Η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος αποτελεί μια διάχυτη νευροαναπτυξιακή διαταραχή που εκδηλώνεται από την πρώιμη παιδική ηλικία και επηρεάζει σε διαφορετικό βαθμό την κοινωνική επικοινωνία, τη συμπεριφορά και τη γνωστική λειτουργία (American Psychiatric Association, 2013). Η πορεία των παιδιών και εφήβων με ΔΑΦ μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα καθορίζεται από παράγοντες όπως η γνωστική ικανότητα, το αισθητηριακό προφίλ, η ψυχοσυναισθηματική ωριμότητα και κυρίως το πλαίσιο υποστήριξης. Οι ανάγκες και οι παρεμβάσεις διαφοροποιούνται σημαντικά ανά εκπαιδευτική βαθμίδα.

ΔΑΦ στο Δημοτικό
Κύριες Προκλήσεις:

Δυσκολία στην κατανόηση κοινωνικών κανόνων και συμβάσεων

Περιορισμένη λεκτική επικοινωνία ή εναλλακτικοί τρόποι έκφρασης

Δυσκολία στην ενασχόληση με ομαδικά παιχνίδια και συνεργατικές δραστηριότητες

Αντίσταση στην αλλαγή και έντονη προσκόλληση σε ρουτίνες

Υπερευαισθησία ή υποαντίδραση σε αισθητηριακά ερεθίσματα

Ενδεικτικές Παρεμβάσεις:

Οπτικοποιημένες ρουτίνες (π.χ. εικονογράμματα, ημερήσια προγράμματα) για προβλεψιμότητα

Παράλληλη στήριξη από ειδικό παιδαγωγό ή εκπαιδευτικό συνοδό

Κοινωνικές ιστορίες και ρόλοι-παιχνίδι για ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων

Ατομικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης (ΑΠΕ) με στόχους προσαρμοσμένους στο επίπεδο λειτουργικότητας

Προγράμματα αισθητηριακής ολοκλήρωσης, εφόσον χρειάζεται

Συνεργασία με το ΚΕΔΑΣΥ για διαγνωστική και υποστηρικτική παρέμβαση

ΔΑΦ στο Γυμνάσιο
Κύριες Προκλήσεις:

Δυσκολία στην κατανόηση αφηρημένων εννοιών και μεταβαλλόμενων κανόνων

Προβλήματα μετάβασης από τάξη σε τάξη και με διαφορετικούς καθηγητές

Ενίσχυση εφηβικής αυτοαντίληψης και άγχος κοινωνικής απόρριψης

Έντονη ανάγκη για σαφήνεια, συνέπεια και προειδοποίηση αλλαγών

Πιθανή κοινωνική απομόνωση λόγω μειωμένης κοινωνικής ευχέρειας

Ενδεικτικές Παρεμβάσεις:

Χρήση κοινωνικών δεξιοτήτων με οργανωμένα προγράμματα (π.χ. Circle of Friends)

Δομημένη υποστήριξη στην οργάνωση της σχολικής ημέρας με planners ή app

Συμμετοχή του μαθητή στη δημιουργία εξατομικευμένων πλάνων παρέμβασης

Διαφοροποιημένη αξιολόγηση (π.χ. χρήση εικόνων, συντομευμένων ερωτήσεων, προφορική εξέταση όπου προβλέπεται)

Προβλεψιμότητα και συνέπεια από τους καθηγητές στη δομή διδασκαλίας και στην επικοινωνία

Συνεργασία με ΕΔΕΑΥ και συμβουλευτική υποστήριξη για ανάπτυξη αυτοεκτίμησης και αντιμετώπιση κοινωνικού άγχους

ΔΑΦ στο Λύκειο
Κύριες Προκλήσεις:

Αντιμετώπιση εξεταστικού άγχους και γνωστικής υπερφόρτωσης

Περιορισμένη μεταγνωστική επίγνωση και δυσκολία στην οργάνωση μελέτης

Αποστασιοποίηση από συνομηλίκους και ανησυχία για την επαγγελματική μελλοντική πορεία

Ευαισθησία σε κριτική και αποτυχία

Ανάγκη καλλιέργειας αυτοσυνηγορίας και αυτοκαθορισμού

Ενδεικτικές Παρεμβάσεις:

Δομημένα πλάνα μελέτης και καθορισμός μικρών στόχων, με ανατροφοδότηση

Καθοδήγηση από μέντορα/υποστηρικτικό καθηγητή για την παρακολούθηση προόδου

Εφαρμογή του ΠΔ 50/2021: δυνατότητα προφορικής εξέτασης ή επιπλέον χρόνου σε γραπτές

Ενίσχυση δεξιοτήτων ζωής (π.χ. μετακινήσεις, διαχείριση χρόνου, διαπροσωπικές σχέσεις)

Συνεργασία με ΣΕΠ για επαγγελματικό προσανατολισμό και μετάβαση στην αγορά εργασίας ή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Συνεδρίες αυτογνωσίας και ανάπτυξης αυτοεκπροσώπησης, μέσω ομάδων συμβουλευτικής

Συμπερασματικά
Η υποστήριξη των μαθητών με ΔΑΦ πρέπει να είναι εξελικτική, εξατομικευμένη και ολιστική, προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις κάθε εκπαιδευτικής βαθμίδας.

Στο Δημοτικό, προτεραιότητα έχει η προσαρμογή και η κοινωνική ένταξη.

Στο Γυμνάσιο, η δομή και η ψυχοκοινωνική ενδυνάμωση είναι καθοριστικές.

Στο Λύκειο, κεντρικός στόχος είναι η αυτονομία και η προετοιμασία για την ενηλικίωση.

Η διεπιστημονική συνεργασία (εκπαιδευτικοί, ειδικοί, γονείς) και η διαρκής αναπροσαρμογή των στρατηγικών αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο για την ουσιαστική ενσωμάτωση και πρόοδο των μαθητών με ΔΑΦ.