Χελιδονίσματα

Το  έθιμο της «χελιδόνας»

Το «χελιδόνισμα» είναι ένα καλωσόρισμα στην άνοιξη.

Πρόκειται για ένα πρωτομαρτιάτικο έθιμο, με μελωδικά τραγούδια που λένε τα παιδιά γυρνώντας από σπίτι σε σπίτι. Κρατούν ένα στεφάνι λουλουδιών ή ένα κλαδί κισσού και ένα ομοίωμα χελιδονιού. Με αυτό τον τρόπο καλούν τους αγγελιοφόρους της άνοιξης τα χελιδόνια να τα επισκεφτούν και να φέρουν μαζί τους την άνοιξη.

 

(περισσότερα…)

ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ

Βασιλόπιτα

 

 

H βασιλόπιτα είναι το γλύκισμα – σύμβολο της Πρωτοχρονιάς και συνδέεται με την εορτή του Αγίου Βασιλείου, από τον οποίο πήρε το όνομά της.

 Τη βρίσκουμε με πολλές μορφές και διάφορους τρόπους παρασκευής, σ’ όλα τα ελληνικά σπίτια, αστικά και αγροτικά. Ζυμώνεται κυρίως με αλεύρι, αυγά, ζάχαρη και γάλα, και συνηθέστατα πάνω στην επιφάνειά της γράφεται ο αριθμός του νέου έτους με αποφλοιωμένα αμύγδαλα.

Μέσα στο ζυμάρι τοποθετείται ένα νόμισμα, που όποιος το βρει κατά το μοίρασμα της βασιλόπιτας θα είναι ο τυχερός της χρονιάς. Σε κάποιες αγροτικές περιοχές αντί για νόμισμα τοποθετούσαν παλαιότερα ένα κομματάκι άχυρο, κλήμα ή κλώνο ελιάς, ανάλογα με την παραγωγή της περιοχής, και όποιος το έβρισκε θα είχε καλή σοδειά κατά τη διάρκεια του χρόνου.

Η βασιλόπιτα κόβεται και μοιράζεται με εθιμικό τελετουργικό τη νύχτα της παραμονής του νέου χρόνου ή ανήμερα την Πρωτοχρονιά.

 

Το γενικό πρόσταγμα έχει ο νοικοκύρης του σπιτιού, που αφού τη σταυρώσει, κόβει και μοιράζει τα κομμάτια της πίτας στα μέλη της οικογένειάς του και τους τυχόν φιλοξενούμενους, ενώ ιδιαίτερα κομμάτια ξεχωρίζονται για τον Χριστό, την Παναγία, τον Άγιο Βασίλειο, το σπίτι και τους ξενιτεμένους της οικογένειας.

Το έθιμο δεν περιορίζεται μόνο στο σπίτι και την ημέρα της Πρωτοχρονιάς. Από τις επόμενες ημέρες και σχεδόν μέχρι και τα τέλη Φλεβάρη, σωματεία, επαγγελματικές ενώσεις και οργανώσεις κόβουν τη δική τους βασιλόπιτα. Η συνήθεια αυτή είναι νεώτερη και κατάγεται από στις παλαιότερες συντεχνίες, τα μέλη των οποίων έκοβαν την πρωτοχρονιάτικη πίτα και τη μοιράζονταν για το καλό το δικό τους και του κοινού τους επαγγέλματος.

Απόκριες

  • Αποκριά (λαογραφικά)
Η περίοδος αυτή συνδυάζεται με το έθιμο του «Καρνάβαλου» που είναι η θεότητα της Αποκριάς. Είναι έθιμο του γλεντιού, της ψυχαγωγίας, του «μασκαρέματος».
  • Προέλευση αποκριάς
Η ελληνική αποκριά έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα. 
Συνδέεται µε την λατρεία του Διονύσου, θεού του κρασιού και των εορτασμών. 

  • Ετυμολογία της λέξης: καρναβάλι
    Η λέξη καρναβάλι ετυμολογικά προήλθε από τις λατινικές λέξεις: 
    κάρνε (κρέας) και λεβάρε (αίρω, σηκώνω): 
    carnem levare που σημαίνει διακοπή της βρώσης κρέατος.
    Στα ελληνικά η λέξη αποκριά σημαίνει  αποχή από το κρέας, παύση της κρεοφαγίας.

Η ετυμολογία από το carrus navalis= αμαξίδιο ναυτικό, καρότσι ναυτικό, λόγω του ιερού πλοίου του Διόνυσου, θεωρείται αβάσιμη από τους Έλληνες λαογράφους.Εκδοχές για την προέλευση του Καρναβαλιού:

Προέρχεται από τις παγανιστικές τελετουργίες των αρχαίων Ελλήνων και τις γιορτές προς τιμή του ∆ιονύσου, θεού του κρασιού και της ευθυμίας.

  1. Από τα Σατουρνάλια ή τα Λουπερκάλια των Ρωμαίων. 
  2. Από την μεταφορά των Καλανδώντων Ρωμαίων από την αρχή του έτους στην αρχή της Άνοιξης.
  3. Από τη συγχώνευση εθίμων που υφίστανται από την αρχαιότητα και έχουν σχέση με την αναγέννηση της φύσης.

(περισσότερα…)