ΣΕΛΙΔΕΣ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΛΟΓΟΥ

Ο ιστότοπος περιέχει εκπαιδευτικό υλικό, δράσεις του 3ου ΓΕΛ, αλλά βήμα διαλόγου της εκπαιδευτικής μας κοινότητας.

ΚΡΙΤΗΡΙΟΠΑΙΔΕΙΑΣ

Δεκ 201929

ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ  

Να ‘σαι καλά, δάσκαλε!

Το παρακάτω διήγημα, που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1979 και προέρχεται από τη συλλογή Εφήβων και μη (1982), συνδέεται στενά με τις σχολικές εμπειρίες.

Πρόπερσι που φοιτούσα σ’ ένα Γυμνάσιο της επαρχίας μάς είχε έρθει ένας νέος φιλόλογος με πολλή όρεξη για δουλειά. Αγαπούσε πολύ το σχολείο και τους μαθητές και βλέπαμε ότι ήθελε να γνωρίσει όχι μονάχα τους κατοίκους του τόπου και τα ζητήματά τους, αλλά και καθετί που είχε συμβεί στον τόπο από παλιά. Με λίγα λόγια, ήταν ένας ζωντανός και αξιαγάπητος άνθρωπος και οι εντόπιοι αμέσως τον αγάπησαν.
Καμιά φορά, όταν πηγαίναμε εκδρομή, έβαζε τα παιδιά που τον περιτριγύριζαν -και πάντοτε τον περιτριγύριζαν παιδιά- να λένε ιστορίες διάφορες από τον τόπο και κυρίως ιστορίες για το μέρος όπου είχαμε πάει εκδρομή. Ήταν ωραία μέσα στον καθαρό αέρα, στα λουλούδια και στα φυτά, ν’ ακούς τις ιστορίες αυτές. Έλεγαν τα διάφορα ονόματα των χωραφιών, των βράχων, των πηγών, ακόμα και των μεγάλων δέντρων, κι εγώ τα άκουγα κατάπληκτος. Έλεγαν ιστορίες, παραμύθια, όμορφα ανέκδοτα, και προπάντων τραγουδούσαν δημοτικά τραγούδια. Αυτοί, φίλε μου, ξέρανε τη ρίζα τους και τη φύτρα* τους πάππου προς πάππου, ενώ εμείς καλά καλά ούτε τον παππού μας δεν ξέραμε. Και ο καθηγητής μέσα σ’ όλα, κι ας έλεγε ότι είναι απ’ την Αθήνα. Πώς τα ήξερε τόσα πράγματα; Ακόμα και τα ίδια τα παιδιά απορούσαν με τον εαυτό τους. Πώς έγινε και τα θυμήθηκαν όλα αυτά, από πού τα βγάζαν, πότε τα είχαν μάθει και δεν το ξέραν; Τ’ άκουγαν, βέβαια, να τα λένε οι μεγάλοι αλλά μόλις τώρα, που χρειάστηκε να τα πουν κι αυτοί, έβλεπαν πως τα είχαν μάθει. Και μάλιστα τα είχαν μάθει όλοι τους και τώρα έπαιρναν απ’ αυτά. Σαν ένας θησαυρός κρυφός και αλογάριαστος,* που ο ενθουσιασμός ενός ανθρώπου τον είχε ξυπνήσει.
Ο καθηγητής μάς έλεγε πως αυτά τα πατρογονικά* έχουν μεγάλη σημασία, πρέπει να τα σεβόμαστε πολύ, να τα προσέχουμε σαν τα μάτια μας και προπαντός να τα τηρούμε. Είναι ο λαϊκός μας πολιτισμός, έλεγε. Αυτά που μας ταιριάζουν απόλυτα.
Και σε λίγο καιρό, όταν στο μάθημα των Νέων Ελληνικών μπήκαμε στα δημοτικά τραγούδια, ο καθηγητής μας έφεγγε πια ολόκληρος. Μας έφερνε από το σπίτι του βιβλία διάφορα, μας διάβαζε από μέσα. Έφερνε δίσκους, μαγνητόφωνα, σλάιντς. Μόλις τελείωνε το μάθημα του βιβλίου, μας έκαμνε προβολές, για να μας δείξει τόπους, φορεσιές, σπίτια, και έβαζε σιγανά στο μαγνητόφωνο ή στο πικάπ δίσκους με δημοτικά τραγούδια ν’ ακούμε. Μας παρακινούσε μάλιστα ν’ ακολουθούμε κι εμείς σιγοτραγουδώντας και έδινε αυτός πρώτος το παράδειγμα. Τα παιδιά ξεφοβήθηκαν και ξεντράπηκαν. Και μερικά που είχαν καλή φωνή, ζήτησαν από μόνα τους να πούνε τραγούδια του τόπου. Ο καθηγητής κατενθουσιάστηκε. Μας φάνηκε μάλιστα για μια στιγμή σαν δακρυσμένος, μα ίσως και να μην ήταν. Όσο τα άλλα τραγουδούσαν, δυο τρία παιδιά, αγόρια και κορίτσια χόρευαν το τραγούδι μες στην τάξη σιγανά. Στο τέλος, χειροκροτήσαμε αυθόρμητα και μόνο τότε είδαμε τον καθηγητή μας κάπως στενοχωρημένο. «Θ’ ανησυχήσουμε τους άλλους», μας είπε. Πού να ήξερε, τι γινόταν προηγουμένως, με κάτι άλλους καθηγητές. Τι φασαρία και τι κακό, κι αυτό χωρίς χορούς και τραγούδια.
Και πραγματικά, βγαίνοντας διάλειμμα, από τις ερωτήσεις που μας έκαμναν τα άλλα παιδιά, διαπιστώσαμε πως μόνο το χειροκρότημά μας είχαν ακούσει. Τους εξηγήσαμε και μας κοίταζαν κατάπληκτοι. «Και δεν κάνετε μάθημα;», μας ρωτούσαν. «Μάθημα δεν είναι αυτό;», τους απαντούσαμε. «Εσείς, που κάνετε αλλιώτικο μάθημα, τι ξέρετε για δημοτικά τραγούδια, σκοπούς, ακόμα και χορούς; Ξέρετε αυτό, ξέρετε εκείνο, ξέρετε το άλλο;», τους αρχίσαμε. Δεν ήξεραν οι καημένοι τίποτα, περιττό να το πούμε. Αλλά ήξεραν πολύ καλά από κατάλογο, άγριες ή φαρμακερές φωνές και τρεμούλες.

 

 

 

Κριτήριο Αξιολόγησης

                                                                      ΠΑΙΔΕΙΑ

 

Κείμενο 1 : Η αξία του εκπαιδεύειν, Savater,F. σελ. 34-35

Κείμενο 2: Όταν ο Δάσκαλος βοηθά τον έφηβο  να δει διαφορετικά τον κόσμο, σελ. 38-39

ΘΕΜΑ 1

Να παρουσιάσετε συνοπτικά τα χαρακτηριστικά του δασκάλου, Παναγιώτη Μπελούση, που τον κατέστησαν αγαπητό στον συγγραφέα σε μία παράγραφο 60-80 λέξεων (Κείμενο 2).

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ 2

Α) Ποια είναι η θέση του Savater για την Παγκοσμιοποίηση που λαμβάνει χώρα στην εποχή μας και ως ο συγγραφέας τεκμηριώνει την άποψή του;

Μονάδες  15

Β)Ποιο είναι το αίτημα του συγγραφέα προς την Υπουργό Παιδείας και ποιος ο ρόλος των ρηματικών προσώπων στη διατύπωσή τους;

Μονάδες 15

Γ) Πώς η άποψη του Savater  για την ουμανιστική παγκοσμιοποίηση  (κείμενο 1)  συνδέεται με τα χαρακτηριστικά του δασκάλου του δεύτερου κειμένου;

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ 3

Ο αφηγητής περιγράφει έναν φιλόλογο που θαύμαζε από τα μαθητικά του χρόνια. Τι προκάλεσε τον θαυμασμό του και με ποιους αφηγηματικούς τρόπους  τον αισθητοποιεί;

Μονάδες 15

 

ΘΕΜΑ  4 

Σε μία ομιλία που εκφωνείτε στο πλαίσιο μιας συνέλευσης του τμήματός σας με θέμα «Το σχολείο που θα ήθελα» να διατυπώσετε τις απόψεις σας τεκμηριωμένα  για τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού που θα σας ενέπνεε (300-400 λέξεις).

 

 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

Δεκ 201927

κειμενο  1   

   ΟΙ ανταρτεσ των γηπεδων

  1. […] Ο ποδοσφαιρικός αγώνας και η συναυλία ποπ μουσικής είναι εκδηλώσεις μιας
    μεγάλης επίδειξης φυσικής και ψυχικής ενέργειας. Και παρασύρουν το κοινό. Η αντίφαση
    σ’ αυτές βρίσκεται στο γεγονός ότι κεντρίζουν τις επιθυμίες των θεατών και έπειτα απαι­-
    τούν απ’ αυτούς να μείνουν ακριβώς μόνο θεατές και να κοιτάζουν άλλους που ξοδεύουν
    ενέργεια. Έτσι, η βία στα γήπεδα και στις μουσικές συναυλίες φαίνεται απλά να αποτελεί
    εκδίκηση του κοινού για την επιβολή της διαίρεσης της εργασίας ακόμη και στο παιχνίδι.
    Βλέποντας άλλους ανθρώπους, φημισμένους και καλοπληρωμένους, που ασκούν στο έπα­-
    κρο των δυνατοτήτων τους το σώμα τους (πόδια, λαρύγγι, κοιλιά), οι θεατές αντιλαμβάνο­-
    νται ότι τους αφαιρείται κάτι, δηλαδή το σώμα τους.
  2. Με την μεσολάβηση του αθλητικού τύπου το ποδόσφαιρο γίνεται ευκαιρία για μια κα­-
    θαρή φλυαρία που κάνουν οι φίλαθλοι στις πλατείες, στα κουρεία, στο τραπέζι, στο γραφείο.
    Και το άτομο που μιλάει για αθλητισμό χρησιμοποιεί μια γλώσσα που έχει τους δικούς της
    κανόνες.
  3. Μόνο που υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στις υποθέσεις της πόλης που ονομάζονται
    πολιτική και τις υποθέσεις του υποκατάστατου της πόλης που ονομάζεται γήπεδο. Η δια­-
    φορά είναι ότι όποιος μιλάει για πολιτική στην ουσία κάνει πολιτική. Όποιος συμμετέχει
    σε μία συνέλευση κόμματος, συζητάει μια πρόταση και ψηφίζει, κάνει το ίδιο με αυτό που
    κάνει ο Κίσινγκερ. Δεν του αφαιρείται η δυνατότητα διακυβέρνησης, γιατί ουσιαστικά, αν
    και σε ελάχιστη κλίμακα, την ασκεί. Όποιος παίρνει μέρος σε διαδήλωση και σύγκρουση
    με την αστυνομία, επεμβαίνει για να καθορίσει ποιοτικά, αν όχι ποσοτικά, τη ζωή της κοι­-
    νότητας. Κάνει ό,τι και ο Λατινοαμερικάνος αντάρτης όταν πυροβολεί σε μάχη για την
    κατάληψη ενός χωριού. Άσχετα από οποιαδήποτε ιδεολογική τοποθέτηση, ακόμα κι αν
    κάνει τον αντάρτη για παιχνίδι. Στα σπορ, αντίθετα, η αθλητική φλυαρία δεν έχει τίποτα
    κοινό με το ίδιο το άθλημα, που γίνεται μακρινή της πρόφαση. Μ’ αυτή την έννοια η συ­-
    ζήτηση για αθλητισμό (χωρίς να συνοδεύεται από άσκηση) δεν είναι μόνο μία περίπτωση αποστέρησης του σώματος: είναι καθαρή αποστέρηση των προνομίων του ανθρώπου σαν πολιτικό όν.
  4. Πειθήνιο όργανο της εξουσίας, το θύμα αναλώνει την ενστικτώδη ορμή του σε δραστη­-
    ριότητες που δεν μπορούν να επηρεάσουν την εθνική πολιτική ζωή, και η μανία του ελέγ­-
    χεται. Αλλά είναι το πιο καταπιεσμένο και απεγνωσμένο θύμα του συστήματος, γιατί δεν
    ξέρει πια τι του στέρησαν. Αυτή η βία χωρίς στόχο μπορεί να εκτονωθεί την κατάλληλη
    στιγμή: τα γήπεδα (έτσι όπως λειτουργούν σήμερα) είναι σαν βαλβίδα ασφαλείας που κάθε
    δικτάτορας μπορεί να εκμεταλλευτεί.
  5. Ναι, αλλά τα ρεσιτάλ; Τόπος συνάντησης ομάδων χίπις, νέων, ακόμη και πολιτικοποιη-­
    μένων, πώς άραγε γίνονται ευκαιρία βίαιης συμπεριφοράς, όταν αποτελούν συνέχεια των
    ομαδικών συγκεντρώσεων καπνιστών μαριχουάνας που γίνονται στο γρασίδι των πάρκων
    σαν εκδήλωση ειρηνικών διαθέσεων; Τι έγινε σ’ αυτή την περίπτωση; Έγινε ότι η βιομηχανία δίσκων έχει πειθαρχήσει τον αρχικό αυθορμητισμό και έκανε τους πρώην ερασιτέχνες προκατασκευασμένα αντικείμενα. Έκανε τα μουσικά συγκροτήματα σαν ποδοσφαιρικές ομάδες. Έτσι και στα ρεσιτάλ εμφανίζεται η απάνθρωπη σχέση ανάμεσα σε ένα κοινό που δεν μπορεί να συμμετάσχει και τα βιομηχανοποιημένα πρότυπα που δίνουν οργανωμένη παράσταση μιας απραγματοποίητης απελευθέρωσης· η νοσταλγία για κάτι που γινόταν κοντι­νό, φταστό, και τώρα δεν υπάρχει πια, καταστράφηκε, ή το έκρυψε κάποιος και το αφαίρεσε από το κοινωνικό σώμα.
  6. Είναι το ίδιο συναίσθημα με αυτό που νοιώθει ο εργάτης στο εργοστάσιο. Αλλά ο
    εργάτης αντιδρά ακριβώς κάνοντας πολιτική, και μάλιστα στον ίδιο το χώρο στον οποίο
    βρίσκεται το αντικείμενο που θέλει να επανακτήσει. Ο οπαδός όμως ποδοσφαιρικής
    ομάδας και ο οπαδός μουσικού συγκροτήματος συμπεριφέρονται σαν να κάνουν πολιτική
    και το κάνουν σ’ ένα τόπο όπου δεν θα μπορούσαν ποτέ να πάρουν πίσω κανένα πραγματικό
    αντικείμενο, γιατί αυτός είναι ο τόπος μιας ψεύτικης παράστασης. Έτσι τα σπάνε όλα,
    χωρίς αυτό να χρησιμεύει σε τίποτα. Αλλά δεν το ξέρουν. Ίσως γιατί κανείς δεν θέλει να
    το ξέρουν.

Umberto Eco, Η σημειολογία στην καθημερινή ζωή

ΚΕΙΜΕΝΟ  2

   Ενα συνεχές έγκλημα χωρίς τιμωρία

΄Ενας χρόνος πέρασε από την ωμή δολοφονία του 23χρονου Μιχάλη Φιλόπουλου στην Παιανία, σε αυτή την ανατριχιαστική εκδοχή της αντιπαλότητας οπαδών των δύο «αιωνίων» αντιπάλων, που συντάραξε το πανελλήνιο. Μεγάλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην Αθήνα και περιοχές της Αττικής και παρουσιάζει σήμερα η «Κ», αποτυπώνει την εκτίμηση της συντριπτικής πλειονότητας των ερωτηθέντων ότι η ατιμωρησία της βίας στα γήπεδα αποτελεί την κυριότερη αιτία διαιώνισής της, ενώ ποσοστό 50% εκτιμά ότι η συχνότητα των συμπλοκών στα γήπεδα μεταξύ οπαδών ομάδων έχει σαφώς αυξηθεί το τελευταίο χρονικό διάστημα.

Στα κεντρικά συμπεράσματα της έρευνας, οι ευθύνες που επιρρίπτουν οι ερωτηθέντες στις διοικήσεις των ομάδων αφού το 86% λέει ότι «πρέπει να προβούν σε περισσότερες ενέργειες για τους οπαδούς τους, ώστε να περιορίσουν τα φαινόμενα βίας». Οκτώ στους δέκα εκφράζουν την άποψη ότι η χρήση αλκοολούχων ποτών και ναρκωτικών ουσιών έχουν σοβαρό μερίδιο ευθύνης στην εκδήλωση κρουσμάτων χουλιγκανισμού, αλλά παράλληλα το ίδιο ποσοστό -περί το 80%- συναρτά το φαινόμενο με τη γενική έκπτωση αξιών της κοινωνίας.

Και μέσα σε όλα αυτά, ποια εικόνα έχουν και ποιες προσλαμβάνουσες όσοι συμμετείχαν στην έρευνα για το ελληνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, για το οποίο τόσα πολλά ακούγονται γράφονται και ψιθυρίζονται; Τα 1.200 άτομα ρωτήθηκαν αν θεωρούν το πρωτάθλημα «καθαρό και τίμιο». Μόλις το 15,5% πιστεύει ότι είναι «σίγουρα καθαρό», ως «καθόλου καθαρό» το βαθμολογεί το 33,7%, ενώ τη γενικόλογη -και διπλωματική- απάντηση «έτσι κι έτσι» έδωσε το 50,7%.

Βασικά συμπεράσματα

Οι περισσότεροι από τους οπαδούς που απαντούν στην έρευνα δήλωσαν ότι υποστηρίζουν τον Ολυμπιακό, τον Παναθηναϊκό, την ΑΕΚ, ενώ υπάρχει και ένα αξιόλογο ποσοστό φίλων του ΠΑΟΚ (παρότι η έρευνα έχει γίνει στο Λεκανοπέδιο Αττικής). Σύμφωνα με τη συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων, η στάση των αρχών απέναντι σε όσους βιαιοπραγούν στα γήπεδα πρέπει να είναι άτεγκτη, ενώ τα περισσότερα επικριτικά σχόλια συγκεντρώνουν οι διοικήσεις των ΠΑΕ, αλλά και οι αθλητικές εφημερίδες που συνήθως χαϊδεύουν αντί να τραβήξουν… τα αυτιά των οργανωμένων οπαδών. Παραθέτουμε τα υπόλοιπα βασικά συμπεράσματα της έρευνας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, όπως καταγράφονται σε αυτήν:

– Το 50% θεωρεί ότι η Πολιτεία (κυβέρνηση) δεν χειρίζεται με σωστό τρόπο το πρόβλημα των συμπλοκών και της βίας στα γήπεδα. Πάντως, «οι οπαδοί του Παναθηναϊκού φαίνεται να συμφωνούν με τους χειρισμούς της κυβέρνησης κάπως περισσότερο σε σχέση με τους οπαδούς των άλλων ομάδων».

– Το 63% των πολιτών της Ανατολικής Αττικής και το 54% των πολιτών της Αθήνας θεωρούν τη βία ως μια αντιεξουσιαστική συμπεριφορά.

– Το 70% θεωρεί και την ψυχολογία του όχλου ως αιτία της βίας στα γήπεδα.

– Επίσης το 70% εκτιμά ότι υπάρχει άμεση ανάγκη βελτίωσης του ελέγχου της βίας στα γήπεδα.

– Το 67% των ερωτηθέντων της Ανατολικής Αττικής θεωρούν ότι η βία συνδέεται με την κουλτούρα των νέων, την ίδια άποψη συμμερίζεται το 60% των ερωτηθέντων της Αθήνας.

– Το 81% στην Ανατολική Αττική (80% στην Αθήνα) πιστεύουν ότι η βία στα γήπεδα αποτελεί συνέπεια της γενικής έκπτωσης αξιών της κοινωνίας.

– Το 70% στην Ανατολική Αττική και το 73% στη Αθήνα δηλώνουν ότι οι αθλητικές εφημερίδες έχουν μερίδιο στην ανάπτυξη βίαιων ενεργειών μεταξύ των φιλάθλων.

Ό σον αφορά τον φορέα ελέγχου της βίας στα γήπεδα, το 58% των ερωτηθέντων από την Ανατολική Αττική τάσσεται υπέρ της Αστυνομίας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην Αθήνα είναι περί το 43%.

Βασίλης Νέδος,  απόσπασμα από την Εφημερίδα Καθημερινή 09.03.2008           

 

   ΚΕΙΜΕΝΟ 3

                                               Η μπάλα

Μια κόκκινη μπάλα κυλάει στο χώμα της Ελλάδας.
Απόγεμα
ο ήλιος λάμπει.
Σ’ ένα σύννεφο παίζουν ποδόσφαιρο.

Κανένας δεν διακρίνει στην υγρή μπάλα
που κολλάει στην άμμο και στριφογυρίζει στο χορτάρι
ένα κομμένο κεφάλι
που κυλάει στο χώμα της Ελλάδας.

Οι φίλαθλοι γαβγίζουν στις εξέδρες
το γκολ μπαίνει
θρίαμβος στα δίχτυα
ιαχές στους δρόμους

κι ο πόλεμος με το κουτσό του ποδάρι

έτοιμος να κλοτσήσει τη γη

με το γήπεδο και τους φιλάθλους
στου διαόλου τα δίχτυα.

Λευτέρης Πούλιος, Ποίηση 2, Κέδρος, Αθήνα 1973

 

 

 

 

ΘΕΜΑ 1

Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο των παραγράφων: « Με την μεσολάβηση του αθλητικού τύπου… δικτάτορας μπορεί να εκμεταλλευτεί.» σε 60-80 λέξεις.

Μονάδες  15

ΘΕΜΑ  2

Ερώτημα 1

Ο  Umberto Eco στο Κείμενο 1 προκειμένου να διασαφηνίσει την ερμηνεία του για τη βία στα γήπεδα χρησιμοποιεί διάφορες αναλογίες.

α. Ποιες είναι οι αναλογίες αυτές και κατά πόσο υπηρετούν το σκοπό τους;

 β. Πού αποδίδει τα φαινόμενα βίας στα γήπεδα;

Μονάδες  (6+9)   15

Ερώτημα 2

α. Λαμβάνοντας υπόψη την επικοινωνιακή περίσταση (χρόνος- αφορμή, αναγνώστες) του Κειμένου 2   να διακρίνετε  τον στόχο του αρθρογράφου και τον τρόπο με τον οποίο τον υπηρετεί.  (μονάδες 5)

β.  Ποια διαφορά εντοπίζετε στην ερμηνεία  της βίας στα γήπεδα στα δύο κείμενα; (μονάδες 10)

Μονάδες  15

Ερώτημα  3  

Πειθήνιο όργανο της εξουσίας, το θύμα αναλώνει την ενστικτώδη ορμή του σε δραστη­ριότητες που δεν μπορούν να επηρεάσουν την εθνική πολιτική ζωή, και η μανία του ελέγ­χεται :  να αντικαταστήσετε τις .υπογραμμισμένες λέξεις με άλλες συνώνυμες  χωρίς να αλλοιώνεται  το νόημα της περιόδου.

Μονάδες  10

ΘΕΜΑ  3

Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος; Να στηρίξετε την άποψή σας σε κειμενικούς δείκτες του ποιήματος. Ποια είναι η άποψή σου για τον τρόπο που αντιμετωπίζει ο ποιητής το ποδόσφαιρο;

                                                                                                                              Μονάδες  15

ΘΕΜΑ  4

Διαβάσατε το κείμενο του U. Eco και το άρθρο του Β. Νέδου και αποφασίζετε να γράψετε ένα δικό σας κείμενο για την ιστοσελίδα του σχολείου σας όπου θα παρουσιάσετε τις απόψεις σας  για τα αίτια της βίας  στα γήπεδα και τον τρόπο που πιστεύετε ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί (300-350 λέξεις).

Μονάδες  30

 

 

 

 

 

ΜΜΕ

Δεκ 201927

ΜΜΕ: Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΧΕΙΡΟΤΕΡΟΥ

“Όσοι έχουν πρόσβαση στα ΜΜΕ σκοπό έχουν να σχεδιάσουν, να διαδώσουν και να δημιουργήσουν ένα σύστημα δογμάτων και πεποιθήσεων, τα οποία θα υπονομεύσουν την ανεξάρτητη σκέψη και θα εμποδίσουν την κατανόηση και ανάλυση των διεθνών καταστάσεων και των συνεπειών τους”.
Ένα σχόλιο βασισμένο σε μία απόφανση του γλωσσολόγου-διανοητή Νόαμ Τσόμσκυ, που βρίσκεται στο βιβλίο του : “Τα ΜΜΕ ως όργανο κοινωνικού ελέγχου και επιβολής” (ελληνική έκδοση Ελεύθερος Τύπος)

   Η επαναχρησιμοποίηση αδόκιμων λέξεων /ορισμών προκειμένου να δικαιολογηθεί και να ψευδοερμηνευθεί ένα κυρίαρχο σύστημα εξουσίας και παραγωγής δεν αποτελεί επινόημα μιας συγκεκριμένης και μόνο εποχής. Οι όροι “παγκοσμιοποίηση-εκσυγχρονισμός” για παράδειγμα, συναντώνται είτε αυτούσιοι είτε ελαφρά παραλλαγμένοι σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους υποστηρίζοντας όμως την ίδια ανάγκη: να εγχαραχθεί στην κοινωνική και ατομική συνείδηση, με απόλυτα δογματικό τρόπο, η αντίληψη μιας αποκλειστικής-μονοδιάστατης πραγματικότητας του κοινωνικού γίγνεσθαι ώστε να διευκολυνθεί η διατήρηση και η αναπαραγωγή της κυριαρχίας (οικονομικής-πολιτικής) όσων πραγματικά ανήκουν στις πλέον προνομιούχες “ελίτ” της οικονομίας της αγοράς νοούμενης ως του κυρίαρχου συστήματος παραγωγής σε παγκόσμια κλίμακα.

Στην κατεύθυνση αυτή συμβάλλουν αποφασιστικά οι ιδιοκτήτες των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας κι αυτό γιατί η εξουσία της πληροφόρησης βρίσκεται στα χέρια της οικονομικής εξουσίας. Μπορεί νομικά και θεσμικά ο οποιοσδήποτε να είναι σε θέση να ιδρύσει εφημερίδα, περιοδικό, ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό σταθμό, αλλά στην πράξη μόνο οι οικονομικά ισχυροί κατορθώνουν να ιδρύσουν ένα μαζικό επικοινωνιακό μέσο που θα μπορέσει να επιβιώσει οικονομικά και να διαθέτει ένα ευρύτατο πεδίο (γεωγραφικό, τεχνικό κλπ.) διανομής, συναλλαγής και συγκέντρωσης διαφημιστικών πόρων. Σε αρκετές περιπτώσεις ιδιοκτητών ΜΜΕ χρησιμοποιείται η ιδιοκτησία του μέσου για την ενίσχυση των κύριων, παράλληλων οικονομικών τους δραστηριοτήτων κατά κύριο λόγο και έμμεσα αποκτούν την απαραίτητη πολιτική ισχύ ώστε να επηρεάζουν τους κυβερνώντες όπως και να προβάλλουν μονομερώς τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες.

   Ο προεκτιθέμενος σκοπός επιτυγχάνεται με την οικονομική ισχυροποίηση του μέσου την οποία ρυθμίζει αποκλειστικά ο διαφημιστικός κόσμος που αποτελείται τόσο από τις επιχειρήσεις διαφήμισης όσο και από τις κραταιές πολυεθνικές (ή και τοπικά ισχυρές) διαφημιζόμενες εταιρείες. Γι’ αυτό ακριβώς τα μέσα πληροφόρησης μεταβάλλονται προπαντός σε διαφημιστικά μέσα.

Το χρηματικό κέρδος και στις δύο περιπτώσεις: των ιδιοκτητών ΜΜΕ και των εταιρειών διαφήμισης-διαφημιζόμενων πολυεθνικών (κυρίως) εταιρειών, είναι ο σκοπός των επιχειρήσεων πληροφορήσεως, όπως άλλωστε κάθε ιδιωτικής επιχείρησης. Ο κόσμος της διαφήμισης όμως εξαρτάται από μία βασική αναγκαιότητα: την προσέλκυση του αγοραστικού /καταναλωτικού κοινού, γεγονός που έχει άμεση και καθοριστική επίδραση στο ζήτημα της πληροφόρησης.
Η πληροφόρηση της κοινής γνώμης δεν εντάσσεται στις επιδιώξεις των ΜΜΕ. Η παροχή της προσφερόμενης πληροφόρησης προσδιορίζεται αυστηρά από την έννοια του κέρδους και της απόκτησης του αναγκαίου κοινωνικού γοήτρου για την επίτευξη του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους. Οι συνέπειες της βασικής αυτής αρχής είναι θεμελιακές αν λάβουμε υπόψη τη μονοπώληση της πληροφόρησης από τα ΜΜΕ: η πραγματικότητα πλέον κατασκευάζεται σύμφωνα με τις επιταγές της παγκόσμιας κυρίαρχης ιδιωτικής οικονομίας. Η πραγματική ροή των γεγονότων δεν έρχεται στην επιφάνεια στο συντριπτικό της ποσοστό και στη θέση της παρουσιάζεται μια στρεβλή, εντυπωσιακή, ψευδής, εικονική πραγματικότητα που καταλαμβάνει το σύνολο των ανθρώπινων και κοινωνικών δραστηριοτήτων. Η κατασκευή της τεχνητής πραγματικότητας πραγματικά δεν γνωρίζει όρια στους τρόπους προβολής της : οι ειδήσεις, οι διαφημίσεις, οι τηλεοπτικές δραματικές, κωμικές, ψυχαγωγικές εκπομπές, οι ενημερωτικές συζητήσεις, τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα στο τρομακτικά μεγαλύτερο ποσοστό τους, η πολιτική και κοινωνική γραμμή των εφημερίδων (όπου συναντώνται όμως και οι περισσότερες εξαιρέσεις με την έννοια της συγκριτικά μικρότερης μεροληπτικότητας) βασίζονται στον εντυπωσιασμό, στην απόκρυψη της σφαιρικότητας των γεγονότων, στην ανάδειξη απόψεων, θεωριών, θέσεων που απηχούν την κυρίαρχη ιδεολογία και που ευνοούν την ισχυροποίηση και την αναπαραγωγή του συστήματος ιδιωτικής οικονομίας, των ελαχίστων οικονομικά ισχυρών εκφραστών της. Να μην διαφύγει επίσης της προσοχής μας το γεγονός της συγκέντρωσης και διοχέτευσης των διεθνών ειδήσεων από ελάχιστα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων όπως το Associated Press, το Reuters, το Γαλλικό Πρακτορείο από τα οποία ο εθνικός έντυπος και ηλεκτρονικός τύπος αγοράζει και αναμεταδίδει όπως έχουν τις διεθνείς ειδήσεις χωρίς να επιλέγει και να διασταυρώνει τις σημαντικότερες από αυτές.
Η πολιτιστική παραγωγή των ΜΜΕ υποστηρίζει σημαντικά τον κεντρικό σκοπό ύπαρξης τους: αλλοιώνει πολιτισμούς ηπείρων αλλά και αυτοχθόνων κοινωνιών, χρησιμοποιεί στρεβλά τρόπους ζωής, έθιμα, σύμβολα, επεμβαίνει παραμορφωτικά στα πολιτιστικά δημιουργήματα ανθρώπων και λαών και κατασκευάζει μια βολική πολιτιστική πραγματικότητα που επηρεάζει τις κοινωνίες προς την κατεύθυνση κατανάλωσης των προϊόντων των πανίσχυρων εταιριών και της αποπολιτικοποίησης. Η κατανομή του χρόνου, η θεαματικοποίηση των επιλεγμένων γεγονότων, η επανάληψη ήχων, εικόνων, σημείων όπως τούτα συναρθρώνονται σε συγκεκριμένη δομή και αλληλουχία, η αποφόρτιση της γλώσσας από τα νοήματα της, αλλά και οι δημοσκοπήσεις που υποκαθιστούν την πραγματική συμμετοχή των ατόμων στη διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού συνιστούν απαραίτητα δομικά υλικά στην παραγωγή θεαματικής πολιτιστικής παραγωγής των ΜΜΕ . Παρατηρείται λοιπόν από τη συνολική δράση των ΜΜΕ ο προσανατολισμός τους στη διαμόρφωση του ατόμου, στο προγραμματισμό της συμπεριφοράς του μέσα από τη χειραγώγηση του κοινωνικού, τεχνικού και φυσικού περιβάλλοντος . Συμπερασματικά, φαίνεται ότι τα Mass Media παίζουν ρόλο εντελώς αντίθετο από εκείνον ενός συστήματος πληροφόρησης που θα εξυπηρετούσε το γενικό συμφέρον.
Η κριτική θεωρία των ΜΜΕ από την κοινωνιολογική σχολή της Φραγκφούρτης (και ιδιαίτερα από τους Τ.Αντόρνο-Μ.Χορκχάϊμερ) όπως και σύγχρονοι διανοητές-κοινωνιολόγοι (Ν.Τσόμσκυ-Π.Μπουρντιέ-Ζ.Μποντριγιάρ κ.α. ) έχουν με επιμονή και οξυδέρκεια επισημάνει και αναλύσει τον κυρίαρχο ρόλο που διαδραματίζουν τα ΜΜΕ στην κατασκευή της ιδεολογίας της χειραγώγησης των κοινωνιών από τους πραγματικά ισχυρούς εκφραστές της ιδιωτικής οικονομίας αλλά και από το κράτος ως κυρίαρχου- μονοπωλιακού εκφραστή της κοινωνικής οργάνωσης. Η βασικότερη όμως κοινή διαπίστωση τους συνίσταται στην απόρριψη της “στρατηγικής ψευδαίσθησης” μιας κριτικής κι εναλλακτικής χρήσης των μέσων, οδηγημένοι στην τοποθέτηση αυτή και από διαφορετικούς δρόμους προσέγγισης και ανάλυσης του φαινομένου, η οποία απόρριψη θα μπορούσε να συνοψιστεί από το ακόλουθο συμπέρασμα του Ζ.Μποντριγιάρ : “Δεν είναι σαν φορείς κάποιου περιεχομένου, αλλά με την ίδια τη μορφή και την ίδια τη λειτουργία τους, που τα μέσα επικοινωνίας γεννάνε κάποια κοινωνική σχέση… Τα μέσα επικοινωνίας δεν είναι απλοί συντελεστές, αλλά διαμορφωτές ιδεολογίας. Όχι μόνο δεν είναι επαναστατικά από τον προορισμό τους, αλλά δεν είναι πουθενά, ή έστω δυνητικά, ουδέτερα ή μη ιδεολογικά”.( Ρέκβιεμ για τα μέσα επικοινωνίας, εκδ. Ελεύθερος Τύπος).
Η προώθηση της κατασκευασμένης-τεχνητής αντίληψης της μετατροπής του κόσμου σε μία παγκόσμια κοινότητα (“χωριό”) όπου οι δυνατότητες οικονομικής ανέλιξης, εξάπλωσης της δημοκρατίας, πολιτιστικής ισότιμης ανταλλαγής, παροχής ωφέλιμων και αναγκαίων τεχνολογικών προϊόντων όπως και άλλων ευκαιριών βελτίωσης των όρων διαβίωσης, που συναντάται στις μέρες μας στη χρήση του όρου “παγκοσμιοποίηση” περά από την ιδεολογική της σκοπιμότητα για την οποία έχουν ήδη γραφεί αρκετά, εκπορεύεται κυρίως από τα ίδια τα ΜΜΕ που πέρα από τη διαφήμιση προϊόντων, διαφημίζουν πλέον κατά σύστημα την πληθωρική και πολύχρωμη διάχυση της ιδιωτικής (“ελεύθερης”) οικονομίας και της ιδεολογίας της.
Τα ΜΜΕ–Επιχειρήσεις συντελούν αποφασιστικά στη διαδικασία ενσωμάτωσης στο ήδη υπάρχον σύστημα παραγωγής, κατανάλωσης, ιδεολογίας, απομονώνουν όποια ατομική ή συλλογική σκέψη και δραστηριότητα είναι ικανή, δυνάμει ή θέσει, να προτάξει μία διαφορετική θεώρηση της πραγματικότητας, όπως και χρησιμοποιούν προβάλλοντας σε στρεβλή παρουσίαση τις αντίθετες, διαφορετικές, εναλλακτικές θεωρήσεις (είτε αυτές είναι πολιτικές είτε είναι πολιτιστικές) μεταμορφώνοντας την αυθεντικότητα τους σε πολιτιστικό προϊόν, σε διαφημιστικό μυθολόγημα, σε εμπειρική ανυπαρξία.
Όσα κυρίως αποτελούν οργανωμένα διεθνή, πανεθνικά, περιφερειακά συγκροτήματα, πέραν του ιδιοκτησιακού καθεστώτος τους που είναι και ο καθοριστικότερος παράγοντας διαμόρφωσης της επίσημης πολιτικής-ιδεολογικής- οικονομικής γραμμής τους, αποκτούν τη δομή μιας κάθετης ιεράρχησης στην οποία κατανέμονται αυστηρά καθήκοντα και όρια επαγγελματικής δραστηριότητας για να επιτυγχάνεται αμεσότερα και πιο αποτελεσματικά ο κύριος σκοπός της ύπαρξης και της λειτουργίας τους: η οικονομική τους ισχυροποίηση, δηλ. η απόκτηση του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους από τον ουσιαστικό ιδιοκτήτη της κάθε επιχείρησης . Στην πραγματικότητα όσο μεγαλύτερο και πιο οργανωμένο είναι το μαζικό μέσο επικοινωνίας τόσο και το κέρδος ή η προσδοκία κέρδους του επεκτείνεται σε παράλληλες ή και πρώτιστες επιχειρήσεις και το μαζικό μέσο αποτελεί είτε το πρόσχημα είτε το μέσο πίεσης προς την κυβέρνηση και τους κρατικούς οργανισμούς από τον ιδιοκτήτη ή τους ιδιοκτήτες του μέσου. Τα διευθυντικά στελέχη και οι δημοσιογράφοι είτε ευθυγραμμίζονται πλήρως με την πολιτική γραμμή του μέσου όπου εργάζονται είτε για λόγους δημοκρατικού προσωπείου τους επιτρέπεται να εκφράζουν την διαφορετική προσωπική τους γνώμη σε προσδιορισμένα εκ των προτέρων όρια. Αν τα ξεπεράσουν ή αν ενοχλήσουν ουσιαστικά τα συμφέροντα του μέσου επεμβαίνουν οι ιεραρχικά ανώτεροι τους για να τους επαναφέρουν στην τάξη ή πιο δραστικά (και πιο απλά) τους αποπέμπουν από την εργασιακή τους θέση. Κατά κύριο λόγο όμως αποκτούν τη συνείδηση του έμπιστου προς το μέσο που εργάζονται και προσαρμόζουν τη δράση τους στα συμφέροντα της εργοδοσίας τους. Έχουν αποδεχτεί βαθιά τις αξίες και τα συμφέροντα της ιδιωτικής εξουσίας και του κρατικο-εταιρικού συμπλέγματος που εκπροσωπεί.
Υπάρχει βέβαια και ένα τμήμα δημοσιογράφων, οι είλωτες του ρεπορτάζ (η έκφραση του Π.Μπουρντιέ), μέρος των οποίων και λόγω της αμεσότητας του αντικειμένου εργασίας τους συντελούν στη διάνοιξη ρηγμάτων στο αυστηρό πλαίσιο ροής της πληροφόρησης με αποτέλεσμα τη διαφυγή περιορισμένης αντικειμενικής πληροφόρησης με την έννοια της περιγραφής του γεγονότος όπως πραγματικά συμβαίνει όπως πράττουν ορισμένοι από τους πολεμικούς ρεπόρτερ.
Το κυρίαρχο ζήτημα όμως σήμερα παραμένει ο έλεγχος των ΜΜΕ και η κατασκευή της πραγματικότητας που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία των ΜΜΕ, έχει όμως διαγραφόμενο μέλλον. Στις εθισμένες από την παραπληροφόρηση, την πολιτιστική υποβάθμιση, τη θεαματική κατασκευή της πραγματικότητας, την αλλοτρίωση των διαφορετικών πολιτιστικών χαρακτηριστικών κοινωνίες, η συνεχής επανάληψη και προβολή ενός ανύπαρκτου, κατασκευασμένου κόσμου όπου αποθεώνεται η οικονομική και πολιτική κυριαρχία των λίγων, η πολιτιστική υπεροχή της υποκουλτούρας της κατανάλωσης, η εξέλιξη της “παγκοσμιοποίησης” της οικονομίας ως “πεπρωμένο”, απειλείται σταθερά η διατήρηση των βασικών, διαχρονικών μέχρι τώρα αξιών και αρχών. Κατά προφανή λόγο ο νέος κόσμος της πληροφόρησης, του καταναγκασμού στην αποδοχή της χωρίς όρια οικονομίας της αγοράς, της τρομοκρατίας των πολέμων, χρειάζεται να επιβάλλει τις δικές του αξίες.
Τα Mass Media είναι το καταλληλότερο μέσο και ο σημαντικότερος παράγοντας για την καθυπόταξη των κοινωνιών και των ατόμων στο νέο είδος τυραννίας που επιδιώκει η έντονα συγκεντρωτική ιδιωτική εξουσία. Κατά συνέπεια η προπαγάνδα τους στοχεύει στην απομάκρυνση του κοινού από τη λήψη αποφάσεων για την ίδια του τη μοίρα, να περιορίσουν τη δημόσια αρένα, να ελέγξουν την άποψη, να πείσει το κοινό ότι οι βασικές αποφάσεις για το πώς θα διοικηθεί ο κόσμος-στις οποίες περιλαμβάνεται το εμπόριο, η παραγωγή, η διανομή, η σκέψη, η κοινωνική πολιτική, τα πάντα- έχουν ήδη ληφθεί από εκείνους που νομιμοποιούνται να ορίζουν το σύνολο της κοινωνικής ζωής. Η κατασκευή της συναίνεσης με την έννοια της χρήσης νέων τεχνικών προπαγάνδας προκειμένου να παραμείνει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού αδρανές και αδιάφορο για την πολιτική και οικονομική κατάσταση βρίσκει στα ΜΜΕ ήδη από τις αρχές του αιώνα (συγκροτήματα τύπου) τον καλύτερο αγωγό σταθερής και πολύτροπης διοχέτευσης της.
Η συμπαιγνία του δημοσιογραφικού κόσμου με τους ανωτέρους τους και τους ιδιοκτήτες των ΜΜΕ όπου εργάζονται σε βάρος των ατόμων και των κοινωνιών που έχει σκοπό να αναπαραστήσει την πραγματικότητα, να μεταδώσει παντού τα είδωλα της αναπαράστασης ώστε να σταθεροποιηθούν και να αναπαράγονται σύμφωνα με τις τρέχουσες αλλά και τις πάγιες οικονομικές και πολιτικές επιδιώξεις των ελίτ που διατηρούν και καρπώνονται τον παγκόσμια και την κρατική οικονομία, δεν πρόκειται να διασπαστεί ή και να αλλάξει προσανατολισμούς εξ αντικειμένου. Η σημερινή τάση των ΜΜΕ κατευθύνεται προς την προώθηση ενός νέου μοντέλου προπαγάνδας που θα αποτελεί συνέχεια της μέχρι τώρα μορφής της και που θα αναπαραγάγει καθολικά τον ολοκληρωτισμό στα διάφορα επίπεδα της ανθρώπινης έκφρασης και δράσης, αν ήδη δεν παρατηρείται η αρχή αυτής της παγκόσμιας προπαγάνδας. Το κοινωνικό γίγνεσθαι αποσυντίθεται δια μέσου της εικονολογικής και βιομηχανικής παραγωγής είτε των εθνικών είτε των πολυεθνικών ΜΜΕ. Η διαδικασία αυτή παράγεται και αναπαράγεται σε διεθνή πλέον κλίμακα. Ό,τι είναι αναγκαίο, προσοδοφόρο, ακίνδυνο, παθητικά ουδέτερο, ομογενοποιημένο, ό,τι είναι εμπορεύσιμο και πολιτικά αποστασιοποιημένο, εντάσσεται και διαδίδεται σε όλο τον κόσμο, κατ’ επανάληψη, καθ’ όλο το χρόνο, χωρίς παύσεις και άλλες αντιεμπορικές και πολιτικά επικίνδυνες αναφορές.
Καθετί γίνεται εμπόρευμα, η πολιτική πρέπει να ασκείται από την εξειδικευμένη τάξη των επαγγελματιών πολιτικών, των εταιρειών δημοσκοπήσεων, καθόλου όμως μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες. Το άτομο και η κοινωνία κατέχουν την ίδια στιγμή το ρόλο το προϊόντος και του καταναλωτή του, υπαρκτό και αληθινό είναι μόνο ό,τι φαίνεται και ό,τι προβάλλεται. Η αποσιώπηση των πραγματικών γεγονότων και η κατασκευή της πραγματικότητας είναι ο κόσμος που αναγνωρίζουν, παράγουν και αναπαράγουν τα ΜΜΕ. Η πνευματική τους εξουσία έχει αποδειχθεί ικανή να οδηγήσει τους πολίτες σε κατάσταση αγελαίας υποταγής ( θέση Ουμπ.Έκο), καλλιεργεί δηλαδή τις πρόσφορες συνθήκες πολιτικής, οικονομικής και πολιτιστικής χειραγώγησης τους.
Η “παγκοσμιοποίηση του χειρότερου” αποτελεί την αναφορά και τη θέση των πολυεθνικών και εθνικών ΜΜΕ. Αν η εναλλακτική και συμμετοχική πληροφόρηση είναι ο θεωρητικά και δυνητικά αντίπαλος πόλος είναι μία πιθανότητα που αρχικά χρειάζεται να δοκιμαστεί, κατά δεύτερο λόγο να καταφέρει να επιβιώσει στο διαμορφωμένο σήμερα αρνητικό περιβάλλον και στη συνέχεια να αποδείξει τη διαφορετικότητα της , τη δημοκρατικότητα της και κυρίως τη χρησιμότητα της. Σε κάθε περίπτωση όμως η χρήση διαφορετικών οδών και μέσων πληροφόρησης και κυρίως η πνευματική αυτοκαλλιέργεια και η πολλαπλή εμβάθυνση της γνώσης από το άτομο και τις εθελούσιες συλλογικότητες είναι ο πιο αποτελεσματικός, σήμερα, τρόπος σύλληψης των διεθνών και εθνικών γεγονότων και η “ασπίδα” του ταυτόχρονα πάνω στην οποία η προπαγάνδα της κυρίαρχης πληροφόρησης συναντά ένα αρκετά ικανό εμπόδιο που την αποτρέπει να εισχωρήσει, να επηρεάσει και να κατευθύνει τη συνείδηση του.

Υποστηρικτική βιβλιογραφία: 1. Εισαγωγή στην Πολιτική, Maurice Dyverger, σ.122-130, εκδ. Παπαζήση 1985, 2. Ο Έλεγχος των ΜΜΕ-Τα Θεαματικά Επιτεύγματα της Προπαγάνδας (διάλεξη του N.Chomsky που έδωσε στις 17.3.1991 στο Kenfield της Καλιφόρνια) εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα, 3. Η κουλτούρα των μέσων (κείμενα και αποσπάσματα διανοητών, φιλοσόφων, κοινωνιολόγων) , εκδ. Αλεξάνδρεια 1991 Ο τίτλος του σχολίου από μία φράση του κοινωνιολόγου Πιέρ Μπουρντιέ, που χρησιμοποιήθηκε ως επικεφαλίδα σε δημοσιευμένη συνέντευξη του στο περιοδικό “Μετρό”,τ. 32, Ιούνιος 1998.

Τύπος και Πραγματικότητα

Δεκ 201927

                                       Τύπος και πραγματικότητα

Σε τακτά χρονικά διαστήματα η δημοσιογραφία, ως κλάδος, αυτοσχολιάζεται και αυτοοικτίρεται με αφορμή ένα γεγονός που ξεπερνάει τα όρια του ηθικώς απο­δεκτού: αυτό συμβαίνει, ας πούμε, μια φορά το χρόνο περίπου, όταν η πιο κίτρινη από τις κίτρινες ειδήσεις —εν προκειμένω η στηλίτευση του Προέδρου της Δημο­κρατίας— προσφέρει την ευκαιρία για ομαδική ψυχανάλυση του κλάδου, για μια συνεδρία «στο πόδι». Επαναδιατυπώνονται από την αρχή γενικές κατηγορίες, επι­χειρήματα περί αντικειμενικής είδησης, σκέψεις γύρω από την κατάρρευση της δημοσιογραφίας (η κατάρρευση ταιριάζει γάντι με το ανατολικό μπλοκ, προσδί­δοντας σε καθετί που καταρρέει μια υπόνοια παλαιότητας, κρυφής βίας και πρω­θύστερης νοσταλγίας).

Στο τέλος αυτής της περιόδου θα περίμενε κανείς ότι η αυτοαναφορικότητα θα επιδράσει έστω για λίγο στο είδος, στην ποιότητα, την επιλογή των ειδήσεων. Αλ­λά εμείς οι δημοσιογράφοι ξεχνάμε εύκολα: έρχονται νέες ειδήσεις και γεγονότα, επικάθονται στην αγνή πρόθεση ετεροκαθορισμού και τελικά ο καθένας καταφεύ­γει στα αντανακλαστικά του, σε μια νωθρή και προδιαγεγραμμένη θέαση του κό­σμου. Αν στην προσωπική ιστορία του καθενός μας προσθέσουμε και τον τρόπο που δρα το σύστημα —«τη βαριά βιομηχανία των ΜΜΕ» που έλεγε πριν από με­ρικές δεκαετίες ο Μακ Λούαν—, τότε καταλαβαίνουμε καλύτερα την ομαδική δη­μοσιογραφική ραθυμία μπροστά στην ουσιαστική αλλαγή δεοντολογίας του επαγ­γέλματος.

Αν κάτι κατορθώνουν αυτές οι περίοδοι αυτοσχολιασμού, είναι να μας γυρί­σουν πίσω εξαπίνης: στα χρόνια που διαλέγεις επάγγελμα το οποίο υπόσχεται «νόημα, αρμονία, ακόμη και δικαιοσύνη». Αυτός είναι ο ορισμός του Αμερικανού συγγραφέα Σολ Μπέλοου για το μυθιστόρημα, αλλά οι περισσότεροι δημοσιο­γράφοι (ίσως όχι τα φυντανάκια που σκάνε τώρα και λένε ότι δεν προλαβαίνουν να διαβάζουν μυθιστορήματα) ονειρεύονται ότι γράφουν ή έστω ότι ζουν μέσα σ’ ένα βιβλίο. Και πολύ συχνά, στο ξεκίνημα τους, ονειρεύονται έναν κόσμο όπου μπορεί κανείς να γράφει με σοβαρότητα και αξιοπρέπεια για την ανθρώπινη ζωή, με τον τρόπο του Μπαλζάκ, του Φλομπέρ και των Ρώσων ρεαλιστών: δηλαδή, με μιαν επιμονή στη ρεαλιστική λεπτομέρεια που υποτίθεται ότι σε στρέφει προς τα μέσα. «Περιγράφουν τα παπούτσια ενός ανθρώπου» λέει ο Μπέλοου «και σου

δίνουν όσες λεπτομέρειες χρειάζεσαι για την ψυχή του». Ασφαλώς, τόσο οι κακοί συγγραφείς όσο και οι κακοί δημοσιογράφοι μιλάνε μόνο για τα παπούτσια ή κό­βουν επίτηδες —ρητορικά, δημαγωγικά— την ψυχή στο μέγεθος των παπου­τσιών.

Αν ζητάμε από τους συγγραφείς να επιστρέψουν πίσω στην πραγματικότητα και να τη μιμηθούν με καλλιτεχνικούς τρόπους, τότε τι πρέπει να ζητήσουμε από τους δημοσιογράφους. Την επιστροφή σε μια βασική αξιοπιστία, την απομάκρυν­ση από το σπασμωδικό αντανακλαστικό της εντυπωσιακής είδησης, από το θέατρο των τηλεοπτικών ειδήσεων. Αλλά για έναν τέτοιο κόσμο καλύτερης, αναβαθμισμέ­νης ειδησεογραφίας χρειάζεται και η συνεργασία των αναγνωστών και τηλεθεα­τών.

Μια αίσθηση ανυπεράσπιστου μας ωθεί να αντικαταστήσουμε την κρατική «συμπαράσταση» με τη «συμπαράσταση» του δημοσιογράφου «που τα λέει έξω απ’ τα δόντια». Έχει φανεί πλέον καθαρά ότι κανείς δεν θα μας σώσει: ότι χρειάζε­ται κοινωνική οργάνωση των πολιτών, αίσθημα ευθύνης και αυτονομίας, ένα είδος πρωτοβάθμιας αντίστασης σε ό,τι μας καταπονεί, μας υποτιμά και μας ενοχλεί. Το κράτος και ο δημοσιογράφος είναι εύκολη λύση. Η μετάθεση του προβλήματος σε κάποιον «πατέρα» που, στην πρώτη περίπτωση ξέρει και στη δεύτερη τολμά, μας έχει μεταμορφώσει στους πιο άβουλους πολίτες από καταβολής δημοσιογραφίας.

Έτσι είναι τουλάχιστον συγκινητική η πρωτοβουλία πολιτών απ’ όλον το κόσμο να επανεφεύρουν τις ειδήσεις γράφοντας, αμισθί, τη δική τους εκδοχή για τα με­γάλα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα, στον κυβερνοχώρο, σε site όπως το indy-media (και μια πληθώρα άλλων τόπων συνάντησης που ακολούθησαν). Ασφαλώς οι δημοσιογράφοι θα είχαν πολλά να διδαχθούν από το αγανακτισμένο κοινό τους.

Το μήνυμα δεν είναι αφελώς απλό, όπως στις αμερικανικές ταινίες της δεκα­ετίας του ’30 γύρω από τον Τύπο, αλλά η πολυπλοκότητα του θα μπορούσε να αποτελέσει και μια μορφή επαναδιαπραγμάτευσης της μοίρας μας. Μια συμβολική και κυριολεκτική μάχη για καλύτερες ειδήσεις, επαναδιατύπωση προτεραιοτήτων που να υπόσχεται νόημα, αρμονία, ακόμη και δικαιοσύνη, όπως ήλπιζε ο Σολ Μπέλοου.

Αμάντα Μιχαλοπούλου, εφημ. Το Βήμα, 31/3/2002

 

 

Λεξιλόγιο

 

πρωθύστερος = για ενέργεια ή συλλογισμό που, ενώ θα έπρεπε να ακολουθεί, προηγείται.

 

ραθυμία = νωθρότητα, οκνηρία

 

εξαπίνης = απροσδόκητα (συνήθως στη λόγια έκφραση : καταλαμβάνω κάποιον εξαπίνης)

 

φιντάνι = νεαρό φυτό (ιδ. Για μεταφύτευση),τρυφερός βλαστός φυτού// (μτφ.)νεαρό άτομο σε φάση ανάπτυξης, εξέλιξης

                                               

 

      ΕΡΓΑΣΙΕΣ

 

 

  1. Να σχηματίσετε την περίληψη του κειμένου (100 λέξεις).

 

  1. 2. Σε ποιο είδος δημοσιογραφίας εντάσσεται το κείμενο που διαβάσατε; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

 

  1. Σε ποια σημεία οφείλουν οι δημοσιογράφοι να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους και την ειδησεογραφία και με ποιο τρόπο μπορεί αυτό να επιτευχθεί;

 

  1. Ποια είναι η έννοια του κιτρινισμού στον τύπο;

 

  1. Να σχηματίσετε από ένα συνώνυμο των λέξεων που σας δίνονται : στηλίτευση, θέαση, αυτονομία, καθαρά, επαναδιατυπώση.

 

 

  Παραγωγή  Λόγου

 

Σε μία εισήγηση στα πλαίσια μιας διημερίδας του δήμου σας για το ρόλο του τύπου στη ζωή μας  να εκφράσετε την απογοήτευσή σας για τη λειτουργία του τύπου σήμερα και να αναπτύξετε τη θέση σας για την αναγκαιότητα στήριξης από τον τύπο της δημοκρατίας και τις προϋποθέσεις που πρέπει να ισχύουν προκειμένου να παίξει αυτό το ρόλο.

 

(550 –600 λέξεις)

MNHMEIA

Δεκ 201920

                  

 

      ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

 

  •  Αποτελούν την πολιτιστική κληρονομιά ενός λαού, την παράδοσή του και τη σύνδεσή του με το παρελθόν.
  • Εκφράζουν τις αισθητικές αντιλήψεις ενός λαού
  • Προβάλλουν και διδάσκουν το πνεύμα και το ήθος μιας εποχής
  • Η ουσιαστική επαφή με τα μνημεία των κλασικών χρόνων, για παράδειγμα, μας μεταδίδει την αίσθηση του μέτρου που διέκρινε την εποχή εκείνη.
  •  Εκφράζουν ακόμη την κοινωνική ζωή και τις αξίες μιας εποχής, την πολιτική ζωή (π.χ εκκλησία του δήμου, δημοκρατία), καθώς και την οικονομική ζωή.
  • Συνδυάζοντας τα παραπάνω στοιχεία κατανοούμε ότι τα μνημεία είναι ιστορική πηγή και αναδεικνύουν την ιστορία και μέρος της ταυτότητας ενός έθνους

 

                     ΑΙΤΙΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

  •  Φυσικά αίτια, όπως σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες.
  • Διάβρωση υλικών κατασκευής τους από ατμοσφαιρική ρύπανση.
  • Ελλιπής συντήρηση, εγκατάλειψή τους από την πολιτεία.
  • Πόλεμοι, καταστροφές από κατακτητές, λεηλασίες, βανδαλισμοί (ισοπέδωση από βομβαρδισμούς των Αμερικανών στη Γιουγκοσλαβία πλήθος εκκλησιών και μοναστηριών του μεσαίωνα και μεταγενέστερων, ιστορικών μνημείων και μουσείων από τους ίδιους στο Ιράκ ).
  • Θρησκευτικός φανατισμός [καταστροφή ναών της κλασσικής αρχαιότητας από χριστιανούς ,καταστροφή από ισλαμιστές του Αφγανιστάν προϊσλαμικών αγαλμάτων του Βούδα στην περιοχή Μπαμιγιάν (2001)].
  • Απαιδευσία από ομάδες βανδάλων που καταστρέφουν υπαίθρια μνημεία και γλυπτά.

 

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ  ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ    ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ    

Δεκ 201915

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ  ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ       ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ  

 

Το άρθρο 1(δ) του ν. 1566 που αφορά τη δομή και τη λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ορίζει ως έναν από τους ειδικότερους σκοπούς της εκπαίδευσης να υποβοηθά τους μαθητές να κατανοούν τη σημασία της τέχνης, της επιστήμης και της τεχνολογίας, να σέβονται τις ανθρώπινες αξίες και να διαφυλάσσουν και να προάγουν τον πολιτισμό.  Όσον αφορά όμως  την θέση της τέχνης και της αισθητικής αγωγής στα αναλυτικά προγράμματα και στην πρακτική των σχολείων παρατηρείται ένα τεράστιο κενό.   Ο νόμος παραμένει κενό γράμμα και η εκπαιδευτική διαδικασία έχει προσλάβει ένα τεχνοκρατικό χαρακτήρα με πλήθος μαθημάτων «θεωρητικών» και «θετικών», με το κυνήγι της ολοκλήρωσης της ύλης, τη δασκαλοκεντρική διδασκαλία και τις εξετάσεις.

   Η απουσία της τέχνης από το σχολείο αποτελεί έναν από τους βασικότερους λόγους που οι μαθητές θεωρούν βαρετή την εκπαιδευτική διαδικασία. Επιπλέον, αν αναλογιστούμε τι προσφέρει η ενασχόληση με τις τέχνες στην ψυχή και το πνεύμα του ανθρώπου κατανοούμε ότι οι νέοι χάνουν μέρος από την καλλιέργειά τους.

Στοιχεία που δηλώνουν την απουσία της τέχνης από τα σχολεία:

  • Δεν υπάρχουν υποδομές για την ενασχόληση με διάφορα ήδη τέχνης στα σχολεία (αίθουσες μουσικής, εικαστικών, θεατρικής αγωγής). Στα περισσότερα σχολεία ακόμα και οι αίθουσες τελετών χρησιμοποιούνται λόγω έλλειψης ως αίθουσες διδασκαλίας . Και ο λόγος που αυτό συμβαίνει είναι η πενιχρή χρηματοδότηση της εκπαίδευσης. Γι’ αυτό και από τα αναλυτικά προγράμματα απουσιάζουν ώρες διδασκαλίας τεχνών.
  •  Στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας τα κεφάλαια που αφορούν την τέχνη κάθε εποχής είτε είναι εκτός ύλης είτε προβλέπονται για τη διδασκαλία τους ελάχιστες διδακτικές ώρες. Επιπλέον δεν υπάρχει μάθημα Ιστορίας της τέχνης.
  •  Ακόμα και η διδασκαλία της λογοτεχνίας γίνεται με τεχνοκρατικό τρόπο (ο δάσκαλος αναλύει και οι μαθητές αναπαράγουν τις δοθείσες αναλύσεις) χωρίς ο μαθητής να προτρέπεται να εκφράσει τις δικές του σκέψεις και συναισθήματα, να γράψει ο ίδιος και να γνωρίσει λογοτέχνες και από το παγκόσμιο στερέωμα.
  • Η αισθητική των σχολικών κτιρίων είναι υποβαθμισμένη. Τα σχολικά συγκροτήματα στεγάζονται σε ακαλαίσθητες κτιριακές εγκαταστάσεις (τσιμεντένιοι όγκοι, τσιμεντένιες αυλές). Επίσης η έλλειψη χώρων και τα μουντά χρώματα δημιουργούν ένα περιβάλλον που καταστέλλει τη φαντασία και την αίσθηση του ωραίου στα παιδιά.
  • Οι περιστασιακές και απρογραμμάτιστες επισκέψεις στα μουσεία και σε αίθουσες τέχνης έχει ως αποτέλεσμα οι μαθητές να μην αποκομίζουν τίποτα από αυτές και επιπλέον να θεωρούν πως ό,τι έχει σχέση με μουσεία και τέχνη είναι κάτι βαρετό.
  •  Βασικός προσανατολισμός της εκπαίδευσης τις τελευταίες δεκαετίες είναι οι αγορές και η διαμόρφωση «παραγωγικών» ανθρώπων. Οι γονείς και οι μαθητές με τη σειρά τους συνδέουν το σχολείο με την εισαγωγή σε κάποιο Ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα και έτσι η επαφή τους με τη γνώση έχει αποκτήσει ένα ωφελιμιστικό χαρακτήρα. Η τέχνη λοιπόν όπου δε συνδέεται με επαγγελματική αποκατάσταση και κέρδη δεν αποτελεί στόχο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
  • O KALLITEXNHS KAI TO KOINO

Τα όρια της ανοχής

Δεκ 201912

Πέρασε τόσα πολλά η ανθρωπότητα

  • με τους φανατισμούς, τους αποκλεισμούς,
  • τους αποδιοπομπαίους τράγους,
  • με τους σημαδεμένους,
  • με τους αποσυνάγωγους,

πέρασε τόσα πολλά με τις λογοκρισίες, τους απόλυτους ορισμούς, τους αφόρητους εξευτελισμούς, ώστε είναι αδιανόητο να ξαναγυρίσει σε αυτά. Αλλά για να έχει νόημα η ανοχή πρέπει να είναι αμοιβαία. Ανέχομαι την ιδιαιτερότητά σου, την πίστη σου, τα σύμβολά σου, τις δογματικές σου αγκυλώσεις, αλλά απαιτώ να σέβεσαι και να ανέχεσαι τις δικές μου προκαταλήψεις, τις φοβίες μου, τα φαντάσματά μου, ακόμα και τις φαντασιώσεις μου. Η αμοιβαία ανοχή μας επιτρέπει να συναντηθούμε στη μέση όχι παραβλέποντας, πιθανόν όχι συγχωρώντας, αλλά κατανοώντας. Η κατανόησή μου επιτρέπει να διεισδύσω στην ανάγκη σου, να ερευνήσω τους λόγους που σε οδήγησαν στις νοηματοδοτήσεις του βίου σου, στους συμβολισμούς σου, στις αποκλειστικές ερμηνείες σου του κόσμου. Κατανοώ μια συμπεριφορά, ένα σύστημα ηθικών αξιών, σημαίνει ανάγομαι στις αρχές, στην αφετηρία, αναλύω τα αίτια και τις αφορμές που υποχρέωσαν κάποιον να φτάσει να οροθετήσει τους κανόνες του «κοινωνείν». Η κατανόηση όμως προϋποθέτει ένα ελάχιστο αλλά θεμελιώδες προαπαιτούμενο που, νομίζω, ότι είναι και η ουσία της ανοχής.

Η περίοδος των φώτων

ως τέκνο της αναγέννησης, θεμελίωσε την ανοχή πάνω στον άξονα του ανθρωπιστικού κανόνα. Αν ο κανόνας αυτός στις μέρες μας στράβωσε και αντί να μετράει με γνώμονα τον Άνθρωπο μετράει με γνώμονα το Άτομο δεν σημαίνει πως η αμετακίνητη θέση του ανεκτικού βίου, της αμοιβαιότητας της ανοχής είναι το έσχατο καταφύγιο του πολιτισμού, ο άνθρωπος ως αυταξία, πέρα από τη φυλή, χρώμα, ιδεολογία, ήθη και περιουσία υλική ή πνευματική.
Η αμοιβαία ανοχή αρχίζει και τελειώνει με την αναγνώριση στον άλλον της ανθρώπινης αυταξίας του. Όταν αυτό το έσχατο κριτήριο παραγνωρίζεται και η αμοιβαιότητα πάει περίπατο, το να ανέχομαι τις συμπεριφορές των άλλων που εξευτελίζουν τον κανόνα της αμοιβαιότητας, απαιτώντας κυνικά να τους ανεχτώ, το πράγμα δεν είναι απλώς τραγικό, είναι χλεύη. Και η χλεύη δεν είναι γνώρισμα ούτε της αμοιβαιότητας ούτε της ανοχής[…]
Γνώμη μου είναι πως σ’ αυτές τις οριακές προσβολές του ανθρωπιστικού κανόνα κάθε ανοχή είναι ενοχή, κάθε κατανόηση είναι συνενοχή και κάθε αδιαφορία είναι ηθική αυτουργία.
                                                    Διασκευή άρθρου του Κώστα Γεωργουσόπουλου από τα ΝΕΑ



Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων