ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΣΑΡΙΤΣΑΝΗΣ

Επειδή οι καιροί είναι χαλεποί και ο νόμος πρέπει πάντα να εφαρμόζεται αφιερώνουμε τα παρακάτω αποφθέγματα, για τις δύσκολες μέρες που έρχονται, σε όλους τους πολίτες.

1. Όποτε ο «Α» προσπαθεί να επιβάλλει με νόμο τις ηθικές του απόψεις στον «Β», ο «Α» είναι κατά πάσα πιθανότητα απατεώνας – H.L. Mencken
2. Οι άνθρωποι δεν πρέπει να βλέπουν πως φτιάχνονται δυο πράγματα: οι νόμοι και τα λουκάνικα – Όττο Φον Μπίσμαρκ
3. Τοις μεν νόμοις,  παλαιοίς χρώ, τοις δ΄ όψοις, προσφάτοις – Περίανδρος (δηλαδή να…χρησιμοποιείς παλαιούς νόμους και φρέσκα φαγητά)
4. Inter arma silent leges – Λατινικό ρητο (ανάμεσα στα όπλα, οι νόμοι σιγούν)
5. Όποιος είναι αυστηρότερος από τους νόμους είναι τύραννος – Vauvenargues
6. Δεν υπάρχουν αρκετές φυλακές, αρκετή αστυνομία, αρκετά δικαστήρια για να μπορέσουν να επιβάλλουν ένα νόμο που δεν στηρίζεται από τον λαό – Hubert Humphrey
7. Όσο πληθαίνουν οι νόμοι, πολλαπλασιάζονται οι παράνομοι – Λάο τσε
8. Ratio legis est anima legis – η αιτία του νόμου είναι η ψυχή του νόμου
9. Όσο πιο σάπιο είναι ένα κράτος τόσο πληθύνονται οι νόμοι – Τάκιτος
10. Το κακό όταν είσαι παράνομος είναι ότι δεν έχεις την προστασία του νόμου – Truman Capote
11. Salus populi suprema lex – Κικέρωνας (δε θα σας το πούμε αυτό, βρείτε το μόνοι σας)

Εάν αξίζει να κάνεις κάτι, θα πρέπει να είναι εκείνο που θεωρείται ακατόρθωτο.

Στους παλιούς καλούς καιρούς τα βιβλία έγραφαν οι συγγραφείς και τα διάβαζαν όλοι,

τώρα όμως βιβλία γράφουν όλοι, αλλά δεν τα διαβάζει κανένας.

Η προσευχή πρέπει να μείνει χωρίς απάντηση,

αλλιώς παύει να είναι προσευχή και γίνεται αλληλογραφία.

Oscar Wilde

Μην περπατάς μπροστά μου, μπορεί να μην ακολουθήσω

μην περπατάς πίσω μου, μπορεί να μην σε οδηγήσω,

απλά περπάτα δίπλα μου και γίνε φίλος μου…

Αλμπέρ Καμύ

Ο λογικός άνθρωπος προσαρμόζει τον εαυτό του στον κόσμο.

Ο παράλογος επιμένει να προσαρμόσει τον κόσμο στον εαυτό του.

Γι’ αυτό, όλη η πρόοδος στηρίζεται στο παράλογο.

Τώρα, που μάθαμε να πετάμε στον αέρα σαν πουλιά,

να κολυμπάμε κάτω απ’ το νερό σαν ψάρια,

δεν μας φθάνει μόνο ένα πράμα:

να μάθουμε να ζούμε πάνω στη γη σαν άνθρωποι.

Τώρα χρειαζόμαστε τρελούς.

Κοιτάξτε γύρω σας για να δείτε που μας οδήγησαν οι λογικοί.

Μπέρναρντ Σω

Ο άνθρωπος γεννήθηκε ελεύθερος,

και παντού είναι αλυσοδεμένος.

Δεν πρόκειται να δημιουργήσετε σοφούς,

αν θα «σκοτώσετε» τις αταξίες του παιδιού.

Ζαν Ζακ Ρουσσώ

United Colors

Όταν γεννιέμαι, είμαι μαύρος

όταν μεγαλώνω, είμαι μαύρος

όταν κάθομαι στον ήλιο, είμαι μαύρος

όταν φοβάμαι, είμαι μαύρος

όταν αρρωσταίνω, είμαι μαύρος

κι όταν πεθαίνω, ακόμα είμαι μαύρος.

Κι εσύ, λευκέ άνθρωπε,

όταν γεννιέσαι, είσαι ρόζ

όταν μεγαλώνεις, γίνεσαι λευκός

όταν κάθεσαι στον ήλιο, γίνεσαι κόκκινος

όταν κρυώνεις, γίνεσαι μπλέ

όταν φοβάσαι, γίνεσαι κίτρινος

όταν αρρωσταίνεις, γίνεσαι πράσινος

κι όταν πεθαίνεις, γίνεσαι γκρί.

Και αποκαλείς εμένα έγχρωμο;

(Ποίημα γραμμένο απο παιδί της Αφρικής που προτάθηκε απο τα Ηνωμένα Έθνη ως το καλύτερο ποίημα του 2006)

Άλλαξε τον κόσμο

Xρειάζονται πολλά, τον κόσμο για ν’ αλλάξεις:

Oργή κι επιμονή. Γνώση κι αγανάχτηση.

Γρήγορη απόφαση, στόχαση βαθιά.

Ψυχρή υπομονή, κι ατέλειωτη καρτερία.

Kατανόηση της λεπτομέρειας και κατανόηση του συνόλου.

Mονάχα η πραγματικότητα μπορεί να μας μάθει

πώς την πραγματικότητα ν’ αλλάξουμε.

(Aπό το θεατρικό έργο «H απόφαση» – Die Massnahme -, 1930).

Μπέρτολντ Μπρεχτ

Το διδακτικό ωράριο των εκπαιδευτικών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι απαραβίαστο και καθορίζεται από το Ν. 1566/85 στο άρθρο 14 παρ. 13ε.

Ο  Ν.1566/85 κάνει σαφή διάκριση μεταξύ εργασιακού και διδακτικού ωραρίου. Στο άρθρο 13, παρ. 8 και στο άρθρο14,  παρ 20 του ίδιου νόμου, αναφέρεται « οι εκπαιδευτικοί παραμένουν υποχρεωτικά στο σχολείο  τις εργάσιμες ημέρες, πέρα από τις ώρες διδασκαλίας, για την εκτέλεση συγκεκριμένου έργου που του έχει ανατεθεί από τα όργανα διοίκησης του σχολείου όχι όμως πέρα από έξι (6 ) ώρες την ημέρα ή τριάντα (30) ώρες την εβδομάδα».

Επομένως,  μετά τη λήξη του διδακτικού ωραρίου ο εκπαιδευτικός μπορεί να αποχωρήσει, εφόσον δεν του  έχει ανατεθεί συγκεκριμένο έργο (άρθρο 13 παρ.8 π.χ. συμμετοχή σε γιορταστικές, αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενημέρωση των γονέων, κλπ τήρηση βιβλίων του Σχολείου, εκτέλεση διοικητικών εργασιών), ή υπάρχει συνεδρίαση του συλλόγου διδασκόντων .

Για το ίδιο θέμα υπάρχει  και γνωμοδότηση του Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. κ. Δραγασάκη η οποία αναφέρει πως:

«Το εργασιακό ωράριο των εκπαιδευτικών είναι κατ΄ ανώτατο 30 ώρες. Με τη λήξη του διδακτικού ωραρίου ο εκπαιδευτικός μπορεί να αποχωρήσει, εκτός αν του έχει ανατεθεί συγκεκριμένο έργο (όχι όμως διδακτικό) (άρθρο 13 παρ.8 του νόμου 1566/1985π.χ. συμμετοχή σε γιορταστικές, αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενημέρωση των γονέων, κλπ τήρηση βιβλίων του Σχολείου, εκτέλεση διοικητικών εργασιών), ή υπάρχει συνεδρίαση του συλλόγου διδασκόντων. Κάθε άλλη απασχόληση είναι παράνομη».

Επίσης  «εκπαιδευτικός που συμπληρώνει είτε το ωράριο διδασκαλίας και δεν του έχει ανατεθεί άλλο συγκεκριμένο έργο είτε το ωράριο εργασίας είτε την υπερωριακή απασχόληση, δεν έχει λόγο να παραμένει στο σχολείο, ούτε και χρειάζεται συνδικαλιστική κάλυψη για την αποχώρηση αυτή».

ΓΥΜΝΑΣΙΟ  ΤΣΑΡΙΤΣΑΝΗΣ

“ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ  ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ”

Γυμνάσιο Τσαριτσάνης “Κωνσταντίνος Οικονόμος”

Χώρος Αθλητικών Δραστηριοτήτων

“ΟΙΚΟΝΟΜΕΙΟΣ  ΣΧΟΛΗ”

Οικονόμειος Σχολή- Πορεία της στο χρόνο.

α. Ίδρυση- Λειτουργία της στα πρώτα χρόνια του Ν.Ε.Διαφωτισμού

Φάρο πνευματικό για την κεντρική αλλά και την υπόλοιπη Ελλάδα, τόσο στα χρόνια της σκλαβιάς, όσο και αργότερα, μέχρι σήμερα, χωρίς διακοπή, αποτέλεσε η Οικονόμειος Σχολή.

Τα θεμέλιά της μπήκαν το 1670 αλλά άρχισε να λειτουργεί το 1690.Πρώτος δάσκαλός της ήταν ο Νικόλαος Πεταλιάς και τον διαδέχτηκαν ιδιαίτερα αξιόλογες πνευματικές μορφές της εποχής.

Στα μέσα του 18^ου αιώνα τα εκπαιδευτήρια πήραν καινούρια μορφή και επαναπροσδιόρισαν το παιδευτικό τους έργο.

Ο σημαντικος δάσκαλος αυτής της περιόδου ήταν ο Κυριάκος Οικονόμου, πατέρας του Κων/νου Οικονόμου. Το σχολείο γνώρισε μεγάλη ακμή επί Κων/νου Κούμα (1798-1802) και ακόμη μεγαλύτερη επί Κων/νου Οικονόμου (1805-1808)

Μετά το 1808 και για ένα χρονικό διάστημα δεν λειτούργησαν τα σχολεία της Τσαριτσάνης εξαιτίας της επιδημίας της πανώλης και επαναλειτούργησαν επί Μητροπολίτη Χρύσανθου με δάσκαλο τον Ιωάννη εξ Αγράφων.

β. Διδάσκαλοι- Μορφή

Κων/νος Οικονόμου ο εξ Οικονόμων

.

Στη σχολή της Τσαριτσάνης, σ’ αυτό το αξιόλογο πνευματικό κέντρο, όπως χαρακτηρίστηκε εκείνη την εποχή, δίδαξαν οι σπουδαιότεροι λόγιοι και σοφοί της νεότερης Ελλάδας.

Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο Ν. Πεταλιάς, οι πατριώτες, Χρύσανθος Κουλούρης από το 1700-1725, Αθανάσιος Θεμελής από το 1729-1764 καθώς και ο Σεβαστός Λεοντιάδης από το 1725-1728.

Αργότερα, δίδαξαν ο Ευγένιος Βούλγαρης (1752-1754), Μέγας Διδάσκαλος του γένους, ο Κων/νος  Μοναχός (1765-1768) και ο διάσημος τυρναβίτης Ιωάννης Δημητριάδης  Πέζαρος, θεμελιωτής της ελληνικής παιδείας.

Όμως, τη δόξα και τη φήμη, τη μεγάλη ακμή της, τη γνώρισε κατά τη διάρκεια της Σχολαρχίας του Κων/νου Οικονόμου Εξ Οικονόμων, στις αρχές του 19^ου αι.  και του Λαρισαίου Λόγιου Κ. Κούμα Μεγάλη του καινοτομία ήταν η εισαγωγή της Άλγεβρας για πρώτη φορά στο ωρολόγιο πρόγραμμα της Σχολής.

γ. Η  Οικονόμειος  Σχολή στον 20^ο αι.

Ο ι.ν Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η Οικονόμειος Σχολή και στη μέση το υπεραιωνόβιο κυπαρίσσι.

Μέχρι το 1910 το ελληνικό σχολείο της Τσαριτσάνης στεγαζόταν στην πανάρχαια κατοικία του Κων/νου Οικονόμου. Με σουλτανικό διάταγμα, εκεί ανοικοδομήθηκε  το καλλιμάρμαρο γυμνάσιο, που αποτελούνταν από 3 ορόφους. Προς τιμή του μεγάλου ευεργέτη, Κων/νου Οικονόμου Εξ Οικονόμων, που με τη διαθήκη του άφησε ένα σημαντικό ποσό για την ανέγερσή του, ονομάστηκε από τότε Οικονόμειος Σχολή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κτίστηκε με πολύ μεράκι και τέχνη από ντόπιους μαστόρους, που απέκρυπταν τα μυστικά της τέχνης τους. Το σχέδιο εκπόνησε ο λαρισαίος μηχανικός Αστεριάδης, ο οποίος δεν δέχτηκε αμοιβή. Λειτούργησαν  Σχολεία  όλων  των  βαθμίδων,  όπως Δημοτικό,  ημι-Γυμνάσιο (Ελληνικό  Σχολείο),  Αστική Σχολή  Θηλέων (Παρθεναγωγείο). Μετά  την  απελευθέρωση  του  1912   η  Οικονόμειος   Σχολή εξελίχθηκε  σ’ ένα  από τα πρότυπα  γυμνάσια του κράτους, το  μοναδικό  στην  επαρχία  Ελασσόνας.

Η   Οικονόμειος   Σχολή πυρπολήθηκε   από   τους   Γερμανούς στις  20  Αυγούστου  του  1944  και  ανοικοδομήθηκε  το  1956  με  δωρεά  του  Τσαριτσανιώτη   Θεμιστοκλή   Βούλγαρη,   και   εράνους  των αποδήμων  Τσαριτσανιωτών  της   Αμερικής  και   κατοίκων   της   Τσαριτσάνης. Το 1956 – 1957  έγινε παράρτημα του μοναδικού τότε Γυμνασίου της επαρχίας Ελασσόνας. Το αρχείο φυλάσσεται στο 1^ο Λύκειο Ελασσόνας.  Το  1964-1965  έγινε ανεξάρτητο Γυμνάσιο Τσαριτσάνης.  Το 1976 – 1977  δημιουργήθηκε το Λύκειο Τσαριτσάνης,  το οποίο  καταργήθηκε με τις συγχωνεύσεις του 2010-2011.

Η Οικονόμειος Σχολή δεσπόζει σήμερα στο χώρο και   επιβάλλεται με τη μοναδική της παρουσία, αναλλοίωτη στο χρόνο .

Κάθε χρόνο τελείται Αρχιερατική Θεία Λειτουργία και επιμνημόσυνη δέηση  για τον μεγάλο διδάσκαλο   του γένους Κωνσταντίνο Οικονόμου του «εξ Οικονόμων», την  Κυριακή της Ορθοδοξίας στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Τσαριτσάνη  και ακολουθεί δεξίωση στην «Οικονόμειο Σχολή» για τις αρχές και το κοινό.

Η Τσαριτσάνη είναι ένα ιστορικό χωριό, γεμάτο ομορφιές, παράδοση και λεβεντιά, στις παρυφές του Ολύμπου, σε υψόμετρο 320 μ. και με 2.500 κατοίκους.

Η Τσαριτσάνη βρίσκεται στο 38ο χιλ. της Εθνικής Οδού Λάρισας- Κοζάνης. Απέχει 4 χιλιόμετρα από την πόλη της Ελασσόνας, πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας.

Περί της ονομασίας του χωριού λέγονται τα εξής:

α) ότι το όνομα δόθηκε προς τιμήν της συζύγου κάποιου σλάβου στρατηγού, που τη λέγανε Τσαρίτσα, η οποία απεβίωσε και ετάφη στο χωριό,

β) ότι έχει να κάνει με τη στρατηγική της θέση (υπήνεμη, περιβάλλεται από τρεις πλευρές από βουνά, τριγύρω δάση και άφθονα νερά), και οι Σλάβοι (που την είχαν έδρα στρατιωτικών δυνάμεων) την ονόμασαν Τσαρ-τζαν, δηλαδή, πόλη Τσάρων – Βασιλική πόλη. Μετά την κατάκτηση από τους Τούρκους, το όνομα άλλαξε σε «Καλίσαλη», δηλαδή, πόλη των εκκλησιών.

Ο εύφορος κάμπος της Τσαριτσάνης παράγει δημητριακά, καπνά και κηπευτικά, ενώ η ανεπτυγμένη αμπελοκαλλιέργεια δίνει εξαιρετικής ποιότητας κρασί και τσίπουρο, χωρίς βέβαια να λείπει και η ανεπτυγμένη κτηνοτροφία. Φυσικά, όλα αυτά τα προϊόντα γίνονται ανάρπαστα από ντόπιους και ξένους που σπεύδουν να τα γευτούν και να τα προμηθευτούν.

Αξιοθέατα

Οι Εκκλησίες

Ο απαιτητικός επισκέπτης αρχικά θα περιηγηθεί στους ναούς του χωριού: τον πρώην μητροπολιτικό ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου (τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική του 1749, με τέμπλο φτιαγμένο στην Βιέννη της Αυστρίας), το ναό των Αγίων Ταξιαρχών (1656), το ναό του Αγίου Παντελεήμονος (1702) και το ναό των Αγίων Αναργύρων (1761).

Ξεχωριστή αναφορά πρέπει να γίνει στο ναό του Αγίου Νικολάου (1615), μιας και εντός του βρίσκονται έργα θαυμαστά: αρχικά, η πελώρια σύνθεση «η ρίζα του Ιεσσαί». Η σύνθεση περιλαμβάνει 90 ολόσωμες μορφές, εκ των οποίων οι 12 είναι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι (κάτι πολύ σπάνιο, αφού σε πανελλήνια κλίμακα το συναντάμε μόνο σε πέντε μέρη). Οι 12 ολόσωμοι αρχαίοι Έλληνες σοφοί είναι οι Θαλής, Δίων, Απολλώνιος Τυανέας, Πλάτωνας, Πλούταρχος, Ιώσηπος (Εβραίος συγγραφέας βαθιά επηρεασμένος από την Ελληνική σκέψη), Σόλων, Ζήνων, Αριστοτέλης, Σίβυλλα, Σοφοκλής, Θουκυδίδης. Η τοποθέτηση τους εκφράζει την άποψη ότι η Ελληνική φιλοσοφία προετοίμασε την ανθρωπότητα για το χριστιανικό κήρυγμα, και ο Ελληνικός λόγος ήταν το γλωσσικό εργαλείο που θα χρησιμοποιούσε ο χριστιανισμός για να διαδοθεί.

Πολύ μεγάλη εντύπωση μέσα στο ναό κάνει και η σύνθεση «ο καιρός του χρόνου» (1753) γεμάτη νόημα και αλήθεια για τη μοίρα του ανθρώπου, καθώς και η αινιγματική σύνθεση «ο ζωδιακός κύκλος».

Τα πυργόσπιτα

Μέσα στο χωριό επίσης, δίπλα στο ναό της Παναγίας σώζεται το πυργόσπιτο του Μάμτζιου (1770), μοναδικό πλέον δείγμα της θαυμάσιας τοπικής αρχιτεκτονικής (τα άλλα δύο πυργόσπιτα, του Ραματά και του Κουρμαχάζου – Χατζηαλεξίου, έχουν καταστραφεί). Τα πυργόσπιτα (λιθόκτιστα θολωτά τριώροφα κτίρια), φτιαγμένα από κορασάνι (φυσικό σκυροκονίαμα με ασβέστη), είχαν κατασκευαστεί για να προστατεύουν τους κατοίκους από τις επιδρομές των Σλάβων, των ληστών και των Γκέγκηδων (στίφη Αλβανών που κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ακολουθούσαν τα Τούρκικα στρατεύματα, ληστεύοντας και καταστρέφοντας ότι απέμενε από το πέρασμα των Τούρκων). Μες τα υπόγεια (τα λεγόμενα μπουντρούμια) κρύβονταν οι κάτοικοι στις διάφορες επιδρομές. Εκεί υπήρχαν και Χαβούζες (μεγάλα βαρέλια, μέσα στα οποία μάζευαν βρόχινο νερό για τις δουλείες τους και για τις εργασίες των υφαντών σε καιρούς ξηρασίας). Είχαν φροντίσει να φτιάξουν και λαγούμια (υπόγειες μυστικές σήραγγες).

Στο υπόγειο του πυργόσπιτου του Μάμτζιου υπάρχουν 10 πολεμίστρες, στο ισόγειο 15, στον πρώτο όροφο 20, στον δεύτερο 14 και στον τρίτο 12, σύνολο 71. Ο φωτισμός και ο αερισμός γινόταν μέσα από αυτές τις πολεμίστρες. Υπάρχουν και 2 καταχύστρες – ζεματίστρες στο μέσο της δυτικής πλευράς του δευτέρου ορόφου. Το πάχος του τοίχου (από σχιστόλιθο και ασβεστοκονίαμα) είναι 1 μέτρο. Το ύψος του πυργόσπιτου είναι 15 μέτρα. Κρίθηκε διατηρητέος από την Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλίας. Στον δεύτερο και τρίτο όροφο έμενε ο πυργοδεσπότης με την οικογένεια του. Στις ένδοξες μέρες, το όλο κτίσμα (πύργος, προκτίσματα, πύλη, τείχος) έμοιαζε με απόρθητο φρούριο και ενέπνεε αίσθημα ασφαλείας.

Η Οικονόμειος Σχολή

Εκεί κοντά βρίσκεται και το τριώροφο καλλιμάρμαρο γυμνάσιο (1910), που ονομάστηκε Οικονόμειος Σχολή. Ήταν το μοναδικό πρότυπο γυμνάσιο του κράτους στην επαρχία Ελασσόνας ως το 1943 (χρονιά που τα στρατεύματα κατοχής το πυρπόλησαν μαζί με το υπόλοιπο χωριό). Στο υπόγειο του σχολείου είχε μεταφερθεί εκείνη την περίοδο το σύνολο της αρχαιολογικής συλλογής της Ελασσόνας για να προστατευθεί. Κατά την πυρπόληση θάφτηκε κάτω από τα χαλάσματα.

Το κτίριο ανοικοδομήθηκε το 1956 με δωρεές ομογενών της Αμερικής για να επαναλειτουργήσει ως σχολείο. Κοντά στην πλατεία του χωριού βρίσκεται και το Αρχοντικό Ντουμπλά, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως προξενείο της Αυστρίας το 18ο αι. Στο ιστορικό αυτό Αρχοντικό έμενε ενίοτε και ο Παύλος Μελάς (μάθαινε νέα από τους ντόπιους για τις κινήσεις των Τούρκων).

Άλλα αξιοθέατα

Ο περιηγητής – φυσιολάτρης πριν ξεκινήσει για τα εκτός του χωριού αξιοθέατα (και αφού ανέβει στο λόφο του Προφήτη Ηλία –με το ομώνυμο εκκλησάκι του 1914- για θέα και ευεξία), θα πρέπει να κάνει μία στάση στον ιστορικό και υπεραιωνόβιο πλάτανο της πλατείας, για να απολαύσει τη δροσιά του και το γάργαρο νερό της πηγής (υπάρχει και η σχετική φράση των ντόπιων: «Διάρα και στον πλάτανο…»).

Η εκτός του χωριού ξενάγηση ξεκινάει από την κοντινότερη μονή, του Αγίου Αθανασίου (1612). Η παράδοση λέει ότι ήταν μετόχι της Ιεράς Μονής Αγίου Δημητρίου (Βαλέτσικο). Είχε δεκάδες κελιά, αποθήκες, στάβλους και ελαιοτριβεία. Υπάρχει επιγραφή «έτος Ζ.Ρ.Κ.Α. Αυγούστου Δ», που σημαίνει 7121 από κτίσεως Κόσμου, δηλαδή 1613 (7121-5508=1613).Το Σεπτέμβρη του 1823 οι Τούρκοι χάλασαν τη μονή του Αγίου Αθανασίου, η οποία είχε 5 πατώματα και ήταν σκεπασμένη με μολύβι, το οποίο μετέφεραν στον Τύρναβο και σκέπασαν τα εκεί τζαμιά. Η μονή πυρπολήθηκε από τους Αλβανούς Γκέγκηδες το 1878. Κατά την Κατοχή λειτούργησε ως στρατηγείο αντιστασιακών δυνάμεων. Παραπλεύρως της μονής υπάρχει, σε σχετικά κρυφό και ανύποπτο σημείο, το παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου (1748), το οποίο θεωρείται από τους ντόπιους θαυματουργό και έχει πολύ όμορφες τοιχογραφίες. Μπροστά στη μονή υπάρχει μεγάλο άλσος με νερά και αιωνόβια ελαιόδεντρα, ιδανικό για εκδρομή και περίπατο, που οι ντόπιοι το τιμούν ιδιαίτερα την πρωτομαγιά με γλέντια, χορούς και φαγοπότια.

Η επόμενη μονή είναι του Αγίου Δημητρίου (Βαλέτσικο), σε ειδυλλιακή τοποθεσία ΒΑ της Τσαριτσάνης. Λέγεται ότι χτίστηκε από ηγεμόνα ή στρατηγό Σλάβο και τη σύζυγό του (που έμεναν στην Τσαριτσάνη), όταν με τη βοήθεια της σεπτής εικόνας του Αγίου Δημητρίου θεραπεύτηκε ο γιος τους (στα Σλαβικά Βαλέτσικο σημαίνει «μικρό παιδί»). Η μονή σύμφωνα με την παράδοση είχε 70 καλόγερους και 40 δωμάτια. Παραπλεύρως της υπάρχει παρεκκλήσι του Αγίου Χαραλάμπους με θαυμάσιες εικόνες. Η παράδοση μας μιλά και για το θαύμα με τον έφιππο Άγιο Δημήτριο, το οποίο συνέβη στις 6/11/1904, και ανάγκασε τους Τούρκους στρατιώτες να φύγουν για πάντα από τη μονή (υπήρχε στρατιωτικό φυλάκιο λόγω κλεφτών και ανταρτών). Η μαγευτική θέα, το δροσερό κλίμα, τα νερά και το δάσος συγκεντρώνουν πολλούς επισκέπτες, ντόπιους και ξένους. Η Μονή έπαιξε μεγάλο ρόλο στον αγώνα της απελευθέρωσης, αφού με συνθηματικές φωτιές ειδοποιούσαν το μοναστήρι Ολυμπιώτισσας Ελασσόνας για διακίνηση πυρομαχικών και ανθρώπων. Στο Βαλέτσικο επίσης φιλοξενήθηκε το 1767 ο Διδάσκαλος του Γένους Κοσμάς ο Αιτωλός.

Σε εντυπωσιακή θέση βρίσκεται το παρεκκλήσι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στα βόρεια της Τσαριτσάνης στη θέση Σμίξη, πάνω σε βράχο κωνοειδή σαν των Μετεώρων, που προσφέρει καταπληκτική θέα. Οι καλόγεροι του Βαλέτσικου είχαν χτίσει εκεί ασκηταριό όπου ασκήτευαν, και κατόπιν χτίστηκε το εξωκκλήσι. Τα πρώτα χρόνια καλόγεροι και προσκυνητές ανέβαιναν με δίχτια, όπως στα Μετέωρα. Για την άνετη πρόσβαση των επισκεπτών έχει κτιστεί στις μέρες μας σκάλα, με τσιμέντο και κάγκελα, στη δεξιά πλαγιά του βράχου. Για να πάει κάποιος εκεί μπορεί είτε με μηχανοκίνητο όχημα από τον βατό και καλοδιατηρημένο χωματόδρομο, είτε ακολουθώντας μια καταπληκτική πεζοπορική διαδρομή που ξεκινάει ουσιαστικά μέσα από το χωρίο (στη θέση Κρυόβρυση), όπου μέσα στη χαράδρα-ρεματιά υπάρχουν παλιά πέτρινα κτίρια, νερόμυλοι, πηγάδια, μικροί καταρράκτες και εντυπωσιακά κτίσματα-δέσεις.

Στα ΒΑ της Τσαριτσάνης και στα μέσα της διαδρομής προς την Ελασσόνα βρίσκεται σκαρφαλωμένο πάνω στα βράχια του λόφου το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας (ανήκει στην ενορία του Αγίου Νικολάου), το οποίο είναι χτισμένο σε στόμιο σπηλαίου. Για τη διευκόλυνση των επισκεπτών έχει κατασκευαστεί πέτρινη σκάλα. Υπάρχει και το εξωκκλήσι του Παλιοθανάση (1900), το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως αναρρωτήριο των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης την περίοδο 1941-1944 (ανήκει στην ενορία της Παναγίας). Στην ενορία του Αγίου Νικόλαου ανήκει και το εξωκκλήσι του Άγιου Νικολόπουλου (1900) στην Αγία Τριάδα.

Για τους θαρραλέους και με ικανότητες ορειβασίας, το ύψους 800 μ. βουνό Μενεξές (Τσούκα), από όπου διέρχεται η νέα εθνική οδός Λάρισας – Κοζάνης, προσφέρει πανέμορφη πανοραμική θέα που αποζημιώνει με το παραπάνω τον αναρριχητή που θα το αποτολμήσει.

Άξιο αναφοράς είναι και το ότι η ξακουστή τραγουδίστρια του έθνους, η θρυλική Σοφία Βέμπο (γεννημένη το 1913 στην Καλλίπολη της Ελληνικής τότε Ανατολικής Θράκης/Ελλήσποντος), πέρασε τα παιδικά της χρόνια στην Τσαριτσάνη, μιας και εδώ δούλευε ο πατέρας της στα καπνεργοστάσια. Οι παλιότεροι ακόμα τη θυμούνται να τραγουδάει στα μπαλκόνια. Αργότερα, για οικονομικούς λόγους έφυγαν οικογενειακώς από το χωριό, όμως η Σοφία δεν έχανε ευκαιρία να το επισκέπτεται, όπως μαρτυρά το φωτογραφικό υλικό και οι μαρτυρίες.

Οι εκδηλώσεις του χωριού προσελκύουν πλήθη ντόπιων και ξένων, οι οποίοι καταφτάνουν την Κυριακή της Ορθοδοξίας στο Ναό της Παναγίας, όπου τιμάται ο διδάσκαλός του Γένους Κωνσταντίνος Οικονόμου εξ Οικονόμων και γίνεται έκθεση κειμηλίων του.

Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων (1780 -1857)

O Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, επιφανής κληρικός, γεννήθηκε στην Τσαριτσάνη και διακρίθηκε κατά την προεπαναστατική και μετεπαναστατική περίοδο. Ο πατέρας του ήταν λόγιος παπα-δάσκαλος και ο πρώτος που του δίδαξε την Ελληνική γλώσσα, τα λατινικά και την Αγία Γραφή. Η μεγάλη φιλομάθειά του και το ενδιαφέρον του για τα γράμματα, ανάγκασαν τους γονείς του να τον στείλουν για περαιτέρω μάθηση στην ξακουστή και ακμάζουσα τότε Σχολή των Αμπελακίων, όπου διδάχτηκε, πέραν των άλλων και τη Γαλλική γλώσσα. Στα είκοσί του χρόνια ο Κωνσταντίνος νυμφεύθηκε, τον επόμενο χρόνο χειροτονήθηκε διάκονος και λίγο αργότερα πρεσβύτερος. Το 1805, έλαβε τον τίτλο του Οικονόμου της επισκοπής Ελασσόνας και έκτοτε είναι γνωστός ως «Οικονόμος ο εξ Οικονόμων».

Στην Τσαριτσάνη ο Κωνσταντίνος δεν διακόνησε μόνον ως Ιερέας, αλλά υπηρέτησε και ως δάσκαλος. Με τη διδασκαλία και το ήθος του, αλλά πάνω απ’ όλα με την αγάπη του προς την Εκκλησία, την πατρίδα και την ελευθερία φρόντιζε να συντηρεί το εθνικό φρόνημα των μαθητών του και των συμπατριωτών του. Αυτή του η δράση όμως εξόργισε τον Αλί Πασά και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Τσαριτσάνη και να εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη, όπου για δύο χρόνια ασχολήθηκε με το Θείο κήρυγμα. Από εκεί, κλήθηκε από τον Κωνσταντίνο Κούμα στη Σμύρνη όπου και δίδαξε επί μια δεκαετία στο νέο «Φιλολογικό Γυμνάσιο» στο οποίο το 1814 ανέλαβε καθήκοντα σχολάρχη.

Με το κλείσιμο του γυμνασίου Σμύρνης το 1819, βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη (εκεί μυήθηκε στην Φιλική Εταιρία) προσκεκλημένος του Οικουμενικού Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄, ο οποίος, εκτιμώντας την μέχρι τότε δράση και προσφορά του στο Γένος και την Εκκλησία, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του Έθνους και τον διόρισε ιεροκήρυκα στην Πόλη, δίνοντάς του τον μοναδικό τίτλο του «καθολικού ιεροκήρυκος της Μεγάλης Εκκλησίας και πασών των Ορθοδόξων του Ελληνικού Γένους Εκκλησιών».

Λίγο πριν από την Επανάσταση του 1821, φυγαδεύθηκε στη Ρωσία και συγκεκριμένα στην Οδησσό όπου και συνέχισε τα κηρύγματά του για την Εκκλησία και την πατρίδα.

Υπήρξε υπέρμαχος της ορθόδοξης παράδοσης και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Έγραψε εκκλησιαστικά και φιλολογικά έργα τα οποία τον παρουσιάζουν συγγραφέα με σπάνια πολυμάθεια ενώ ο όγκος των συγγραμμάτων του προκαλεί κατάπληξη. Μεταξύ των φιλολογικών του πραγματειών περιλαμβάνονται και τα εξής : «Τέχνη ρητορικής βιβλία τρία» (όπου η αρχαία ρητορική τέχνη του Αριστοτέλη συνυπάρχει με νεότερες αντιλήψεις), «Γραμματικών ή εγκυκλίων παιδευμάτων βιβλία τέσσερα», «Δοκίμιο περί της πληρέστατης συγγένειας της σλαβονορωσικής γλώσσας προς την Ελληνική» κ.α.

Το 1857 απεβίωσε στην Αθήνα και ετάφη στο προαύλιο της Ιεράς Μονής Πετράκη, όπου μέχρι σήμερα υπάρχει ο τάφος του.

Πηγή: fotoart.gr