Ηλεκτρονικές Κοινότητες Μάθησης

Η επιμόρφωση είναι αναγκαία για τη μετάδοση νέων γνώσεων στους εκπαιδευτικούς, την ανάπτυξη των προσωπικών τους ικανοτήτων, τη βελτίωση των παιδαγωγικών και διδακτικών τους ικανοτήτων καθώς και για την ανάπτυξη δεξιοτήτων στη χρήση των νέων τεχνολογιών. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση φαίνεται να καλύπτει επιμορφωτικές ανάγκες και απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής και να πλεονεκτεί σε σχέση με τη συμβατική σε αρκετά σημεία. Έτσι, η χρήση εργαλείων εξ αποστάσεως εκπαίδευσης όπως η τηλεδιάσκεψη μπορεί να δώσει ικανοποιητικές λύσεις σε προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παραδοσιακά επιμορφωτικά προγράμματα. Οι Ηλεκτρονικές (ή Εικονικές ή Διαδικτυακές) Κοινότητες Μάθησης θεωρούνται ως η πιο σύγχρονη τάση στην τηλεδιάσκεψη, η οποία αποτελεί το συνδυασμό της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης με τις νέες τεχνολογίες. Οι Ηλεκτρονικές Κοινότητες Μάθησης δεν προσφέρουν μόνο ένα ηλεκτρονικό περιβάλλον εκπαίδευσης και επιμόρφωσης, αλλά και ένα ευέλικτο και πολλά υποσχόμενο τρόπο επικοινωνίας και συνεργατικής μάθησης.

Weber και Adorno…

Στο άρθρο της Αναγνώστου (2008) παρουσιάζεται το έργο του Max Weber Οι ορθολογικές και κοινωνιολογικές βάσεις της μουσικής και το έργο του Theodor Adorno Εισαγωγή στην κοινωνιολογία της μουσικής.

Ο Max Weber ασχολείται με την ιστορική εξέλιξη της μουσικής. Αυτό που μου τράβηξε περισσότερο την προσοχή στο έργο τουWeber είναι η αντίληψη που έχει προς τη μουσική σημειογραφία, «χωρίς την οποία κανένα σύγχρονο μουσικό έργο δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να υπάρξει σε κανέναν τόπο και με κανέναν τρόπο, ούτε καν σαν εσωτερικό απόκτημα του δημιουργού του» (Weher 1998: 118). Εάν λοιπόν εφαρμόσουμε την παραπάνω αντίληψη του Weber για τη μουσική σημειογραφία, τότε τι θα πούμε σε έναν παππού που παίζει τραγούδια στο κλαρίνο βασισμένα σε ηπειρώτικες πεντατονικές κλίμακες; Σίγουρα τα τραγούδια αυτά μπορούν να μεταφερθούν σε κάποιο σύστημα μουσικής σημειογραφίας. Σε καμία περίπτωση όπως δεν αναπτύχθηκαν χάρη κάποιου μουσικού συστήματος σημειογραφίας.

Ο Theodor Adorno προτείνει μια κοινωνιολο­γία της μουσικής που δεν θα εξετάζει μόνο τη θέση της μουσικής μέσα στην κοινωνία, αλλά και την παρουσία της κοινωνίας μέσα στη μουσική (Adorno, 1994). Πράγματι, η αντιμετώπιση της μουσικής ως καταναλωτικό αγαθό την υποβιβάζει και γεννά ερωτήματα σε έναν συνθέτη και έναν ερμηνευτή. Να γράψω ή να ερμηνεύσω (αντίστοιχα) για την τέχνη ή την βιομηχανοποιημένη τέχνη που έχει απώτερο σκοπό το χρήμα; Το ίδιο δίλημμα μπορεί να έχει και ένας μαθητής μας… να παίξω έργα κλασικών συνθετών ή σύγχρονη λαϊκή μουσική που θα μου επιφέρει άμεσα χρήμα;

Δίνοντας τροφή για σκέψη κλείνοντας αυτήν την εβδομάδα θα αναφερθώ σε μία πρόταση από το οπισθόφυλλο του βιβλίου Θόρυβοι του Ζακ Ατταλί (1977). Η μουσική έχει με το χρήμα σχέσεις παράξενες, διφορούμενες και προφητικές (Ατταλί, 1997).

 

 

 

Μουσική και φύλο!

Ο καθένας από εμάς έχει δεχτεί στη ζωή του πολλά μουσικά ερεθίσματα. Τα πρώτα του ερεθίσματα ένα άτομο τα δέχεται κατά την βρεφική ηλικία στο οικογενειακό του περιβάλλον και έπειτα στο σχολείο (Borthwick & Davidson, 2002 in: MacDonald et al., 2009), στο φιλικό του περιβάλλον (Tarrant et al., 2002; Sloboda et al., 2001), στην τηλεόραση, στο διαδίκτυο κ.α. Η μουσική διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στην ανάπτυξη, τη διαπραγμάτευση και τη διατήρηση της ταυτότητας μας (MacDonald et al., 2002; Roe, 1999; Stalhammar, 2006 in: MacDonald et al., 2009). Κάθε άτομο που συμμετέχει με οποιονδήποτε τρόπο σε μουσικές δραστηριότητες αναπτύσσει πτυχές της προσωπικής του ταυτότητας που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη μουσική (MacDonald et al., 2009; Sloboda et al., 2001), άλλωστε η μουσική είναι η πιο σημαντική δραστηριότητα στην οποία συμμετέχουν τα νεαρά άτομα (Zillman & Gan, 1997; Roe, 1999 in MacDonald et al., 2009). Και εμείς οι ίδιο (οι μουσικοπαιδαγωγοί) έχουμε δεχτεί ποικίλα μουσικά ερεθίσματα κατά τη διάρκεια των μουσικών σπουδών μας· κλασικά στοιχεία, παραδοσιακά στοιχεία, και στοιχεία από διάφορες μουσικές παραδόσεις, τα οποία έχουμε «συνθέσει» και  ο καθένας μας έχει δημιουργήσει το δικό του προσωπικό του ύφος κατά την ερμηνεία ενός τραγουδιού.

μουσικήμουσική και φύλο!

Έτσι, και εμείς με τη σειρά μας ως εκπαιδευτικοί δίνουμε στους μαθητές μας τα δικά μας ερεθίσματα, τους μεταφέρουμε τη δική μας μουσική ταυτότητα, κουλτούρα και ερμηνευτικό ύφος. Μπορεί όλοι μας να κληθούμε να διδάξουμε το ίδιο τραγούδι, αλλά ο καθένας θα το διδάξει με το δικό του τρόπο… ο καθένας μας θα σταθεί σε άλλα σημεία, θα κάνει άλλους τονισμούς, θα το «φέρει» στα μέτρα του, στα ακούσματα του, οπότε θα περάσει στοιχεία της μουσικής του ταυτότητας στους μαθητές του.

 

Η διδασκαλία της μουσικής στους μαθητές μας, αρχικά θα αποτελέσει μία από τις πολλές, ίσως, εξωσχολικές δραστηριότητες για την οποία θα πρέπει να μελετήσει συγκεκριμένες φορές την εβδομάδα, με την πάροδο όμως του χρόνου, με τα κατάλληλα ερεθίσματα, με την κοινωνική αποδοχή, η διδασκαλία της μουσικής μπορεί να γίνει μέρος της ζωής τους, της καθημερινότητας τους και όχι μια αναγκαία διαδικασία (MacDonald et al., 2009).

 

Ο κάθε μαθητής όμως «φέρει» τη δική του μουσική ταυτότητα, σε κάποιον μαθητής μας μπορεί να του έβαζαν οι γονείς του να ακούει Mozart, σε άλλον λαϊκή μουσική και κάποιος άλλος η μόνη του επαφή με τη μουσική να ήταν οι ήχοι των video games. Σίγουρα όλοι αυτοί οι μαθητές, παρόλο που θα τους δώσουμε τα ίδια ερεθίσματα θα τα εκλάβουν με το δικό τους τρόπο. Θα πάρουν μουσικά στοιχεία από εμάς, θα τα «μπλέξουν» με τα δικά τους και θα διαμορφώσουν το δικό τους ύφος, έως ότου γνωρίσουν καινούρια μουσικά ερεθίσματα τα οποία και αυτά με τη σειρά τους θα τα εντάξουν στις μουσικές επιλογές τους.

Kοινωνιολογία και μουσική εκπαίδευση

Η κοινωνιολογία δεν εξετάζει μόνο το ποιες κοινωνικές ομάδες παράγουν, διανέμουν και καταναλώνουν τα αγαθά, αλλά και τι σημαίνουν αυτά τα αγαθά για το άτομο. Μια βασική πτυχή της κοινωνιολογίας της μουσικής είναι να εξετάσει την κοινωνική οργάνωση των μουσικών πρακτικών και την κοινωνική κατασκευή του μουσικού νοήματος. Τα μουσικά υλικά πρέπει να συνδεθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνουν αντιληπτά στον ακροατή. Όταν ο ακροατής έχει προηγούμενη μουσική εμπειρία υπάρχει και εξοικείωση. Εάν ο ακροατής γνωρίζει μία μουσική κουλτούρα μπορεί να αντιληφθεί τις αποχρώσεις των τραγουδιών και μπορεί να νιώσει πως τα τραγούδια της συγκεκριμένης κουλτούρας εκφράζουν τα συναισθήματα του· αισθάνεται πως ταυτίζεται με τη μουσική (Green, 1999). Τις περισσότερες φορές σε μία τάξη το μείγμα των μαθητών είναι ανομοιογενές· διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, εθνικότητες κ.α. Ο καθηγητής μουσικής πρέπει να διατηρήσει έντονο το ενδιαφέρον όλων των μαθητών κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Σύμφωνα με το σχήμα 1 (Green, 1988 in: Green, 1999, p.163), ανάλογα με το τραγούδι που μπορεί να ακούσουν οι μαθητές, κάποιοι θα αισθανθούν όμορφα και κάποιοι άσχημα. Τα συναισθήματα των μαθητών δεν είναι έμφυτα, αλλά έχουν να κάνουν με το κοινωνικό υπόβαθρο τους. Οι μαθητές έχουν τις δικές τους επιθυμίες σε σχέση με τη μουσική, όπου πολλές φορές υιοθετούν και σύμβολα κοινωνικής ταυτότητας από μουσικές κουλτούρες (Green, 1999). Η μουσική επηρεάζει τον πολιτισμό (Kelly, 2002). Ένα μουσικό κανάλι παρουσιάζοντας καλλιτέχνες μπορεί να επηρεάσει την κουλτούρα των ατόμων και ιδιαίτερα των μαθητών (ντύσιμο, κούρεμα – χτένισμα μαλλιών, κ.α.) (Kelly, 2002). Το μάθημα της μουσικής μπορεί να βοηθήσει στην κοινωνικοποίηση των μαθητών, ώστε όλοι μαζί να φτιάξουν, ας μου επιτραπεί ο όρος, μια καινούργια ομάδα (Kelly, 2002). Πολλές φορές ένα μέρος των μαθητών είναι αποξενωμένο από το σώμα των μαθητών της τάξης καθώς μπορεί να προέρχονται, για παράδειγμα, από άλλη κοινωνική τάξη σε σχέση με τους συμμαθητές τους. Το να συμμετέχει ένας μαθητής σε διάφορες ομάδες κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές  να γνωριστούν καλύτερα και να μην υπάρχει το αίσθημα της αποξένωσης (μεταξύ των μαθητών).

  •  Kelly, S 2002, “A sociological Basis for music education”, International Journal of Music Education, pp. 40-49.
  • Green, L 1999, “Research in the Sociology of Music Education: some introductory concepts”, Music Education, Vol. 1, no. 4, pp. 159-169.