17 Νοέμβρη
Μαζευτήκαμε εδώ για να γιορτάσουμε και πάλι φέτος, 39 χρόνια μετά, την εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου στις 17 Νοέμβρη 1973 ενάντια στη χούντα των συνταγματαρχών. Το Πολυτεχνείο, τα χρόνια που πέρασαν, έγινε σύμβολο. Ένα σύμβολο όμως που καπηλεύτηκε όσο λίγα άλλα. Γι’ αυτό καλύτερα σήμερα να μη γιορτάσουμε αλλά να θυμηθούμε. Να θυμηθούμε για να προβληματιστούμε.
Όπως κάθε ομιλία έτσι και η σημερινή έχει δύο σαφείς όρους επικοινωνίας, τον πομπό και το δέκτη: εγώ που θα μιλήσω κι εσείς που θα ακούσετε. Ξεκινώ από τον πομπό. Στην προσπάθειά μου να συντάξω ένα λόγο για τη σημερινή μέρα, συβουλεύτηκα το διαδίκτυο. Και τι δε βρήκα ! Ένα σωρό ομιλίες από πολιτικούς πανεπιστημιακούς εκπαιδευτικούς… Σαν καλή μαθήτρια κι εγώ λοιπόν πήρα αποσπάσματα που μου άρεσαν και με τον κλασσικό τρόπο της αντιγραφής-επικόλλησης δημιούργησα ένα λόγο εξαιρετικό! Έτσι τουλάχιστον νόμιζα.Τον έβαλα και στο συρτάρι και περίμενα να ‘ρθει η σημερινή μέρα. Θα απέδιδα το φόρο τιμής στους αγωνιστές- φοιτητές με ήσυχη συνείδηση. Κάτι όμως δεν πήγαινε καλά μέσα μου, κάτι με βασάνιζε. Τον ξαναπήρα λοιπόν στα χέρια μου : το χρονικό των γεγονότων που οδηγήθηκαν στην κατάληψη του Πολυτεχνείου υπήρχε, οι «μπηχτές» στη CIA εξαιρετικές, τα αιτήματα των φοιτητών, ο ραδιοφωνικός σταθμός, τα συνθήματα, η ομολογία του οδηγού του τάνκ, οι φυλακίσεις , τα βασανιστήρια, το Κυπριακό… όλα σε τάξη. Τι του έλειπε όμως; Μήπως το περιβόητο μήνυμα του Πολυτεχνείου; Όχι κι αυτό υπήρχε. Το Πολυτεχνείο και το «ψωμί-παιδεία- ελευθερία» είναι επίκαιρο σήμερα όσο ποτέ άλλοτε.
Θυμήθηκα τα λόγια του Σεφέρη:
« Δε θέλω τίποτε άλλο παρά να μιλήσω απλά, να μου δοθεί ετούτη η χάρη. Γιατί και το τραγούδι το φορτώσαμε με τόσες μουσικές που σιγά σιγά βουλιάζει… κι είναι καιρός να δούμε τα λιγοστά μας λόγια γιατί η ψυχή μας αύριο κάνει πανιά!»
Και περνώ τώρα στο δέκτη, σε σας. Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, γνωρίζετε για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Δεν μπερδεύετε τη σημερινή επέτειο με το έπος του ’40 ή την επανάσταση του ’21. Πότε δηλαδή οι εχθροί του έθνους ήταν Τούρκοι, Γερμανοί, ή Ιταλοί, Έχετε δει, σαν παιδιά της τεχνολογίας, άπειρα ντοκιμαντέρ, με κορυφαίο αυτό που το τανκ εισβάλει στο Πολυτεχνείο. Εξάλλου σήμερα και αύριο όλα τα κανάλια θα επιδοθούν σε εντυπωσιακά αφιερώματα, επιτελώντας για άλλη μια φορά το καθήκον τους απέναντι στο έθνος. Από τη νηπιακή σας ακόμη, ηλικία ακούσατε το γνωστό παραμύθι της «Ντενεκεδούπολης» που ο κακός Λαδένιος μπούκαρε στη χώρα και χάραξε τα αγαπημένα ντενεκεδάκια: το Σαρδέλα, τη Μηλίτσια, τον ΟΚ μπαμ- μπαμ, με τον αυταρχισμό και τις παράλογες απαιτήσεις του…
Ας με συγχωρέσει ο Ευγένιος Τριβιζάς, συγγραφέας του παραμυθιού, αλλά νομίζω πως διέπραξε στο παραμύθι του ένα σοβαρό λάθος: Παρουσίαζε τη ζωή στην Ντενεκεδούπολη όμορφη, ήσυχη, χαρούμενη, μέχρι που στα καλά καθούμενα εμφανίστηκε ο κακός. Ποτέ οι δικτατορίες δεν μας έρχονται ουρανοκατέβατα. Από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα οι δικτατορίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να γεννηθούν, βρίσκουν την αδυναμία, ανοχή, κρίση της δημοκρατίας και τότε φουντώνουν.
Ερώτημα 1ο λοιπόν
Σήμερα κινδυνεύει ή Δημοκρατία; Περνά κρίση;
Τότε βέβαια οι δικτάτορες φόραγαν τη στολή τους και τους αναγνώριζες. Σήμερα είναι δύσκολο να εντοπίσεις τη μορφή ή τις μορφές τους. Τότε χρησιμοποιούσαν βία, ο Παπαδόπουλος και η παρέα του φοβόταν τον πολίτη και γι’αυτό τον βάραγαν. Σήμερα αδιαφορούν πλήρως για την ύπαρξή του. Είμαστε μόνο αριθμοί.
Σήμερα βρισκόμαστε σε μια ιδιότυπη οικονομική κατοχή. Τα διαδοχικά ταπεινωτικά μνημόνια υποθηκεύουν το μέλλον του τόπου. Η Ελλάδα χλευάζεται έξω ενώ μέσα ζει ένα πρωτοφανές πισωγύρισμα σε όλους τους τομείς. .
Βρισκόμαστε όμως σε μια χειρότερη κρίση: κρίση αξιών και ιδανικών. Πάνω από όλα το εγώ, η ύλη, το χρήμα, το βόλεμα. Οι λέξεις χάνουν το νόημά τους, το συμφέρον, η υποκρισία, το ψέμα, η αλαζονεία και η διαφθορά εισχώρησαν παντού: στους άρχοντες και στους αρχόμενους, στα ΜΜΕ , σε νέους και ωριμότερους, στην ιδιωτική και δημόσια ζωή.
Ερώτημα 2ο
« Ποιος φταίει; Ποιος είναι ο εχθρός- δικτάτορας;»
- Είναι οι ξένοι δυνάστες-δανειστές;
- Είναι οι δικοί μας πολιτικοί (προερχόμενοι αρκετοι από τη γενιά του Πολυτεχνείου) που ξεπούλησαν τα ιδανικά τους;
- Είναι ο καταναλωτισμός, η απληστία, το χρήμα;
- Είναι ο τεχνοκρατισμός, που μόλις βάλει το Home Cinema από την πόρτα πετάει τον Μαρξ από το παράθυρο;
- Είναι τα ΜΜΕ, η άγρια υποκουλτούρα της τηλεόρασης, που το γυαλί της όχι μόνο δε γυαλίζει αλλά θολώνει την όραση;
- Είναι το διαδίκτυο με την επικίνδυνη και ετεροκατευθυνόμενη πληροφόρηση;
- Είναι η άγνοια που οδηγεί στην άνοια και την ανία;
- Είναι ο κακός εαυτός όλων μας; που νοιάζεται μόνο για το τομάρι του, κάθεται ανυποψίαστα στον καναπέ του και βλέπει «Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής», που ζητά ψιλορουσφέτια- ανάθεμα το ΑΣΕΠ, που φοροδιαφεύγει, που δε σέβεται τη θέση του στην ουρά, που σταθμεύει παράνομα, βρίζει και μουντζώνει όταν οδηγεί, που αγαπά τους Κούρδους, αλλά δε θέλει να τους δει εγκατεστημένους στη γειτονιά του, που δε δίνει και δεν παίρνει απόδειξη, που…που.. που…
Ό ένας ρίχνει τις ευθύνες στον άλλο. Ποιος φταίει λοιπόν; Έχει άραγε σημασία πια; Το ίδιο αναρωτιόταν κι ο Βάρναλης το 1922:
«Φταίει το ζαβό το ριζικό μας
Φταίει ο Θεός που μας μισεί
Φταίει το κεφάλι το κακό μας
Φταίει πρώτα απ’ όλα το κρασί…
Δειλοί, μοιραίοι και άβουλοι αντάμα
προσμένουμε ίσως κάποιο θάμα»
Ερώτημα 3ο
Και ποιο λοιπόν είναι το θαύμα;
Πώς θα ξεπεραστεί όλη αυτή η κρίση; Ακούω πολλούς σήμερα, αβίαστα να λένε «Μωρέ εμάς μας χρειάζεται δικτατορία» . Το λένε βέβαια εκ του ασφαλούς, ζώντας δηλ. μέσα σε μια δημοκρατία, που τους επιτρέπει να λένε τα πάντα. Ας προσέξουν: η μνήμη μπορεί να πέφτει σε λήθαργο αλλά είναι κάτι που αστράφτει σε στιγμές κινδύνου.
Σίγουρα η Δημοκρατία δεν είναι απλά ένα πολίτευμα, είναι ένας τρόπος ζωής κι όπως λέει ο Τερζάκης, «ένας λαός χρειάζεται να δίνει καθημερινά εξετάσεις για να αποδεικνύει ότι είναι άξιος της Δημοκρατίας. Δεν το αποδεικνύει μόνο την ημέρα των εκλογών.
Σίγουρα η Δημοκρατία δεν είναι τέλειο πολίτευμα, και δεν πρέπει να είναι τέλειο, γιατί το τέλειο είναι τέλειο, δεν επιδέχεται καμιά βελτίωση είναι στατικό. Η Δημοκρατία όμως είναι ένας ζωντανός οργανισμός που χρειάζεται βελτίωση, ανανέωση για να ανταποκρίνεται καλύτερα στην εξέλιξη, στις νέες προκλήσεις των καιρών.
Ερώτημα 4ο
Από πού θα ‘ρθει η λύση ή έστω η ελπίδα;
Από την παλιά γενιά; Εμάς, που πρώτα ξεπουλήσαμε τα ιδανικά και τις αξίες μας; Που δε διαχειριστήκαμε σωστά την ελευθερία μας; ΟΧΙ. Μόνη της η νέα γενιά, εσείς, αν θέλετε να τιμήσετε τους αγνούς ήρωες κάθε Πολυτεχνείου, γράψτε τη δική σας ιστορία, σηκώστε τις δικές σας σημαίες, χωρίς κόκκινο, πράσινο και μπλε. Θυμηθείτε πως η ιστορία «γράφεται» από αυτούς που τη δημιούργησαν κι όχι από αυτούς που την αφηγούνται.
Ερώτημα 5ο
Πως θα γίνει αυτό;
Δεν έχω να προτείνω λύσεις. Δεν πρέπει να προτείνω λύσεις. Σκέφτομαι μόνο εκείνο το χιλιοειπωμένο σύνθημα: Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία. Και σας ρωτώ: Ποιο από τα τρία είναι αναγκαία προϋπόθεση για τα άλλα δύο; Πόσοι από σας πιστεύετε ότι είναι το ψωμί;
Για να πετύχω το πρώτο, το ψωμί, την εργασία, την ολοκλήρωση και το τρίτο την πραγματική ελευθερία, χρειάζεται το δεύτερο. Η παιδεία ήταν, είναι και θα είναι η μόνη διέξοδος των αδιεξόδων.
Μια παιδεία, βέβαια, με την ευρεία έννοια, που δεν είναι μόνο υπόθεση του κρατικού προϋπολογισμού. Είναι υπόθεση ατομική, συνεχής και δεν τελειώνει σίγουρα με την απόκτηση ενός πτυχίου.
Και δόξα τω Θεώ, εμείς οι Έλληνες έχουμε, αν ψάξουμε, γερά στηρίγματα για να πιαστούμε . Πολλές απαντήσεις θα τις βρούμε, για άλλη μια φορά, στην αρχαία ελληνική γραμματεία.
Το άτομο, είπε ο μεγάλος φιλόσοφος Αριστοτέλης, μοιάζει με το χέρι ενός σώματος. Όσο το σώμα είναι ζωντανό μπορεί και το χέρι να επιτελεί τις διάφορες λειτουργίες του. Αν πάψει να υπάρχει το σώμα (αν πεθάνει) τότε το κάθε μέλος δεν θα υπάρχει. Το χέρι δε θα μπορεί να κάνει τίποτα. Θα είναι ένα άχρηστο χέρι.
Αυτή είναι η σχέση ατόμου-συνόλου. Δεν υπάρχει ατομική ευτυχία και προκοπή χωρίς τη συλλογική.
Δεν έχουμε άλλα περιθώρια. Αυτή τη συλλογικότητα πρέπει να αναζητήσουμε. Είμαστε υποχρεωμένοι να διαφυλάξουμε την εθνική μας ενότητα.
Να μετατρέψουμε την αγανάκτηση, που σήμερα μας πνίγει, σε δημιουργία και αναγέννηση.
Χρέη έχουμε πολλά!!!
Αλλά, η Πατρίδα είναι το μόνο χρέος που θέλεις που δε θέλεις να ξεχρεώσεις ποτέ!!!
Κρίστα Βλάχου, Φιλόλογος
