Μετασχηματίζουσα Μάθηση και Κοινωνικός Μετασχηματισμός

Προσωπικές Εργασίες

Η εισήγηση αυτή είναι τμήμα του θεωρητικού μέρους του βιωματικού εργαστηρίου ενός επιμορφωτικού προγράμματος για εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκαπίδευσης στις 19,20,21 Ιανουαρίου 2010, με θέμα «νυκτερινές έξοδοι εφήβων: ευκαιρίες, επιφυλάξεις, απειλές». Εισηγητής/συντονιστής: Κιουρτσής Κωνσταντίνος, εμψυχωτής ομάδων μάθησης.

1. Η Μάθηση στους ενήλικους μπορεί να εννοηθεί ως μια διεργασία κατά την οποία αξιοποιούμε προηγούμενα ερμηνευτικά σχήματα για να δομήσουμε ένα νέο ερμηνευτικό σχήμα του νοήματος των εμπειριών μας, προκειμένου να το χρησιμοποιήσουμε ως οδηγό για μελλοντική δράση.

2. Κατευθύνσεις Μάθησης

· Κατεύθυνση προς τη Γνώση ως μια Νοητική Διεργασία

· Κατεύθυνση προς μια Διαλογική Σχέση με τον Εαυτό μας

· Κατεύθυνση προς το να είμαστε Συνεχώς Μανθάνοντες

· Κατεύθυνση προς τον Αυτοπροσδιορισμό και την Αυτενέργεια

· Κατεύθυνση προς τη Σχέση με τους Άλλους

3. Η Μετασχηματίζουσα Μάθηση (MM) εστιάζει στο πως μαθαίνουμε να διαπραγματευόμαστε και να δρούμε σύμφωνα με τους δικούς μας σκοπούς, τις αξίες μας, τα συναισθήματά μας και τις ερμηνείες μας, παρά με βάση όσα έχουμε αφομοιώσει άκριτα από τους άλλους. Η ενδοπροβολή, η άκριτη δηλαδή αποδοχή των αξιών των άλλων, μας εμποδίζει να αποκτούμε μεγαλύτερο έλεγχο της ζωής μας ως κοινωνικά υπεύθυνων ατόμων, που οφείλουν να λαμβάνουν αποφάσεις με καθαρή σκέψη.

4. Η Μετασχηματίζουσα Μάθηση αναφέρεται στο μετασχηματισμό ενός προβληματικού πεδίου αναφοράς, έτσι ώστε αυτό να γίνει πιο αξιόπιστο και να παράγει πιο αιτιολογημένες ερμηνείες. Είναι ένα τρόπος επίλυσης προβλημάτων μέσω του ορισμού του προβλήματος ή της αναδιατύπωσης ή της αναπλαισίωσης του προβλήματος.

Η ΜΜ περιλαμβάνει:

· περισσότερο στοχασμό και κριτική σκέψη

· μεγαλύτερη αποδοχή των απόψεων των άλλων

· λιγότερη αντίσταση και μεγαλύτερη αποδοχή στις νέες ιδέες.

5. Οι παραδοχές μας και η ερμηνεία της πραγματικότητας

Η μάθηση στους ενήλικους, δίνει έμφαση στην κατανόηση του πλαισίου (βιογραφικού, ιστορικού, πολιτισμικού) και στον κριτικό στοχασμό των παραδοχών, μέσα από διαφορετικές οπτικές.

Οι ενήλικοι ερμηνεύουμε την πραγματικότητα βάσει των παραδοχών μας. Παραδοχές δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι αντιλήψεις μας για τον κόσμο. Ορισμένες όμως παραδοχές μπορεί να είναι εσφαλμένες ή δυσλειτουργικές. Ο μετασχηματισμός μπορεί να συμβεί όταν δια μέσου της κριτικής αυτόνομης σκέψης συνειδητοποιήσουμε πώς και γιατί οι παραδοχές που έχουμε περιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε, κατανοούμε και αισθανόμαστε τον κόσμο γύρω μας.

Οι παραδοχές μας περιλαμβάνουν:

· όλα όσα θεωρούμε αδιαμφισβήτητα (συμβατική σοφία, θρησκευτική κοσμοθεωρία, κά)

· το χαρακτήρα μας (πχ φανατικός, μοναχικός)

· το πλαίσιο μέσω του οποίου η επικοινωνία μας αποκτά νόημα.

6. Η Κριτική Αξιολόγηση των Στρεβλώσεων

Οι παραδοχές μετασχηµατίζονται µέσω μίας κριτικής αξιολόγησης των στρεβλώσεων οι οποίες έχουν προκύψει κατά τη διαδικασία της ενδοπροβολής. Οι στρεβλώσεις αυτές είναι:

Επιστηµικές Στρεβλώσεις. Αφορούν τη φύση και τη χρήση της γνώσης. Μια επιστηµική στρέβλωση είναι η αντικειµενοποίηση, όταν δηλαδή βλέπουµε ένα φαινόµενο που παράγεται από την κοινωνική αλληλεπίδραση ως μία αµετάβλητη κατάσταση, πέρα από τον ανθρώπινο έλεγχο, όπως πχ ο νόµος, η κυβέρνηση, κά.

Κοινωνικοπολιτισµικές Στρεβλώσεις. Μια κοινή κοινωνικοπολιτισµική στρέβλωση είναι η σύγχυση μεταξύ πεποιθήσεων αυτοεκπλήρωσης και των πεποιθήσεων που δεν διαθέτουν αυτές τις ιδιότητες. Για παράδειγμα, αν θεωρούµε ότι τα µέλη μιας υποομάδας είναι τεμπέληδες και αναξιόπιστοι και τους συμπεριφερόμαστε αναλόγως, αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να γίνουν πράγματι τεμπέληδες και αναξιόπιστοι. Έχουμε δημιουργήσει μια προφητεία αυτοεκπλήρωσης.

Ψυχολογικές Στρεβλώσεις. Έχουν να κάνουν µε υποθέσεις της ανήλικης ζωής μας, που μας προκαλούν αδικαιολόγητο άγχος και το οποίο μας στερεί κάποια λειτουργία (όπως η ικανότητα για αντιπαράθεση, ή η ανάληψη ρίσκων) που όμως πρέπει να ανακτηθεί προκειµένου να ενηλικιωθούμε πλήρως.

7. Οι Διαστάσεις της Μετασχηματίζουσας Μάθησης.

Η ΜΜ έχει τόσο ατομικές όσο και κοινωνικές διαστάσεις και προεκτάσεις. Απαιτεί να έχουμε συνείδηση του πως αποκτούμε τη γνώση και όσο γίνεται μεγαλύτερη αντίληψη για τις αξίες που κατευθύνουν τις απόψεις μας. Οι πολιτισμικοί κανόνες, οι κοινωνικο-οικονομικές δομές, οι ιδεολογίες μας, οι πεποιθήσεις μας και οι πρακτικές μας, συχνά συνωμοτούν, ενθαρρύνοντας το συμβιβασμό και παρακωλύοντας την ανάπτυξη του αισθήματος για υπεύθυνη δράση. Κάποιες φορές μάλιστα παγιδευόμαστε στην προσωπική μας ιστορία.

8. Ατομική αλλαγή και κοινωνικός μετασχηματισμός

Γενικά, ο κοινωνικός μετασχηματισμός είναι φυσική απόρροια της διεργασίας της ατομικής αλλαγής. Οι τέσσερις συνθήκες που περιγράφονται παρακάτω θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές στις διαδικασίες του κοινωνικού μετασχηματισμού

· Η παρουσία του Άλλου: Η ιδιαίτερη φύση και η σημαντικότητα της διαφορετικότητας ποικίλει από άτομο σε άτομο, αλλά παρά την όποια μορφή της, η επαφή μπορεί να υπερβεί τα σύνορα του «εμείς» και του «αυτοί» και να επιτρέψει μια διαφορετική φωνή, που να αμφισβητεί τις προηγούμενες παραδοχές σχετικά με το τι είναι η ζωή, κάνοντας εφικτή τη διαμόρφωση ενός νέου «όλοι μας».

· Στοχαστικός Διάλογος: Για να πραγματοποιηθεί ένας ώριμος μετασχηματισμός, πρέπει σε κάποια δεδομένη στιγμή να ισχύσει συνειδητός κριτικός στοχασμός σχετικά με τις αρχικές μας παραδοχές για το τι είναι η ζωή.

· Μια Κοινωνία Μεντόρων: Όλοι αναγνωρίζουμε έναν αριθμό από «σημαντικούς άλλους«, τους μέντορές μας, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται δάσκαλοι, μεγαλύτεροι σε ηλικία, ηγέτες οργανώσεων, κά. Διαπιστώνουμε ότι οι άνθρωποι που είναι σε θέση να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν ένα θετικό όραμα, συχνά περιγράφουν την ύπαρξη μιας «κοινωνίας μεντόρων».

· Ευκαιρίες Δέσμευσης για Δράση: Ζωτικής σημασίας είναι και η ευκαιρία να δράσει κάποιος με βάση τις εξελισσόμενες δεσμεύσεις του, για να κατανοήσει και να αιτιολογήσει τις υπό διαμόρφωση κρίσεις του στην πράξη.

9. Οι φάσεις του μετασχηματισμού

Ο μετασχηματισμός με τον οποίο γίνεται κατανοητό ένα νόημα, συχνά ακολουθεί τις παρακάτω διαδοχικές φάσεις:

· Αναγνώριση ενός δυσλειτουργικού ή εσφαλμένου πλαισίου αναφοράς, το οποίο παρουσιάζεται ως ένα αποπροσανατολιστικό δίλημμα.

· Κριτική αξιολόγηση των παραδοχών. Αυτοεξέταση των συναισθημάτων φόβου, οργής, ενοχής ή ντροπής.

· Το άτομο αναγνωρίζει την πηγή της δυσαρέσκειάς του και μοιράζεται με τους άλλους τη διεργασία του μετασχηματισμού.

· Διερεύνηση επιλογών για νέους ρόλους, σχέσεις και δράσεις. Σχεδιασμός προγράμματος δράσης.

· Απόκτηση γνώσεων και ικανοτήτων για την υλοποίηση του σχεδίου. Δοκιμή νέων ρόλων.

· Οικοδόμηση ικανότητας και αυτοπεποίθησης για τους νέους ρόλους και τις σχέσεις.

· Επανένταξη στη ζωή σύμφωνα με το νέο πλαίσιο που έχει πλέον διαμορφωθεί.

10. Βιβλιογραφικές πηγές

· Mezirow, J. and Associates (1990). Fostering Critical Reflection in Adulthood. San Francisco Jossey-Bass. Διαθέσιμο στον ιστότοπο: http://www.adulteduc.gr/001/pdfs/mezirow.pdf

· Mezirow, J. και συνεργάτες (2007). Η Μετασχηματίζουσα Μάθηση. Αθήνα: Μεταίχμιο.

· Τσιμπουκλή, Α. & Φίλλιπς, Ν. (2007). Εκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων. Αθήνα: ΥΠΕΠΘΙΔΕΚΕ.

· Rogers, A. (1999). Η Εκπαίδευση Ενηλίκων. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Αφήστε μια απάντηση