Η Στέρνα

Μια μικρή προέκταση της τάξης

Αρχεία για 'Επιστήμη-τεχνολογία'

Επιστήμη και τεχνολογία. Λορεντζάτος

Συγγραφέας: Γιάννης Τσιτσεκίδης στις 10 Ιουνίου 2014

Πρέπει να διακρίνομε ανάμεσα επιστήμη και τεχνολογία, να διακρίνομε προσεχτικά. Όσο αν ξεκινούν από κοινή αφετηρία. Καμιά φορά η επιστήμη αντιστρατεύεται την τεχνολογία. Όπως και το αντίθετο (αυτό γίνεται συχνότερα). Αν δε θέλομε να αδικήσομε την επιστήμη, χρειάζεται να κάνομε τη διάκριση αυτή στην εποχή μας.

Προσυπογράφω δύο αποσπάσματα από ένα βιβλίο που δεν κυκλοφόρησε ακόμα…

«Ένα από τα κύρια μαθήματα του τραγικού μας αιώνα, που είδε τόσα εκατομμύρια αθώων ψυχών να θυσιάζονται σε σχήματα που είχαν σκοπό να καλυτερέψουν τη μοίρα της ανθρωπότητας, είναι – φυλαχτείτε από τους διανοούμενους. […] Πάνω απ’ όλα πρέπει να έχομε κατά νου αυτό που συνήθως ξεχνούν οι διανοούμενοι: πως οι άνθρωποι μετράνε περισσότερο από τις ιδέες και πως πρέπει να έρχονται πρώτοι στους λογαριασμούς μας. Χειρότερος απ’ όλους τους δεσποτισμούς είναι η άκαρδη τυραννία των ιδεών».

Κατηγορία Επιστήμη-τεχνολογία | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Το μεγαλείο του ανθρώπου και η ευθύνη του. Σταμάτης Αλαχιώτης

Συγγραφέας: Γιάννης Τσιτσεκίδης στις 4 Απριλίου 2013

Δεν έχουν περάσει πολλές δεκαετίες από την περίοδο του Μεσοπολέμου, που αθηναϊκή εφημερίδα έδιδε μια είδηση γράφοντας «γέρων, ετών τεσσαράκοντα, εφονεύθη υπό αμάξης». Την ίδια εποχή οι μελλοντολόγοι της επιστήμης «προφήτευαν» ότι η πιθανότητα σύνθεσης πρωτεΐνης στο εργαστήριο είναι τόσο μικρή όσο και η πιθανότητα να γράψει ένας χιμπαντζής την Οδύσσεια του Ομήρου παίζοντας με τα πλήκτρα μιας γραφομηχανής. Καμία οργουελιανή φαντασία λοιπόν, καλπάζουσα ή νοσηρή, δεν θα μπορούσε να προβλέψει την πρόοδο της Γενετικής και, μέσα από αυτήν, της Βιοϊατρικής. Ίσως γιατί αυτή η αδυναμία μάς κάνει πιο ανθρώπινους, αφού αν μπορούσαμε να προβλέψουμε με κάποια σιγουριά, θα κάναμε τον κόσμο μας ανυπόφορο.

Η πρόοδος στην κατανόηση της έννοιας «γονίδιο» κινείται με ασύλληπτους ρυθμούς, αφού η βιολογική αυτογνωσία μας έχει διανύσει έτη φωτός τα τελευταία χρόνια. Και η πρόοδος αυτή συνεχώς επιταχύνεται, με αποτέλεσμα τα αντανακλαστικά μας να βρίσκονται σε εγρήγορση. Η Γενετική, και στη χώρα μας, απασχόλησε επανειλημμένα, τη χρονιά που μας πέρασε, την κοινή γνώμη μέσα από τα ΜΜΕ· και ίσως περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά.

Η διάσημη Ντόλι, η προβατίνα, το πρώτο κλωνοποιημένο ζώο, άνοιξε πολλές συζητήσεις και έδειξε τον δρόμο για τη λύση πολλών προβλημάτων, αλλά και την ηθική μας αντοχή, σε περίπτωση που επεκταθεί η κλωνοποίηση και στον άνθρωπο. Η κλωνοποίηση συνδυασμένη με τη γενετική τροποποίηση, δηλαδή με τη δημιουργία διαγονιδιακών εμβρύων στα οποία μπορεί να εμφυτεύονται γονίδια από άλλον οργανισμό, μπορεί να λύσει προβλήματα παραγωγής φαρμάκων. Π.χ. η ερυθροποιητίνη είναι μια πανάκριβη ουσία που χρησιμοποιείται για την ανάπλαση του αίματος και κοστίζει 800.000 δρχ. το ένα εκατομμυριοστό του γραμμαρίου. Μια αγελάδα ή ένα πρόβατο που θα φέρει το αντίστοιχο γονίδιο της ερυθροποιητίνης του ανθρώπου μπορεί να παράγει κιλά ερυθροποιητίνη τον χρόνο. Και ένα κλωνοποιημένο κοπάδι ακόμη περισσότερη ερυθροποιητίνη ή επίσης ινσουλίνη, ιντερφερόνη κ.ά. Ήδη ετοιμάζεται η διάθεση στο εμπόριο άνω των 40 πρωτεϊνών του ανθρώπου που θα παράγονται σε αγροκτήματα και που θα δώσουν λύση στην επαρκή διάθεση πολλών φαρμάκων.

Από τις τράπεζες σπέρματος περάσαμε γρήγορα στις τράπεζες εμβρύων. Εκεί θα παίρνουμε το έμβρυο με τα χαρακτηριστικά που μας ταιριάζουν. Ήδη όμως αναπτύσσονται και ευκολίες κύησης καθώς έχει κατασκευαστεί τεχνητή μήτρα, σε επίπεδο πειραματόζωου, που μπορεί να βελτιωθεί και να φιλοξενεί το έμβρυο προς αποφυγή πόνων και περιορισμών της μητέρας. Έχει επιτευχθεί η αλλαγή φύλου κατά την κύηση στα ποντίκια, ενώ η επιλογή φύλου και στον άνθρωπο αντιμετωπίζεται με πιθανότητες επιτυχίας. Οι επεμβάσεις στο έμβρυο βελτιώνονται και η μετάγγιση αίματος για θεραπευτικούς σκοπούς μπορεί να γίνει με επιτυχία.

Η τεχνητή γονιμοποίηση βελτιώνεται συνεχώς και χρησιμοποιείται κάθε δυνατότητα αντιμετώπισης του προβλήματος στείρων ζευγαριών. Ασύλληπτες είναι και εδώ οι δυνατότητες γιατί μπορεί να παράγονται έμβρυα από μητέρες που δεν γεννήθηκαν ποτέ, όπως στην περίπτωση χρησιμοποίησης ωαρίων από θηλυκά έμβρυα των οποίων η κύηση διακόπηκε με άμβλωση. Στη Βρετανία φέτος μια Βρετανίδα κυοφορεί έμβρυα που προήλθαν από τα ωάρια της κόρης της και τα σπερματοζωάρια του γαμπρού της και έτσι θα γεννήσει εγγόνια.

Διάγνωση και θεραπεία κατά την κύηση ή πριν από την εμφύτευση του εμβρύου ανοίγει νέους δρόμους μείωσης του γενετικού φορτίου του ανθρώπου. Ενα ή λίγα μόνο κύτταρα του εμβρύου στα πρώτα του στάδια μπορεί να δώσουν πολλές γενετικές πληροφορίες και όταν η γονιδιακή θεραπεία γίνει εφικτή, να θεραπεύονται γενετικές ασθένειες και μετά να γίνεται η εμφύτευση του εμβρύου στη μήτρα. Η γονιδιακή θεραπεία αντιμετωπίζεται πειραματικά και στους ενηλίκους, στα σωματικά κύτταρα, και ήδη έχουν θεραπευτεί περιπτώσεις μελανώματος. Τα παιδιά του σωλήνα επωφελούνται από τις υπάρχουσες δυνατότητες και μπορεί να αποφύγουν ορισμένες ασθένειες και να γεννιούνται πιο υγιή.

Η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς και ήδη έχουν χαρτογραφηθεί και έχουν ταυτοποιηθεί πάνω από 6.000 γονίδια, ενώ το 1984 γνωρίζαμε μόνο περίπου 1.000. Η συσχέτιση των γονιδίων με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και ασθένειες θα οδηγήσει στην αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων γνωρισμάτων, ενώ θα μάθουμε τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα γονίδια για τον σχηματισμό του ανθρώπου.

Ακέφαλοι κλώνοι έκαναν την εμφάνισή τους στο βασίλειο των βατράχων και ίσως δεν αργήσουν να φανούν και στον άνθρωπο. Ο στόχος είναι η καλλιέργεια οργάνων για μεταμόσχευση. Πέραν τούτου η μεταμόσχευση, με βάση τη γενετική προβολή, αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη επιτυχία και ήδη είμαστε κοντά στη μεταμόσχευση εγκεφάλου, όπως έχει γίνει με εγκεφαλικά κύτταρα στα ποντίκια που είχαν απολέσει εγκεφαλικές λειτουργίες, τις οποίες επανέκτησαν μετά τη μεταμόσχευση.

Οργανα κατά παραγγελία ίσως διατίθενται στο μέλλον. Κατασκευάστηκαν ήδη τεχνητά χρωμοσώματα που θα μπορεί να διευκολύνουν τη μεταφορά γονιδίων και τη γονιδιακή θεραπεία. Ενας νέος κλάδος, η Μικρομηχανική, αναδύεται σε μια προσπάθεια μίμησης της δομής και λειτουργίας του κυττάρου προς αποδοτικότερη παραγωγή. Η Βιοπληροφορική έχει γεννηθεί από το «πάντρεμα» υπολογιστή και Γενετικής και οδηγούμαστε στη δημιουργία βιολογικών μικροτσίπ. Πολλά γενετικά τροποποιημένα προϊόντα ήδη κυκλοφορούν στην αγορά με την επιδίωξη να βελτιώσουν την παραγωγή και την ποιότητά τους, όπως π.χ. οι τομάτες με περισσότερες βιταμίνες, το βαμβάκι που παράγει ίνες με χαρακτηριστικά πολυεστέρα κ.ά.

Ο κατάλογος αυτός των επιτευγμάτων είναι μεγάλος και θα μεγαλώνει ακόμη περισσότερο με τον χρόνο. Θα μείνουμε όμως σε αυτή την περιληπτική οριοθέτηση που κάναμε, θαυμάζοντας το μεγαλείο του ανθρώπου για να δούμε το νόμισμα και από την άλλη πλευρά, που είναι η ευθύνη του. Γιατί η κλωνοποίηση λ.χ. έχει και την αρνητική της πλευρά αν ξεφύγει από το πλαίσιο της δεοντολογίας, καθώς αν επιτευχθεί στον άνθρωπο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, με την κλωνοποίηση ατόμων για ειδικούς σκοπούς, όπως λ.χ. τύπους όμορφων γυναικών ή ανδρών για χειρωνακτικές εργασίες που θα χρησιμοποιούνται ανάλογα.

Τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα μπορεί να «μολύνουν» το περιβάλλον και να μειώσουν τη γενετική ποικιλότητα, καταστρέφοντας την ισορροπία που η φύση κτίζει εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια. Η επιλογή φύλου μπορεί να διαταράξει την κοινωνική δομή, καθώς είναι δυνατόν να επιλέγεται προνομιακά το ένα φύλο έναντι του άλλου. Η γνώση του γονιδιώματος του ανθρώπου και η ανίχνευση ιδιαιτεροτήτων ή ατελειών μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα ευγονική, όπου οι εργαζόμενοι θα προεπιλέγονται γενετικά και θα απορρίπτονται οι ανεπιθύμητοι, οδηγώντας τους στα υπό εκκόλαψη γενετικά γκέτο. Τα νομικά προβλήματα που προκαλούνται από την τεχνητή γονιμοποίηση είναι πολλά και το ισχύον δίκαιο τρέχει ασθμαίνον πίσω από αυτούς τους νεωτερισμούς.

Τα λάθη της Γενετικής μπορεί να είναι πολλά και ανεπανόρθωτα. Πολλά γενετικά τροποποιημένα προϊόντα δεν αποδίδουν αυτό για το οποίο σχεδιάστηκαν. Κάτι ανάλογο αποδείχθηκε πριν από αρκετές δεκαετίες όταν είχε γίνει προσπάθεια διασταύρωσης λάχανου με ραπανάκι, με στόχο το υβρίδιο να παράγει τους βολβούς του ραπάνου και τα φύλλα του λάχανου· στην πράξη όμως συνέβη το αντίθετο και το πρώτο κλασικό «διαγονιδιακό» αυτό φυτό δεν αντάμειψε τον εμπνευστή του. Η κλωνοποίηση μπορεί να επεκταθεί και στον άνθρωπο. Και αυτό είναι ηθικά απαράδεκτο, γιατί παραβιάζονται ορισμένες από τις θεμελιώδεις αρχές που διέπουν την αναπαραγωγή, τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την προστασία του ανθρώπινου γενετικού υλικού.

Η πρόοδος λοιπόν που αναδύεται μέσα από τις προσπάθειες των ερευνητών έχει και παρενέργειες βιολογικές, ηθικές, νομικές. Γι’ αυτό αναπτύσσεται μια κινητικότητα σε επίπεδο ατόμων, ομάδων, συμβουλίων και κρατών για να καθορίζεται η σωστή πορεία κάθε φορά. Κάτι που δεν είναι εύκολο αφού ανεξέλεγκτες παράμετροι (επιστημονική αναζήτηση, κέρδος, δύναμη) μπορεί να παρεισφρέουν και να διαταράσσουν το δέον γενέσθαι. Μια δυναμική στην οποία ο άνθρωπος πρέπει να συμπληρώσει το μεγαλείο του και να μην αφήσει περιθώρια αυτοκαταστροφής του και απεμπόλησης της ευθύνης του.

Γιατί η γνώση προάγει την ηθική όταν ξέρουμε να επωφεληθούμε από αυτήν. Άλλωστε ο Αριστοτέλης έχει δώσει και εδώ το στίγμα του, υποστηρίζοντας ότι η γνώση πρέπει να ελέγχεται από τους πολίτες και να αποσκοπεί στο κοινό καλό. Γιατί η πρόοδος της γνώσης δεν μπορεί να σταματήσει, καθώς ο άνθρωπος αρέσκεται από τη φύση του στο να γνωρίζει και γι’ αυτό αμφισβητεί και ερευνά, αποκαλύπτει και ανακαλύπτει, νεωτερίζει και προοδεύει.

ΤΟ ΒΗΜΑ, 4/1/1998

http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=94645

Κατηγορία Επιστήμη-τεχνολογία | Δε βρέθηκαν σχόλια »

Η επιστήμη ως συνιστώσα του πολιτισμού

Συγγραφέας: Γιάννης Τσιτσεκίδης στις 26 Μαρτίου 2013

«Ο χώρος, όπως τον εννοεί ο Αϊνστάιν, δεν βρίσκεται πλη­σιέστερα στην πραγματικότητα από τον ουρανό του Βαν Γκογκ. Το μεγαλείο της επιστήμης έγκειται όχι σε μιαν α­λήθεια πιο απόλυτη από την αλήθεια του Μπαχ ή του Τολστόι, αλλά σ’ αυτήν καθ’ εαυτήν την πράξη της δημιουργίας της.» Άρθουρ Καίσλερ

Το κείμενο που ακολουθεί στηρίζεται σε μια βασική πρόταση, που συνή­θως διαφεύγει της προσοχής όλων όσοι ασχολούνται με τον πολιτισμό. Η πρόταση αυτή είναι: Οι Θετικές επιστήμες αποτελούν συνιστώσα -και μά­λιστα βασική συνιστώσα- του πολιτισμού μας.

Συνεπώς όσο εξακολουθούμε να μιλούμε για πολιτισμό, υπονοώντας απλώς τη λογοτεχνία, τα έργα τέχνης ή τη μουσική, αφαιρούμε ένα μεγά­λο μέρος από τη δυναμική του. Η θεωρία της σχετικότητας, για παράδειγμα, έχει σπάνια αισθητική· και ανοίγει στον άνθρωπο διαστάσεις, ακριβώς ό­πως ένα σπουδαίο έργο τέχνης. Επιπλέον, είναι σε θέση να εξηγήσει γιατί λάμπει ο ήλιος. Για τους ίδιους λόγους η ανακάλυψη της ελικοειδούς δομής στα μόρια της κληρονομικότητας ή η θεωρία των πιθανοτήτων εί­ναι πολιτισμικά γεγονότα, με οποιονδήποτε ορισμό του όρου.

Το ότι η πολιτιστική διάσταση της επιστήμης δεν έχει με επάρκεια ε­κτιμηθεί από τους ανθρώπους της κουλτούρας, οφείλεται αφ’ ενός μεν στην περιχαράκωση της κουλτούρας αυτής, αφ’ ετέρου στην αδυναμία των ανθρώπων της επιστήμης να επικοινωνήσουν. Στο κλασικό του βιβλίο Οι δύο κουλτούρες, που διερευνά αυτό το χάσμα, ο φυσικός και μυθιστοριογράφος C. P. Snow παρατηρεί δηκτικά ότι οι άνθρωποι της διανόησης κοροϊδεύουν έναν επιστήμονα, αν αγνοεί τον Σαίξπηρ. Οι ίδιοι όμως αγνοούν τον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής, που έχει ισοδύναμη αξία. «Ο κόσμος που αποκαλύπτει η Επιστήμη», διαμαρτύρεται ο R.Feynman, «είναι πιο αξιοθαύμαστος απ’ ό,τι φαντάστηκαν ποτέ οι καλλιτέχνες. Για­τί λοιπόν δεν μιλούν γι’ αυτόν οι ποιητές;»

Τα τελευταία ωστόσο χρόνια, η μεγάλη απήχηση που έχουν τα βιβλία εκλαϊκευμένης επιστήμης υποδηλώνει ίσως ότι το χάσμα γεφυρώνεται. Οι παράγραφοι που ακολουθούν κάνουν μια προσπάθεια να αναφερθούν, με τρόπο υπαινικτικό, στα χαρακτηριστικά της Επιστήμης, ως μιας εκφράσεως πολιτισμού.

Παράγραφος πρώτη: Ο χαρακτήρας της επιστήμης

Το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό της σύγχρονης επιστήμης δεν είναι ο πα­ρεξηγημένος θετικισμός της. Ούτε η πληθώρα των εφαρμογών της, για το καλό ή το κακό. Το σπουδαιότερο ίσως χαρακτηριστικό της -και ως προς αυτό προσεγγίζει την τέχνη- είναι η αποκάλυψη ενός κόσμου πέραν από το αισθητό και την εμπειρία. Ενός κόσμου θαυμαστού, απροσδόκητου, με εσωτερικούς δεσμούς και συνοχή. Αν όμως η τέχνη δεν επιδέχεται επα­λήθευση, η επιστήμη την αποζητά συνεχώς. Η επαληθευμένη επιστημονι­κή γνώση έχει σημασία όχι μόνο σαν αυθύπαρκτο πολιτιστικό γεγονός, αλ­λά και ως προς τις συνέπειες που έχει. Είναι, μάλιστα, αυτές οι συνέπει­ες που δημιουργούν τα ηθικά διλήμματα στην επιστήμη, και κάποτε την αυ­τοκαταργούν ως συνιστώσα του πολιτισμού. Είναι γνωστό ότι ο Αϊνστάιν αρνήθηκε να συνεργασθεί στην κατασκευή της ατομικής βόμβας. Ο Οππενχάιμερ, εντούτοις -επιστήμων με εξέχουσα πνευματικότητα- συμ­μετείχε, καταδιωκόμενος έκτοτε από τις Ερινύες.

Παράγραφος δεύτερη: Η σχέση της επιστήμης με το πλέγμα της εξουσίας

Η σχέση της επιστήμης με την εξουσία -στις ποικίλες μορφές της- είναι πο­λύπλοκη. Άλλοτε υπάκουη, κάποτε βίαιη και κατά βάθος περιφρονητική. Όταν ενώπιον της Ιεράς Εξέτασης ο Γαλιλαίος κάνει ένα τακτικό ελιγμό για να σώσει τον εαυτό του, έχει πλήρη συνείδηση ότι η περιστροφή της γης δεν κινδύνευσε ούτε μία στιγμή.

Η εξουσία -κι εδώ περιλαμβάνεται κι αυτή των μέσων ενημέρωσης-αντιλαμβάνεται την επιστήμη μόνο ως προς τις συνέπειες της. Σπάνια ως συνιστώσα πολιτισμού. Δεν έχει συνήθως την ικανότητα, η εξουσία, να α­ποδεχθεί την επιστήμη. Προσπαθεί απλώς να την χρησιμοποιήσει. Χρη­σιμοποιεί μάλιστα την επιστήμη όχι ας πούμε όπως χρησιμοποιεί την τέ­χνη, αλλά με τρόπο ευφυέστερο: Κάποιες φορές παρουσιάζοντας την ως πανάκεια, άλλοτε ως απειλή.

Από την αντιμετώπιση αυτή της επιστήμης δεν ξέφυγαν ούτε διανοη­τές ή ιδεολογικοί χώροι που αυτοαπεκαλούντο προοδευτικοί. Άρα η σχέ­ση είναι βαθύτερη και, θα έλεγα, σχεδόν συμπλεγματική.

Παράγραφος τρίτη: Ο μηχανισμός ελέγχου

Η απελευθερωτική σημασία της επιστήμης προκαλεί, όπως ακριβώς και οι άλλες συνιστώσες πολιτισμού, αντιδράσεις εκ μέρους μιας χρησιμοθη­ρικής κοινωνίας. Υπόγειες όμως και με υφή διαφορετική. Είναι αξιοση­μείωτο ότι, επειδή δεν είναι δυνατόν να ελεγχθούν τα αποτελέσματα της επιστήμης, επιχειρείται ο έλεγχος της κατευθύνσεως της. Πίσω από τη ση­μερινή παγκόσμια υστερία για την εφαρμοσμένη έρευνα υποκρύπτεται το ίδιο πνεύμα που διατηρεί τα αρχαία μνημεία προς όφελος των τουριστών ή που αντιλαμβάνεται τους ζωγραφικούς πίνακες ως οικονομική επένδυ­ση. «Επειδή», γράφει ο Paul Davies, «η επιστήμη μπορεί να αποφέρει οι­κονομικά οφέλη, η υποστήριξη της βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σ’ αυ­τό το επιχείρημα. Το γεγονός ότι μπορεί να εμπνεύσει μιαν άποψη για τον κόσμο, τίθεται στο περιθώριο ως ασήμαντο.»

Παράγραφος τέταρτη: Η αλλοτρίωση των επιστημόνων

Η αλλοτρίωση των επιστημόνων, γεγονός εξαιρετικής σημασίας για την ε­ξουδετέρωση τους ως πολιτιστικών συνειδήσεων, επιτυγχάνεται με δύο κυ­ρίως τρόπους. Ο πρώτος είναι η ύπαρξη, σε εργαστήρια ή πανεπιστήμια, κλίματος οξύτατου ανταγωνισμού. Η παραγωγή επιστημονικών δημοσιεύσεων προέχει της αναζητήσεως κάποιας ουσιαστικής αλήθειας. Ο δεύ­τερος τρόπος είναι η εξειδίκευση της παιδείας και της έρευνας, έτσι ώστε να αποκλείεται η θέαση του όλου. Όταν εντούτοις ο Αϊνστάιν ρωτήθηκε για το ποιος τον επηρέασε περισσότερο στις επιστημονικές του ανακαλύψεις, απάντησε: «Ο Ντοστογιέφσκι». Απάντηση, φοβούμαι, που ιδιαί­τερα στις μέρες μας δύσκολα γίνεται κατανοητή.

Παράγραφος πέμπτη: Η ελληνική πραγματικότητα

Οι αξίες που κυριαρχούν στον τόπο σήμερα, αλλά και άλλα χαρακτηριστικά της ελληνικής ζωής, πείθουν ότι λίγο πολιτισμό διαθέτουμε· όχι μόνον στην επιφάνεια, αλλά και ως πρόταση προς το μέλλον. Το δίλημμα λοιπόν ενός επιστήμονα ή ερευνητή στο χώρο τον ελληνικό γίνεται δραματικότερο. Ποιο είναι το νόημα της επιστημονικής γνώσης, ως συνιστώσας πολιτισμού, σε μια κοινωνία που εμφανίζει βαθύτατη κρίση και περίπου άπνοια των ποι­οτικών αξιών;

Δεν γνωρίζω την έξοδο από αυτό το δίλημμα. Η απάντηση δεν είναι μό­νον «περισσότερη επιστήμη». Φοβούμαι ότι αυτό που χρειάζεται οπωσ­δήποτε είναι περισσότερος πολιτισμός.

ΤΟ ΒΗΜΑ, 24-10-1993

Γιώργος Γραμματικάκης, Κοσμογραφήματα, σελ. 34-38

Κατηγορία Επιστήμη-τεχνολογία | Δε βρέθηκαν σχόλια »