Μουσικοί στοχασμοί και αναστοχασμοί

Σκέψεις για τη μουσική εκπαίδευση και τη μουσική γενικότερα

Χωρίς κατηγορία


«Twinspace» πλατφόρμα επικοινωνίας και συνεργασίας

Δεκ 201828

«Twinspace» πλατφόρμα επικοινωνίας και συνεργασίας

 

Το «Twinspace» είναι ένα πολύγλωσσο εργαλείο, στη διάθεση των μελών της Ευρωπαϊκής Εκπαιδευτικής κοινότητας eTwinning. Ο τρόπος που επιλέγει κανείς να το χρησιμοποιήσει, εξαρτάται από τις ανάγκες και τους σκοπούς που ο δημιουργός και διαχειριστής του ορίζει. Έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

  • Ως βάση για επικοινωνία ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς της ίδιας ειδικότητας ή διαφορετικών ειδικοτήτων κατά τη διαδικασία διαθεματικής προσέγγισης θεμάτων και δραστηριοτήτων αλλά και των μαθητών μέσω των εργαλείων που διαθέτει η πλατφόρμα (email, chat, forum, live τηλεσυναντήσεις)
  • Ως μία αίθουσα προσωπικού, όπου οι καθηγητές συνεργάτες συζητούν και προετοιμάζουν δραστηριότητες για τους μαθητές τους ανάλογα με τα δικαιώματα χρήσης και παρέμβασης που ο διαχειριστής έχει παραχωρήσει. Πιο συγκεκριμένα, αρχικά ορίζεται διαχειριστής (ή ομάδα διαχειριστών) ο οποίος δημιουργεί κωδικούς χρήσης με δικαίωμα πρόσβασης ή επεξεργασίας σε συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς, μαθητές αλλά και επισκέπτες (π.χ γονείς)
  • Ως μία ψηφιακή σχολική τάξη, όπου οι καθηγητές προσκαλούν μαθητές και πραγματοποιούν το έργο τους.
  • Ως ένα χαρτοφυλάκιο: όπου οι συνεργάτες συγκεντρώνουν τα σημαντικότερα κείμενα, αποτελέσματα και συνδέσμους.
  • Ως μία αίθουσα έκθεσης, όπου τα αποτελέσματα του έργου είναι προσβάσιμα στο κοινό μέσω της δημοσιοποίησής του (project journal).
  • Ως χώρο υλοποίησης συνεργατικών δραστηριοτήτων, αξιοποιώντας τόσο τις δυνατότητες εργαλείων της ίδιας πλατφόρμας, όσο και με την ενσωμάτωση εφαρμογών από τον διαχειριστή.

Κοινωνική θέση και μουσικές προτιμήσεις

Απρ 201824

Η ταυτότητα είναι κάτι το οποίο μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. H ταυτότητά μας είναι, κατά τον Simon Frith, η επεξεργασία του εαυτού μας. Μία από τις δυνάμεις που διαμορφώνει αυτή την επεξεργασία του εαυτού μας είναι η μουσική. Έτσι με κάποιο τρόπο, δεν είναι μόνο εμείς που επιλέγουμε μουσική, όπως όταν παίζουμε ένα τραγούδι στα iPod μας. Η μουσική μας επιλέγει επίσης: η μουσική που ακούμε στο ραδιόφωνο, η μουσική που μας περιβάλλει. Όλη αυτή η μουσική συμβάλλει με κάποιο τρόπο σε μια συνεχή δημιουργία και αναπαλαισίωση της ταυτότητάς μας.

Ο τρόπος που η μουσική μας περιβάλλει δεν είναι τυχαίος, αλλά έχει να κάνει με τον τρόπο δομής της κοινωνίας. Η δομή της κοινωνίας δεν είναι ομοιογενής. Τα πλουσιότερα μέρη της πόλης δεν προσελκύουν καταστήματα αλλά μπουτίκ. Στις εύπορες συνοικίες μιας πόλης δεν θα βρούμε εστιατόρια με γρήγορο φαγητό όπως το McDonald’s, αλλά φανταχτερά εστιατόρια όπου οι άνθρωποι δεν τρώνε μπιφτέκια με τηγανητές πατάτες, αλλά φιλέτο πιπερόριζας με σάλτσα Béarnaise. Με παρόμοιο τρόπο, η μουσική των ανωτέρων τάξεων διαφέρει από τη μουσική ακούγεται από άτομα χαμηλών κοινωνοκο-οικονομικών στρωμάτων.

Η σχέση ανάμεσα στη μουσική που ακούμε και η κοινωνική τάξη στην οποία ανήκουμε είναι αρκετά ξεκάθαρη. Αλλά η σχέση αυτή είναι στην πραγματικότητα πιο βαθιά από όσο νομίζουμε. Ο γάλλος κοινωνιολόγος Pierre Bourdieu έχει ερευνήσει αυτό το σύνδεσμο μεταξύ της μουσικής προτίμησης και των κοινωνικών δομών στην επιφάνεια.

Όταν ακούμε μουσική, όταν χαρακτηρίζουμε μια μουσική όμορφη, άσχημη ή βαρετή, οι μουσικές μας γνώσεις παίζουν σημαντικό ρόλο. Ο Pierre Bourdieu έκανε μια παρατήρηση σε αυτή την κατεύθυνση.

Η εμπειρία μουσικής ακρόασης είναι μια διαδικασία αποκρυπτογράφησης. Χρειαζόμαστε τον σωστό κώδικα ή την τεχνογνωσία για να την καταλάβουμε. Αυτή η γνώση ή τεχνογνωσία για την κατανόηση της μουσικής και της τέχνης είναι αυτό που ονομάζει πολιτιστικό κεφάλαιο.

Το οικονομικό κεφάλαιο είναι το άθροισμα των υλικών πόρων, όπως τα χρήματα και τα αγαθά που έχουμε, που μας επιτρέπουν να αγοράζουμε αγαθά.

Το πολιτιστικό κεφάλαιο είναι το άθροισμα των πόρων όπως οι γνώσεις, οι ικανότητες που έχουμε που θεωρούνται πολιτιστικά πολύτιμα σε μια δεδομένη κοινωνία. Και αυτό το πολιτιστικό κεφάλαιο μας δίνει τη δυνατότητα να ασχοληθούμε με πολιτιστικές δραστηριότητες όπως είναι η μουσική. Και όπως το οικονομικό κεφάλαιο μας δίνει τη δυνατότητα να αγοράσουμε περισσότερα πράγματα, το πολιτιστικό κεφάλαιο μας επιτρέπει να διευρύνουμε και να εμβαθύνουμε την εμπειρία μας και την κατανόηση της μουσικής εν προκειμένω.

Αυτή η ιδέα του πολιτιστικού κεφαλαίου μπορεί να εμβαθύνει την κατανόησή μας για τη σχέση μουσικής και ταυτότητας. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, η μουσική που ακούμε, η μουσική που αγαπάμε ή μισούμε, μας λέει κάτι για την πολιτιστική μας πρωτεύουσα. Μας λέει κάτι για ποιες μουσικές γλώσσες μιλάμε και πώς αυτές οι γλώσσες εκτιμώνται σε μια κοινωνία. Με άλλα λόγια, μας λέει μια ιστορία για το πώς οι ταυτότητες μας διαμορφώνονται από τις δυνάμεις της κοινωνίας.

Ακριβώς όπως υπάρχουν μεγάλες οικονομικές ανισότητες που παρατηρούνται στις περισσότερες κοινωνίες, υπάρχουν επίσης μεγάλες διαφορές παρατηρούμενες στο πολιτιστικό κεφάλαιο. Το πολιτιστικό κεφάλαιο επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τον τόπο που γεννιόμαστε και μεγαλώνουμε, από την οικογένεια μας και την κοινωνική μας τάξη. Επομένως, η μουσική ταυτότητα δεν είναι μόνο αυτό που επιλέγω, είναι επίσης θέμα κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Η θέση μας στην κοινωνία λειτουργεί σαν ένα πεδίο βαρύτητας, προσελκύοντας μας σε ορισμένες μορφές της τέχνης και της μουσικής, και έτσι μας απομακρύνεται από άλλες μορφές.

Η κυρίαρχη τάξη έχει αυτό που έχουμε ονομάσει, τους σωστούς κώδικες για την παραγωγή και αποκρυπτογράφηση κρυπτογραφημένων μηνυμάτων στην τέχνη και τη μουσική. Είναι οι κατασκευαστές και οι κάτοχοι της υψηλής τέχνης, σύμφωνα με τον Bourdieu. Οι ομάδες που βρίσκονται συνήθως κάτω από την κοινωνική σκάλα δεν κατέχουν το ίδιο επίπεδο πολιτιστικού κεφαλαίου. Έχουν λιγότερη τεχνογνωσία και εξ’ αιτίας της έλλειψης τεχνογνωσίας, έχουν την τάση να αποδέχονται τις κρίσεις της τέχνης και της μουσικής της κυρίαρχης τάξης. Οι μειονεκτούσες ομάδες τείνουν να δέχονται αυτές τις κρίσεις όχι ως κρίσεις της κυρίαρχης τάξης αλλά ως φυσικές και καθολικές κρίσεις, πράγμα το οποίο  ο Bourdieu ονομάζει συμβολική βία. Για παράδειγμα, η κρίση του Bach ή του Beethoven ως μεγάλων συνθετών είναι, σύμφωνα με τον Bourdieu, μια κρίση, η οποία γίνεται και διατηρείται από την κυρίαρχη τάξη. Ωστόσο, άλλες ομάδες τείνουν να εσωτερικεύουν κάθε κρίση ως ζήτημα φυσικής και καθολικής αναγκαιότητας. Και με αυτόν τον τρόπο, αυτή η κρίση γίνεται λιγότερο θέμα πολιτισμικής σκέψης και περισσότερο θέμα «αξιώματος».

Ο Bourdieu δεν απεικονίζει μια θεωρία συνωμοσίας της ελίτ. Το σημείο που θέλει να κάνει ο Bourdieu είναι ότι κοινωνικά περιστατικά, όπως οι κρίσεις για τη μουσική της κυρίαρχης τάξης, μπορούν να θεωρηθούν ως γεγονότα της φύσης. Αυτό είναι προβληματικό επειδή είναι πολύ πιθανό να επικρίνουμε τις κοινωνικές απόψεις για τη μουσική, αλλά είναι πολύ πιο δύσκολο και ίσως ακόμη πιο δύσκολο είναι αδύνατο να επικρίνουμε τα γεγονότα της φύσης.

Η συνέπεια αυτής της «αξιολόγησης» των πολιτιστικών γεγονότων είναι ότι οι μειονεκτούσες ομάδες δεν θα θέσουν ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα αυτών των κρίσεων. Αν πάρουμε την αξίωση, ο Bach είναι μια ιδιοφυΐα που είναι φυσικό γεγονός και όχι πολιτιστικό γεγονός. Θα ήταν αρκετά δύσκολο να αξιολογηθεί κριτικά η απαίτηση αυτή. Και με αυτό τον τρόπο διαιωνίζονται οι κοινωνικές ανισότητες. Το να γεννηθείς σε μια οικογένεια με αφθονία πολιτιστικού κεφαλαίου, για παράδειγμα πολύ Bach, σημαίνει ότι κάποιος έχει άφθονες ευκαιρίες να καταλάβει και να συμμετάσχει στην ας το αποκαλούμε σοβαρή μουσική. Από την άλλη πλευρά, το να γεννιέται σε μια οικογένεια με περιορισμένο πολιτιστικό κεφάλαιο σημαίνει ότι κάποιος έχει περιορισμένες ευκαιρίες να καταλάβει και να συμμετάσχει σε «σοβαρή» μουσική. Επιπλέον, το άτομο αυτό θα είναι πιο διατεθειμένο να δεχτεί μουσικές κρίσεις από την κυρίαρχη τάξη και να εσωτερικοποιήσει αυτές τις κρίσεις χωρίς κριτική σκέψη.

Είναι φανερό ότι η μουσική ταυτότητα κάποιου συνδέεται αρκετά στενά με την κοινωνική θέση κάποιου. Και το τελευταίο πράγμα που θα ήθελα να αναφέρω είναι ο ρόλος που αποδίδει η Bourdieu στην εκπαίδευση. Σύμφωνα με τον ίδιο, η εκπαίδευση λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να νομιμοποιεί τις ανισότητες στην τάξη που περιγράψαμε. Τα παιδιά της κυρίαρχης τάξης έχουν καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο, επειδή κατανοούν πλήρως τον τρόπο που ο δάσκαλος μιλάει, δηλαδή την «επίσημη» γλώσσα. Τα παιδιά των μειονεκτούντων ομάδων δεν έχουν επαφές με την «επίσημη» γλώσσα τους σχολείου με αποτέλεσμα να υστερούν στην κατανόηση της «επίσημης» γλώσσας, της γλώσσας του σχολείου. Επίσης η πρόσβαση στην ωδειακή μουσική εκπαίδευση είναι πολύ πιο δύσκολη για παιδιά χαμηλού κοινωνικο-οικονομικού επιπέδου λόγω του οικονομικού κόστους της.

Η σχολική επιτυχία θεωρείται ως αποτέλεσμα ατομικών ταλέντων και προσπαθειών. Στην πράξη, όμως, η εκπαίδευση διαιωνίζει τις κοινωνικές ανισότητες. Τα παιδιά της κυρίαρχης τάξης ευνοούνται στο σχολείων έναντι των παιδιών κατώτερων κοινωνικο-οικονομικών τάξεων, καθώς τα πρώτα εισήλθαν στο εκπαιδευτικό σύστημα καλά προετοιμασμένα για να εξασφαλίσουν τη σχολική επιτυχία.

 Η σχέση μεταξύ της κοινωνικής στρωματοποίησης και της τέχνης που έχει παρουσιάσει ο Pierre Bourdieu έχει δεχτεί κριτικη. Για παράδειγμα, η έννοια του πολιτισμικού κεφαλαίου είναι ανοικτή σε πολλές ερμηνείες, γεγονός που καθιστά πολύ δύσκολο να χρησιμοποιηθεί στην κοινωνιολογική έρευνα. Επιπλέον, η επίδραση της κοινωνικής διαστρωμάτωσης θεωρείται από υπερεκτιμάται από τον Bourdieu, ειδικά στην εποχή μας όπου η μεγάλη ποικιλία της μουσικής είναι άμεσα διαθέσιμη και εύκολα προσβάσιμη και άτομα των κυρίαρχων τάξεων ακούν και μουσική των μη κυρίαρχων τάξεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στον ελλαδικό χώρο αποτελεί η πρώην πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος άκουγε λαϊκή μουσική και μάλιστα στη δημόσια σφαίρα (έκανε δημόσιες εμφανίσεις σε νυχτερινά μαγαζιά στα οποία τραγουδούσαν λαϊκοί καλλιτέχνες). Παρ’ όλα αυτά η θεωρία του πολιτισμικού κεφαλαίου του Bourdieu παραμένει  σημαντική στο χώρο της κοινωνιολογίας.

Εν ολίγοις, η κοινωνική θέση ενός ατόμου επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ταυτότητά του. Και η κοινωνική θέση και η ταυτότητά του, που είναι αλληλένδετες, με τη σειρά τους επηρεάζουν τις μουσικές προτιμήσεις του.

Η άνιση κατανομή του πολιτισμικού κεφαλαίου μέσω της πορείας της κοινωνικής διαστρωμάτωσης οδηγεί σε συμβολική βία, η οποία αναφέρεται στην αποδοχή πολιτιστικών κρίσεων από την πολιτιστική ελίτ, παρουσιάζοντας αυτές τις κρίσεις ως φυσικές και παγκόσμιες και όχι ως πολιτιστικές και ενδεχόμενες.

 

Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1974 και εργάζομαι στη δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση από το 1998. Έχω αποφοιτήσει από το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και έχω μεταπτυχιακό δίπλωμα στις επιστήμες της Αγωγής – Μουσική Παιδαγωγική από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας το 2015. Επίσης έχω σπουδάσει πιάνο (δίπλωμα πιάνου-τάξη Μαρίνας Λαμπρινούδη) και ανώτερα θεωρητικά (πτυχίο φούγκας-τάξη Νικηφόρου Νευράκη) στο Εθνικό Ωδείο στην Αθήνα. Έχω παρουσιάσει εισηγήσεις σε συνέδρια τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Τα ερευνητικά μου ενδιαφέροντα έχουν να κάνουν με τη μουσική παιδαγωγική, τις σχολικές γιορτές και τα προγράμματα σχολικών δραστηριοτήτων.



Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων