ΜΕΛΕΣΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ
Το χωριό Μελέσες της επαρχίας Πεδιάδος βρίσκεται 21,7 χλμ. από το Ηράκλειο σε ύψομετρο 380 μ. Το όνομά του είναι γνωστό από βενετικά έγγραφα συμβόλαια του 13ου αιώνα ως Mellexe, Mellesse και Melesse. Στις αναφορές του Fr. Barozzi (1577) και του Βασιλικάτα (1630) γίνεται λόγος για Melesses Apano και Melesses Kato. Στην τουρκική απογραφή του 1671 αναφέρεται ως Malases με 50 χάρατσα. Ανατολικά του χωριού σώζονται τα ερείπια του μεσαιωνικού φρουρίου Κάστελος που κατά πάσα πιθανότητα ονομαζόταν Castelo di Beto ή Castelo di Beti. Οι ερευνητές χρονολογούν το φρούριο στην β΄ βυζαντινή περίοδο.
Είναι σε οπτική επαφή με άλλα Βυζαντινά κάστρα, όπως το Καταλαγάρι, την ακρόπολη Λύκτου και το φρούριο των Θόλων. Σχέδιο της κάτοψης του κάστρου έχει δημοσιεύσει ο Gerola (εικ. 1). Κοντά στο φρούριο σώζονται τρεις πολύ εντυπωσιακές, μονόχωρες εκκλησίες, με εξαιρετικές τοιχογραφίες. Σε δυο από αυτές είναι ορατά ίχνη από την εξωτερική αγιογραφία του τιμώμενου αγίου στο υπέρθυρο της εισόδου. Πρόκειται για τον Άγιο Νικόλαο κοντά στον ποταμό Καρτερό και τον Άγιο Αντώνιο, εντός του ναού του οποίου βρίσκεται τάφος επιφανούς προσώπου, ίσως κάποιου τοπικού άρχοντα. Η παράδοση αυτή συνηθίζεται στην Κρήτη, όπως π.χ. στον ναό της Παναγίας στο Μονόχωρο της Μεσαράς και σχετίζεται με πρόσωπα που συνδέει ο θρύλος με τα δώδεκα αρχοντόπουλα και τον αυτοκράτορα Νικηφόρα Φωκά. Στα νότια του χωριού, απέναντι από το Γυμνάσιο βρίσκεται ο λόφος Τραπεζάκι, ο οποίος αναφέρεται σε τουρκικά έγγραφα ως ξεχωριστός οικισμός. Σήμερα ο χώρος λειτουργεί ως κοιμητήριο του χωριού, ενώ σώζεται ένα δίχωρος ναός, δυστυχώς ερειπωμένος.
Ο ΚΩΝ. ΜΑΛΛΙΩΤΗΣ
Ο Κων. Μαλλιώτης γεννήθηκε στις Μελέσσες στις αρχές του 19ου αιώνα από γονείς αγρότες. Έφυγε έφηβος για την Αμερική στο μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα της δεκαετίας του 1920. Με την εργατικότητα και την εξυπνάδα του κατάφερε πολύ γρήγορα να καταξιωθεί κοινωνικά και οικονομικά. Έγινε ιδιοκτήτης αλυσίδας εστιατορίων με επενδύσεις σε βιομηχανικές επιχειρήσεις και εφοπλιστική δραστηριότητα με διασυνδέσεις και γνωριμίες στην Αμερική, κυρίως στις πόλεις Βοστώνη και Μασσαχουσέτη. Μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο (δεκαετία του 1950) άρχισε να αναζητά τις ρίζες του. Νυμφεύτηκε την Μαίρη, καταγόμενη από το χωριό Καλλονή. Έγινε πρόεδρος της Παγκρήτιας Ένωσης Αμερικής με αξιόλογη δράση. Είναι γνωστός ως ένας από τους μεγάλους δωρητές του Βενιζέλειου Νοσοκομείου. Στις Μελέσες πέρα από την ίδρυση του Γυμνασίου βοήθησε οικονομικά το Δημοτικό Σχολείο, την Εκκλησία και την Κοινότητα Μελεσών δωρίζοντας και Κοινοτική Βιβλιοθήκη.
Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΕΛΕΣΩΝ
Αρχές της δεκαετίας του 1960 ερχόμενος στις Μελέσες έτυχε υποδοχής από τους συγχωριανούς του και από τα παιδιά του Δημοτικού Σχολείου και τον εφημέριο της εκκλησίας π. Ιωάννη Νιργιανάκη. Τα παιδιά του πρόσφεραν μια ανθοδέσμη και τραγούδησαν ένα κρητικό τραγούδι. Ο Κων. Μαλλιώτης συγκινήθηκε πολύ και φεύγοντας εκμυστηρεύτηκε στον π. Ιωάννη ότι σκέπτεται να κάνει κάτι αξιόλογο με δικά του χρήματα για τα παιδιά αυτά, θεωρώντας ότι ένα Γυμνάσιο ήταν πράγματι κάτι το απαραίτητο. Ο ιερέας ανακοίνωσε στο χωριό την επιθυμία του δωρητή, η οποία φάνηκε στην αρχή ουτοπία. Ο δωρητής επανήλθε στις Μελέσες και προχώρησε στη σύσταση μιας επιτροπής για να χειριστεί την υπόθεση. Την επιτροπή αποτελούσαν:
- Εμμαν. Ζαχαρίου (Μελεσανός και Ηρακλειώτης)
- Γεώργιος Λυγεράκης (πρώην νομάρχης και φίλος του δωρητή)
- Κων. Δοξαστάκης (πρόεδρος κοινότητας Μελεσών)
- Ιερέας π. Ιωάννης Νιργιανάκης (εφημέριος Μελεσών)
- Αριστείδης Δοξαστάκης (πρόεδρος του Συν/σμου Μελεσών)
- Βασίλης Ανδρουλάκης (γραμματεάς του Συν/σμου Μελεσών)
- Νικόλαος Δοξαστάκης (ανιψιός του δωρητή)
Το βασικότερο ζήτημα ήταν η εξεύρεση του κατάλληλου χώρου για την ανέγερση του κτιρίου που να πληροί τις απαραίτητες προϋποθέσεις (έκταση, θέση, πρόσβαση κτλ.).
Προτάθηκαν δυο οικόπεδα, ένα στο βόρειο άκρο του χωριού και ένα στο νότιο. Όταν ήρθε η Επιτροπή του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων απέρριψε το ένα από τα δυο, επειδή δεν είχε τα απαιτούμενα τετραγωνικά μέτρα και παρουσίαζε προβλήματα αντιστήριξης (δέτες). Το δεύτερο οικόπεδο εγκρίθηκε από τον Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων και η επταμελής επιτροπή των Μελεσών άρχισε την προσπάθεια να πεισθούν οι επτά ιδιοκτήτες των αγροτεμαχίων (στην πλειονότητά τους από το χωριό Άγιος Βασίλειος) να πουλήσουν τις περιουσίες τους για την ανέγερση σχολείου. Υπήρξε και η άποψη που ήθελε το σχολείο κοντά στις εγκαταστάσεις της Ε.Α.Σ. Πεζών που ήταν και είναι το συγκοινωνιακό κέντρο της περιφέρειας. Ο Κων. Μαλλιώτης ήταν όμως σαφής ότι η δωρεά του ίσχυε μόνο για το χωριό του. Μάλιστα μπροστά στις αντιδράσεις και στα εμπόδια έφτασε στο σημείο να απειλήσει ότι θα αποσύρει τη δωρεά. Με τις κατάλληλες ενέργειες των Εμμαν. Ζαχαρίου και Γ. Λυγεράκη εγκρίθηκε η άδεια λειτουργίας του Γυμνασίου που προκειμένου να λειτουργήσει μέχρι την ανοικοδόμηση του κτιρίου η επιτροπή ανέλαβε το εγχείρημα να εξασφαλίσει τρεις αίθουσες διδασκαλίας
- Στο κοινοτικό κατάστημα
- Σε χώρο της οικίας Δημ. Μαθιουδάκη
- Σε χώρο της οικίας Ειρήνης Παπαδάκη
Το Γυμνάσιο λειτούργησε στους χώρους αυτούς επί δυο σχολικά έτη (1967-1968 και 1968-1969).
Τα παιδιά μεταφέρονταν με λεωφορεία του ΚΤΕΛ και με δικά τους μέσα και η επιτροπή ανέγερσης ανέλαβε να πληρώνει τις δαπάνες μεταφοράς. Για την εξεύρεση χρημάτων η επιτροπή αναγκάστηκε να προβεί σε εράνους, λαχειοφόρους αγορές και άλλες εκδηλώσεις, καθώς και από προσωπικό δάνειο του κ. Βασίλη Ανδρουλάκη από την Ε.Α.Σ. Πεζών που εργαζόταν ως λογιστής.
Το καλοκαίρι του 1970 έγιναν τα εγκαίνια του Σχολείου, στα οποία παραβρέθηκε ο Κων. Μαλλιώτης με φίλους του από την Αμερική, όπως ο Ρόμπερτ Κέννεντυ και ο μικρός τότε γιος του δολοφονηθέντος προέδρου, Τζων Τζων Κέννεντυ.
Στη συνέχεια ο δωρητής έστειλε από την Αμερική δυο σχολικά λεωφορεία Sevrolet για τη μετακίνηση των μαθητών από άλλα χωριά. Οδηγός στο μεγάλο λεωφορείο για περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια ήταν ο Εμμαν. Αρ. Δοξαστάκης. Αργότερα το έργο της μετακίνησης ανέλαβε εξολοκλήρου το ΚΤΕΛ Ηρακλείου.
Ευχαριστίες
κ. Βασίλη Ανδρουλάκη (ιστορικές πληροφορίες και φωτογραφικό αρχείο), κ. Κων. Δοξαστάκη, κ. Ειρήνη Κωνσταντινίδου, κ. Νικ. Δοξαστάκη