Γυμνάσιο-Τ.Λ. Κορθίου – Άνδρος

Θάμνος Αστοιβής

[πηγές: Νησιά Αιγαίου, ΚΠΕ Καστοριάς, Γυμνάσιο Αγίου Ευστρατίου]

Λατινική ονομασία: Sarcopoterium spinosum
Περιγραφή: Η αστοιβή αποτελεί είδος φρυγάνου. Τα φρύγανα αναπτύσσονται στις ξηρότερες περιοχές της Ελλάδας και μέχρι υψόμετρο 300 περίπου μέτρων κι ακόμη σε περιοχές όπου η φωτιά και η βόσκηση έχουν υποβαθμίσει την προϋπάρχουσα βλάστηση. Απαρτίζονται από αραιούς και χαμηλούς θάμνους με μικρά και συχνά χνουδωτά φύλλα, αγκαθωτά κλαδιά και είναι προσαρμοσμένοι στη θερινή ξηρασία. Χαρακτηριστικό τους γνώρισμα είναι ο εποχιακός διμορφισμός (μικρά φύλλα το καλοκαίρι, μεγάλα το χειμώνα), τον οποίο εμφανίζουν για τη ρύθμιση της ταχύτητας απώλειας του νερού μέσω της διαπνοής.

Καλύπτοντας το έδαφος σε εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες παρέχουν προστασία από τη διάβρωση εξαιτίας του εκτεταμένου (για το μέγεθος τους) ριζικού συστήματος που διαθέτουν. Ανθίζουν την άνοιξη δημιουργώντας ένα πολύχρωμο και ελκυστικό περιβάλλον με ιδιαίτερα ευχάριστο άρωμα. Η μυρωδιά στα φρύγανα γίνεται ακόμη πιο έντονη το καλοκαίρι, όταν κάτω από την επίδραση των υψηλών θερμοκρασιών απελευθερώνουν αιθέρια έλαια. Κυρίαρχα είδη στα φρύγανα είναι: το θυμάρι, η αστοιβή, η γαλαστοιβή, η θρούμπα, η ασφάκα, η λεβάντα, η ρίγανη, το αμάραντο, το λυχναράκι, η ασμυριά, το ασπροθύμαρο κ.α.

Η αστοιβή είναι ένας ολιγαρκέστατος χαμηλός θάμνος που κυριαρχεί σε πολλά νησιά του Αιγαίου. Σε νησιά όπως η Λήμνος και η Λέσβος σε απειρία περιπτώσεων αποτελεί την κυρίαρχη μορφή βλάστησης, την οποία οι βοτανικοί αποκαλούν ποτεριώνα. Η προσαρμογή της αστοιβής στο ιδιότυπο μεσογειακό κλίμα, στηρίζεται στον λεγόμενο “εποχιακό διμορφισμό”. Τέλος της άνοιξης η αντιμετώπιση της έλλειψης του νερού που έρχεται γίνεται με το ρίξιμο όλων των φύλλων της βροχερής περιόδου και την εμφάνιση των μικρών, λιγότερων σε αριθμό, καλοκαιρινών. Αυτά έχουν κατασκευή τέτοια που προστατεύει το φυτό από την αφυδάτωση.

Χρήσεις: Επειδή η αστοιβή έχει αγκάθια και κατασκευή που εμποδίζει τη βόσκηση, θεωρείται από πολλούς βοσκούς “δασολόγους” ως ζιζάνιο. ‘Έτσι προσπαθούν με κάθε τρόπο να την περιορίσουν. Όσο όμως και αν φαίνεται περίεργο, η αστοιβή πολλαπλασιάζεται και επεκτείνει την κυριαρχία της ακριβώς επειδή την καταπολεμούν. Έχοντας προσαρμογές για την αντιμετώπιση και της πυρκαγιάς με παραβλαστήματα από τη ζωντανή ρίζα, όχι μόνον αντέχει αλλά ξεπερνά εύκολα το σοκ της φωτιάς με το οποίο προσπαθούν οι κάτοικοι των νησιών μας να την περιορίσουν. Πράγμα που δεν ισχύει με τα άλλα επιθυμητά -για αυτούς και τα γιδοπρόβατα- φυτά.