ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1η Σκηνή (1-82): Μονόλογος Ελένης

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
1η Σκηνή (1-82): Μονόλογος Ελένης

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

  • Ο τόπος και οι άνθρωποι – Η ταυτότητα της ηρωίδας – Τα βάσανα της Ελένης στο παρελθόν – Τα βάσανα της Ελένης στο παρόν
  • Η προϊστορία της Ελένης
  • Η καταγωγή της Ελένης (κόρη του Δία και της Λήδας)
  • Ο ρόλος των θεών στη μοίρα της (η Ήρα οργίζεται με την εκλογή του Πάρη, οπότε στην Τροία στέλνει το είδωλο της Ελένης και όχι την ίδια)

 

Ι. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ – ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ 

Σκηνοθετικοί και σκηνογραφικοί δείκτες (στοιχεία όψης)

  • τόπος: η Αίγυπτος
  • τάφος Πρωτέα
  • η Ελένη φτάνει ικέτισσα στον τάφο
  • πληροφορίες για το  κάστρο

 

Τι έβλεπε ο αρχαίος θεατής; Γιατί; (έλλειψη τεχνικών μέσων)

  • ο λόγος σήμερα λειτουργεί σαν υπόδειξη στον σκηνοθέτη
  • ο λόγος τότε λειτουργούσε σαν σαν διεγερτικό στη φαντασία των θεατών που συμπλήρωνε τα κενά λόγω έλλειψης τεχνικών μέσων

 

Πώς θα μπορούσε να είναι μια σύγχρονη σκηνοθεσία;

  • ρεαλιστική σκηνοθεσία ή σκηνικό (πχ μια μεγάλη ζωγραφιά με τον ποταμό Νείλο)
  • συμβολική ή αφαιρετική σκηνοθεσία ή σκηνικό (πχ μπουκαλάκια με νερό που συμβολίζουν τον Νείλο)

 

ΙΙ. ΙΔΕΕΣ

Σκεπτικισμός του Ευριπίδη: προτιμά τις ορθολογικές ερμηνείες των φαινομένων (στοιχεία διάνοιας)

  • για τις πλημμύρες του Νείλου (=φυσική, λογική εξήγηση)
  • η λέξη «φήμη» (στ. 20) εκφράζει αμφισβήτηση

 

Αμφισβήτηση των θεών

  • αιτία του πολέμου όχι η Ελένη αλλά τα πάθη των θεών (οργή της Ήρας Ευριπίδης: ονομάζεται από σκηνής φιλόσοφος. Είναι ρεαλιστής, αμφισβητίας, επηρεάζεται από τις ιδέες των Σοφιστών

 

Η αντίθεση φαίνεσθαι / είναι

  • το θέμα της ομορφιάς: φαίνεται κάτι καλό που φέρνει δυστυχία στην ηρωίδα (βλ. σ. 37 το παραμύθι της Χιονάτης)
  • το όνομα / το σώμα: η Ελένη και ο Αχιλλέας νιώθουν ενοχή διότι το όνομά τους έχει χρησιμοποιηθεί παρόλο που οι ίδιοι (το σώμα τους) δεν ευθύνονται (βλ. απόσπασμα για τον Αχιλλέα σ. 31)

 

ΙΙΙ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ (στοιχεία ήθους)

  • Το ήθος της ηρωίδας (η γνώμη των Ελλήνων για την Ελένη που ακολουθεί την εικόνα της Ελένης της παράδοσης διαφέρει από το ήθος της Ελένης σύμφωνα με τον Ευριπίδη)
  • η Ελένη του Ευριπίδη
  • συζυγική πίστη
  • ηθικός κώδικας τιμής
  • ομοιότητα Ελένης – Πηνελόπης (πιστή σύζυγος/ μνηστήρες την πιέζουν/ καθυστερεί το γάμο)
  • η Ελένη της παράδοσης (και η γνώμη των Ελλήνων για την Ελένη)
  • άπιστη σύζυγος
  • αιτία του πολέμου και του θανάτου πολλών ανδρών
  • Η τραγικότητα της ηρωίδας  = προκαλεί στους θεατές έλεος και φόβο

 

 

 Οι περιπέτειες της Ελένης στο παρελθόν:

  • οργή της Ήρας για την εκλογή του Πάρη = ο Πάρης μεταφέρει το είδωλο της Ελένης στην Τροία
  • πόλεμος Ελλήνων-Τρώων εξαιτίας της Ελένης
  • μεταφορά της Ελένης στην Αίγυπτο από τον Ερμή μέσα σε μια νεφέλη
  • προβλήματα της Ελένης στο παρόν
  • το κακό όνομα της Ελένης και το μίσος για αυτήν ανάμεσα στους Έλληνες (τη θεωρούν αιτία του πολέμου/ αιτία του θανάτου πολλών ανδρών/ άπιστη σύζυγο)
  • ο Θεοκλύμενος την πιέζει για να την παντρευτεί

 

  1. ΘΕΑΤΕΣ

Πώς ο αντιθεατρικός μονόλογος της Ελένης μπορεί να γίνει πιο θεατρικός και να αποκτήσει ενδιαφέρον για τον θεατή;

  • με κινήσεις του προσώπου & με χειρονομίες και κινήσεις του σώματος (πχ έντονος βηματισμός)
  • με τον τόνο και τον χρωματισμό της φωνής
  • με κατάλληλη μουσική
  • με κατάλληλο φωτισμό, ταιριαστά κουστούμια και σκηνικά
  • με σκηνοθετικά ευρήματα (μπορεί να υπάρχει δράση σε δεύτερο πλάνο που να παριστάνει γεγονότα του παρελθόντος)

 

 

Τα συναισθήματά της:

 

Θλίψη και απόγνωση την διακατέχουν για το διαχωρισμό της ύπαρξής της και του ονόματός της. Η ίδια είναι ηθική, τίμια ενώ το όνομά της διασυρμένο. Νιώθει πόνο για τα αθώα θύματα του τρωικού πολέμου. Στεναχωριέται γιατί ο άντρας της πολεμά για ένα είδωλο και νιώθει οίκτο για τον Πάρη που τον ξεγέλασαν. Νιώθει να «χάνει» τη ζωή της, αλλά ελπίζει, γι’ αυτό προσπέφτει ικέτισσα. Εξάλλου η προφητεία του Ερμή την κρατά ζωντανή. Νιώθει συναισθηματική και ψυχολογική πίεση από τον Θεοκλύμενο. Νιώθει όμως και ένοχη, άσχετα αν όλα έγιναν από τους θεούς, γι’ αυτό απολογείται συνεχώς (ο όνομά της άθελά της έχει συνδεθεί με τόσες καταστροφές.

 

Οι στίχοι 69-73 προοικονομούν την εξέλιξη του μύθου; Πού αλλού υπάρχει προοικονομία;

Προοικονομία είναι η προειδοποίηση (εδώ με τον Ερμή) ή η κατάλληλη προετοιμασία, προγραμματισμός και οργάνωση, ώστε να συμβούν τα επόμενα. Ο Ερμής διαβεβαιώνει την Ελένη ότι θα γυρίσει πίσω με τον άντρα της. Τα προφητικά αυτά λόγια κρατούν την ηρωίδα στη ζωή και προοικονομούν την εξέλιξη του μύθου, την ευτυχή κατάληξη του έργου. Υπονοείται και ότι κάποια πρόσωπα θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην πλοκή: Θεοκλύμενος, Θεονόη, Μενέλαος. Τίποτα όμως δε μας προετοιμάζει για την εμφάνιση του Τεύκρου. Ο Τεύκρος θα φέρει την περιπέτεια και το απρόσμενο, κάτι που συνηθίζει ο Ευριπίδης