναπαραγωγική ηλικία και κληροδοτούν τα άλλοτε καταδικασμένα γονίδιά τους στην επόμενη γενιά. Όπως το έθεσε ο Στιβ Τζόουνς (Steve Jones), ερευνητής του Πανεπιστημίου του Κάρντιφ, σε ομιλία του το 2002: «Τα πράγματα έχουν σταματήσει να εξελίσσονται προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο για το είδος μας. Αν θέλετε να μάθετε τι είναι η ουτοπία, ρίξτε μια ματιά γύρω σας – αυτό είναι».
Στην εξελικτική ουτοπία που ζούμε, στα περισσότερα μέρη του κόσμου σχεδόν όλοι έχουν την ευκαιρία να επιβιώσουν και να δημιουργήσουν απογόνους – οι δυνατοί και οι προνομιούχοι, οι αδύναμοι και φτωχοί έχουν περίπου τις ίδιες πιθανότητες για αναπαραγωγή. Τα γενετικά πλεονεκτήματα θα βοηθήσουν, φυσικά, κάποιους να ζήσουν καλύτερα ή να διαπρέψουν, αλλά τελικά η πολιτιστική κληρονομιά του καθενός και όχι η γονιδιακή είναι αυτή που θα επηρεάσει καθοριστικότερα την τροχιά της ζωής του.
Αυτή η σκέψη μπορεί ίσως να περιγράψει με μια οξύμωρη ποιητική ακρίβεια την εξέλιξη της εξελικτικής πορείας του ανθρώπινου είδους: το evolution θα συνεχιστεί, αλλά πιθανότατα ως μία πρωτίστως μιμητική και όχι γενετική διαδικασία. Οι αλλαγές δεν θα είναι τόσο ορατές πάνω μας, αφού δεν θα αφορούν το σκελετικό ή το μυϊκό μας σύστημα, αλλά θα καθορίζουν τη συμπεριφορά και τις επιλογές μας και θα διαμορφώσουν της παραμέτρους για τη νέα Φυσική Επιλογή, η οποία δεν θα είναι πλέον φυσική, αλλά τεχνητή και κατευθυνόμενη. Στο κάτω-κάτω, ο άνθρωπος έχει ήδη τολμήσει (και καταφέρει) να αλλάξει ή να επαναπρογραμματίσει την εξέλιξη αναρίθμητων φυτών και ζώων γύρω του. Γιατί να μην κατευθύνει και τη δική του εξέλιξη, ειδικά τώρα που είναι σε θέση να το κάνει συνειδητά και πολύ πιο σύντομα και πιο στοχευμένα από τη Φύση;
Τι θα γινόταν αν τα σώματά μας συνέχιζαν να εξελίσσονται;
Πώς θα μοιάζουν οι άνθρωποι σε 10.000 χρόνια; Τι θα γίνει σε 1 εκατομμύριο χρόνια από τώρα; Θα μοιάζουμε με αυτόν τον τύπο; Ε, μάλλον όχι. Αλλά σίγουρα θα φαινόμαστε διαφορετικοί από ό,τι είμαστε τώρα. Ποια μέρη του σώματός μας θα εξελιχθούν; Πόσο χρόνο θα χρειαστεί για να εξελιχθεί το σώμα μας; Και ποιος θα κερδίσει την επιβίωση του ισχυρότερου;
Οι γενετιστές έχουν αποκωδικοποιήσει χρωμοσωμικά συγκεκριμένες διαταραχές αλλά και ολόκληρα μοτίβα προδιάθεσης σε τομείς όπως η ανταγωνιστικότητα.
Κάποια απ’ αυτά τα γονίδια είναι κληρονομήσιμα – σε λίγο, ένας τυπικός προγεννητικός έλεγχος θα μπορεί να τα εντοπίσει και μια τυπική φαρμακευτική αγωγή να αναστείλει τη δράση τους ή έστω να ελαχιστοποιήσει την ικανότητά τους. Το επόμενο βήμα μπορεί να είναι κάτι πιο παρεμβατικό: αργά ή γρήγορα θα φτάσουμε στο σημείο να αφαιρούμε ή να αντικαθιστούμε συγκεκριμένα γονίδια από το γονιδίωμα ή να διαμορφώνουμε ολόκληρα γονιδιώματα.
Αυτό, βέβαια, είναι ένα τεράστιο βήμα. Όχι μόνο επιστημονικό αλλά και υπαρξιακό. Αν το επιχειρήσουμε, ρισκάρουμε να διανύσουμε ως είδος την απόσταση που χωρίζει την εξελικτική ουτοπία από τη δυστοπία. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο βρισκόμαστε όμως: τα διλήμματα που θέτουν οι γενετιστές μάς έχουν οδηγήσει στο κατώφλι της ευγονικής. Το αν θα το διασχίσουμε είναι -ευτυχώς ή δυστυχώς- στη δική μας ευχέρεια.
Επιπλέον εκπαιδευτικό υλικό
Αυτή η εργασία έχει άδεια χρήσης Creative Commons Αναφορά δημιουργού4.0.
