Σημασία της γλώσσας

• Βοηθά στην ανθρώπινη επικοινωνία.
• Είναι φορέας ιδεών, απόψεων, τρόπων και στάσεων συμπεριφοράς.
• Βοηθά στην κοινωνικοποίηση του ατόμου. Η διαδικασία κοινωνικοποίησης των ατόμων στηρίζεται στη γλώσσα. Με το διάλογο τα άτομα προσεγγίζουν το ένα το άλλο, κατανοούν τις αντιτιθέμενες απόψεις τους και μπορούν να συνθέτουν τις αντιθέσεις τους. Έτσι, συνεννοούνται και επιλύουν τις διαφορές τους.
• Προβληματίζει τα άτομα και καλλιεργεί την κριτική τους σκέψη.
• Το άτομο αισθάνεται μέλος μιας ευρύτερης οικογένειας, υιοθετεί εθνική συνείδηση.
• Το άτομο γνωρίζει την ιστορία και το παρελθόν του. Η γλώσσα είναι το βασικό όχημα μεταφοράς της συλλογικής μνήμης, της ιστορικής και της γενικότερης πολιτιστικής.
• Βοηθά στην κατανόηση ηθικών αξιών και συντελεί στη διάδοσή τους.
• Βοηθά στην ανάπτυξη των επιστημών.

Αιτίες της υποβάθμισης της γλώσσας

Η υποβαθμισμένη ποιότητα της γλώσσας που χρησιμοποιεί ο σημερινός Έλληνας συνδέεται άμεσα με τις ευρύτατες αλλαγές που προκαλούν τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα στην επικοινωνία, την έκφραση και τον τρόπο ζωής στις σύγχρονες κοινωνίες. Οι σημαντικότερες αιτίες της υποβάθμισης της γλώσσας μας είναι:

1.Η  επίδραση της  εικόνας και της τηλεοπτικής γλώσσας

• Η γλώσσα της τηλεόρασης και της διαφήμισης χαρακτηρίζεται από λεξιπενία, ατέλειες εκφραστικές και συντακτικές, τυποποιημένο και στερεότυπο λόγο, «σλόγκαν» και συνθήματα που επηρεάζουν αρνητικά το γλωσσικό αισθητήριο του δέκτη και επιφέρουν γλωσσική ανεπάρκεια.
• Η υποχώρηση του λόγου έναντι του ήχου και της εικόνας, περιορίζουν το λεξικό πλούτο, την επαφή του νέου με το λογοτεχνικό βιβλίο, τα επιστημονικό σύγγραμμα, τα οποία αναβαθμίζουν ποιοτικά τη γλωσσική έκφραση.
• Τα χαμηλής ποιότητας προγράμματα, που δεν εμπεριέχουν πλούσιο λόγο, ούτε αναδεικνύουν ευρύτερα πνευματικά ενδιαφέροντα και καθηλώνουν τους δέκτες περιορίζοντας τη κριτική τους σκέψη.
• 2.Η γλωσσική ηγεμονία της αγγλικής γλώσσας
• Μαζί με τις νέες τεχνολογίες εισέρχεται στην καθημερινότητά μας πλήθος λέξεων ξενικής προέλευσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ορολογία της πληροφορικής στην αγγλική γλώσσα και η χρήση του λατινικού αλφαβήτου σε βάρος του ελληνικού, με αποτέλεσμα τον παραμερισμό του λεκτικού πλούτου της γλώσσας μας.
• 3.Το ευδαιμονιστικό και χρησιμοθηρικό κλίμα της εποχής μας
• Ο άνθρωπος της εποχής μας επιδιώκει το όφελος και αξιολογεί τα πράγματα με κριτήριο το οικονομικό κέρδος, τα ποσοτικά κριτήρια και όχι τα ποιοτικά. Η ενασχόληση πλέον, στον αιώνα της πληροφορικής και των νέων τεχνολογιών, με  τη γλώσσα θεωρείται ξεπερασμένη και αναχρονιστική. Είναι, φυσικό, λοιπόν, να αδιαφορεί για τα πνευματικά αγαθά, τη γλώσσα και την πνευματική του καλλιέργεια.

 4.Η γενικότερη κρίση και δυσλειτουργία της παιδείας

• Η κακή οργάνωση της γλωσσικής διδασκαλίας και η υποτίμηση των γλωσσικών μαθημάτων έχει ως συνέπεια ο μαθητής να μην κατανοεί  σωστά τα εκφραστικά στοιχεία και στο τέλος να μην μαθαίνει ολοκληρωτικά την γλώσσα του.

 5.Η επικοινωνία των νέων

• Το πρόβλημα της κρίσης της γλώσσας παρουσιάζεται εντονότερο στους κόλπους της νεολαίας, γιατί οι νέοι, στην προσπάθειά τους να αντιταχθούν στο κατεστημένο  χάνουν το μέτρο και αμφισβητούν άγονα υψηλές αξίες, όπως η γλώσσα. Χρησιμοποιούν περιορισμένο αριθμό λέξεων, επικοινωνούν συνθηματικά, με μηνύματα στα greeklish που οδηγούν στη λεξιπενία.

6.Η κρίση του θεσμού της οικογένειας

• Η οικογένεια συχνά δεν παρέχει τα κατάλληλα εκείνα πνευματικά ερεθίσματα, όπως την αγάπη για το βιβλίο, την καθιέρωση του διαλόγου μέσα στην οικογένεια, που συντελούν στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των παιδιών. Η ζωή στις πόλεις είναι ασφυκτική, οι ρυθμοί ζωής είναι έντονοι και γρήγοροι, ο χρόνος ελάχιστος, με αποτέλεσμα οι γονείς να μην δίνουν την απαραίτητη προσοχή στις υψηλές αξίες όπως η γλώσσα και ο διάλογος.

Προτάσεις αντιμετώπισης:

 1.Η οικογένεια, η οποία μπορεί να αποτελέσει πρωταρχικό παράγοντα γλωσσικής καλλιέργειας του νέου, είναι ανάγκη να:

• Παρέχει τα κατάλληλα πνευματικά ερεθίσματα στα νεαρά μέλη της, γεγονός που θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις προτεραιότητες και τις επιλογές τους.
• Ασκεί γλωσσική αγωγή, κυρίως μέσα από τον ορθό λόγο της καθημερινής επικοινωνίας και το διάλογο.
• Καλλιεργεί την αγάπη για το βιβλίο και όχι απλώς τη χρησιμοθηρική αντίληψη για τη γνώση στο στενό πλαίσιο της επιδιωκόμενης επαγγελματικής αποκατάστασης.
• 2.Η εκπαίδευση οφείλει να:

• Καταστήσει γνωστή τη γλώσσα σε όλη την ιστορική της διαδρομή και να αναδείξει με ελκυστικό και προσιτό τρόπο το λεξιλόγιο το λεξιλογικό της πλούτο και, κυρίως, τη λειτουργικότητά του στην καθημερινή επικοινωνία.
• Να αναβαθμίσει τα γλωσσικά μαθήματα και να επιδιώξει την ορθή διδασκαλία της γλώσσας, με σύγχρονους επιστημονικά και παιδαγωγικά τρόπους και με συγγράμματα ανανεωμένα, που θα αξιοποιούν την αποκτημένη εμπειρία.
• Να δημιουργήσει ένα πνευματικό περιβάλλον που θα ευνοεί την πνευματική αναζήτηση και το διάλογο.
• 3.Χρέος της πολιτείας για τη διαφύλαξη και την προβολή της ελληνικής γλώσσας

• Σχέδιο πολιτικής για τη γλώσσα, δηλαδή ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα για τη ν ενίσχυση και την προβολή της.
• Συγκρότηση θεσμών και φορέων με στόχο την έρευνα και τη διάδοση τη ελληνικής γλώσσας.
• Εμπλουτισμός βιβλιοθηκών με νέα βιβλία, ικανά να προσελκύσουν ένα μεγάλο μέρος των πολιτών και να καλλιεργήσουν τη φιλαναγνωστική διάθεση της ευρύτερης κοινωνίας.
• Μέριμνα για την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού μέσα από ειδικά προγράμματα, όπως αυτά της λαϊκής επιμόρφωσης, των ανοιχτών πανεπιστημίων κλπ.

4.Τα ΜΜΕ επιβάλλεται:

• Να χρησιμοποιούν ορθά τη γλώσσα στη διαδικασία σύνταξης των κειμένων και στη μετάδοση ειδήσεων. Να αποφεύγουν τον εντυπωσιακό λόγο, τις εξεζητημένες ή λαϊκιστικές εκφράσεις που λειτουργούν παραμορφωτικά στο χαρακτήρα και στο περιεχόμενο της γλώσσας.
• Να συμπεριλάβουν στο πρόγραμμά τους ειδικές εκπομπές, σχετικές με τη γλώσσα, μεταξύ αυτών και εκείνες που συνδυάζουν τη γλωσσική άσκηση με την ψυχαγωγία.
• Να περιορίσουν τις ξενόγλωσσες τηλεοπτικές σειρές ή να τις μεταγλωττίσουν με επιλεγμένες μεταφραστικές αποδόσεις.
• Να αναβαθμίσουν, γενικότερα, τα προγράμματά τους, ώστε να συμβάλλουν στην πνευματική καλλιέργεια του δέκτη.

5.Το άτομο πρέπει:

• Να συνειδητοποιήσει την αξία της γλώσσας και την ανάγκη διατήρησης της εθνικής ταυτότητας. Αυτό θα πραγματωθεί μέσω της αυτομόρφωσης και της αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου για ανάγνωση βιβλίων, δοκιμίων ,άρθρων που διακρίνονται για την ποιοτική χρήση της γλώσσας.
• Να προβεί σε νέα ιεράρχηση αξιών σύμφωνα με την οποία η πνευματική καλλιέργεια θα αποτελεί μείζονα προτεραιότητά του.

Η ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ

Όποιος δεν ξέρει ξένες γλώσσες δεν ξέρει τίποτε από τη δική του. (Goethe)

 

Θετικά  γλωσσομάθειας
•    Η  ανάπτυξη  του  τουρισμού. Η καθιέρωση  των  ταξιδιών  ως  μέσου  ψυχαγωγίας  επιβάλλουν  τη  γνώση  των  ξένων  γλωσσών, για  να  είναι  δυνατή  η  επικοινωνία  με  άλλους  λαούς.
•    Η  μελέτη  της  γλώσσας  ενός  λαού  αποκαλύπτει  και  τον  τρόπο  της  σκέψης  του.
•    Συμβάλλει  στην  ανάπτυξη  της  οικονομίας (άνοιγμα  των  αγορών, τη  μεγιστοποίηση  της  παραγωγής, τη  βελτίωση  της  ποιότητας  των  προϊόντων). Δημιουργείται  μια  παγκόσμια  αγορά.
•    Προσφέρει  νέες  θέσεις  εργασίας. Δημιουργεί  μια  σειρά  επαγγελμάτων, όπως  δάσκαλοι  ξένων  γλωσσών, μεταφραστές  κ.α.
•    Επιλύει  καθημερινά  προβλήματα. Η  παγκοσμιοποίηση  της  ζωής, απαιτεί  επιστημονική, επαγγελματική  και  οικονομική  διεθνή  ενημέρωση.
•    Γλωσσομάθεια  σημαίνει  πνευματική  τελείωση. Το  πνεύμα  μαθαίνει  τον  τρόπο  σκέψης  και  διατύπωσης  του  άλλου  λαού. Αυτό  μόνο  του  αποτελεί  ένα  είδος  πνευματικής  ωφέλειας.
•    Στα  πλαίσια  του  επαγγέλματος : η  γλωσσομάθεια  επιτρέπει  την  προσέγγιση  της  ξένης  βιβλιογραφίας  και  την  επαφή  με  αλλόγλωσσους  συναδέλφους.
•    Απότοκο  του  προηγούμενου  είναι  η  ηθική  πρόοδος  του  ατόμου. Το  άτομο  εμπλουτίζει  τις  αξίες  του, προωθεί  την  ειρήνη  και  τη  δημοκρατία.

 Κίνδυνοι  από  τη  γλωσσομάθεια (ξενομανία)
•    Η  αλλοτρίωση  και  η  υποδούλωση  ενός  λαού (αποξένωση  από  την  ίδια  του  τη  γλώσσα).
•    Η  εισβολή  ξένων  λέξεων  στη  γλώσσα.

•   Επικρατεί  μια  τάση  μιμητισμού.
  •    Απομακρύνεται  ο  λαός  από  την  παράδοση.
  •    Όλα  αυτά  όμως  δεν  ισχύουν  όταν  κινούνται  σε  λογικά  επίπεδα  κι  όταν  η  επαφή  με  άλλους  πολιτισμούς  δεν  αλλοτριώνει  πρώτα  τους  ίδιους  τους  μελετητές. Από  κάθε  λαό  κάτι  μπορούμε  να  πάρουμε. Αρκεί  τα  στοιχεία  αυτά  να  τα  αφομοιώσουμε  δημιουργικά, έτσι  ώστε  να  συνυπάρξουν  με  τα  δικά  μας  κι  όχι  να  τα  αντικαταστήσουν.