Το παρακάτω υλικό συντάχθηκε στις 23/4/2011 και έχει ως βασική πηγή του, το βιβλίο του Κωνσταντίνου Κιουρτσή «Εξωδιδακτικές δραστηριότητες στα σχολεία. Διαμόρφωση θετικού μαθησιακού κλίματος στη μαθητική ομάδα», που εκδόθηκε στην Έδεσσα το 2006 από τον ίδιο και φέρει τον ISBN 960-631-319-0. Το βιβλίο διανεμήθηκε δωρεάν και εξαντλήθηκε.
1. Εισαγωγή: Η αγωγή υγείας στα σχολεία, νοείται ως μια καινοτόμος δράση που έχει ως σκοπό της την προαγωγή της σωματικής, ψυχικής, συναισθηματικής και κοινωνικής υγείας των μαθητών και μαθητριών. Η εμπλοκή των μαθητών και μαθητριών σε ομάδες αγωγής υγείας τους δίνει την ευκαιρία να αποκτήσουν γνώσεις και δεξιότητες ώστε με την αποφοίτησή τους από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση να μπορούν να αναλάβουν την ολική φροντίδα του εαυτού τους.
2. Η πορεία της ομάδας: Η μαθητική ομάδα αγωγής υγείας σε γενικές γραμμές μπορεί να έχει μια πορεία, που εκφράζεται προοδευτικά με τα παρακάτω στάδια:
2.1 Η ομάδα αρχίζει να σχηματίζεται
Η ομάδα αρχικά φαίνεται σαν να μην έχει συγκεκριμένη δομή. Κάποια μέλη μπορεί να γνωρίζονται ήδη μεταξύ τους επιφανειακά ή και βαθύτερα. Στην αρχή και καθώς τα μέλη της ομάδας αντιλαμβάνονται ότι δεν πρόκειται για μια υποχρεωτική διαδικασία (όπως με τα μαθήματα του ωρολογίου προγράμματος) και ότι ο συντονιστής δεν κατευθύνει την ομάδα απόλυτα αλλά επιτρέπει ασυνήθιστη ελευθερία στις κινήσεις και στις εκφράσεις, δημιουργείται μία περίοδος αμηχανίας. Σε αυτό το στάδιο είναι σημαντικό η ομάδα να έχει καθορίσει τους όρους συνύπαρξης με τη συμφωνία κοινά αποδεκτών κανόνων (συμβόλαιο συνεργασίας της ομάδας) και να έχουν εκφραστεί οι προσδοκίες των μελών και του συντονιστή και να διασαφηνιστούν οι στόχοι και οι δυνατότητες του προγράμματος.
2.2 Προβάλλεται ευκολότερα το καθημερινό πρόσωπο της τάξης
Το κάθε μέλος-μαθητής παρουσιάζει σχετικά εύκολα το καθημερινό του πρόσωπο, αυτό που είναι γνωστό στην τάξη, πχ “ο καλός μαθητής”, “ο αρχηγός”, “το θύμα”, “το φυτό”, “ο αμφισβητίας”, “ο αισθηματίας”, “ο καταφερτζής”, “ο μέσα σε όλα” κλπ. Προβάλλει, δηλαδή τη “μάσκα” του μέλους με την οποία είναι περισσότερο γνωστό στους άλλους. Κάποια από τα μέλη ίσως αρχίζουν να αποκαλύπτουν κάποιες ιδιαίτερες προσωπικές στάσεις. Γενικά, όμως τα μέλη παρουσιάζουν στην ομάδα το δημόσιο πρόσωπό τους.
Ορισμένα προσωπικά στοιχεία ενός μέλους μπορεί να αποκαλύπτονται όχι από τον ίδιο αλλά από άλλα μέλη της ομάδας, με τα οποία γνωρίζονται καλά από τα πριν. Η αποκάλυψη όμως του πραγματικού εαυτού από τον ίδιο, γίνεται σταδιακά, όταν δημιουργηθεί ένα κλίμα ψυχολογικά και συναισθηματικά ασφαλές.
2.3 Εκφράζεται ο εαυτός του παρελθόντος
Παρά τον αρχικό φόβο να “πέσει” το προσωπείο, τα μέλη εκφράζουν τα συναισθήματά τους πλέον πιο ελεύθερα. Τα συναισθήματα αυτά αναφέρονται συνήθως στο παρελθόν και αφορούν σε εξωτερικά γεγονότα.
2.4 Ο εαυτός αρχίζει να εκφράζεται
Ίσως η πρώτη γνήσια έκφραση ενός συναισθήματος να εκδηλωθεί σαν αρνητική στάση στην ομάδα ή τον συντονιστή. Το μέλος ασκεί κριτική λεκτικά ή μη λεκτικά, δηλώνοντας αμφιβολία για την αξιοπιστία της ομάδας και δοκιμάζοντας ακόμα τα όρια ανοχής της ομάδας. Η ομάδα αρχίζει να αποκτά ταυτότητα.
2.5 Το μέλος δοκιμάζει να “βγάλει” τη μάσκα
Μετά την αρχική σύγχυση κάποια μέλη ίσως να αποκαλύψουν στοιχεία με κάποιον τρόπο, που επιτρέπει στην ομάδα να γνωρίσει κάποια βαθύτερη όψη του εαυτού. Αυτό γίνεται όταν το μέλος συνειδητοποιήσει ότι αυτή είναι και δική του ομάδα, δηλαδή ότι είναι πλέον αποδεκτό και σεβαστό πρόσωπο.
2.6 Δημιουργείται κλίμα υποστήριξης
Τα συναισθήματα που βιώνονται από ένα μέλος προς ένα άλλο εξωτερικεύονται είτε αρνητικά είτε θετικά. Δημιουργείται κλίμα ενσυναίσθησης και αλληλεγγύης, ιδιαίτερα προς εκείνα τα μέλη που φαίνονται να είναι πιο “ευαίσθητα”. Το κάθε μέλος δοκιμάζει να συγκριθεί με τα άλλα μέλη είτε για να επιβεβαιωθεί είτε για να δεχτεί κάποια αλλαγή. Όλοι πλέον μαθαίνουν από όλους.
2.7 Αποδοχή του εαυτού
Τα μέλη εκφράζονται πιο αυθεντικά, πιο γνήσια έστω και αν κάποιες στιγμές φορούν ακόμα τη “μάσκα” τους. Η ομάδα καλλιεργεί το κλίμα ασφάλειας, για να φύγουν αυτά τα προσωπεία. Η ομάδα απαιτεί πλέον από το κάθε μέλος της να είναι ο εαυτός του, να μην κρύβει πλέον τα συναισθήματά του.
2.8 Δημιουργούνται βοηθητικές σχέσεις και έξω από τις συναντήσεις
Το κάθε μέλος μαθαίνει περισσότερα για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εμφανίζεται στους άλλους. Βοηθά και βοηθιέται κατά τη διάρκεια των συναντήσεων της ομάδας Βοηθά και βοηθιέται και εκτός συναντήσεων της ομάδας
2.9 Ομαδικό πνεύμα. Οικειότητα
Αναπτύσσεται ένα συνεχώς αυξανόμενο συναίσθημα ζεστασιάς, ομαδικού πνεύματος, εμπιστοσύνης, που είναι αποτέλεσμα της αποδοχής των συναισθημάτων που εκφράζονται, είτε αυτά είναι “θετικά” είτε είναι “αρνητικά” συναισθήματα
2.10 Αλλαγές συμπεριφοράς
Συμβαίνουν πολλές αλλαγές στις χειρονομίες και στη γενικότερη συμπεριφορά. Τα μέλη είναι πιο αυθόρμητα, πιο ανεκτικά, πιο συνεργάσιμα. Εκφράζονται ελεύθερα, ειλικρινά. Έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Παραδέχονται πιο εύκολα την άγνοιά τους, τις ανάγκες τους, τα ελλείμματά τους. Θέλουν να βοηθήσουν τους άλλους. Ζητούν βοήθεια από τους άλλους.
2.11 Εγώ και οι άλλοι
Το κάθε μέλος αρχίζει και σταθεροποιεί τον εαυτό ως σημείο αναφοράς. Ταυτόχρονα συνειδητοποιεί και σέβεται τη μοναδικότητα του κάθε άλλου προσώπου. Η διάκριση του “εγώ” και του “άλλου” δεν έχει την έννοια της αξιολόγησης σε “σπουδαίο” και “επουσιώδες”. Δέχεται τον εαυτό και το κάθε άλλο πρόσωπο ως μοναδικό, ανεπανάληπτο και υψίστης αξίας.