Ο Αριστοτέλης θεωρεί τη δημοκρατία παρέκβαση της “πολιτείας” και διακρίνει 5 μορφές δημοκρατικού πολιτεύματος, τις οποίες παρουσιάζει σε κατιούσα κλίμακα. Συγκεκριμένα:
1. Όλοι οι πολίτες, πλούσιοι και φτωχοί, είναι ίσοι και έχουν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα.
2. το μικρό εισόδημα είναι κριτήριο για την κατάληψη των αξιωμάτων.
3. υπέρτατη αρχή είναι ο νόμος και όλοι μετέχουν στην εξουσία, αν δεν έχουν κάποιο κώλυμα, δηλαδή να είναι υπόλογοι για κάτι.
4. υπέρτατη αρχή ο νόμος και όλοι όσοι έχουν την ιδιότητα του πολίτη μετέχουν στην εξουσία.
5. υπάρχει και άλλη μια μορφή που έχει ως κριτήριο όλα τα προηγούμενα, αλλά υπέρτατη αρχή είναι ο λαός
Στην τελευταία μορφή ο Αριστοτέλης θεωρεί πως ευνοείται η εμφάνιση των δημαγωγών και δημοκόπων, οι οποίοι ασκούν επιρροή, υπόσχονται παροχές και ουσιαστικά σέρνουν τον λαό σε ψηφίσματα τα οποία συμφέρουν τους ίδιους. Η μορφή αυτή είναι η χειρότερη, διότι ουσιαστικά καταλύονται οι νόμοι και το σύνταγμα και η διακυβέρνηση γίνεται με ψηφίσματα.
Επομένως θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατίας είναι η ελευθερία, η ισότητα και η συμμετοχή του πολίτη στην εξουσία. Υπέρτατη αρχή στην δημοκρατία είναι ο νόμος. Οι δημαγωγοί εμφανίζονται εκεί που ο νόμος δεν είναι η υπέρτατη αρχή, με την έννοια ότι και αυτοί θα υποχρεωθούν να τηρούν τον νόμο , αφού δεν θα έχουν περιθώρια να παρανομήσουν και να παραπλανήσουν τον λαό . Προϋπόθεση είναι οι νόμοι να έχουν θεσπιστεί με δημοκρατικές διαδικασίες, οι πολίτες να συμμετέχουν και να κρίνουν τη δημόσια ζωή , να κατοχυρώνονται τα δικαιώματα του πολίτη, να επικρατεί δικαιοσύνη και να εφαρμόζονται οι νόμοι από το σύνολο των πολιτών.
Ελένη Βασιλοπανάγου