Αναφορικές προτάσεις

κουίζ

Ορισμός – Λειτουργία – Χρήση:

Αναφορικές αντωνυμίες ονομάζονται αυτές που εισάγουν δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις, οι οποίες είτε αποτελούν όρους που βρίσκονται έξω από την κύρια πρόταση είτε είναι οι ίδιες όροι της πρότασης. Η χρήση τους είναι πολύ συχνή τόσο στον καθημερινό προφορικό λόγο όσο και στον γραπτό.

Η χρήση των αντωνυμιών που και ο οποίος, η οποία, το οποίο προσδιορίζεται και από παράγοντες σημασιολογικούς και υφολογικούς.

Αναφορικές αντωνυμίες είναι οι εξής:

α. που

β. ο οποίος, -α, -ο

γ. όποιος, -α, -ο

δ. όσος, -η, -ο

ε. ό,τι

στ. οποιοσδήποτε

ζ. οσοσδήποτε

η. οτιδήποτε

α) Που

Είναι άκλιτο και αναφέρεται σε ονόματα που μπορούν να βρίσκονται σε οποιοδήποτε γένος, αριθμό και πτώση, π.χ.

• Ο δρόμος που οδηγεί στο κέντρο της πόλης είναι κλειστός.
• Όλα τα κείμενα που έγραψε δημοσιεύτηκαν.

β) Ο οποίος, η οποία, το οποίο

Κλίνεται και στα τρία γένη μαζί με το άρθρο, όπως το επίθετο νέος, -α,-ο.

Χρησιμοποιείται στον λόγο αντί για την άκλιτη αντωνυμία που στις εξής περιπτώσεις:

i) για να αποφευχθεί ενδεχόμενη ασάφεια, π.χ.

• Χάθηκε το κουτί με τις φωτογραφίες, τις οποίες μου έδωσες χθες (είναι σαφές ότι έδωσε τις φωτογραφίες),

αντί

• Χάθηκε το κουτί με τις φωτογραφίες που μου έδωσες χθες (είναι ασαφές αν έδωσε το κουτί μόνο ή το κουτί με τις φωτογραφίες ή τις φωτογραφίες).

ii) για να αποφευχθεί επανάληψη του που, π.χ.

• Η καθηγήτρια που διδάσκει μουσική έχει μια φωνή με την οποία μαγεύει τα παιδιά,

αντί

• Η καθηγήτρια που διδάσκει μουσική έχει μια φωνή που μαγεύει τα παιδιά.

iii) σε πολύ τυπικό ύφος, π.χ.

• Οι αρχιερείς, οι οποίοι συμμετείχαν στην Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, συναντήθηκαν με τον πρωθυπουργό.

γ) Όποιος, όποια, όποιο

Κλίνεται και στα τρία γένη χωρίς το άρθρο, όπως το επίθετο τίμιος, -α, -ο. Στη γενική του ενικού, συνήθως σε οικείο ύφος, παρουσιάζει και τους μορφολογικούς τύπους οποιανού (αρσ.), οποιανής (θηλ.), οποιανού (ουδετ.), στη γενική πληθυντικού τον τύπο οποιανών και για τα τρία γένη και στην αιτιατική του πληθυντικού του αρσενικού τον τύπο οποιανούς, π.χ.

• Όποια παιδιά έχουν μαζί τους ταυτότητα να μείνουν στην αίθουσα.
• Οποιανών τα ονόματα αρχίζουν από δέλτα να έρθουν εδώ.

δ) Όσος, όση, όσο

Κλίνεται και στα τρία γένη χωρίς το άρθρο, όπως το επίθετο ελεύθερος, -η, -ο, π.χ.

• Όσες φορές και να μου το πεις, δεν το θυμάμαι.

ε) Ό,τι

Είναι άκλιτο κι έχει τη σημασία του οτιδήποτε, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις και τη σημασία του όποιος, -α, -ο, π.χ.

• Ο Γιώργος θα κάνει ό,τι (= οτιδήποτε) πεις εσύ.
• Ξυπνάει καθημερινά ό,τι (=όποια) ώρα θέλει.

στ) Οποιοσδήποτε, οσοσδήποτε, οτιδήποτε

Αποτελούν σύνθεση των αντωνυμιών όποιος, -α, -ο, όσος,-η, -ο και ό,τι με το επίθημα -δήποτε. Οι δύο πρώτες διατηρούν την κλίση που έχουν πριν από τη σύνθεση, ενώ η τρίτη είναι άκλιτη, π.χ.

• Οποιοσδήποτε και να σας το πει και οσεσδήποτε φορές, εσείς θα κάνετε οτιδήποτε θέλετε.
• Το “οποιοσδήποτε” κλίνεται όπως το “όποιος”, με την προσθήκη του “-δήποτε” που τονίζει την αοριστία, διατηρώντας την κλίση του αρχικού αντωνυμικού τύπου (π.χ. οποιοσδήποτε – οποιουδήποτε – οποιονδήποτε – οποιοιδήποτε – οποιωνδήποτε – οποιουσδήποτε), και χρησιμοποιείται για να δηλώσει αδιαφορία ή αοριστία, είτε ως επίθετο (π.χ. οποιοδήποτε θέμα) είτε ως ουσιαστικό (π.χ. ο οποιοσδήποτε μπορεί να έρθει). 
• Ως Αναφορική Αντωνυμία (Οσοσδήποτε)
  Όταν αναφέρεται σε ποσότητα που σχετίζεται με ουσιαστικό, κλίνεται κανονικά όπως η αντωνυμία όσος με την προσθήκη του επιθήματος -δήποτε. 
  Κλίση της αντωνυμίας:

  Πτώση	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
  Ενικός
  Ονομαστική	οσοσδήποτε	οσηδήποτε	οσοδήποτε
  Γενική	οσουδήποτε	οσησδήποτε	οσουδήποτε
  Αιτιατική	οσονδήποτε	οσηδήποτε	οσοδήποτε
  Πληθυντικός
  Ονομαστική	οσοιδήποτε	οσεσδήποτε	οσαδήποτε
  Γενική	οσωνδήποτε	οσωνδήποτε	οσωνδήποτε
  Αιτιατική	οσουσδήποτε	οσεσδήποτε	οσαδήποτε