• Ο/η ΦΩΤΕΙΝΗ ΑΖΝΑΟΥΡΙΔΟΥ έγραψε μια ενημέρωση πριν από 5 έτη, 8 μήνες

    Η αισθητική συνάντηση Κρήτης και Βενετίας
     
      Τα γράμματα και οι τέχνες αναπτύχθηκαν ιδιαίτερα, όταν οι δυο κουλτούρες, τα δυο δόγματα, της Κρήτης και της Βενετίας, συναντήθηκαν και μπόρεσαν και βρήκαν κοινά σημεία επαφής. Έτσι αναπτύχθηκε μια νέα κοσμοαντίληψη και πραγματοποιήθηκαν μεγάλα και θαυμαστά έργα πολιτιστικά, κατασκευαστικά, εφόσον βέβαια έγιναν αμοιβαίες υποχωρήσεις.[1]
      Η Βενετία συνέβαλε και στη διάδοση του Αρχαιοελληνικού Πολιτισμού, των Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων με τη μεγάλη της εκδοτική δραστηριότητα.. Στην Κρήτη υπήρχαν τρεις κοινωνικές τάξεις, η ανώτερη, που αποτελούνταν από τους ευγενείς και τους φεουδάρχες που ήταν όλοι Βενετοί, η μεσαία κοινωνική τάξη που αποτελούνταν από Κρητικούς ευγενείς και η κατώτερη που ανήκαν οι άνθρωποι της υπαίθρου. Διατήρησαν τη βυζαντινή μουσική, αλλά ακούγονταν και το εκκλησιαστικό όργανο. Στους δρόμους της Κάντιας μέχρι το πρωί ακούγονταν παραδοσιακή μουσική και όχι μόνο. Μετά την πτώση της Κάντιας έφυγαν πολλοί άνθρωποι και πήγαν στα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου, στη Βενετία, στη Δαλματία και στη Βόρεια Ευρώπη. Έτσι τελειώνει η Αναγέννηση στην Κρήτη το 1669 ως το 1913.[2]
      Στην Κρήτη το 16ο αιώνα υπήρχαν δύο σχολές ζωγραφικής, η Δυτική και η Βυζαντινή. Αυτό ήταν και η αιτία που προέκυψε η Κρητική σχολή ζωγραφικής με μια εννιαία αισθητική γλώσσα και διαμορφώθηκαν καλλιτέχνες μεγάλου βεληνεκούς, όπως ο Μιχαήλ Δαμασκηνός, ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ή αλλιώς Ελ. Γκρέκο κα. Η Βενετία δέχθηκε την επίδραση της Βυζαντινής τέχνης, όπως και η Κρητική σχολή την επίδραση της Δύσης. Το 16ο αιώνα η Ελληνική ζωγραφική γνώρισε μεγάλη άνθηση στην Κρήτη. Υπήρξε μεγάλη ζήτηση στις φορητές εικόνες, αλλά και για τις τοιχογραφίες. Στην Κάντια μπορούσε κάποιος να βρει πολλά έργα τέχνης. Από τις μεγάλες μορφές της Κρητικής σχολής ζωγραφικής ήταν και ο Μ. Δαμασκηνός.[3]

    [4]

     
     
     
     
    2.2Κρητική Σχολή(15ος-17ος μ.Χ)
     
    Μετά την άλωση της Πόλης σπουδαίο και σημαντικό καλλιτεχνικό κέντρο ήταν η Κρήτη. Η Κρητική σχολή εμφανίζεται στη βενετοκρατούμενη Κρήτη το 2ο μισό του 15ου αι. Η Ελληνική και Βενετική αστική τάξη της Κρήτης έκανε μεγάλες παραγγελίες φορητών εικόνων στους ζωγράφους. Οι Κρητικοί καλλιτέχνες μπορούσαν να αποδώσουν στα έργα τους τη βυζαντινή τέχνη, ζωγραφίζοντας βυζαντινά πρότυπα πιστά στην παράδοση με την τεχνική της αυγοτέμπερας, τη δυτική ή υστερογοτθική τέχνη και το συνδυασμό αυτών.[5]
    Όπως είδαμε μετά την άλωση της Πόλεως δημιουργήθηκε μεγάλη κοινωνικοπολιτική αναστάτωση στον Ελλαδικό χώρο και η τουρκική κυβέρνηση τελικά επέτρεψε στα μοναστήρια να διατηρήσουν την περιουσία τους. Η οικονομική άνεση των μοναστηριών και οι πολλές δωρεές των παραδουνάβιων ηγεμόνων, μετά το πρώτο τέταρτο του 16ου αιώνα, επέτρεψε στις μοναστικές κοινότητες να αναλάβουν καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες. Πολλοί Κρητικοί ζωγράφοι ανέλαβαν να κάνουν καλλιτεχνικά έργα σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα.Ηδράση τους απλώνεται εντός και εκτός Κρήτης. Έτσι εκτός από φορητές εικόνες που ζωγράφιζαν έκαναν και τοιχογραφίες. Η Κρητική σχολή είναι πλέον και μια σχολή μνημειακής ζωγραφικής. Τέτοιο σπουδαίο έργο μνημειακής ζωγραφικής είναι, του μεγάλου ζωγράφου του Θεοφάνη Κρης, οι τοιχογραφίες στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου του Αναπαυσά στα Μετέωρα. Οι Κρητικοί ζωγράφοι όπου και αν βρισκόταν είχαν μια κοινή καλλιτεχνική γλώσσα. Όταν οι τούρκοι κατέλαβαν και τις μεγάλες πόλεις της Κρήτης τότε οι Κρητικοί ζωγράφοι έφυγαν από το νησί και τα έργα τέχνης, όπως οι εικόνες, τα ξυλόγλυπτα, πίνακες δυτικής ζωγραφικής, μεταφέρθηκαν στη Βενετία και στα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου Πελάγους. Η Κρητική σχολή από το 1669 (άλωση του Χάνδακα) δεν υφίσταται πια.[6]
    Η μεγάλη αυτή κληρονομιά της τέχνης του Μεσαιωνικού Ελληνισμού θα υπάρχει και όταν δε θα υπάρχει Βυζάντιο και ο Ελληνικός λαός θα αναζητεί σε αυτή τα θρησκευτικά σύμβολα και την εθνική του συνείδηση. Στην Κάντια έγινε μεγάλη έκθεση ζωγραφικής. Η σπουδαιότερη συλλογή κρητικών εικόνων ζωγραφικής είναι του Ν.Λιχαντσόφ που βρίσκεται στο μουσείο Ερμιτάζ της Πετρούπολης. Χαρακτηριστικές είναι οι φορητές εικόνες της Παναγίας, οι λεγόμενες Βενετοκρητικές. Σημαντικοί καλλιτέχνες που συνέβαλαν στην εξέλιξη της τέχνης των φορητών εικόνων ήταν ο ζωγράφος Άγγελος, ο Ανδρέας Ρίτζος, ο Θεοφάνης ο Κρης, ο Μιχάηλ Δαμασκηνός, ο Ν.Ταφούρης, Εμ. Τζάνες, ο Θ.Πουλάκηςκ.ά.[7]

    3ο κεφάλαιο      
     Μιχαήλ Δαμασκηνός
      Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Κρητικής σχολής το δεύτερο μισό του 16ου αιώνα ήταν ο Μ.Δαμασκηνός. Γεννήθηκε στο Χάνδακα την εποχή της Βενετοκρατίας. Την τέχνη της ζωγραφικής τη διδάχθηκε στη σχολή της Αγίας Αικατερίνης των Σιναιτών.[8]
      Ζωγράφισε πολλά έργα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και του εξωτερικού και γνώριζε πολύ καλά τη Βυζαντινή και την Ευρωπαική ζωγραφική τέχνη. Στα έργα του παρατηρούμε το συνδυασμό της βυζαντινής αγιογραφίας με τις τεχνικές της δυτικής, αναγεννησιακής ζωγραφικής. Υπάρχει η βυζαντινή βαρύτητα με τον Αναγεννησιακό ρεαλισμό. Στη Βενετία, όταν έμενε, για να μπορεί να επιβιώσει αντέγραφε έργα του ζωγράφου Parmigianinoκαι ζωγράφισε πολλές εικόνες για την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων. Χαρακτηριστικό έργο της Ιταλικής τεχνοτροπίας του Μ.Δαμασκηνού είναι η εικόνα,«οΜυστικός Δείπνος», που βρίσκεται στον Άγιο Μηνά στο Ηράκλειο της Κρήτης. Στο συγκεκριμένο έργο τέχνης διακρίνουμε τη γεωμετρική προοπτική, χρησιμοποιεί έντονα, ζωηρά χρώματα που δένουν αρμονικά μεταξύ τους, παρατηρούμε πολλά στοιχεία της καθημερινής ζωής, όπως τους υπηρέτες, το ψάθινο καλάθι και γενικότερα υπάρχει ρεαλισμός και προοπτική απόδοση του χώρου, κάτι που παραπέμπει σε έργα της Ιταλικής Αναγέννησης.[9]

    [10]

     Το έργο του Δαμασκηνού εξέφραζε καθαρά ένα νέο πολιτιστικό ύφος στα αστικά κέντρα της Κρήτης με το συνδυασμό της πολιτιστικής παράδοσης της Κρήτης, τη βυζαντινή,ορθόδοξη, με την αναγεννησιακή του Βενετικού στοιχείου. Ο Δαμασκηνός ήταν πνεύμα ελεύθερο, ανοιχτό στα νέα δεδομένα της εποχής του και αυτό διαφαίνεται πολύ καθαρά στα έργα τέχνης του. Τα έργα του κατατάσσονται σε τρεις ομάδες με κριτήριο τον εκλεπτισμό και τα στοιχεία της αντίστοιχης παράδοσης που χρησιμοποιούσε. Έχει έργα που ανήκουν στον κλασσικισμό με καθαρά βυζαντινή αντίληψη χωρίς κανένα στοιχείο της ιταλικής επίδρασης. Έχει έργα που πολύ διακριτικά υπάρχει η ιταλική επίδραση και έργα που τα στοιχεία της ιταλικής επίδρασης είναι έντονα και σαφή. Το έργο καθορίζει την έναρξη μιας περιόδου ακμής της Κρητικής σχολής που θα ακολουθήσει μετά και το τέλος της. Ο Δαμασκηνός είχε το εξαιρετικό χάρισμα να συνθέτει διαφορετικά στοιχεία, βυζαντινά με ιταλικά σε μια εννιαία βυζαντινή μορφή. Στο έργο του υπήρχε ενότητα και δημιουργούσε ένα παραμυθένιο κόσμο, κάτι ανάμεσα από μια λαμπρή πραγματικότητα και έναν υπερβατικό θρησκευτικό κόσμο του μεσαίωνα. Ο Δαμασκηνός ήταν προσκολλημένος, θα λέγαμε, στην αντίληψη της βυζαντινής ορθοδοξίας και στα Ελληνοκεντρικά ιδανικά της αστικής τάξης της Βενετοκρατούμενης Κρήτης.
    Άλλα σημαντικά έργα του Μιχαήλ Δαμασκηνού είναι: Ο Άγιος Συμεών ο Θεοδόχος, Το προσκύνημα των Μάγων, ο Άγιος Γεώργιος ο Δρακοντοκτόνος.[11]
     
      Συμπεράσματα
    Η Βενετοκρατία στην Κρήτη δεν προκάλεσε καλλιτεχνική στασιμότητα, όπως συνέβη στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο που ήταν υπό την Τουρκική κυριαρχία. Μέσα σε ένα καθεστώς σχετικής ευνομίας και με αμοιβαίες υποχωρήσεις η Μεταβυζαντινή τέχνη σημείωσε μεγάλη άνθηση. Το 15ο αιώνα στην Κρήτη έχουμε την Κρητική σχολή ζωγραφικής με τους καταξιωμένους ζωγράφους σε ολόκληρο τον κόσμο. Η οικονομική ευημερία των μοναστηριών βοήθησε στην ανάπτυξη της Κρητικής σχολής, γιατί πολλοί Κρητικοί ζωγράφοι προσκλήθηκαν να δημιουργήσουν καλλιτεχνικά προγράμματα δίνοντας έτσι μεγάλη ώθηση στην τέχνη. Με την κατάληψη όμως της Κρήτης από τους Τούρκους το 1669 η Κρητική σχολή άρχισε να παρακμάζει και πολλοί καλλιτέχνες έφυγαν από την Κρήτη.

     
     
     
     
     
     
     

     

    [1] Αργ.Λουκάκη,ο.π,σελ.258

    [2] Αργ.Λουκάκη,ο.π,σελ.262-277

    [3] Αργ.Λουκάκη,ο.π,σελ258-261

    [4] http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/vol45_48/507,28-12-13,20.00

    [5] Τζ. Αλμπάνη,  «Τέχνες1:Ελληνικές Εικαστικές Τέχνες, Επισκόπηση Ελληνικής Αρχιτεκτονικής και Πολεοδομίας», τόμος Β,Εαπ, Πάτρα:1999, σελ152

    [6] Τζ. Αλμπάνη,  οπ.,σελ155-159

    [7] http://news.kathimerini.gr/archive-ditions/article/7days/1993/1993.html

    [8] http://frontoffice-147.dev.edu.uoc.gr/history/historicalpersonalities/damaskinos.html, 28-12-13,23.00

    [9] Τζ. Αλμπάνη,  «Τέχνες1:Ελληνικές Εικαστικές Τέχνες, Επισκόπηση Ελληνικής Αρχιτεκτονικής και Πολεοδομίας,» τόμος Β,Εαπ, Πάτρα:1999, σελ157-158

    [10] http://www.archive.gr/print.php?type=N&item_id=232,29-12-13,14.00

    [11]  http://news.kathimerini.gr/archive-ditions/article/7days/1993/1993.html