Ο Ελβετός εικαστικός Eugen Jost στη HuffPost Greece σε μια αλλιώτικη βόλτα στον «κήπο» των Μαθηματικών.

 

«… Τα μαθηματικά για τον Eugen Jost είναι ένας τεράστιος κήπος με πολλά λουλούδια, ανηφόρες, κατηφόρες, μονοπάτια. Ο Jost επισκέπτεται αυτόν τον κήπο και αν κάποιο λουλούδι του αρέσει, το παίρνει μαζί του και το κάνει έργο. Κι έτσι βλέπετε κι εσείς αυτή τη βόλτα του στον κήπο των μαθηματικών. Τέτοια παραδείγματα έχετε μπροστά σας μέσα στους πίνακες του. Στα έργα του βλέπουμε τους αριθμούς και τα μαθηματικά με έναν άλλο τρόπο. Βλέπουμε το πυθαγόρειο θεώρημα και την απόδειξη του μέσα από την τέχνη».

Με αυτά τα λόγια προλόγισε την έκθεση «Πάντα κατ′ αριθμόν γίγνονται» -36 πίνακες (οι 16 εκ των οποίων δημιουργήθηκαν ειδικά για την περίσταση) του Ελβετού εικαστικού Eugen Jost στην Ελλάδα– ο Dr Peter Baptist, καθηγητής Μαθηματικών και Εκπαίδευσης στα Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Bayreuth, «γκουρού» των Μαθηματικών και συνεργάτης του καλλιτέχνη.

Μία έκθεση, η οποία φιλοξενείται όχι σε κάποια αίθουσα τέχνης, αλλά σε ένα σχολείο -την Ελληνογερμανική Αγωγή- και διοργανώθηκε με αφορμή την ανακήρυξη του 2018 ως Έτους Μαθηματικών από το Υπουργείο Παιδείας, αλλά και τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας.

Ο Ελβετός εικαστικός καλλιτέχνης Eugen Jost απαντά στις ερωτήσεις της HuffPost Greece και μιλά για τους αρχαίους Έλληνες -«παίζω με τα μαθηματικά και πολλά από τα έργα μου έχουν τις ρίζες τους σε μαθηματικά Ελλήνων»- για τον Λεονάρντο ντα Βίντσι και το έργο του Codex Atlanticus, για τη σχέση ζωγραφικής – μαθηματικών, για το εάν μπορούμε να μάθουμε μαθηματικά μέσα από την τέχνη, αλλά και για τον ενθουσιασμό του όταν στάθηκε στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.

 

– Κύριε Jost είχατε έφεση στα μαθηματικά ως μαθητής;

Όχι όταν ήμουν μικρός, αλλά στο γυμνάσιο άρχισα να τα βρίσκω συναρπαστικά. Δεν ήταν οι αυστηρές αποδείξεις που με προσέλκυαν περισσότερο, αλλά αυτό που είναι πίσω από τα μαθηματικά: Η φιλοσοφία τους, η ιστορία τους. Κάποτε ήμουν «οπαδός» του Martin Gardner με τους πολλούς μαθηματικούς γρίφους και έμαθα ότι στα μαθηματικά κρύβονται όμορφοι θησαυροί και απροσδόκητες λεπτομέρειες. Σκέφτομαι την ακολουθία του Fibonacci, την ιδέα του άπειρου, τα συνεχή κλάσματα, την ιστορία του π. Θα μπορούσα να προσθέσω πολλά ακόμα.

-Ποιά η σχέση ζωγραφικής και Μαθηματικών -η σχέση τους με τη μουσική είναι δεδομένη, με τη ζωγραφική;

Με εντυπωσιάζει το έργο του Max Bill, ενός Ελβετού καλλιτέχνη που έζησε τον προηγούμενο αιώνα. Η ζωγραφική και η γλυπτική του είναι γεμάτη κρυμμένα μαθηματικά και γεωμετρία. Κάποτε είπε ότι τα έργα του βάζουν το μυαλό να δουλέψει. Παρεμπιπτόντως, περπατώντας στην Ελληνογερμανική Αγωγή είδα ένα έργο ζωγραφικής  στο οποίο αναγραφόταν η φράση «τροφή για σκέψη» που είναι ακριβώς η ιδέα που πρεσβεύει ο Max Bill. Το ίδιο ισχύει και για μένα. Προσκαλώ το κοινό -είτε πρόκειται για παιδιά, είτε για ενήλικες- να παίξουν με το περιεχόμενο των εικόνων. Με ποιο τρόπο; Με το να αναζητήσουν κρυμμένους κανόνες, να τους αλλάξουν, να ζωγραφίσουν την δική  τους εικόνα.

 

Επίσης, το ενδιαφέρον μου εξάπτουν οι εκπληκτικές ξυλογραφίες του M.C. Escher -τον οποίον αρκετοί κριτικοί δεν θεωρούν καν καλλιτέχνη- που είναι γεμάτες από μαθηματικά.

Και ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι έπαιξε με την τέχνη. Στο έργο του Codex Atlanticus, επιχείρησε να τετραγωνίσει τον κύκλο σε δεκάδες υπέροχα σχέδια. Βλέποντας το έργο του, όπως και έργα άλλων καλλιτεχνών της Αναγέννησης, διαπιστώνουμε ότι πειραματίζονταν και έπαιζαν με την προοπτική, μετατρέποντας τα μαθηματικά σε τέχνη. Οι εκπρόσωποι της concrete art, όπως ο ζωγράφος R.P. Lohse, πειραματίστηκαν με τα χρώματα σχεδόν με μαθηματικό τρόπο.

Έχω κάποιες επιφυλάξεις όσο αφορά τον χρυσό κανόνα (τη χρυσή τομή) αναλογιών στην τέχνη. Συχνά οι τεχνοκριτικοί παίρνουν αντίγραφα έργων του Leonardo da Vinci, του Albrecht Dürer και άλλων και τραβούν -πολλές- γραμμές μέσα σε αυτά. Μετά μετρούν τις αναλογίες και ισχυρίζονται ότι έχουν βρει την χρυσή τομή στο έργο. Αν αναλύεις τις εικόνες και την αρχιτεκτονική τραβώντας γραμμές εντός αυτών, μπορείς να βρεις την χρυσή τομή παντού, ακόμα και σε μια πέτρα που μαζεύεις από το χώμα. Δεν είναι πολύ πειστικό όλο αυτό, νομίζω. Όμως αν το συνδέσεις με την ακολουθία Fibonacci, ανακαλύπτεις μαθηματικά θαύματα. Ο Peter Baptist ο μαθηματικός που έγραψε τον εξαιρετικό κατάλογο για την έκθεση έδωσε περισσότερες εξηγήσεις για το θέμα (δείτε την εικόνα The Golden Ratio).

(O dr Peter Baptist, καθηγητής Μαθηματικών και Εκπαίδευσης στα Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Bayreuth)

 

-Στα εγκαίνια της  έκθεσης σας είπατε ότι πολλά πράγματα σας συνδέουν με την Ελλάδα παρά το γεγονός ότι είναι η πρώτη φορά που έρχεστε την χώρα μας. Ποια είναι αυτά;

Καθώς ερχόμουν στην Ελλάδα ένιωσα κατά κάποιον τρόπο σαν να έρχομαι σπίτι μου. Τη στιγμή που στάθηκα στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης πλημμύρισα ενθουσιασμό. Στο σημείο εκείνο ξεκίνησε αυτό το μεγάλο, ατελείωτο παιχνίδι που αποκαλούμε «μαθηματικά» (αν και γνωρίζω φυσικά ότι ο Θαλής ο Πυθαγόρας και άλλοι διάσημοι μαθηματικοί  έζησαν σε άλλες πόλεις και όχι στην Αθήνα).

Παίζω με τα μαθηματικά και πολλά από τα έργα μου έχουν τις ρίζες τους σε μαθηματικά Ελλήνων. Έπαιξα με το θεώρημα του Θαλή, πειραματίστηκα με τις ιδέες του Πυθαγόρα και του Ευκλείδη. Ο αρχαίος Έλληνας μαθηματικός Ιπποκράτης ο Χίος (που διακρίθηκε στη γεωμετρία και έζησε τον 5ο αι. π.Χ.) προσπάθησε να τετραγωνίσει τον κύκλο, όπως με τη σειρά μου προσπαθώ κι εγώ, όπως και ο Leonardo da Vinci -αναφέρομαι στα έργα της έκθεσης και συγκεκριμένα στο έργο «Τετραγωνίζοντας τον κύκλο». Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν «παιχνιδιάρηδες», δεν συμφωνείτε; Η φιλοσοφία όπως και τα μαθηματικά είναι εξάλλου ένα διανοητικό παιχνίδι. Η ελληνική αρχιτεκτονική, η διακόσμηση των αγγείων με γεωμετρικά σχέδια, οι ιστορίες του Ομήρου, οι Ολυμπιακοί αγώνες, όλα είναι παραδείγματα και όλα έχουν μια παιγνιώδη πινελιά.

(STOCKTREK IMAGES VIA GETTY IMAGES)

 

-Μιλήσατε επίσης, για τον μεγάλο πίνακα που θέλετε να δημιουργήσετε για να ενθαρρύνετε τα παιδιά να μάθουν Μαθηματικά. Μπορούμε να μάθουμε μαθηματικά μέσα από την τέχνη;

Μέσα από την τέχνη; Δύσκολο να πω. Δεν είναι πρωταρχικός μου στόχος να ενθαρρύνω τα παιδιά να μάθουν μαθηματικά. Αυτό θα ήταν ένα καλοδεχούμενο «παράπλευρο κέρδος». Με τον Peter Baptist ξεκινήσαμε ένα καταπληκτικό project πριν από δέκα χρόνια. Το ονομάσαμε «Everything is Number». Ζωγράφισα πίνακες που είχαν έμπνευση τα μαθηματικά και ο Peter τα συνόδευε με επεξηγηματικά κείμενα. Τα έργα και τα συνοδευτικά κείμενα διαμόρφωσαν μια έκθεση που πέρασε από τη Γερμανία και την ΙσπανίαΕίχαμε πάνω από 100.000 επισκέπτες στις εκθέσεις μας και πολλές σχολικές εργασίες. Παρεμπιπτόντως η έκθεση στην Ελληνογερμανική Αγωγή είναι παρακλάδι αυτού του εγχειρήματος.

Ας αναφερθούμε στη μεγάλη ιδέα που έχω κατά νου. Της έδωσα τον τίτλο «Wall of Wisdom, Knowledge and Education». Το όραμά μου είναι να δημιουργήσω μια πολύ μεγάλη απεικόνιση που να προκαλεί τους θεατές να αναλογιστούν για παράδειγμα, ποια είναι τα πιο σημαντικά γεγονότα στην ιστορία. Τι σκέπτεστε αν δείτε τα νούμερα  594 π.Χ. ή 1789; Ποιες εφευρέσεις πήγαν το ανθρώπινο είδος ένα βήμα παραπέρα; Ο τροχός; Η ανακάλυψη της τυπογραφίας, η πενικιλίνη; Ο υπολογιστής; Ποιες είναι οι βασικές ιδέες της φυσικής;

Εγώ για παράδειγμα, θα περιελάμβανα τύπους και σύμβολα στον πίνακα όπως αυτόν της βαρύτητας, του νόμου του Κέπλερ, του διάσημου τύπου του Einstein κ.λ.π. Το παιχνίδι με τα μαθηματικά θα πρέπει να καλύψει ένα βασικό μέρος της εικόνας. Θα ήθελα οι θεατές του μεγάλου πίνακα να στέκονται μπροστά του και να θέτουν ερωτήματα, όπως «από πού προέρχεται το ανθρώπινο είδος».

Κατά αυτήν την έννοια, τα παιδιά θα μάθαιναν και θα επαναλάμβαναν τα μαθηματικά. Θα είχαν το έναυσμα για να παίξουν με ιδέες – αλλά όπως προανέφερα- το περιεχόμενο δεν θα περιορίζονταν στα μαθηματικά. Θα υπήρχαν διαφορετικές προοπτικές για να συνοδεύσουν το project.

(«Οι αριθμοί στην καθημερινότητα». Έργο του Eugen Jost από την έκθεση «Πάντα κατ’ αριθμόν γίγνονται»)

Και θα ήταν καταπληκτικό αν οι μαθητές έφερναν τις δικές τους ιδέες στο project. Προς το παρόν απλά θέτω το πλαίσιο των σκέψεών μου ως προς το πώς θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή και πως θα μπορούσε να υλοποιηθεί το έργο.

 -Η εμπειρία από την παρουσίαση της δουλειάς σας σε ένα ελληνικό σχολείο;

Η Ελληνογερμανική Αγωγή  είναι μοναδικό σχολείο στην Ελλάδα, ίσως και σε όλη την Ευρώπη. Που αλλού θα ήταν εφικτό να οργανώσουμε μια έκθεση σαν αυτή του «Everything is Number»  με ένα τόσο ωραίο κατάλογο σαν αυτό που τύπωσε το τυπογραφείο του σχολείου; Ποιο άλλο σχολείο έχει το δικό του παρατηρητήριο αστρονομίας; Έκανα 12 εργαστήρια στα οποία συμμετείχαν περίπου 250 μαθητές. Οι περισσότεροι έδειξαν ενθουσιασμό και προσέφεραν πολλές καλές ιδέες. Τώρα έχω επιστρέψει στην Ελβετία, αλλά οι σκέψεις μου είναι ακόμα  στην Ελληνογερμανική Αγωγή και τους αρχαίους Έλληνες.

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

Την Τετάρτη 3/7/2019 στο αμφιθέατρο «Γαλάτεια Σαράντη» πραγματοποιήθηκε η ενημέρωση σύμφωνα με το παρακάτω πρόγραμμα:

Ημέρα 1η

  • 09:00 – 09:15 : Προσέλευση
  • 09:15 – 11:15 : Αρχαία Ελληνικά / Νέα Ελληνικά (Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία)
  • 11:15 – 11:30 : Διάλειμμα
  • 11:30 – 13:00 : Κοινωνιολογία / Οικονομία
  • 13:00 – 13:30 : Διάλειμμα
  • 13:30 – 15:00 : Φυσικές Επιστήμες (Βιολογία, Φυσική, Χημεία)

Διαθέσιμο video ΕΔΩ

 

Την Πέμπτη 4/7/2019 στο αμφιθέατρο «Γαλάτεια Σαράντη» συνεχίσθηκε η ενημέρωση σύμφωνα με το παρακάτω πρόγραμμα:

Ημέρα 2η

  • 09:00 – 09:15 : Προσέλευση
  • 09:15 – 11:15 : Μαθηματικά
  • 11:15 – 11:30 : Διάλειμμα
  • 11:30 – 13:00 : Πληροφορική

Διαθέσιμο video ΕΔΩ

Η δόνηση σημειώθηκε στις 6 Απριλίου, κατά την 128η ημέρα του χρονικού κύκλου του «κόκκινου πλανήτη» – Η δόνηση ταιριάζει στο προφίλ των δονήσεων του φεγγαριού

Όταν προσγειώθηκε με επιτυχία στην επιφάνεια του πλανήτη Άρη, οι επιστήμονες και οι τεχνικοί της NASA πανηγύριζαν -και δικαίως- σαν μικρά παιδιά. Σήμερα, επανέλαβαν τους πανηγυισμούς τους. Όχι γιατί προσεδαφίστηκε κάποιο νέο διαστημόπλοιο στον «κόκκινο πλανήτη», αλλά γιατί το Insight, το ρομποτικό διαστημικό εργαστήριο, πέτυχε έναν από τους μεγάλους του στόχους. Μετέδωσε την πρώτη σεισμική δόνηση από τον πλανήτη Άρη!

Πρόκειται για ένα τεράστιο επίτευγμα, αλλά και την επιβεβαίωση ότι το πλάνο εξελίσσεται ακριβώς όπως έχει σχεδιαστεί.

Το Insight κατέγραψε τον σεισμό στις 6 Απριλίου, την 128η ημέρα του χρονικού κύκλου του Άρη. Πρόκειται για το πρώτο «τρέμουλο» από την επιφάνεια του «κόκκινου πλανήτη», το οποίο δεν σχετίζεται με ανέμους ή άλλη δραστηριότητα. Οι επιστήμονες εξετάζουν ακόμα τα δεδομένα και τις πληροφορίες που έχει στείλει ο σεισμογράφος και σύντομα θα είναι σε θέση να δώσουν περισσότερες λεπτομέρειες στη δημοσιότητα.

Ο σεισμός ήταν πολύ μικρής έντασης, ωστόσο, με δεδομένη την «ησυχία» που επικρατεί στα έγκατα του πλανήτη, είναι εντυπωσιακό το γεγονός και μόνο της εκδήλωσης μίας σεισμικής δόνησης.

Οι επιστήμονες της NASA δήλωσαν ότι ήταν μία συναρπαστική στιγμή, διότι εκτός των άλλων, το προφίλ από την ένταση και τη διάρκεια, ταιριάζει πολύ με τη δραστηριότητα που είχε καταγραφεί στο φεγγάρι, στις αποστολές «Απόλλων».

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

Η Εαρινή Ισημερία λαμβάνει χώρα, σήμερα, στις 20 Μαρτίου και συμπίπτει με την τρίτη και τελευταία υπερπανσέληνο του χρόνου. Με αφορμή αυτό το φαινόμενο, καταγράφουμε τα 5 πράγματα που πρέπει να ξέρουμε για τη (φετινή) Εαρινή Ισημερία.

Εαρινή Ισημερία ονομάζεται το αστρονομικό φαινόμενο, κατά το οποίο η ημέρα και η νύχτα έχουν περίπου την ίδια διάρκεια. Συμπίπτει πάντα με την 20η ή 21η Μαρτίου για το βόρειο ημισφαίριο και τις 22 ή 23 Σεπτεμβρίου για το νότιο ημισφαίριο.

Το 2019 η Εαρινή Ισημερία λαμβάνει χώρα, σήμερα, στις 20 Μαρτίου και συμπίπτει με την τρίτη και τελευταία υπερπανσέληνο του χρόνου! Με αφορμή αυτό το φαινόμενο, καταγράφουμε τα 5 πράγματα που πρέπει να ξέρουμε για τη (φετινή) Εαρινή Ισημερία που συνοδεύεται από μια σπάνια σύμπτωση.

1. Από πού πήρε το όνομά της

Το όνομα «Ισημερία» προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις ίσος και ημέρα, ενώ το διεθνές αντίστοιχο όνομα, equinox, προέρχεται από το λατινικό «aequus» (ίσος) και «nox» (νύχτα).

Προσθέτοντας το επίθετο «Εαρινή» ο όρος μετατρέπεται σε «vernal equinox».

2. Ποια η διαφορά στο βόρειο και νότιο ημισφαίριο

Με τον όρο αυτό ονομάζεται στο βόρειο ημισφαίριο, όπου ανήκει και η χώρα μας και σηματοδοτεί ως εκ της ονομασίας της την πρώτη ημέρα της άνοιξης, μιας από τις τέσσερις εποχές του έτους. Στη συνέχεια, η ημέρα μεγαλώνει και η νύχτα μικραίνει, ώσπου η ημέρα να φθάσει στο ζενίθ της κατά το θερινό ηλιοστάσιο της 21ης Ιουνίου.

Αντίθετα, στο νότιο ημισφαίριο η ισημερία του Μαρτίου σηματοδοτεί την έναρξη του φθινοπώρου, γι’ αυτό καλείται φθινοπωρινή. Στη συνέχεια, η νύχτα μεγαλώνει και η ημέρα μικραίνει, ώσπου η νύχτα να φθάσει στο ζενίθ της κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο της 21ης Ιουνίου.

3. Αποτελεί, όντως, την πρώτη μέρα της άνοιξης;

Ενώ από αστρονομική άποψη η άνοιξη αρχίζει με την εαρινή ισημερία, στην πραγματικότητα -όπως έχουν διαπιστώσει οι επιστήμονες που μελετούν το περιβάλλον- εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής η φύση εισέρχεται όλο και πιο πρόωρα στον ανοιξιάτικο κύκλο της.

Μια αμερικανική επιστημονική μελέτη συμπέρανε ότι η εποχή της άνοιξης έρχεται όλο και πιο νωρίς στον πλανήτη μας και πουθενά δεν είναι αυτό τόσο αισθητό, όσο στο Βόρειο Πόλο και γενικότερα στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη. Στις αρκτικές περιοχές η άνοιξη έρχεται έως και 16 μέρες νωρίτερα από ό,τι πριν δέκα χρόνια.

Οι επιστήμονες βάσισαν τα συμπεράσματά τους σε μια σειρά από φαινόμενα, όπως οι μεταναστεύσεις των πουλιών, η άνθιση των φυτών, η εμφάνιση των φύλλων των δέντρων κ.α.

4. Τι σηματοδοτεί στα ημερολόγια άλλων πολιτισμών

Κατά τους αρχαίους Έλληνες, η Εαρινή Ισημερία ήταν η ώρα επιστροφής της Περσεφόνης από τον Άδη στη Γη και τη μητέρα της, τη Δήμητρα.

Η Εαρινή Ισημερία αποτελεί την αφετηρία του ισχύοντος Περσικού ή Ιρανικού ημερολογίου και συμπίπτει με την Πρωτοχρονιά για τους Ιρανούς, αλλά και για πολλούς λαούς της Μέσης Ανατολής και Κεντρικής Ασίας.

Η επομένη της Εαρινής Ισημερίας είναι η πρώτη ημέρα του Ινδικού Εθνικού Ημερολογίου και Πρωτοχρονιά για τους Ινδούς.

Η Εαρινή Ισημερία είναι η αφετηρία για τον υπολογισμό της εορτής του Πάσχα, τόσο για τους Ιουδαίους, όσο και για τους Χριστιανούς.

Αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες γιορτές στο καλεντάρι των νεοπαγανιστών, καθώς συμβολίζει την αναγέννηση της φύσης.

5. Το σπάνιο φαινόμενο για το 2019

Φέτος, η εαρινή ισημερία θα συμπέσει με την τρίτη και τελευταία υπερ-σελήνη ή υπερπανσέληνο του τρέχοντος έτους.

Ειδικότερα, η Εαρινή Ισημερία θα συμβεί τα μεσάνυχτα της Τετάρτης (στις 23:58 ώρα Ελλάδας), ενώ λίγο αργότερα, στις 03:43 ώρα Ελλάδας της Πέμπτης, θα λάβει χώρα μια νέα υπερπανσέληνος.

Το 2019 υπάρχουν τρεις υπερπανσέληνοι, όλες στους πρώτους μήνες του έτους, και δεν θα υπάρξει άλλη έως το τέλος της χρονιάς (είχαν προηγηθεί άλλες δύο στις 21 Ιανουαρίου και 19 Φεβρουαρίου).

Όσον αφορά την Υπερ-Σελήνη ή υπερπανσέληνο, συμβαίνει όταν υπάρχει πανσέληνος και ταυτόχρονα η τροχιά του φεγγαριού το φέρνει πιο κοντά στη Γη (περίγειο), με αποτέλεσμα ο δορυφόρος του πλανήτη μας να φαίνεται μεγαλύτερος και πιο φωτεινός από ό,τι συνήθως.

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

 

 

Ο Δρ. Κωνσταντίνος Δασκαλάκης αποτελεί ίσως το πιο εμβληματικό παράδειγμα Έλληνα επιστήμονα ο οποίος μεγαλουργεί στο εξωτερικό, ενώ γεννήθηκε, μεγάλωσε και σπούδασε στη χώρα μας. Εκεί δηλαδή όπου ως δια… μαγείας οι συνθήκες γίνονται κατάλληλες ώστε να αναδειχτούν τα ταλέντα και να προσφέρουν «στην προώθηση της γνώσης της ανθρωπότητας», που αποτελεί και το όραμα ζωής του Κρητικού καθηγητή.

Θιασώτης και απτό παράδειγμα ο ίδιος, θεωρητικά αλλά και πρακτικά, της Αριστείας, ο 38χρονος ερευνητής αφού ολοκλήρωσε με τον απόλυτο βαθμό τις σπουδές του στο Πολυτεχνείο, σήμερα είναι βραβευμένος καθηγητής στο φημισμένο MIT των ΗΠΑ, όπου ασχολείται και καθοδηγεί με την ομάδα του τις εξελίξεις στο αυριανό στοίχημα της ανθρωπότητας: Την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Αυτό ήταν και το κυρίαρχο θέμα συζήτησης μας, στο καφέ της Αθήνας όπου τον συναντήσαμε πρόσφατα κατά τη διάρκεια των διακοπών του, όπως και οι προεκτάσεις των εφαρμογών της σε μια κοινωνία που αλλάζει… Μας αποκάλυψε μάλιστα ότι πολύ σύντομα θα ηγηθεί μιας πρωτοβουλίας για την ίδρυση ερευνητικού ινστιτούτου διεθνούς κύρους στην Αθήνα, προκειμένου να βοηθήσει στην αντιστροφή του brain drain αλλά και στην -αναγκαία όπως λέει- προσέγγιση, επιτέλους, της χώρας μας με τις νέες τεχνολογικές εξελίξεις.

Ποιο είναι το μυστικό της επιτυχίας του; Σε ποιο επίπεδο βρίσκεται η τεχνολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης αυτή τη στιγμή και ποια είναι τα επόμενα βήματα που θα δούμε; Πώς συνεργάζεται με τον αδερφό του, ο οποίος είναι Ψυχίατρος στο Χάρβαρντ; Και τελικά… θα «υπερισχύσουν» οι μηχανές επί των ανθρώπων;

Τελείωσες το Πολυτεχνείο με απόλυτο σχεδόν άριστα, βαθμό 9,98, ένα επίτευγμα ανήκουστο. Στη συνέχεια έγινες ένας από τους νεότερους καθηγητές του ΜΙΤ, σε ηλικία 27 ετών. Ποιο είναι το μυστικό σου;

Από μικρός είχα πολλά και ευρεία ενδιαφέροντα, και αυτό το οφείλω στους γονείς μου. Ο πατέρας μου είναι μαθηματικός και η μητέρα μου φιλόλογος, και έτσι το οικογενειακό μου περιβάλλον προσέφερε έναν συνδυασμό ουμανιστικού και επιστημονικού εύρους.Τα ερεθίσματα στο σπίτι ήταν αφενός μεν η λογοτεχνία,η φιλοσοφία, ο κινηματογράφος, και το θέατρο που ενεργοποιούνταν από τη μητέρα μου, αφετέρου δε οι μαθηματικοί γρίφοι και οι επιστημονικές συζητήσεις που ενεργοποιούνταν από τον πατέρα μου, ενώ και οι δύο έδιναν μεγάλη έμφαση στην ιστορία.

Ο λόγος του πατέρα μου είναι αινιγματικός, όπως είναι και τα μαθηματικά άλλωστε, κι αυτό ενεργοποιούσε τη σκέψη μου. Με τη μητέρα μου κάναμε βαθιές συζητήσεις για την παράσταση, θεατρική ή κινηματογραφική, που μόλις παρακολουθήσαμε, και το κείμενο που μόλις διαβάσαμε.

Οι γονείς μου δεν μου έκαναν μάθημα με αυστηρή δομή. Αντίθετα έδιναν σε εμένα και τον αδερφό μου πολλών ειδών ερεθίσματα. Κι αυτό θεωρώ ότι είναι πολύ έξυπνο από την πλευρά τους. Τα παιδιά έχουν ανάγκη να ενεργοποιείς τα ενδιαφέροντα τους, να ασχολείσαι και να συζητάς μαζί τους, να διεγείρεις τη σκέψη τους.

Το «μυστικό» μου τελικά είναι το πάθος για αυτό που κάνω. Πήγα στους ηλεκτρολόγους του Πολυτεχνείου γιατί με ενδιέφεραν εκτός από τα μαθηματικά κι οι υπολογιστές. Στο Πολυτεχνείο βρήκα και τα δυο. Το 9,98 του πτυχίου μου είναι ίσως υπερβολικό, όμως θεωρώ πως ο βαθμός από μόνος του δεν σημαίνει πολλά. Δείχνει ότι με ενδιέφεραν τα μαθήματα. Ο βαθμός δεν έγινε ποτέ ο σκοπός. Έτυχε. Το πραγματικά σημαντικό ήταν το ενδιαφέρον και το πάθος για αυτό που έκανα.

Επέλεξα να κάνω διδακτορικό κι έρευνα στην επιστήμη των υπολογιστών γιατί με ενδιέφερε να αποκτήσω μεγαλύτερο βάθος σε αυτόν τον τομέα. Τελειώνοντας το σχολείο ένιωθα ότι τα μαθήματα δεν μου είχαν δώσει το βάθος που έψαχνα. Τελειώνοντας το Πολυτεχνείο έψαχνα ακόμα μεγαλύτερο βάθος. Αλλά και όταν πήρα το διδακτορικό μου από το Μπέρκλεϋ δεν κορέστηκε η δίψα μου. Για αυτό έγινα καθηγητής και συνεχίζω να κάνω έρευνα. Αναζητώ πάντα μεγαλύτερο βάθος.

Τι σημαίνει για έναν τόσο νέο άνθρωπο να έχει τιμηθεί με το βραβείο Nevanlinna (σ.σ. απονέμεται κάθε τέσσερα χρόνια στο Διεθνές Συνέδριο Μαθηματικών μαζί με το βραβείο Fields για εξαιρετική συνεισφορά στις μαθηματικές πλευρές των επιστημών της πληροφορίας); Ποια είναι η επόμενη κατάκτηση και στόχος της ζωής σου;

Το βραβείο που πήρα είναι τεράστια αναγνώριση και τιμή. Ο πλούτος που θέλω να αποκτήσω όμως είναι οι γνώσεις. Και ο λόγος που ακολουθώ αυτή την καριέρα είναι για να προωθήσω και να εξελίξω την ανθρώπινη σκέψη.

Η γνώση όμως δεν έχει τέλος. Είναι σαν τη Λερναία Ύδρα. Να εξερευνάς τον ορίζοντα της ανθρώπινης γνώσης είναι σαν να εξερευνάς με ένα λυχνάρι ένα απέραντο σκοτεινό δωμάτιο. Έχεις την αίσθηση ότι κάπου στο δωμάτιο κρύβεται κάτι ενδιαφέρον. Πας εκεί και φωτίζεις αλλά τότε συνειδητοποιείς ότι το δωμάτιο είναι μεγαλύτερο από αυτό που πίστευες και αναλογικά το λυχνάρι σου μικρότερο. Αλλά επιμένεις.

Ακολουθείς το ένστικτο σου και συνεχίζεις. Φωτίζεις κάπου αλλού, και συνεχίζεις. Η διαδικασία αυτή είναι αέναη και ο χρόνος σου λίγος.

Τελικά οι άνθρωποι δεν είμαστε μονάδες, είμαστε μέρος μιας κοινωνίας γνώσης που θέλει να προχωρήσει την ανθρώπινη σκέψη ένα βήμα πιο πέρα. Αυτό κάνουμε όλοι οι άνθρωποι της επιστήμης των γραμμάτων και της τέχνης.

Ασχολείστε και διακρίνεστε στην «επιστήμη του μέλλοντος», την Τεχνητή Νοημοσύνη. Που ακριβώς στρέφεται το ενδιαφέρον σας αυτή την εποχή;

Στην τεχνητή νοημοσύνη το μεγάλο στοίχημα είναι η κατασκευή υπολογιστικών συστημάτων των οποίων οι γνωστικές ικανότητες θα είναι αντίστοιχες με αυτές του ανθρώπινου εγκεφάλου, συστήματα που όχι απλά εκτελούν γρήγορα πράξεις που τις έχουμε προγραμματίσει εμείς οι άνθρωποι, αλλά παράγουν σκέψη όπως εμείς!

Παραδοσιακά ο υπολογιστής εκτελούσε κώδικα στον οποίο ο άνθρωπος του περιέγραφε με εξονυχιστική λεπτομέρεια ποια ακολουθία απλών βημάτων (πρόσθεση, αφαίρεση, ανάκληση από τη μνήμη, αποθήκευση στη μνήμη κ.ο.κ.) πρέπει να ακολουθήσει για να φέρει εις πέρας έναν υπολογισμό. Ο κλασικός υπολογιστής δεν ήταν παρά ένα σύστημα που κάνει πολύ γρήγορα και με μεγάλη ακρίβεια πράξεις. Το να αποκτήσει ο υπολογιστής γνωστικές ικανότητες αντίστοιχες με του ανθρώπου είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Θα πρέπει να αφομοιώνει παρατηρήσεις και δεδομένα και από αυτά να διαμορφώνει μόνος του έναν σχεδιασμό, ο οποίος θα του επιτρέπει να ενεργεί αυτοβούλως σε καινούριες συνθήκες.

Σκεφτείτε, τι κάνει τον άνθρωπο ξεχωριστό; Το γεγονός ότι ενώ κατά τη γέννησή μας οι ικανότητες είναι πολύ περιορισμένες, έπειτα από παρατηρήσεις του κόσμου γύρω μας και πειραματισμούς με αυτόν, αναπτύσσουμε την ικανότητα να λειτουργούμε σε καινούριες συνθήκες που δεν έχουμε βιώσει στο παρελθόν.
Για να δώσω ένα απλό παράδειγμα, οι περισσότεροι από εμάς μαθαίνουμε να οδηγούμε στη χώρα που ζούμε. Αξιοποιώντας αυτή την εμπειρία όμως, είμαστε ικανοί να προσαρμοστούμε και να οδηγήσουμε αν χρειαστεί, με διαφορετικό τρόπο, σε άλλες χώρες, υπό διαφορετικές οδικές και καιρικές συνθήκες και κανόνες. Και ίσως αυτό δεν είναι τόσο εντυπωσιακό καθώς μιλάμε για οδήγηση και στις δύο περιπτώσεις.

Ακόμα πιο εντυπωσιακή είναι η ικανότητα του ανθρώπου να «μεταφέρει γνώση» μεταξύ ετερογενών γνωστικών λειτουργιών. Για παράδειγμα, όταν μαθαίνει ο άνθρωπος να περπατάει αυτόματα έχει διανύσει, χωρίς να το ξέρει, το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής που χρειάζεται για να μάθει ποδήλατο ή σκι. Πράγματι για να περπατήσει κανείς μαθαίνει να χειρίζεται το σώμα του και αντιλαμβάνεται, τουλάχιστον διαισθητικά, τους νόμους της φυσικής, και μετά είναι ικανός να χρησιμοποιήσει αυτή τη γνώση ως θεμέλιο για να αναπτύξει άλλες κινητικές λειτουργίες.

Αυτή είναι ακριβώς η μαγεία του ανθρώπινου εγκεφάλου, η ικανότητα του να κάνει αφαιρέσεις, να διυλίζει γνώση που είναι εφαρμόσιμη σε διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα από αυτά στα οποία αποκτήθηκε. Οι μηχανές δεν μπορούν ακόμα να κάνουν αυτή τη «μεταφορά γνώσης» σε ικανοποιητικό βαθμό. Ωστόσο γίνονται ολοένα και καλύτερες σε συγκεκριμένες γνωστικές λειτουργίες μετά από αρκετή εκπαίδευση. Μερικές φορές μας εντυπωσιάζουν.

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η τεχνολογία αυτή τη στιγμή;

Πέρα από την ικανότητα τους να εκτελούν πράξεις με μεγαλύτερη ακρίβεια και ταχύτητα από αυτή του ανθρώπου, οι ανώτερες γνωστικές λειτουργίες των υπολογιστών είναι παρόμοιες σε γενικές γραμμές με αυτές που ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να εκτελέσει σε μερικά δευτερόλεπτα και, κατά περιπτώσεις, μερικά λεπτά σκέψης. Συγκεκριμένα οι υπολογιστές έχουν γίνει πλέον εξαιρετικοί στην κατανόηση εικόνας και φωνής. Μπορούν να αναγνωρίσουν με καλή ακρίβεια τα περιεχόμενα μιας εικόνας, και να καταγράψουν με ακρίβεια προφορικό λόγο ακόμα και αν ομιλητής έχει προφορά ή πρόβλημα ομιλίας.

Το άλμα που έχουν κάνει οι αλγόριθμοι σε αυτές τις εφαρμογές είναι πασιφανές: Εφαρμογές όπως το Siri, το Google Assistant, το Amazon Alexa, και το Microsoft Cortana είναι μερικές μόνο από τις σύγχρονες εφαρμογές που χρησιμοποιούν τεχνολογία καταγραφής φωνής.

Πολλές είναι και οι εφαρμογές που χρησιμοποιούν αλγορίθμους κατανόησης εικόνας όπως η δυνατότητα που μας δίνει πλέον το Google να κάνουμε αναζήτηση με βάση κάποια εικόνα. Οι αλγόριθμοι της Google καταλαβαίνουν και το περιεχόμενο και τη σκηνοθεσία και τη τεχνοτροπία της εικόνας που εισάγουμε και να κάνουν αναζήτηση με βάση αυτά τα στοιχεία.

Αυτό αν το σκεφτείτε, είναι εκπληκτικό! Για έναν υπολογιστή, μια φωτογραφία δεν έχει εγγενές νόημα. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια συστάδα από pixel στη μνήμη του, και δεν είναι καθόλου προφανές τι σε αυτά τα pixel συνιστά περιεχόμενο, σκηνοθεσία, τεχνοτροπία, κλπ. Πριν από μια δεκατία, το επίπεδο των τωρινών αλγορίθμων στην κατανόηση εικόνας φάνταζε επιστημονική φαντασία.

Η άλλη κατηγορία γνωστικών λειτουργιών στην οποία οι αλγόριθμοι έχουν πλέον δείξει εξαιρετική επίδοση είναι στο να παίζουν κάποια περίπλοκα παιχνίδια, όπως το σκάκι, το Go και το πόκερ με δύο παίκτες, σε επίπεδο ανταγωνιστικό ή ανώτερο από το επίπεδο των καλύτερων ανθρώπων. Ωστόσο, τα παιχνίδια που μπορούν να «λύσουν» προς το παρόν οι υπολογιστές ανήκουν σε μια πολύ συγκεκριμένη κατηγορία. Είναι μεν περίπλοκα αλλά έχουν πολύ συγκεκριμένη δομή που κάνει πιο εύκολη την επίλυσή τους με τη χρήση αλγορίθμων.

Εκτός από το να παίζουν κάποια πολύ συγκεκριμένα παιχνίδια, να εξάγουν περιεχόμενο από εικόνες και να καταγράφουν προφορικό λόγο, οι αλγόριθμοι δεν είναι σε θέση να εξάγουν και να συνθέτουν νόημα που έχει εύρος πολλών εικόνων ή πολλών προτάσεων.Δεν είναι σε θέση να καταλάβουν μια ταινία, ένα θεατρικό έργο ή ένα μυθιστόρημα σε ικανοποιητικό βαθμό. Και ούτε μπορούν να συνθέσουν νόημα που διατρέχει εύρος χρόνου όπως να γράψουν ένα μυθιστόρημα, να κάνουν παραγωγική συζήτηση κλπ. Αυτές είναι από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης στην εποχή μας. Είναι κάτι στο οποίο εργάζομαι – και σχετίζεται άμεσα με την κατάκτηση της γενικής τεχνητής νοημοσύνης.

Η Ελλάδα δυστυχώς βρίσκεται σε δεύτερη κατηγορία, όσον αφορά στην τεχνολογική έρευνα και ανάπτυξη. Πώς θα μπορούσε η χώρα μας να αδράξει τις νέες ευκαιρίες στον τομέα αυτό, αλλά και να επιτύχει το πολυπόθητο, που αφορά και εσάς προσωπικά, brain gain;

Η ερώτηση σου είναι πολύ καίρια. Διότι θεωρώ ότι είναι αναγκαίο για την Ελλάδα να προλάβει αυτό το τρένο. Χαρακτηριστικά σας λέω πως η παγκόσμια επένδυση στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης εκτιμάται να είναι πάνω από 200 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2025. Οι ΗΠΑ, η Κίνα, ο Καναδάς και άλλες χώρες έχουν βάλει «στοίχημα» να γίνουν ηγέτες στις εξελίξεις.

Σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, όμως, εάν η Ελλάδα χάσει αυτό το τρένο, διατρέχει θεωρώ μεγάλο κίνδυνο. Έχουμε τεράστια ανάγκη από εξαγωγές και κατά τη γνώμη μου πρέπει να βάλουμε στοίχημα σε αυτόν τον ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα. Μην ξεχνάμε ότι δεν μπορούμε όλοι να έχουμε iPhone, Samsung ή Huawei αν δεν παράγουμε και εμείς κάτι χρήσιμο!

Για να αναπτυχθούμε στον τομέα αυτό πρέπει πρώτα από όλα να βάλουμε φρένο στο brain drain, να εκμεταλλευτούμε το ταλέντο μέσα στη χώρα μας, αλλά και το ταλέντο μας που διαπρέπει στο εξωτερικό. Για να υπάρχει αποτέλεσμα όμως θα πρέπει να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για επιστημονική και τεχνολογική καινοτομία και επιχειρηματικότητα. Πρέπει να δοθούν σημαντικά κίνητρα για επενδύσεις, και πρέπει να καλλιεργήσουμε υψηλής ποιότητας τεχνογνωσία που θα μας επιτρέψει να γίνουμε ηγέτες στις νέες τεχνολογίες.

Προφανώς για να το πετύχουμε αυτό είναι κρίσιμο να στηριχθούμε σε υψηλής ποιότητας πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Αν αυτά δεν παράγουν έρευνα κορυφαίου επιπέδου και δεν προσφέρουν άριστη κατάρτιση στους αποφοίτους τους, τότε ποιος θα καινοτομήσει εξαγώγιμη τεχνολογία και ποιανού οι καινοτομίες θα αξιοποιηθούν επιχειρηματικά;

Αυτή τη στιγμή τα πανεπιστήμια μας αντιμετωπίζουν αρκετά προβλήματα. Υπάρχει το κλασικό αμάρτημα του νεποτισμού στις προσλήψεις καθηγητών, υπάρχει δυσλειτουργία που πολλές φορές συνδέεται με ανήθικα πάρε-δώσε μεταξύ του φοιτητικού, καθηγητικού και πολιτικού κόσμου, και υπάρχει κακός σχεδιασμός από το κράτος που αυξάνει τον αριθμό των εισακτέων για να ικανοποιήσει ψηφοφόρους, χωρίς ωστόσο αυτή η αύξηση να καθοδηγείται από μια ορθολογική θεώρηση των αναγκών της οικονομίας και της κοινωνίας και χωρίς να συνοδεύεται με τους απαραίτητους πόρους για να αντέξουν τα πανεπιστήμια τον όγκο των φοιτητών.

Υπό αυτές τις συνθήκες δυσχεραίνονται τα πανεπιστήμια στο να επιτελέσουν το έργο τους. Συνδυαστικά με την δυσλειτουργία της οικονομίας αυτό οδηγεί πολλούς νέους στο εξωτερικό, προς αναζήτηση μεταπτυχιακών σπουδών, και καλύτερων ευκαιριών απασχόλησης. Κι αν ξενιτευτεί κανείς, τότε δύσκολα γυρίζει πίσω. Τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματά της χώρας μας πρέπει να στηριχθούν για να γίνουν οι καταλύτες της καινοτομίας στη χώρα μας.

Θα μου πείτε πώς να «παίξει μπάλα» μια μικρή χώρα σαν την Ελλάδα στο παγκόσμιο επιστημονικό και επιχειρηματικό γίγνεσθαι. Για να απαντήσω θα σας δώσω το παράδειγμα του Ισραήλ που τα πηγαίνει εξαιρετικά σε αυτόν τον τομέα.Τα πανεπιστήμια τους είναι παγκόσμιου κύρους, παράγουν εξαιρετικούς επιστήμονες και με τη βοήθεια κεφαλαίων έχουν καταφέρει να παράγουν εξαγώγιμη τεχνολογία.

Εσείς προσωπικά θα επιστρέφατε στην Ελλάδα, ή θα αναλαμβάνατε κάποιες πρωτοβουλίες για την τεχνολογική αναβάθμιση της χώρα μας;

Για κάποιο καιρό τώρα σχεδιάζω τη δημιουργία ενός ερευνητικού κέντρου διεθνούς κύρους στην επιστήμη των υπολογιστών, στοχεύοντας στις τεχνολογίες της τεχνητής νοημοσύνης, αλγορίθμων και στατιστικής. Το κέντρο θα είναι ανοιχτό σε ακαδημαϊκούς, ερευνητές και φοιτητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, θα δημιουργεί ευκαιρίες συνεργασίας Ελλήνων επιστημόνων με επιστήμονες από κορυφαία πανεπιστήμια του εξωτερικού, και θα αναβαθμίσει την έρευνα στην Ελλάδα σε αυτούς τους τομείς.

Το κέντρο θα είναι ένας πόλος αριστείας και θα δρα ως ανάχωμα στο brain drain. Φιλοδοξώ ότι γύρω από το κέντρο θα αναπτυχθεί ένα οικοσύστημα καινοτομίας και επιχειρηματικότητας. Ο στόχος είναι να ξεκινήσει τη λειτουργία του μέσα στο 2020 και να έχω ενεργό ρόλο σε αυτό.

Να επιστρέψουμε στην τεχνητή νοημοσύνη, που αποτελεί την πρόκληση του 21ου αιώνα, ίσως και των επόμενων. Πώς βλέπετε την εξέλιξη της, δεδομένου ότι το ζήτημα ήδη προκαλεί ανησυχίες; Απειλούνται, για παράδειγμα, οι θέσεις εργασίας από τα ρομπότ; Κάποτε, στην αρχή της βιομηχανικής επανάστασης, εργάτες πέταγαν πέτρες στις μηχανές…

Κάθε μεγάλη τεχνολογική πρόοδος φέρνει αλλαγές στην αγορά εργασίας. Άνθρωποι εκτοπίζονται από τις εργασίες τους όταν οι μηχανές μπορούν να τις κάνουν εξίσου καλά ή με οικονομικότερο τρόπο. Σε γενικές γραμμές η ανθρωπότητα θέλει να μετατοπίζονται οι άνθρωποι από πιο τετριμμένες σε πιο δημιουργικές εργασίες. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι από τα πιο συναρπαστικά προϊόντα της εξέλιξης. Αυτόν τον εγκέφαλο γιατί να μη τον αξιοποιούμε σε πιο δημιουργικούς τομείς;

Ενόσω συντελούνται μεγάλες αλλαγές στην αγορά εργασίας πρέπει ωστόσο να μεριμνούμε για τους συνανθρώπους μας που χάνουν τις δουλειές τους. Έχουμε ευθύνη να τους επανεκπαιδεύουμε και να τους υποστηρίζουμε όσο αναζητούν καινούρια εργασία.Επειδή οι νέες τεχνολογίες θα φέρουν ραγδαίες αλλαγές στη δομή της οικονομίας θεωρώ ότι γρήγορα θα χρειαστούμε ένα κοινωνικό συμβόλαιο για το πώς θα μοιραστούν τα οικονομικά οφέλη που θα φέρει η αντικατάσταση ανθρώπων από μηχανές και πώς θα προστατευτούν αυτοί που θα μετατοπιστούν από τις εργασίες τους.

Δε νομίζω όμως ότι είναι γόνιμο να βάλουμε φρένο στην τεχνολογική εξέλιξη. Το «κίνημα των λουδιτών» (σ.σ. κίνημα που ξεκίνησε τον 19o αιώνα στην Αγγλία, από υφαντουργούς οι οποίοι εξεγέρθηκαν κατά των νεοκατασκευασθέντων μηχανημάτων της βιομηχανικής επανάστασης) στο οποίο αναφερθήκατε μας φαίνεται σήμερα γραφικό. Το ίδιο γραφικοί θα μείνουμε κι εμείς στα βιβλία της ιστορίας αν εναντιωθούμε στις καινούριες τεχνολογίες επειδή θίγουν στενά οικονομικά συμφέροντα. Η πρόοδος δεν σταματάει.

Ποιες είναι οι σημαντικότερες αλλαγές που θα δούμε, χάρη στην Τεχνητή Νοημοσύνη, το επόμενο διάστημα;

Στο άμεσο μέλλον θα δούμε σημαντικές εφαρμογές στην υγεία -σε συστήματα διάγνωσης, ιατρικές  απεικονίσεις, σχεδιασμό φαρμάκων και προσωποποιημένη ιατρική, στις μεταφορές με την επέλαση των αυτό-οδηγούμενων οχημάτων, στον χρηματοπιστωτικό τομέα,στην πολιτική, στη δημοσιογραφία, ακόμα και στην τέχνη.

Υπάρχει εκεί έξω ένας τεράστιος όγκος ακατέργαστης πληροφορίας. Οι αλγόριθμοι της τεχνητής νοημοσύνης θα συνδυάζουν αυτή τη χύμα πληροφορία και θα την μετατρέπουν σε πληροφορία που θα καθοδηγεί τη λήψη αποφάσεων.Μπορεί για παράδειγμα οι συζητήσεις που γίνονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να χρησιμοποιούνται ως πολιτικό βαρόμετρο ή για τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων.

Οι αναζητήσεις που κάνουμε στο Ίντερνετ μπορεί να συνδυάζονται με το ιατρικό μας ιστορικό για να κάνουν διάγνωση κάποιας ασθένειας. Το σπίτι μας θα παραγγέλνει μόνο του ψώνια και θα βελτιστοποιεί τη χρήση ενέργειας. Το κινητό μας θα λειτουργεί ως γραμματέας μας. Θα απαντάει τις κλήσεις μας, θα αγοράζει εισιτήρια, θα κλείνει ξενοδοχεία και θα κάνει κρατήσεις σε εστιατόρια ανάλογα με τις προτιμήσεις μας που θα μαθαίνει αυτόματα, κ.ο.κ.

Θα δούμε ασφαλώς και πολλές στρατιωτικές εφαρμογές, καθώς και εφαρμογές ασφάλειας και πληροφοριών. Όπως καταλαβαίνετε θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί ώστε οι δυνατότητες που μας προσφέρει η τεχνολογία να χρησιμοποιηθούν με θεμιτό τρόπο.

Θα έχετε δει την ταινία Matrix… Θα μπορούσαν οι μηχανές να μας οδηγήσουν σε ένα τέτοιο μέλλον, κυριαρχίας των μηχανών -οποιουδήποτε τύπου- επί του ανθρώπου;

Κοιτάξτε, ακόμα και σε γνωστικές λειτουργίες στις οποίες οι αλγόριθμοι νικάνε τον άνθρωπο, όπως στο σκάκι και το Go, έχει παρατηρηθεί ότι ο άνθρωπος συνεπικουρούμενος από αλγορίθμους μπορεί να νικήσει τους αλγόριθμους!

Ο διαχωρισμός μεταξύ ανθρώπου και μηχανής είναι ήδη ασαφής στην εποχή μας και θα γίνει πολύ πιο ασαφής στο μέλλον. Εγώ για παράδειγμα τώρα που χρησιμοποιώ το κινητό μου που έχει πρόσβαση στο Ίντερνετ δεν έχω προσαυξήσει τις δυνατότητες μου σε σχέση με έναν άνθρωπο του παρελθόντος; Έτσι και στο μέλλον ο άνθρωπος με τη χρήση της τεχνολογίας θα προσαυξάνει τις δυνατότητες του. Και θα είναι, πώς να το πω, πιο «cyborg» από εμάς.

Επομένως όλες οι συζητήσεις περί μέλλοντος θα πρέπει να γίνονται στο πλαίσιο ότι δεν θα είναι σαφής ο διαχωρισμός ανθρώπου και μηχανής και επομένως δεν θα είναι σαφές το ποιος θα κυριαρχεί επί ποίου.

Όμως, ποιος θεωρείτε ότι μπορεί να θέσει ένα όριο στη χρήση και την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, και πιστεύετε ότι θα χρειαστεί αυτό;

Οι προβληματισμοί για τη χρήση και την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι πραγματικά καίριοι. Γίνεται μεγάλη συζήτηση γύρω από αυτά τα θέματα, και είναι ευθύνη όλων μας να συμμετέχουμε σε αυτή τη συζήτηση και να καθορίσουμε ποια τροπή θα πάρει το ορμητικό ποτάμι της τεχνολογίας. Πράγματι πολλά από τα ερωτήματα που προκύπτουν δεν είναι τεχνικής υφής αλλά ηθικής, νομικής ή φιλοσοφικής υφής. Αντί λοιπόν να δώσω απαντήσεις σε αυτά τα δισεπίλυτα ερωτήματα προτιμώ να θίξω επιγραμματικά μερικά από τα ζητήματα που έχουν ανακύψει και να τροφοδοτήσω με αυτό τον τρόπο τη δική σας σκέψη.

Ένα μεγάλο ζήτημα που έχει προκύψει έχει να κάνει με την αξιοπιστία των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης. Αν αυτές οι τεχνολογίες πρόκειται να χρησιμοποιηθούν για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων τότε θα πρέπει να είναι κοντά στο 100% αξιόπιστες. Φανταστείτε πόσα ατυχήματα θα γίνονται στους δρόμους του μέλλοντος αν οι αλγόριθμοι που οδηγούν τα αυτοκίνητα είναι 99% αξιόπιστοι, αλλά αποτυγχάνουν μίζερα στο 1% των περιπτώσεων.

Ένα σημαντικό συστατικό των αλγορίθμων που οδηγούν αυτοκίνητα είναι οι αλγόριθμοι αναγνώρισης εικόνας. Αυτοί είναι υπεύθυνοι για την αναγνώριση των συνθηκών του δρόμου, των σημάτων οδικής κυκλοφορίας κλπ. Και δυστυχώς αυτοί οι αλγόριθμοι δεν έχουν φτάσει σε ικανοποιητικό επίπεδο αξιοπιστίας. Ακόμα χειρότερα, μπορούν να χειραγωγηθούν από κακοπροαίρετους χρήστες και να αποτύχουν δραματικά, π.χ. να εκλάβουν ένα σήμα ΣΤΟΠ του οποίου η μπογιά είναι ελαφρώς πειραγμένη ως «έχετε προτεραιότητα».

Οι αλγόριθμοι αναγνώρισης εικόνας είναι τόσο περίπλοκοι στη δομή τους που δύσκολα μπορεί να χαρακτηρίσει κανείς μαθηματικά το επίπεδο αξιοπιστίας τους. Τι κάνουμε λοιπόν; Επιτρέπουμε στην Tesla να βγάλει τα αυτό-οδηγούμενα αυτοκίνητά της στους δρόμους μας χωρίς να έχουμε εγγυήσεις για την αξιοπιστία τους;

Μια άλλη μεγάλη συζήτηση έχει αρχίσει γύρω από τα ηθικά διλήμματα που θα αντιμετωπίζουν οι μηχανές του μέλλοντος όταν αναπόφευκτα βρίσκονται μπροστά από επιλογές ζωής και θανάτου. Με βάση ποιον ηθικό κώδικα θα λαμβάνουν τέτοιες αποφάσεις;

Οι άνθρωποι λειτουργούν πολλές φορές ενστικτωδώς. Οι μηχανές όμως λαμβάνουν αποφάσεις ζυγίζοντας τις καταστάσεις. Ωστόσο κάποια πράγματα δύσκολα ζυγίζονται. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, ένα αυτό-οδηγούμενο αυτοκίνητο που βρίσκεται προ αναπόφευκτου ατυχήματος. Αν πάει αριστερά θα σκοτώσει μια ηλικιωμένη γυναίκα με το εξάχρονο εγγόνι της. Αν πάει δεξιά θα σκοτώσει μια 30χρονη έγκυο γυναίκα. Τι απόφαση να λάβει; Και με ποιο κριτήριο… Δεν υπάρχουν καθαρές απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Δεδομένου αυτού, πώς θα προγραμματίσουμε τον αλγόριθμο του αυτοκινήτου μας;

Τέλος, μεγάλο θέμα προκύπτει από την χρήση των δεδομένων μας από μεγάλες εταιρείες όπως η Google, η Amazon κλπ. που χρησιμοποιούν τα δεδομένα μας από τη χρήση των πλατφορμών τους ως εκπαιδευτικό υλικό για να εξελίξουν τους αλγορίθμους τους. Πολλά από τα δεδομένα αυτά,όπως η αλληλογραφία μας με τους φίλους μας, είναι όμως πολύ προσωπικά. Σε ποιο σημείο η χρήση τους ως εκπαιδευτικό υλικό παραβιάζει την ιδιωτικότητά μας; Ακόμα και αν δώσαμε τη συγκατάθεση μας να χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα μας ως εκπαιδευτικό υλικό, είναι πολύ λεπτό το ζήτημα του πως οι αλγόριθμοι θα αφομοιώσουν αυτά τα δεδομένα.

Δεν θα θέλαμε ένας αλγόριθμος που εκπαιδεύτηκε με τα προσωπικά μας δεδομένα να τα αφομοιώσει με τρόπο που στο μέλλον θα μας προκαλέσει βλάβη. Εδώ πρέπει να παρέμβει ο νομοθέτης και να θέσει όρια. Επίσης ο τρόπος που χρησιμοποιούνται τα δεδομένα μας θα πρέπει να είναι «open source». Αν δεν ξέρουμε πως θα χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα μας τι νόημα έχει να μας ζητάνε να δώσουμε τη συγκατάθεσή μας να χρησιμοποιηθούν;

Μάθαμε για ένα κοινό project που έχετε αναλάβει με τον αδελφό σας, ο οποίος είναι καθηγητής Ψυχιατρικής σε ένα άλλο κορυφαίο πανεπιστήμιο, στο Χάρβαρντ. Για τι ακριβώς πώς πρόκειται και πως συνδέονται οι υπολογιστές με τον ανθρώπινο εγκέφαλο;

Ο αδελφός μου, ο Νίκος Δασκαλάκης, μελετάει τη βιολογία του στρες και συγκεκριμένα την αλληλεπίδραση μεταξύ στρες και εγκεφάλου σε μοριακό και νευροβιολογικό επίπεδο. Μαζί χρησιμοποιούμε αλγορίθμους για να αποκρυπτογραφήσουμε την πληροφορία που περιέχει το γονιδίωμα του ανθρώπου για την ευαισθησία του στο μετατραυματικό στρες.

Η επιστημονική πρόκληση που αντιμετωπίζουμε είναι ότι η προδιάθεση του ανθρώπου στο μετατραυματικό στρες είναι μια περίπλοκη συνάρτηση πολλών παραγόντων στο γονιδίωμα του. Μας ενδιαφέρει το κατά πόσο καινούριες μέθοδοι από το πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να ανακαλύψουν την γονιδιακή βάση άγνωστων και πολύ περίπλοκων νευροβιολογικών μηχανισμών,εκεί όπου πιο κλασικές στατιστικές μέθοδοι δεν έχουν δώσει καρπούς.

Ποια η σχέση σου με την Κρήτη, τόσο στα παιδικά και εφηβικά σου χρόνια, όσο και σήμερα; Θεωρείς ότι σε έχει επηρεάσει αυτή η σχέση;

Νιώθω βαθιά Κρητικός. Πρώτα απ’όλα γιατί η Κρήτη είναι ο τόπος καταγωγής μου.Ο πατέρας μου είναι από τις Βουκολιές Χανίων και η μητέρα μου από την Ιεράπετρα Λασιθίου. Ενώ εγώ μεγάλωσα στην Αθήνα, στα παιδικά μου χρόνια πήγαινα περίπου τρεις μήνες κάθε χρόνο στην Κρήτη, συνήθως το καλοκαίρι. Έτσι τόσο λόγω καταγωγής και οικογενειακού περιβάλλοντος όσο και μέσα από τις εμπειρίες μου η Κρήτη έχει αφήσει ένα δυνατό αποτύπωμα πάνω μου.

Είμαι υπερήφανος για την Κρητική ιστορία και την Κρητική παράδοση, τους χορούς, τη μουσική, τη λογοτεχνία, την ποίηση και το θέατρο.Και με εμπνέει βαθιά το φυσικό τοπίο της Κρήτης, αυτός ο μοναδικός συνδυασμός των αγέρωχων βουνών και της θάλασσας. Μικρός πήγαινα σε πανηγύρια, άκουγα κρητική λύρα και ριζίτικα τραγούδια, και μάθαινα κρητικούς χορούς. Θαύμαζα τα βουνά και τη θάλασσα, έπαιζα στα σοκάκια της Ιεράπετρας και ψάρευα στην παραλία το ηλιοβασίλεμα.

Μεγάλη πηγή έμπνευσης είναι για μένα και η κρητική γλώσσα.Τη βρίσκω πολύ όμορφη και ανάγλυφη. Ακόμη και σήμερα χρησιμοποιώ κρητικές λέξεις, αφού πολλές φορές κρίνω ότι είναι ικανότερες να μεταφέρουν το νόημα.

Τέλος θαυμάζω τους μεγάλους της Κρήτης, τον Βενιζέλο, τον Καζαντζάκη, τον Κορνάρο, τον Ξυλούρη, τον Δασκαλογιάννη… Είναι μεγάλη παρακαταθήκη η Κρητική κουλτούρα και ιστορία και αισθάνομαι τυχερός για αυτές.

Αρχικό Άρθρο ΕΔΩ

 

Ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, καθηγητής της Επιστήμης των Υπολογιστών στο ΜΙΤ, παραχώρησε μια μεγάλη συνέντευξη στον δημοσιογράφο Γιώργο Καρουζάκη, ειδικά για την ιστοσελίδα της ομάδας ΘΑΛΗΣ + ΦΙΛΟΙ. Αφορμή για τη συνέντευξη ήταν η πρόσφατη βράβευσή του με την ύψιστη επιστημονική διάκριση, το Rolf Nevanlinna Prize, για τη συμβολή του στα μαθηματικά των ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Η είδηση της βράβευσης του 37χρονου επιστήμονα ανακοινώθηκε τον περασμένο Αύγουστο, στην έναρξη του συνεδρίου της Διεθνούς Ένωσης Μαθηματικών (IMU) στο Ρίο της Βραζιλίας. Η διάκρισή του, ισοδύναμη με τα Fields Medals, ξεχωρίζει, επίσης, ως η μεγαλύτερη διεθνής επιτυχία Έλληνα μαθηματικού και τιμά την ικανότητά του να εξηγεί βασικά ερωτήματα στη Θεωρία Παιγνίων και στη Μηχανική Μάθηση.

Ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, απόφοιτος του ΕΜΠ και με διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, έγινε διεθνώς γνωστός στα 24 του χρόνια όταν κατάφερε να λύσει τον «Γρίφο Nash», ένα πρόβλημα της Θεωρίας Παιγνίων που έθεσε ο νομπελίστας Τζον Φορμπς Νας και παρέμενε άλυτο επί 60 χρόνια. Ο Δασκαλάκης, μαζί με τους επιστήμονες Χρίστο Παπαδημητρίου και Paul Goldberg διαπίστωσαν ότι για κάποια πολύπλοκα συστήματα η εύρεση του σημείου ισορροπίας, κατά τον Νας, είναι υπολογιστικά ανέφικτη.

Στη συνέντευξη αναφέρεται στο νεανικό του επίτευγμα, μιλά για την πρόσφατη βράβευσή του, την Τεχνητή Νοημοσύνη, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και την πρωτοβουλία του να σχεδιάσει στην Ελλάδα ένα επιστημονικό κέντρο με παγκόσμια εμβέλεια, γύρω από το οποίο θα υπάρξει μια σφαίρα επιχειρηματικότητας. Ένα ελκυστικό κέντρο για νεαρούς επιστήμονες οι οποίοι θα έχουν τη δυνατότητα να ασχοληθούν με την επιστημονική έρευνα στη χώρα μας.

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

 

Η φετινή χρονιά συμπίπτει με μια πολύ σημαντική τεχνολογική αλλαγή, την εισαγωγή της 5ης γενιάς δικτύων (5G) σε όλο το εύρος της καθημερινότητας των πολιτών, των κυβερνήσεων και των εταιρειών. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει σε σχετικό της άρθρο η εφημερίδα The New York Times (ΝΥΤ), η αναβάθμιση των ασύρματων συστημάτων στην 5η γενιά στις ΗΠΑ είναι από αυτές που γίνονται μία φορά στα δέκα χρόνια και αφορά πολύ περισσότερα από την πρόσβασή μας στο Διαδίκτυο ή το κατέβασμα αρχείων. Μεταξύ άλλων θα επηρεάσει τα ρομπότ που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία, τις κάμερες ασφαλείας, τα μικρά αεροσκάφη χωρίς οδηγό, αλλά και οχήματα που αποστέλλουν το ένα στο άλλο δεδομένα από την κίνηση. Με την τεχνολογία 5ης γενιάς, που έρχεται να αντικαταστήσει την 4η, οι ταινίες θα κατεβαίνουν ολόκληρες σε μερικά δευτερόλεπτα, ενώ θα αλλάξουν άρδην τα πράγματα και στην τεχνητή νοημοσύνη, στα βιντεοπαιχνίδια, στον αθλητισμό και στις διαδικτυακές αγορές.

Η τεχνολογία 5ης γενιάς, όπως παρατηρούν οι NYT, αποτελεί σύνολο τεχνικών κανόνων που ορίζουν τη λειτουργία των ψηφιακών δικτύων, συμπεριλαμβάνοντας τις χρησιμοποιούμενες ραδιοσυχνότητες και το πώς επιμέρους στοιχεία (υπολογιστές, επεξεργαστές, κεραίες κ.λπ.) χειρίζονται τα ραδιοσήματα και ανταλλάσσουν δεδομένα.

Στο ερώτημα «πόσο γρήγορο είναι ένα δίκτυο 5ης γενιάς» θα απαντούσε κανείς πως σχετίζεται με το πού μένεις και ποιο δίκτυο χρησιμοποιείς.

Η Qualcomm, που κατασκευάζει ασύρματους επεξεργαστές, προβλέπει σε πρώτη φάση ταχύτητα 1,4 GB το δευτερόλεπτο, δηλαδή 20πλάσια της σημερινής. Επίσης, με τη νέα τεχνολογία θα μειωθεί δραστικά ο χρόνος ανάμεσα στην εντολή που δίνεται στη συσκευή και στην έναρξη της εργασίας, π.χ μιας αναζήτησης στο Διαδίκτυο.

Ο ενδιάμεσος χρόνος μπορεί να είναι εκατοντάδες χιλιοστά του δευτερολέπτου σήμερα, αλλά θα ελαττωθεί σε μερικά χιλιοστά του δευτερολέπτου. Και αυτό έχει ύψιστη σημασία για κλάδους όπως η ιατρική ή τα διασυνδεδεμένα μεταξύ τους οχήματα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες το πιθανότερο είναι πως οι χρήστες θα βασίζονται σε τεχνολογία 5ης γενιάς από τον Ιούνιο και μετά. Στη συνέχεια, θα ακολουθήσουν χώρες όπως η Βρετανία, η Γερμανία, η Ελβετία, η Κίνα, η Νότια Κορέα και η Αυστραλία. Η παροχή της πλήρους γκάμας των πλεονεκτημάτων της νέας τεχνολογίας αναμένεται είτε στα τέλη του 2019 είτε στις αρχές του 2020 για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τέλος, θεωρείται πως η αρχική σύγχυση στους καταναλωτές για τις παροχές της 5ης γενιάς σταδιακά έως και το 2020 θα υποχωρήσει.

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

Σε απόσταση ενός δισ. μιλίων από τον τελευταίο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος – Συνέντευξη σε κλίμα ενθουσιασμού από τους επιστήμονες της Διαστημικής Υπηρεσίας.

Η πρώτη θολή εικόνα του Ultima Thule (Έσχατης Θούλης), ένα δισεκατομμύριο μίλια πιο… βαθιά στο Διάστημα από τον Πλούτωνα, στη σκοτεινή ζώνη του ηλιακού μας συστήματος, προκάλεσε ενθουσιασμό. Μία ημέρα μετά, η NASA έδωσε στη δημοσιότητα την εικόνα του διαστημικού αντικειμένου σε ανάλυση HD, αποκαλύπτοντας περισσότερες λεπτομέρειες του σχήματος και της σύνθεσής του.

Πρόκειται για δύο ουράνια σώματα που συγκρούστηκαν και έγιναν ένα, σε σχήμα «χιονάνθρωπου», με μήκος 33 χιλιομέτρων και το οποίο βρίσκεται στην παγωμένη Ζώνη Κάπερ.

Το συγκεκριμένο αντικείμενο εντοπίστηκε από το New Horizons (Νέοι Ορίζοντες), αποστολή του οποίου είναι να εξερευνήσει το Διάστημα πέρα από το Ηλιακό μας Σύστημα, «φωτίζοντας» τα μυστήρια του σκοτεινού σύμπαντος.

Οι επιστήμονες της NASA παραχώρησαν την Τετάρτη συνέντευξη Τύπου, εκφράζοντας τον ενθουσιασμό τους, καθώς είναι η πρώτη «ζωντανή» εικόνα που λαμβάνουν από αντικείμενο εκτός του ηλιακού μας συστήματος, την οποία έχει τραβήξει διαστημόπλοιο.

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

Οι πρώτες θολές εικόνες αποκαλύπτουν ότι το σχήμα της μοιάζει με αράπικο φιστίκι ή… κορίνα του μπόουλινγκ – Πιο καθαρές φωτογραφίες αναμένονται σήμερα και αύριο – Σώο και αβλαβές το ρομποτικό σκάφος μετά την ιστορική του διέλευση

Η Αμερικανική Διαστημική Υπηρεσία (NASA) πήρε το απόγευμα της Πρωτοχρονιάς το πολυαναμενόμενο «τηλεφώνημα» από το σκάφος New Horizons (Νέοι Ορίζοντες), που επιβεβαίωσε ότι είναι μια χαρά στην υγεία του μετά την ιστορική κοντινή διέλευσή του από την Έσχατη Θούλη, το πιο μακρινό σώμα που έχει ποτέ επισκεφθεί μια διαστημοσυσκευή, σε απόσταση περίπου 6,5 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη, στην παγωμένη Ζώνη Κάιπερ.

Οι πρώτες θολές φωτογραφίες που έστειλε στη Γη το ρομποτικό σκάφος, κατά τη φάση της προσέγγισής του, δείχνουν ότι η Έσχατη Θούλη μοιάζει με αράπικο φιστίκι ή κορίνα του μπόουλινγκ, κάτι που όμως θα πρέπει να επιβεβαιωθεί από τις επόμενες πιο καθαρές φωτογραφίες από μικρότερη απόσταση, οι οποίες αναμένονται αργότερα την Τετάρτη και την Πέμπτη.

Υπάρχει ακόμη μια πιθανότητα να πρόκειται για δύο ξεχωριστά σώματα που κινούνται πολύ κοντά το ένα στο άλλο (περισσότερο από οτιδήποτε άλλο έχει δει η NASA έως τώρα στο διάστημα) και έτσι δίνουν την εντύπωση ενός ενιαίου σώματος με δύο λοβούς, που θυμίζει σχήμα φιστικιού ή κορίνας.

Το σκάφος θα έχει ήδη συλλέξει πολλά δεδομένα από απόσταση περίπου 3.500 χιλιομέτρων και θα έχει τραβήξει αρκετές φωτογραφίες, που θα καταφθάνουν αργά στη Γη έως το φθινόπωρο του 2020 λόγω της μεγάλης απόστασης.

Το πρώτο ραδιοσήμα επιβεβαίωσης για την επιτυχία της αποστολής ελήφθη από μια μεγάλη κεραία του Δικτύου Βαθιού Διαστήματος της NASA στη Μαδρίτη μετά από ταξίδι έξι ωρών και οκτώ λεπτών στο διάστημα. Όπως ήταν φυσικό, αμέσως επικράτησε γιορταστικό κλίμα (ήταν, άλλωστε, και Πρωτοχρονιά) στο κέντρο ελέγχου του New Horizons, που βρίσκεται στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς στο Μέριλαντ.

Το πρώτο σήμα περιείχε μόνο πληροφορίες για την καλή κατάσταση του σκάφους και επιβεβαίωσε ότι η μνήμη του είχε γεμίσει με τα δεδομένα που είχε συλλέξει. Οι πρώτες εικόνες με υψηλή ανάλυση δεν αναμένονται στη Γη πριν από τον Φεβρουάριο.

Όσον αφορά το μέγεθος της Έσχατης Θούλης, με βάση τις πρώτες εκτιμήσεις, έχει διάμετρο 15 ως 35 χιλιόμετρα, σύμφωνα με τον επικεφαλής επιστήμονα της αποστολής ‘Αλαν Στερν.

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

Το ρομποτικό σκάφος Chang’e-4 προσεληνώθηκε με επιτυχία στην «Luna Incognita», η οποία είναι μόνιμα αόρατη στη Γη – Μέχρι σήμερα, όλες οι αμερικανικές και σοβιετικές-ρωσικές αποστολές είχαν γίνει στη «μπροστινή», φωτεινή πλευρά.Την πρώτη κοντινή φωτογραφία της «σκοτεινής» πλευράς του φεγγαριού, που τράβηξε το ρομποτικό μη επανδρωμένο σκάφος της Chang’e-4, το οποίο μόλις προσεληνώθηκε εκεί, γράφοντας διαστημική ιστορία, έδωσε στη δημοσιότητα η Εθνική Υπηρεσία Διαστήματος της Κίνας (CNSA). Έως τώρα η πίσω και πάντα αόρατη από τη Γη πλευρά της Σελήνης είχε φωτογραφηθεί μόνο από ψηλά από σεληνιακούς δορυφόρους. Τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η ιστορική προσελήνωση σημειώθηκε στις 04:26 ώρα Ελλάδας της Πέμπτης. Για «εντυπωσιακό επίτευγμα» έκανε λόγο ο επικεφαλής της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA), Τζιμ Μπριντεστάιν.

Μια ιστορική στιγμή 
Η Κίνα σημείωσε ένα ιστορικό διαστημικό επίτευγμα, καθώς έγινε η πρώτη χώρα που «άγγιξε» τη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, όπου προσεληνώθηκε το ρομποτικό σκάφος της Chang’e-4. Το σκάφος, που είχε εκτοξευθεί στις 7 Δεκεμβρίου με ένα πύραυλο Long March-3B, με σκοπό να μελετήσει τη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης, η οποία είναι μόνιμα αόρατη από τη Γη, περιλαμβάνει μια στατική άκατο και ένα μικρό ρόβερ, ενώ πολλά από τα επιστημονικά όργανα του είναι ευρωπαϊκής κατασκευής. Μέχρι σήμερα, όλες οι αμερικανικές και σοβιετικές-ρωσικές αποστολές είχαν γίνει στη «μπροστινή», φωτεινή πλευρά. Ποτέ έως τώρα κάποιο σκάφος ή αστροναύτης δεν είχε επιχειρήσει να «πατήσει» τη λεγόμενη σκοτεινή πλευρά, τη «Luna Incognita», η οποία στην πραγματικότητα δεν είναι σκοτεινή, αφού δέχεται το φως του Ήλιου, όταν το φεγγάρι βρίσκεται ανάμεσα στη Γη και στο μητρικό άστρο μας. Η μόνη εξαίρεση ήταν το 1962, όταν το σκάφος Ranger 4 της NASA είχε συντριβεί στην «πίσω» πλευρά της Σελήνης. Οι παρατηρήσεις από ψηλά της σκοτεινής πλευράς του φεγγαριού, τόσο από δορυφόρους, όσο και από τους αστροναύτες μέσα στις διαστημικές ακάτους, έχουν αποκαλύψει ότι -για άγνωστο λόγο- διαθέτει παχύτερο και μεγαλύτερης ηλικίας φλοιό, καθώς επίσης περισσότερους και βαθύτερους κρατήρες απ’ ό,τι η φωτεινή πλευρά. Αποτελεί ακόμη μυστήριο για τους επιστήμονες γιατί τα δύο «πρόσωπα» της Σελήνης έχουν αυτές τις διαφορές.
Η Εθνική Υπηρεσία Διαστήματος της Κίνας (CNSA) ξεκίνησε το διαστημικό πρόγραμμά της για τη Σελήνη με καθυστέρηση περίπου τριών δεκαετιών, αφότου οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση είχαν πλέον σταματήσει τις δικές τους αποστολές («Απόλλων» και «Λούνα» αντίστοιχα).Το πρώτο κινεζικό σκάφος Chang’e-1 (είναι το όνομα της αρχαίας κινεζικής θεότητας του φεγγαριού) εκτοξεύθηκε το 2007 και αφού τέθηκε σε τροχιά και χαρτογράφησε τη Σελήνη, συνετρίβη πάνω της το 2009. Ακολούθησε το Chang’e-2 το 2010, το οποίο επίσης τέθηκε σε τροχιά γύρω από το δορυφόρο και μετά στάλθηκε στα βάθη του διαστήματος.Το 2013, το Chang’e-3 υπήρξε το πρώτο σκάφος που προσεληνώθηκε μετά το σοβιετικό Λούνα-24 το 1976. Για πρώτη φορά μάλιστα ένα μικρό κινεζικό ρόβερ, το Yutu, ήταν εφοδιασμένο με ένα ραντάρ που μπόρεσε να μελετήσει όχι μόνο την επιφάνεια, αλλά και το υπέδαφος του φεγγαριού.Το Chang’e-4, που έχει σχεδιασθεί κατά τα πρότυπα του προδρόμου του, θα βασίζεται για τις επικοινωνίες του με τη Γη στον κινεζικό δορυφόρο αναμετάδοσης Queqiao που διαθέτει μια παραβολική αντένα 4,2 μέτρων. Εκτοξεύθηκε φέτος το Μάιο και βρίσκεται στην κατάλληλη τροχιά, σε απόσταση 64.000 χιλιομέτρων από την πίσω πλευρά του φεγγαριού, ώστε να βλέπει ταυτόχρονα τόσο τη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης, όσο και τον πλανήτη μας.Το Chang’e-4, που περιλαμβάνει μια άκατο προσελήνωσης βάρους 3,6 μετρικών τόνων και το μικρό ρόβερ Yutu, βάρους 140 κιλών, προσεληνώθηκε στον διαμέτρου 180 χιλιομέτρων κρατήρα Φον Κάρμαν μέσα στην τεράστια λεκάνη Νοτίου Πόλου-Άιτκεν, η οποία πιθανόν έχει σχηματισθεί μετά την πρόσκρουση ενός γιγάντιου αστεροειδούς. Η εν λόγω λεκάνη, διαμέτρου 2.500 χιλιομέτρων και βάθους 12 χιλιομέτρων, είναι η μεγαλύτερη, βαθύτερη και παλαιότερη λεκάνη πρόσκρουσης στο φεγγάρι.Το ραντάρ του ρόβερ θα μπορεί να «δει» σε βάθος έως 100 μέτρων κάτω από τη σεληνιακή επιφάνεια. Το σκάφος διαθέτει επίσης τρεις κάμερες και μια σειρά από επιστημονικά όργανα (ορισμένα ευρωπαϊκής κατασκευής), όπως ένα αναλυτή σεληνιακής σκόνης, ένα αναλυτή ηλεκτρικού πεδίου, ένα σεληνιακό σεισμογράφο κ.α. Ακόμη, θα μεταφέρει ένα πείραμα 28 κινεζικών πανεπιστημίων, συγκεκριμένα μια μίνι «σεληνιακή βιόσφαιρα», μια αλουμινένια σφαίρα βάρους τριών κιλών, που περιέχει νερό, θρεπτικά συστατικά και αέρα και μέσα στην οποία θα επιχειρηθεί να φυτρώσουν σπόροι από πατάτες και άλλα φυτά. Το πείραμα θα αποτελέσει «πιλότο» για τα μελλοντικά σχέδια δημιουργίας κινεζικής σεληνιακής βάσης και τροφοδοσίας της με αγροτικά προϊόντα σεληνιακής καλλιέργειας.

Συνωστισμός και ανταγωνισμός στο μέλλον
Το κινεζικό σεληνιακό πρόγραμμα θα συνεχισθεί με την αποστολή Chang’e-5, τη δεύτερη στη «φωτεινή» πλευρά, που θα φέρει δείγματα βάρους έως δύο κιλών από το έδαφος και το υπέδαφος του φεγγαριού και η οποία προγραμματίζεται να εκτοξευθεί προς το τέλος του 2019. Η επόμενη αποστολή Chang’e 6 θα φέρει ένα ακόμη μεγαλύτερο δείγμα.
Απώτερος στόχος της Κίνας είναι να στείλει αστροναύτες στο φεγγάρι έως το τέλος της δεκαετίας του 2030. Η χώρα δεν έχει μόνο επιστημονικό ενδιαφέρον για τη Σελήνη, αλλά τη θεωρεί επίσης σημαντικό στρατηγικό παράγοντα στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής να γίνει η νέα παγκόσμια υπερδύναμη.

Σε κάθε περίπτωση είναι σαφές ότι έχει ανανεωθεί το διεθνές ενδιαφέρον για τη Σελήνη, με ένα τρόπο που φέρνει στο νου την ψυχροπολεμική κούρσα ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ-ΕΣΣΔ. Η NASA – έπειτα από εντολή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ – έχει πλέον αρχίσει να θέτει σε εφαρμογή, σε συνεργασία με αμερικανικές εταιρίες, ένα φιλόδοξο πρόγραμμα που περιλαμβάνει μέσα στην επόμενη δεκαετία τη δημιουργία επανδρωμένου τροχιακού σταθμού γύρω από τη Σελήνη, αλλά και μιας πιο μόνιμης παρουσίας αστροναυτών πάνω στο φεγγάρι.
Η Ευρώπη, η Ρωσία, η Ινδία (εκτόξευση της σεληνιακής ακάτου Chandrayaan 2 στις αρχές του 2019) και η Ιαπωνία έχουν επίσης σχέδια για το φεγγάρι, είτε μόνες τους, είτε στο πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας. Το μεγάλο ερώτημα όσον αφορά τη «σεληνιακή γεωπολιτική» είναι κατά πόσο θα υπάρξει διαστημικός ανταγωνισμός ή συνεργασία μεταξύ των χωρών.

Αρχικό άρθρο ΕΔΩ

συνεχίστε την αναζήτηση »