ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2018-19

  1. σελ. 7-9 Από την Ρώμη στη Νέα Ρώμη
  2. σελ. 16-18 Ο Ιουστινιανός και το έργο του. Όχι το γ. Εξωτερική πολιτική.
  3. σελ. 19-21 Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717), Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης. Μόνο το γ. Θέματα και εξελληνισμός του κράτους.
  4. σελ. 29-30 Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ
  5. σελ. 34-35 Μεταβατική εποχή: οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων. Μόνο  το α. Ορισμός, πρωτεργάτες, παράγοντες (σελ. 34) και το ε. Συνέπειες της εικονομαχίας (σελ. 35).
  6. σελ. 36-38 Η βασιλεία του Μιχαήλ του Γ΄ και η αυγή της Νέας Εποχής
  7. σελ. 39-40 Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και στους Βουλγάρους
  8. σελ. 48-49 Οι εξελίξεις στην οικονομία και την κοινωνία
  9. σελ.  50-51 Η νομοθεσία της Μακεδονικής Δυναστείας και η σύγκρουσή της με τους δυνατούς (μόνο το β. Νόμοι και αγώνας κατά των δυνατών)
  10. σελ. 57-58 Η ενετική οικονομική διείσδυση και το σχίσμα των Εκκλησιών
  11. σελ. 59-61 Οι Σταυροφορίες και η πρώτη άλωση της Πόλης. Μόνο το α. ορισμός και παράγοντες και το γ. Η τέταρτη Σταυροφορία.
  12. σελ. 65-66 Εξάπλωση των Τούρκων και τελευταίες προσπάθειες για την ανάσχεσή τους
  13. σελ. 67-68 Η άλωση της Πόλης. Μόνο το β. Συνέπειες και το γ. Η βυζαντινή πνευματική κληρονομιά
  14. σελ. 110-112 Οι Ανακαλύψεις

 

Οι ενότητες σε μορφή ερώτησης-απάντησης στη διεύθυνση: https://blogs.sch.gr/earkouli/category/%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CE%B2%CE%84-%CE%B3%CF%85%CE%BC%CE%BD%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%85/

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 13 Μαΐου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

 ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ (ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)

Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ (15ος-18ος αιώνας)

 ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

Τι είναι η Αναγέννηση;

Είναι  ένα καλλιτεχνικό και πνευματικό κίνημα, που εκδηλώνεται τον 15ο και 16ο αι., στον ευρωπαϊκό χώρο.

Ποιοι παράγοντες συντέλεσαν στην προετοιμασία του κινήματος;

Στην προετοιμασία του κινήματος αυτού μεγάλη ήταν η συμβολή

α) των Σταυροφοριών, που έστρεψαν το ενδιαφέρον της Δύσης στην Ανατολή,

β) της αστικής τάξης που ήταν η νέα κοινωνική τάξη που αρχίζει να διαμορφώνεται.

Ποιο είναι το κύριο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης;

Κύριο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης είναι η αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας για τη θεμελίωση ενός καινούριου κόσμου.

Ποια αντίληψη για τον κόσμο διαμορφώνει ο άνθρωπος της Αναγέννησης;

Ο άνθρωπος διαμορφώνει μια διαφορετική αντίληψη για τον κόσμο.

α) Δε στηρίζεται πλέον στη δύναμη της παράδοσης, όπου κυριαρχούν η συνεχής μέριμνα για τη σωτηρία της ψυχής, η αποχή από τις χαρές της ζωής και η ιδέα της ματαιότητας, αλλά στην κριτική σκέψη, στην εξέλιξη, στις επιστήμες και στην ιδέα της προόδου.

β)Σε αντίθεση με το Μεσαίωνα, ο ίδιος ο άνθρωπος γίνεται το επίκεντρο της παρατήρησης και του ενδιαφέροντος των λογίων, των σοφών και των καλλιτεχνών. Το σώμα, η επίγεια ζωή και η ομορφιά αποκτούν τη δική τους θέση στη ζωή του ανθρώπου και διαμορφώνουν μια νέα αντίληψη για τη ζωή.

Πού αναπτύσσεται η Αναγέννηση;

Κοιτίδα των πολιτιστικών εξελίξεων είναι οι ακμαίες οικονομικά πόλεις της Ιταλίας, όπως η Φλωρεντία, η Ρώμη, η Βενετία και το Μιλάνο. Στις πόλεις αυτές, οι πνευματικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες ενθαρρύνονται από διάσημους μαικήνες* της εποχής, όπως είναι οι ηγεμόνες της Φλωρεντίας Μέδικοι και του Μιλάνου Σφόρτσα καθώς και ο πάπας Ιούλιος Β΄.

Τι ήταν οι μαικήνες;

Ήταν ηγεμόνες ή εύποροι αστοί που ενίσχυαν οικονομικά τον πολιτισμό και την τέχνη.

Ο ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

Τι ήταν ο ανθρωπισμός; Από ποια ανάγκη προήλθε;

Ανθρωπισμός είναι η στροφή προς τη βαθύτερη γνώση της αρχαιότητας. Ο άνθρωπος της Αναγέννησης, δηλαδή, άρχισε να μελετά, να μεταφράζει και να σχολιάζει συστηματικά τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους συγγραφείς.

Ο άνθρωπος της Αναγέννησης  στράφηκε προς τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό προκειμένου να αντλήσει τον αναγκαίο πνευματικό εξοπλισμό για να εκφράσει τις νέες αξίες.

Ποιοι ονομάστηκαν ανθρωπιστές; Τι ήταν η πολιτεία των γραμμάτων; Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά των ανθρωπιστών;

Ανθρωπιστές ονομάστηκαν οι φορείς του ανθρωπισμού που ταξιδεύουν σε ολόκληρη την Ευρώπη για να διαδώσουν τις ιδέες τους, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό ένα δίκτυο σχέσεων και πολιτισμού, που ονομάστηκε Πολιτεία των Γραμμάτων. Οι ανθρωπιστές:

α)Έχουν βαθύ θρησκευτικό αίσθημα,

β)ασκούν κριτική στις μεσαιωνικές αντιλήψεις και

γ)αγωνίζονται για μια καλύτερη κοινωνία.

δ)Γράφουν στη λατινική, η οποία παραμένει η κοινή γλώσσα των ανθρώπων των γραμμάτων και της Εκκλησίας. Υπερασπίζονται όμως τις εθνικές γλώσσες, στις οποίες συνθέτουν πολλά από τα έργα τους.

Να αναφέρετε δύο σημαντικούς ανθρωπιστές.

Ο Έρασμος ο πρίγκιπας της Πολιτείας των Γραμμάτων και κορυφαίος Ελληνιστής, σατιρίζει επικριτικά τις καταχρήσεις της Εκκλησίας μάχεται υπέρ μιας ειρηνικής Ευρώπης και αποδίδει εξαιρετική σημασία στην παιδεία.

Ο Τόμας Μορ  οραματίζεται μια ιδανική πολιτεία, όπου θα βασιλεύουν η ειρήνη, η ισότητα και η ανεκτικότητα.

Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Τι είναι ο οικουμενικός άνθρωπος και ποια χαρακτηριστικά έχει;

Οικουμενικός άνθρωπος (homo universalis) είναι ο νέος τύπος ανθρώπου που προσπαθούν να διαμορφώσουν με την κατάλληλη αγωγή οι ανθρωπιστές. Ο άνθρωπος αυτός:

α)πρέπει να επιδίδεται σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, ώστε να αποκτήσει μια πολυδιάστατη προσωπικότητα με πνευματικά, ψυχικά και σωματικά χαρίσματα,

β) καθορίζει ο ίδιος με τη γνώση και τον προσωπικό του αγώνα το πεπρωμένο του (τη μοίρα του).

Με ποιο τρόπο διαμορφώνεται ο οικουμενικός άνθρωπος;

α)Ιδρύονται πολλά νέα σχολεία, κολέγια και πανεπιστήμια που συμβάλλουν στη διάδοση των νέων ιδεών.

β)Τα προγράμματα σπουδών, διευρύνονται, σε σχέση με τα μεσαιωνικά, περιλαμβάνοντας ένα ευρύ φάσμα μαθημάτων, ώστε οι μαθητές να αποκτούν συνολική μόρφωση.

ΕΛΛΗΝΕΣ ΛΟΓΙΟΙ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ

 Ποια ήταν η συμβολή των Ελλήνων λογίων (μορφωμένων, σοφών) στον ανθρωπισμό  και τη διαμόρφωση του οικουμενικού ανθρώπου; Να αναφέρετε δύο σημαντικού Έλληνες λογίους.

Οι ανθρωπιστικές σπουδές ενισχύθηκαν με την παρουσία σημαντικών Ελλήνων λογίων στη Δύση πριν και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους (1453). Οι λόγιοι αυτοί:

α)πρόβαλαν τα ελληνικά γράμματα με το διδακτικό και εκδοτικό τους έργο,

β)ενίσχυσαν το ενδιαφέρον για την έκδοση αρχαίων ελληνικών κειμένων και τη συλλογή αρχαίων χειρογράφων από βιβλιοθήκες και ηγεμόνες.

Ανάμεσα σ’ αυτούς διακρίθηκαν ιδιαίτερα ο διαπρεπής φιλόσοφος Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων που έδρασε στον Μυστρά και ο επίσκοπος Νικαίας Βησσαρίων από την Τραπεζούντα.

Η ΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ

Σε ποιες περιοχές επεκτάθηκε η Αναγέννηση και ο Ανθρωπισμός και γιατί;

Η Αναγέννηση και ο Ανθρωπισμός γρήγορα επεκτάθηκαν και σε άλλες χώρες της υπόλοιπης Ευρώπης, όπου επικρατούσαν παρόμοιες συνθήκες με τις ιταλικές πόλεις, γιατί:

α)Οι συχνές μετακινήσεις καλλιτεχνών και λογίων διευκόλυναν, βέβαια, τη διασπορά της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού.

β)Η εφεύρεση της τυπογραφίας υπήρξε αποφασιστική. Το κοσμοϊστορικό αυτό γεγονός συνέβη, όταν γύρω στο 1450 ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος από τη Μαγεντία της Γερμανίας χρησιμοποίησε κινητά μεταλλικά στοιχεία για την εκτύπωση των βιβλίων. Η ανακάλυψη αυτή διαδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα. Το 1500 λειτουργούσαν τυπογραφεία σε 236 πόλεις της Ευρώπης και είχαν ήδη εκδοθεί 30-35 χιλιάδες τίτλοι βιβλίων.

Ποιες κοινωνικές ομάδες συμμετείχαν στη γνώση;

Αν και τα τυπωμένα πλέον βιβλία ήταν φθηνότερα και λιγότερο ογκώδη σε σχέση με τα μεσαιωνικά, μόνο οι άνθρωποι των πόλεων είχαν τη δυνατότητα να γίνουν κοινωνοί (μέτοχοι) της γνώσης. Ο περισσότερος κόσμος ήταν αναλφάβητος και αμέτοχος στις εξελίξεις. Ωστόσο, η αρχή έγινε και οι άνθρωποι ολοένα προσπαθούσαν για βελτίωση της θέσης τους στην κοινωνία.

ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ

ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Ποια στοιχεία δείχνουν την ανανέωση της λογοτεχνίας; Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι συγγραφείς;

Κατά το 16ο αιώνα παρατηρείται λογοτεχνική ανανέωση με:

α) τη χρήση των εθνικών γλωσσών και

β) με τον εμπλουτισμό της θεματολογίας.

Στην ανανέωση αυτή συνέβαλαν σημαντικοί συγγραφείς, όπως:

α)ο Ισπανός  Θερβάντες με το περίφημο μυθιστόρημά του Δον Κιχώτης και

β) ο Άγγλος  Σαίξπηρ με τα θεατρικά του αριστουργήματα (Άμλετ, Μάκβεθ, Οθέλλος).

γ)Τέλος, ο Ιταλός  Μακιαβέλλι στο έργο του Ο Ηγεμόνας αναλύει την τακτική και τη συμπεριφορά που πρέπει να ακολουθεί ο ηγεμόνας για την κατάκτηση της εξουσίας. Η χαρακτηριστική του φράση είναι: ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.

Ποιο ιστορικό γεγονός έδωσε ώθηση στις επιστήμες;

Η διεύρυνση του κόσμου με τις Ανακαλύψεις, έθεσε νέους προβληματισμούς για τη γη, το σύμπαν και την επιστήμη.

Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι επιστήμονες και με ποια επιστήμη ασχολ΄΄ηθηκαν;

Κοπέρνικος: αστρονομία, ηλιοκεντρική θεωρία

Κέπλερ: αστρονομία, νόμοι κίνησης πλανητών

Γαλιλαίος: αστρονομία, τηλεσκόπιο

Παράκελσος (αλχημιστής): ιατρική, φαρμακολογία

Βάκων: επιστήμη-φιλοσοφία,  εισάγει το πείραμα στην επιστήμη

ΤΕΧΝΗ

Ποιες τέχνες αποτύπωσαν την Αναγέννηση;

Η τέχνη (αρχιτεκτονική, ζωγραφική, γλυπτική) της περιόδου αυτής αποτύπωσε με τον καλύτερο τρόπο την ιδεολογία της Αναγέννησης.

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ: Οι τεχνίτες και οι καλλιτέχνες υιοθετούν αρχιτεκτονικά σχέδια ή λεπτομέρειες στη δόμηση και διακόσμηση των κτιρίων, τα οποία αντιγράφουν δημιουργικά την κλασική αρχαιότητα.

ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ: Γνώρισαν τη μεγαλύτερη ανάπτυξη.

Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της ζωγραφικής της Αναγέννησης;

α)Απεικονίζει το γυμνό ανθρώπινο σώμα.

β)Προβάλλει μύθους της αρχαιότητας και τη φύση.

γ)Προβάλλει παράλληλα το θρησκευτικό συναίσθημα των ανθρώπων μέσα από θέματα με θρησκευτικό περιεχόμενο (σκηνές από τη Βίβλο κ.ά.).

δ)Όσον αφορά την τεχνοτροπία, οι καλλιτέχνες προχωρούν περισσότερο, εφαρμόζοντας την προοπτική, δηλ. δίνοντας την αίσθηση του βάθους στις απεικονίσεις, και την τεχνική της φωτοσκίασης.

Από πού ξεκίνησε και τι σημαίνει κουατροτσέντο; Ποιο είναι το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του; Ποιος ο κυριότερος ζωγράφος της εποχής;

Τον 15ο αιώνα, η Φλωρεντία γίνεται το επίκεντρο μιας διαφορετικής καλλιτεχνικής άνθησης που επεκτείνεται σταδιακά και σε άλλες πόλεις της Ιταλίας. Ο αιώνας αυτός, γνωστός στην ιστορία της τέχνης ως κουατροτσέντο, προαναγγέλλει την ιταλική Αναγέννηση. Στην τέχνη του κουατροτσέντο* μπορούμε να ανιχνεύσουμε επιρροές της γοτθικής και της βυζαντινής τέχνης, δηλ. της τέχνης των προηγούμενων περιόδων.

Ο Μποτιτσέλι  θεωρείται ως κυριότερος ζωγράφος της εποχής αυτής.

Πότε και πού εξαπλώνεται η τέχνη της Αναγέννησης;

Η ιταλική Αναγέννηση και τα μηνύματά της απλώνονται και προς τον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο το 16ο αιώνα με αποτέλεσμα, παρά τις τοπικές ιδιαιτερότητες στην καλλιτεχνική έκφραση, να διαμορφωθεί ένα ενιαίο καλλιτεχνικό ρεύμα με πολλά κοινά χαρακτηριστικά, δηλ. η Τέχνη της Αναγέννησης.

Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι ζωγράφοι της Αναγέννησης;

α)Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης, είναι ταυτόχρονα και αξιόλογος επιστήμονας (αρχιτέκτονας, μηχανικός, εφευρέτης), ενσαρκώνοντας έτσι τον οικουμενικό άνθρωπο. Καλλιτεχνικά επηρεάστηκε από το ανθρωπιστικό πνεύμα και την τεχνική της προοπτικής. Αργότερα, όμως, επινόησε την τεχνική της διαβάθμισης η οποία με την εξαφάνιση των περιγραμμάτων δίνει την αίσθηση μιας ελαφριάς ομίχλης γύρω από τα σχήματα, προκαλώντας έτσι μια εντύπωση γλυκύτητας, ποίησης και μυστηρίου (Τζοκόντα).

β)Ο Μιχαήλ Άγγελος θεωρείται αρχηγός της Φλωρεντινής Σχολής και διακρίθηκε ως ζωγράφος, γλύπτης, αρχιτέκτονας και ποιητής. Συνδυάζει χαρακτηριστικά της αρχαίας ελληνικής τέχνης και τάσεις της εποχής του. Μια από τις αριστουργηματικές ζωγραφικές του συνθέσεις είναιη διακόσμηση της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα στο Βατικανό με θέμα τη Δευτέρα Παρουσία.

γ))Επικεφαλής της Ρωμαϊκής Σχολής ο Ραφαήλ Σάντι τονίζει στα έργα του το ανθρώπινο στοιχείο, την ευγένεια και το πνεύμα, όπως στις περίφημες Μαντόνες (εικόνες της Παναγίας)

δ)Ο Τιτσιάνο είναι ο κυριότερος εκπρόσωπος της Βενετικής Σχολής. Προσέχει ιδιαίτερα το χρώμα, τη κομψότητα και τη χάρη.

ε)Στη Γερμανία διακρίθηκε ο διάσημος ζωγράφος και χαράκτης ο ‘Αλμπρεχτ Ντύρερ. Στα έργα του εντοπίζονται τα χαρακτηριστικά της αναγεννησιακής τέχνης αλλά και στοιχεία σκοτεινά, όπως η δεισιδαιμονία και φόβος (H αποκάλυψη).

στ) Στις Κάτω Χώρες αναδείχθηκαν ο Ιερώνυμος Μπος. Συνέθεσε έργα με θέματα φανταστικά, συμβολικά και αινιγματικά στα οποία συνυπάρχουν η πραγματικότητα με το όνειρο.

ζ)Στην Ισπανία έζησε ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ή el Greco (= o Ελληνας). Στα έργα του διακρίνουμε την τεχνοτροπία της Αναγέννησης αλλά και τις επιρροές της βυζαντινής ζωγραφικής.Τα έργα του, με την ιδιαιτερότητά τους, προβάλλουν έντονες συγκινησιακές καταστάσεις, όπως δραματικότητα και πάθος

ΜΟΥΣΙΚΗ

Γιατί αρχίζει να διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα η κοινή μουσική παράδοση;

Το πνεύμα της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού επηρεάζει και τη μουσική. Παράλληλα με την επίσημη μουσική παράδοση της Εκκλησίας καλλιεργείται η λαϊκή μουσική. Η κοινή μουσική κληρονομιά αρχίζει να διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα, καθώς το μουσικό κλίμα κάθε τόπου, η ιδιοσυγκρασία του δημιουργού και το κοινό στο οποίο απευθύνεται καθορίζουν το ύφος της μουσικής.

Ποιο είδος μουσικής έχει μεγάλη ανάπτυξη;

Την περίοδο αυτή η πολυφωνική μουσική παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη. Η Ιταλία έχει και στον τομέα αυτό το προβάδισμα με κορυφαίο μουσικό τον Τζοβάνι ντα Παλεστρίνα.

Ποιες νέες μορφές μουσικής εμφανίζονται;

Προς το τέλος του 16ου αιώνα εμφανίζονται και οι πρώτες μορφές κονσέρτου* και συμφωνίας*, που θα εξελιχθούν περισσότερο από τον επόμενο αιώνα.

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Κουατροτσέντο (Quattrocento): ιταλικός όρος που δηλώνει την προδρομική φάση της Αναγέννησης. Στην κυριολεξία του σημαίνει τον αιώνα του οποίου το δεύτερο ψηφίο είναι ο αριθμός 4 (quattro), δηλαδή το 15ο αιώνα.

Κονσέρτο: Είδος μουσικής σύνθεσης για ένα ή περισσότερους σολίστ και ορχήστρα.

Συμφωνία: Εκτενής μουσική σύνθεση για ορχήστρα.

ΠΗΓΗ:

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 11 Απριλίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ (ερωτήσεις και απαντήσεις)

ΠΥΞΙΔΑ

 

ΚΑΡΑΒΕΛΑ

ΠΟΡΤΟΛΑΝΟΣ

ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ

 

 

 

 

 

 

 

Τα κίνητρα και οι προϋποθέσεις

Ποια ήταν τα κίνητρα (αιτίες) των ανακαλύψεων;

Α)Οικονομικά κίνητρα:

α)Ήδη από το τέλος του μεσαίωνα ευρωπαίοι έμποροι, όπως ο βενετός Μάρκο Πόλο, αναζητούσαν χρυσό, καρυκεύματα και αρώματα στην Ανατολή ακολουθώντας το δρόμο του μεταξιού.

β)Η αποκοπή του δρόμου αυτού, κατά το 15ο αι., αρχικά από τους Άραβες και ύστερα από τους Οθωμανούς ανάγκασε τους Ευρωπαίους να αναζητήσουν πρόσβαση στις αγορές της Ανατολής από τη θάλασσα.

Β) Πολιτικά: οι φιλοδοξίες ηγεμόνων.

Γ) Θρησκευτικά: η διάδοση του χριστιανισμού

Δ) Επιστημονικά: η ροπή του ανθρώπου προς τη γνώση.

Ποιοι παράγοντες διευκόλυναν τα ταξίδια;

Από το 13ο αι. τα ταξίδια άρχισαν να γίνονται σταδιακά ευκολότερα και ασφαλέστερα χάρη σε μια σειρά νέων τεχνικών μέσων:

α) της πυξίδας,

β)του αστρολάβου, που ήταν όργανο προσδιορισμού του γεωγραφικού πλάτους με βάση την παρατήρηση των άστρων, και

γ)των πορτολάνων, που ήταν ναυτικοί χάρτες.

δ)Παράλληλα, ένας νέος τύπος πλοίου, η καραβέλα, συνδύαζε χωρητικότητα, ταχύτητα και ασφάλεια.

ε)Η αντίληψη για τη σφαιρικότητα της γης κέρδιζε συνεχώς έδαφος.

Άρα οι Ευρωπαίοι ήταν τώρα έτοιμοι για τη μεγάλη περιπέτεια των ανακαλύψεων.

Τα εξερευνητικά ταξίδια

α)Οι Πορτογάλοι, επιδιώκοντας να ανακαλύψουν δρόμο προς τις Ινδίες πλέοντας γύρω από την Αφρική, οργάνωσαν αλλεπάλληλες εξερευνητικές αποστολές. Τελικά ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε, όταν ο Βάσκο ντε Γκάμα έφθασε το 1498 στο Κάλικουτ των Ινδιών.

β)Αντίθετα με τους Πορτογάλους, ο Χριστόφορος Κολόμβος, γενουάτης θαλασσοπόρος στην υπηρεσία του βασιλιά της Ισπανίας, πεπεισμένος ότι η γη είναι σφαιρική, επιχείρησε να φθάσει στην Ασία πλέοντας δυτικά. Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ταξιδιών του (1492-1504) ανακάλυψε νησιά και ηπειρωτικές περιοχές της κεντρικής Αμερικής. Ο ίδιος όμως πίστευε ότι είχε φτάσει στις Ινδίες.

γ)Αποκορύφωμα των ανακαλύψεων υπήρξε ο πρώτος περίπλους (1519-1522) της γης από τον Φερδινάνδο Μαγγελάνο, Πορτογάλο στην υπηρεσία του βασιλιά της Ισπανίας. Έτσι αποδείχθηκε για πρώτη φορά ότι η γη είναι σφαιρική.

Η γέννηση ενός Νέου Κόσμου

Πώς μοιράστηκαν οι αποικίες;

Οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί κατέκτησαν με τη βία τις περιοχές που ανακάλυψαν. Ειδικότερα οι τελευταίοι, επιδεικνύοντας απάνθρωπη σκληρότητα, εξαφάνισαν τους λεγόμενους προκολομβιανούς πολιτισμούς της κεντρικής και νότιας Αμερικής.

Αφού μετέτρεψαν με τον τρόπο αυτό τις νέες χώρες σε αποικίες, τις μοίρασαν μεταξύ τους με τη Συνθήκη της Τορντεζίλας (1494). Έτσι δημιουργήθηκαν δύο αντίστοιχες αποικιακές αυτοκρατορίες, η πορτογαλική και η ισπανική.

Από τα τέλη όμως του 16ου αιώνα η Ολλανδία, η Αγγλία και η Γαλλία άρχισαν να διεκδικούν μερίδιο από τις αποικίες με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ανταγωνισμοί και συγκρούσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.

Ποια ήταν η τύχη των προκολομβιανών πολιτισμών;

Για τους λαούς των νέων χωρών οι επιπτώσεις των Ανακαλύψεων ήταν αρνητικές. Οι Ευρωπαίοι επιδόθηκαν στην εντατική εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών σε βάρος των ιθαγενών και επέβαλαν την αρχή των άνισων ανταλλαγών. Συγχρόνως θεώρησαν τους μη ευρωπαϊκούς λαούς ως υποδεέστερους και εκμεταλλεύσιμους. Η πολιτική αυτή κληροδότησε πολλαπλά προβλήματα στον κόσμο, όπως ήταν η δουλεία, η αποικιοκρατία, η υπανάπτυξη και η φτώχεια των τρίτων χωρών, τα οποία μας απασχολούν με διάφορες μορφές μέχρι σήμερα.

Η Ευρώπη και ο Νέος Κόσμος

Ποιες ήταν οι ριζικές μεταβολές που προκάλεσαν οι ανακαλύψεις στην Ευρώπη και ολόκληρο τον κόσμο;

Οι ανακαλύψεις προκάλεσαν ριζικές μεταβολές στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο:

α)Με το άνοιγμα στους ωκεανούς το κέντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας μετατοπίστηκε από τη Μεσόγειο στον Ατλαντικό και τη Βόρεια Θάλασσα, όπου κατέληγαν οι υπερπόντιοι θαλάσσιοι δρόμοι.

β)Τώρα νέα λιμάνια, όπως της Σεβίλλης, της Λισσαβόνας, της Αμβέρσας, απέκτησαν μεγαλύτερη οικονομική σπουδαιότητα από εκείνα της Βενετίας και της Γένουας.

γ)Η εισαγωγή χρυσού και αργύρου στην Ευρώπη σε μεγάλες ποσότητες διεύρυνε τις ανταλλαγές και δημιούργησε νέες οικονομικές δραστηριότητες, όπως εμπορικές και τραπεζικές. Από αυτές επωφελήθηκε περισσότερο μια νέα κοινωνική τάξη, η αστική.

δ)Η γνωριμία με νέους πολιτισμούς άρχισε να κλονίζει τις προκαταλήψεις και τις αξίες παρελθόντος.

ε)Παράλληλα, το κλίμα της εποχής ευνόησε την ανάπτυξη ποικίλων επιστημονικών κλάδων, όπως της γεωγραφίας, της αστρονομίας, της ζωολογίας, της βοτανικής, της εθνολογίας και άλλων.

ΠΗΓΕΣ:

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Β΄Γυμνασίου (ΟΕΔΒ)

http://users.sch.gr/tgiakoum/history2007/VIanakalypseis.html

 

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 4 Απριλίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

Η ΦΕΟΥΔΑΡΧΙΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

Η ΦΕΟΥΔΑΡΧΙΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

Ποια περίοδο ονομάζουμε Μεσαίωνα;

Μεσαίωνας ονομάζεται η χρονική περίοδος της Ευρωπαϊκής ιστορίας, από τον 5ο μέχρι το 15ο αιώνα μ.Χ.. Ξεκίνησε με την κατάλυση του Δυτικού Ρωμαϊκού Κράτους (476 μ.Χ.).

Πού στηριζόταν η οικονομία τον Μεσαίωνα;

Κατά το Μεσαίωνα η οικονομία ήταν αγροτική, δηλ. στηριζόταν στη γεωργική παραγωγή. Επομένως, όσο περισσότερη γη κατείχε κάποιος, τόσο πιο πλούσιος και ισχυρός ήταν.

Ποιοι παράγοντες συντέλεσαν στην καθιέρωση της φεουδαρχίας;

α) Η ανασφάλεια που κυριαρχούσε στην Ευρώπη μετά τις βαρβαρικές επιδρομές και την κατάλυση του ρωμαϊκού κράτους συντέλεσε, ώστε πολλοί ελεύθεροι άνθρωποι που δεν είχαν τα αναγκαία για την επιβίωση τους να επιζητούν την προστασία των αρχόντων, δηλ. των ισχυρών γαιοκτημόνων. Οι τελευταίοι ζητούσαν ως αντάλλαγμα από τους πρώτους διάφορες υπηρεσίες και την αφοσίωσή τους.

β) Παρόμοια πρακτική ακολούθησαν και οι μικροϊδιοκτήτες, οι οποίοι παραχωρούσαν τη γη τους στον άρχοντα, διατηρώντας όμως το δικαίωμα να την καλλιεργούν καταβάλλοντας του και ορισμένα τέλη. Ο άρχοντας με τη σειρά του εξασφάλιζε την παραγωγή τους από σκόπιμη καταστροφή, αρπαγή ή λεηλασία.

γ) Εξάλλου, ο βασιλιάς και άλλοι ισχυροί άνδρες, κάτοχοι μεγάλων εκτάσεων γης, είχαν αποκτήσει τη συνήθεια να συγκεντρώνουν γύρω τους ομάδες πιστών και ελεύθερων ανθρώπων, δηλ. υποτελών, τους οποίους αντάμειβαν για τις υπηρεσίες τους με παραχωρήσεις γης και προνόμια.

δ)Τις παραπάνω τάσεις ενίσχυε η εξασθένηση της κρατικής εξουσίας κατά τον 8ο αιώνα.

Τι ήταν η φεουδαρχία; Τι ήταν το φέουδο; Τι ήταν η τελετή περιβολής;

Φεουδαρχία ήταν το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό σύστημα που επικράτησε στην Ευρώπη ανάμεσα στον 8ο και 13ο αιώνα. Στο σύστημα αυτό οι ιεραρχικά ανώτεροι άρχοντες παραχωρούσαν σε άλλους ευνοούμενους υποτελείς τους (βασάλους) εκτάσεις γης, για τις οποίες απαιτούσαν ως αντάλλαγμα πίστη, υποτέλεια και διάφορες υπηρεσίες, ενώ ανέλαβαν την υποχρέωση να τους παρέχουν προστασία και κάθε είδους βοήθεια.

Η γη που παραχωρούνταν ονομαζόταν φέουδο και από τη λέξη αυτή ολόκληρη η ευρωπαϊκή μεσαιωνική κοινωνία αποκλήθηκε φεουδαρχική και οι άρχοντές της φεουδάρχες.

Η επίσημη αναγνώριση ενός άρχοντα ως υποτελούς ενός άλλου ισχυρότερου άρχοντα γινόταν με τη λεγόμενη τελετή της περιβολής. Μετά από αυτή άρχιζε να ισχύει το φεουδαρχικό συμβόλαιο που συνέδεε τον υποτελή με τον κύριό του και καθόριζε τις αμοιβαίες υποχρεώσεις τους. Η παραμέληση των υποχρεώσεων εκ μέρους των υποτελών συνεπαγόταν την αφαίρεση του φέουδου.

Ποιες κοινωνικές τάξεις διακρίνονται στη φεουδαρχική κοινωνία;

Η φεουδαρχική κοινωνία αναγνώριζε τρεις τάξεις: τους ανθρώπους της προσευχής (κληρικούς και μοναχούς), τους ανθρώπους του πολέμου (άρχοντες) και τους ανθρώπους της εργασίας. Στην ουσία, αυτές αντιστοιχούσαν σε δύο, στους προνομιούχους φεουδάρχες και στους χωρικούς, αφού οι άνθρωποι της Εκκλησίας ανήκαν στους πρώτους.
Ποια ήταν η πυραμίδα της φεουδαρχικής κοινωνίας;

α) Στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας ήταν ο βασιλιάς.

β) Οι άμεσοι υποτελείς του (δούκες, κομήτες, βαρώνοι, μαρκήσιοι κ.ά), που ήταν συγχρόνως και φεουδάρχες, αποτελούσαν την αριστοκρατία.

γ) Από αυτούς εξαρτιόνταν οι κατώτεροι υποτελείς, οι οποίοι έπαιρναν επίσης γη ως αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους. Κάτοχοι φέουδων μπορούσαν να είναι και οι εκκλησιαστικοί άρχοντες καθώς και οι έφιπποι μαχητές, οι λεγόμενοι ιππότες.
δ) Το υπόλοιπο τμήμα της κοινωνικής πυραμίδας συγκροτούσαν:

  • οιελεύθεροι γεωργοί, που ήταν μικροϊδιοκτήτες,
  • οιπάροικοι που αποτελούσαν την πλειονότητα των αγροτών και απολάμβαναν μια περιορισμένη   ελευθερία (ήταν δεμένοι με τη γη, κατέβαλλαν φόρο στο φεουδάρχη της περιοχής και δεν μπορούσαν να παντρευτούν χωρίς την άδειά του)
  • και, τέλος, οιδούλοι (κυρίως ξένοι αιχμάλωτοι πολέμου) που χαρακτηρίζονταν από νομική άποψη ως κινητά αντικείμενα.

Πότε επικράτησε το σύστημα της φεουδαρχίας; Τι αλλαγές έφερε η φεουδαρχία στον στρατό;

Το σύστημα της φεουδαρχίας αναπτύχθηκε στη διάρκεια του 8ου αιώνα και κράτησε ως τον 13ο αιώνα, οπότε και αρχίζει η παρακμή της.

Ο στρατός, τον οποίο παλαιότερα αποτελούσαν ελεύθεροι αγρότες υπό την ηγεσία του αυτοκράτορα, αλλάζει χαρακτήρα, γίνεται φεουδαρχικός. Τίθεται, δηλαδή, υπό την ηγεσία των φεουδαρχών, καθένας από τους οποίους συμμετέχει με τους υποτελείς του και τον οπλισμό τους.

Πώς από τη φεουδαρχία προέκυψαν τα σύγχρονα κράτη;

Το φεουδαρχικό σύστημα είχε ως συνέπεια τον κατακερματισμό της κρατικής εξουσίας σε μικρότερα ή μεγαλύτερα φέουδα που αποτελούσαν συχνά πραγματικές ηγεμονίες. Από τις ηγεμονίες αυτές συγκροτήθηκαν αργότερα ενιαίες επικράτειες που ως ένα βαθμό αντιστοιχούν στα σημερινά κράτη της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας. Επειδή κάθε φέουδο αποτελούσε ουσιαστικά ένα μικρό κράτος, αυτό είχε ως αποτέλεσμα αποτέλεσμα την πολυδιάσπαση της κρατικής εξουσίας και τους συνεχείς πολέμους μεταξύ των φεουδαρχών. Ωστόσο με την πάροδο του χρόνου τα κρατίδια αυτά συνενώθηκαν, αποτελώντας την αρχή των σύγχρονων κρατών της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Αγγλίας. Συγκεκριμένα:
α) Το 987 ένας Γάλλος δούκας, ο Ούγος Καπέτος, κυριάρχησε στη Γαλλία και στέφθηκε βασιλιάς.

β) Στη Γερμανία ο Όθων ο Α΄ στέφθηκε αυτοκράτορας το 962 και ίδρυσε την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους.

γ) Στην Αγγλία ο Γουλιέλμος, δούκας της Νορμανδίας, κατέκτησε τη χώρα και κατέλαβε το 1066 το θρόνο (Γουλιέλμος ο Κατακτητής).

ΠΗΓΕΣ

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Β΄Γυμνασίου

http://diavatagirgenis.blogspot.gr

ΠΗΓΕΣ

Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Β΄Γυμνασίου

http://diavatagirgenis.blogspot.gr

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 4 Απριλίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

Η ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ – Ο ΚΑΡΛΟΜΑΓΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ (ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)

Η ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

 

 

Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ

Ποιο ήταν το μέλλον του Δυτικού και ποιο του Ανατολικού  Ρωμαϊκού Κράτους;

Μετά τη διαίρεση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 395, το δυτικό τμήμα αποδιοργανώνεται και συρρικνώνεται κάτω από την πίεση των Βαρβάρων, όπως ονομάστηκαν τα γερμανικά φύλα και οι Ούννοι. Το δυτικό κράτος οδηγείται τελικά στην πτώση του το 476 και δημιουργούνται τα γερμανικά ή βαρβαρικά βασίλεια. Το ανατολικό κράτος, με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη, αντιμετωπίζει επιτυχώς τους κινδύνους. Επιβιώνει με τη μορφή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, την εξέλιξη της οποίας παρακολουθήσαμε στα προηγούμενα κεφάλαια.

Ποιος ήταν ο σημαντικότερος βασιλιάς της μεσαιωνικής Ευρώπης;

Ο Καρλομάγνος, βασιλιάς του Φραγκικού Κράτους (771-814), θεωρείται ως ο σπουδαιότερος βασιλιάς της μεσαιωνικής Ευρώπης. Στέφθηκε αυτοκράτορας το 800 και κατόρθωσε να συμπεριλάβει στο κράτος του μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού χώρου. Μετά το θάνατο του, όμως, η αυτοκρατορία του διαλύθηκε.

Ποιο νέο οικονομικό-πολιτικό σύστημα αναπτύσσεται;

Αναπτύσσεται το φεουδαρχικό σύστημα ή φεουδαρχία, που θα κυριαρχήσει στη δυτική Ευρώπη μέχρι το 13ο αιώνα. Μέσα στο πλαίσιο αυτό η Καθολική Εκκλησία διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο.

Ο ΚΑΡΛΟΜΑΓΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ

Η αυτοκρατορία

Με ποιες  ενέργειες του Καρλομάγνου επεκτάθηκε το Φραγκικό Βασίλειο; Γιατί ο Καρλομάγνος προξένησε διαμάχες μεταξύ Δύσης και Βυζαντινής Αυτοκρατορίας;

Ο Καρλομάγνος (768-814) με συνεχείς πολέμους κατόρθωσε να επεκτείνει το Φραγκικό Βασίλειο και να δημιουργήσει ένα πανίσχυρο χριστιανικό κράτος.

Την ημέρα των Χριστουγέννων του έτους 800 στέφθηκε στη Ρώμη από τον πάπα αυτοκράτορας του Ρωμαϊκού Κράτους.

Το γεγονός αυτό υπήρξε αφετηρία διαμάχης μεταξύ της Δύσης και της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, γιατί οι Βυζαντινοί θεωρούσαν τον αυτοκράτορά τους ως τον μοναδικό κληρονόμο και συνεχιστή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Πώς οργάνωσε το κράτος του ο Καρλομάγνος;

  • Ο Καρλομάγνος όρισε ως έδρα του τηνΑιξ- Λα-Σαπέλ (σημερινό Άαχεν), που αναδείχθηκε σε διοικητικό και πολιτιστικό κέντρο της αυτοκρατορίας.
  • Για να ασκεί τον έλεγχο ενός τόσο εκτεταμένου κράτους οργάνωσε τους πολιτικούς και διοικητικούς θεσμούς του βασιλείου, αξιοποιώντας τη ρωμαϊκή παράδοση αλλά και τα γερμανικά έθιμα.
  • H αποκατάσταση της τάξης και η οργάνωση του κράτους δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για οικονομική ανάκαμψη με την αύξηση της αγροτικής παραγωγής και την αναθέρμανση του εμπορίου.

Τι απέγινε το μεγάλο κράτος του Καρλομάγνου μετά τον θάνατό του;

Μετά το θάνατο του Καρλομάγνου, η ενότητα του Φραγκικού Κράτους άρχισε να κλονίζεται και οι διάδοχοι του διένειμαν μεταξύ τους την αυτοκρατορική κληρονομιά με τη Συνθήκη του Βερντέν (843). Συγκεκριμένα, η αυτοκρατορία διαιρέθηκε σε τρία τμήματα που αντιστοιχούσαν περίπου στη σημερινή Γερμανία, στη σημερινή Γαλλία και στα εδάφη που περιλαμβάνουν το σημερινό Βέλγιο, την Ελβετία και την κεντρική Ιταλία, ως τη Ρώμη. Η συνθήκη αυτή, που χώρισε την Ευρώπη για πρώτη φορά γλωσσικά, αποτέλεσε την απαρχή της δημιουργίας της νεότερης Ευρώπης.

Ποιες εισβολές δέχεται η Ευρώπη μετά τον θάνατο του Καρλομάγνου;

Την ίδια εποχή, που οι κληρονόμοι του Καρλομάγνου συγκρούονται μεταξύ τους για την κληρονομιά, η Ευρώπη δέχεται νέες εισβολές.

α)Από το νότο οι Σαρακηνοί επιτίθενται στα παράλια της Μεσογείου και

β)από τα ανατολικά οι Μαγυάροι (Ούγγροι) εξαπολύουν επιδρομές σε μεγάλο τμήματα της δυτικής Ευρώπης.

γ)Τέλος, από τις Σκανδιναβικές Χώρες φτάνουν οι Νορμανδοί ή Βίκιγκς που αναστατώνουν την Ευρώπη με αιφνίδιες επιδρομές και εγκαθίστανται στα εδάφη της.

Η Καρολίδεια Αναγέννηση

Τι ονομάζουμε Καρολίδεια Αναγέννηση;

Η Καρολίδεια Αναγέννηση είναι μια σημαντική άνθηση των γραμμάτων και των τεχνών τα χρόνια της βασιλείας του Καρλομάγνου και των διαδόχων του.

Ποιο ρόλο έπαιξαν οι κληρικοί στη μεταρρύθμιση του Καρλομάγνου;

Η οργάνωση του κράτους απαιτούσε την ύπαρξη ικανών στελεχών που θα πλαισίωναν το διοικητικό μηχανισμό, δηλ. γραφέων, αντιγραφέων και δασκάλων.Φορείς αυτής της δραστηριότητας ήταν οι κληρικοί, γεγονός που εξηγεί τις εκκλησιαστικές μεταρρυθμίσεις του Καρλομάγνου καθώς και τις προσπάθειες για βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου του κλήρου.

Με ποια μέτρα προσπάθησε ο Καρλομάγνος να ενισχύσει την παιδεία;

α)Προσκάλεσε διάσημους λογίους και δασκάλους από την Ιρλανδία και την Αγγλία στο αυτοκρατορικό ανάκτορο της Αιξ – λα- Σαπέλ, που αναδείχθηκε σε πραγματικό πολιτιστικό κέντρο.

β)Στη νεοσύστατη Ανακτορική Ακαδημία και στα μοναστήρια δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην αντιγραφή βιβλίων.

γ)Καθιερώθηκε μια γραφή με ευανάγνωστα πεζά γράμματα, που ονομάστηκε καρολίδεια γραφή.

δ)Ο αυτοκράτορας αποβλέποντας σε μια γενικότερη πνευματική ανανέωση, διέταξε να λειτουργούν σχολεία σε κάθε επισκοπή και μοναστήρι.

ε)Στα σχολεία αυτά διδάσκονταν εκτός από γραφή και ανάγνωση, γραμματική, ρητορική, αριθμητική και άλλα μαθήματα.

στ)Μεγάλη ανάπτυξη γνώρισαν και οι τέχνες με σαφείς βυζαντινές επιδράσεις. Η αρχιτεκτονική, η γλυπτική, η ζωγραφική κ.λπ..

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 27 Μαρτίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

Ι ΡΑΨΩΔΙΑ 225-306 Ο λόγος του Οδυσσέα προς τον Αχιλλέα και 307-431 Ο αντίλογος του Αχιλλέα (σχόλια)

Ι 225-306 Ο λόγος του Οδυσσέα προς τον Αχιλλέα

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

 1η 225-246:Η δεινή κατάσταση των Αχαιών

2η: 247-260:Προτροπές στον Αχιλλέα συμβουλές του Πηλέα

3η:261-299: Απαρίθμηση των δώρων του Αγαμέμνονα

4η:300-306: Ικεσία-υπόσχεση τιμής

ΔΟΜΗ ΛΟΓΟΥ  ΟΔΥΣΣΕΑ

Πρόλογος (225-227)

προσφώνηση, χαιρετισμός στον Αχιλλέα, φιλοφρόνηση για πλούσιο δείπνο

Κύριο μέρος(228-306)

Α) Η κρίσιμη κατάσταση των Αχαιών:

α)Η απειλητική στρατοπέδευση των Τρώων κοντά στα πλοία των Αχαιών.

β)Η εύνοια του Δία προς τους Τρώες.

γ)Οι αλαζονικές καυχησιολογίες του Έκτορα για εξολόθρευση των Αχαιών και πυρπόληση του στόλου τους.

Β)  Εκκλήσεις και αντίστοιχα επιχειρήματα για επιστροφή του Αχιλλέα:

1η έκκληση για τη σωτηρία των Αχαιών  με πρόβλεψη πως ο Αχιλλέας θα μετανιώσει αλλά θα είναι αργά ( δεδομένα μελλοντικά, στόχος ηθικός και ψυχολογικός).

2η έκκληση για έγκαιρο παραμερισμό του θυμού του με υπόμνηση των συμβουλών του Πηλέα (δεδομένα παρελθόντος, στόχος ηθικός και ψυχολογικός).

3η έκκληση για παραμερισμό του θυμού του με αναφορά της αλλαγής της στάσης του Αγαμέμνονα και την προσφορά πλούσιων δώρων (δεδομένα πραγματικά, δώρα μελλοντικά και αναμενόμενα,  στόχος ηθικός και ψυχολογικός).

 Επίλογος

4η έκκληση για οίκτο προς το στράτευμα  με το δέλεαρ της δόξας και  το κέντρισμα του φιλότιμου (δεδομένα μελλοντικά όπως η τιμή, και η δόξα, στόχος  ψυχολογικός).

    ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

Οι φιλοφρόνηση για το γεύμα: κάνοντας αναφορά   στο γεύμα που είχε παραθέσει ο Αγαμέμνονας προσπαθεί να επηρεάσει ψυχολογικά τον Αχιλλέα, δημιουργώντας μια ευνοϊκή  ατμόσφαιρα για τον αρχιστράτηγο.

Κατηγοριοποίηση των  επιχειρημάτων του Οδυσσέα:   Όλα στηρίζονται στη λογική. Ωστὀσο  χωρίζονται σε κατηγορίες με κριτήρια:

α)τα δεδομένα στα οποία στηρίζονται (αντικειμενικά και υπαρκτά ή υποθετικά και μελλοντικά και αναμενόμενα )

β)τον στόχο του κάθε επιχειρήματος ( αν το καθένα στοχεύει στην ευαισθητοποίηση της ηθικής συνείδησης του Αχιλλέα ή στη δημιουργία κατάλληλων συναισθημάτων ώστε  να καμφθεί και να παραμερίσει τον θυμό του.

Ρητορική τέχνη Οδυσσέα:

Α) Ο Οδυσσέας  χρησιμοποιεί τους κανόνες της ρητορικής και της πειθούς. Χρησιμοποιεί επιχειρήματα λογικά που δύσκολα αντικρούονται και εκμεταλλεύεται τα κάθε είδους δεδομένα (πραγματικά και μελλοντικά). Αξιοποιεί όλα τα στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν τον Αχιλλέα :α) τον οίκτο προς τους συμπολεμιστές, β) την εκδίκηση του εχθρού, γ) το υλικό κέρδος, δ) την τιμή και τη δόξα. Κυρίως λαμβάνει υπόψη τον χαρακτήρα του Αχιλλέα  και κλιμακώνει τα  επιχειρήματα αφήνοντας στο τέλος τα πιο ισχυρά.

Β) Συναρτά τα επιχειρήματά του με τον χαρακτήρα του Αχιλλέα: Ο Αχιλλέας είναι υπερβολικά ευαίσθητος σε θέματα τιμής, φιλότιμος, ευερέθιστος, οξύς και παρορμητικός και φιλόδοξος. Τέλος, όπως όλοι οι συμπολεμιστές του, δεν είναι αδιάφορος για τα υλικά αγαθά. Επίσης, αυτή τη στιγμή είναι βαθιά πληγωμένος από την αυταρχική συμπεριφορά του Αγαμέμνονα και την ουδέτερη στάση  που κράτησαν οι άλλοι αρχηγοί μπροστά στην αδικία.  Ο Οδυσσέας λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη του  δημιουργεί έναν  πειστικό ρητορικό λόγο όπου:

α) Εκθέτει την κρίσιμη κατάσταση των Αχαιών για να τον ευαισθητοποιήσει, ,

β) Αναφέρει την απειλή του Έκτορα να κάψει τα πλοία, ξέροντας πως θα θελήσει να τα προστατέψει.

γ) Τον κολακεύει και τον καθιστά υπεύθυνο  για την εξέλιξη των γεγονότων.

δ) Του θυμίζει τον πατέρα του και τις συμβουλές του αντί να τον συμβουλέψει ο ίδιος.

ε) Δίνει έμφαση στο θέμα της τιμής.

στ) Απαριθμεί σχολαστικά τα δώρα.

ζ) Δεν προσπαθεί να τον πείσει να αλλάξει στάση απέναντι στον Αγαμέμνονα,.

η) Αποφεύγει να αναφερθεί στο φταίξιμο των Αχαιών,.

θ) Στοχεύει στη φιλοδοξία του Αχιλλέα κάνοντας αναφορά στη δόξα που θα κερδίσει σκοτώνοντας τον Έκτορα.

ι) Κεντρίζει το φιλότιμο του Αχιλλέα προβάλλοντας τις καυχησιολογίες του Έκτορα.

Γ) Κλιμάκωση των επιχειρημάτων του Οδυσσέα: Ο Οδυσσέας ξεκινά από τα πιο αδύναμα για να καταλήξει στα ισχυρότερα επιχειρήματα. Έτσι:

Το πρώτο δεν είναι τόσο ισχυρό γιατί δεν είναι βέβαιο ότι ο Αχιλλέας θα λυπηθεί με τη συμφορά των Αχαιών.

Το δεύτερο είναι ισχυρότερο γιατί προβάλλεται ο σεβασμός στον πατέρα και η νοσταλγία της πατρίδας.

Το τρίτο ξεφεύγει από το ηθικό και ψυχολογικό πεδίο και έρχεται  στα υλικά αγαθά που είναι δελεαστικά (καταλαμβάνει τη μισή έκταση του λόγου).

Το τέταρτο και τελευταίο είναι το πιο καταλυτικό που του αγγίζει την ψυχή και το φιλότιμο. Είναι  η  δόξα που θα κερδίσει σκοτώνοντας τον Έκτορα. Ακόμη και αν παρακάμψει τα υλικά αγαθά,   η πολεμική δόξα και η τιμή μπορούν να τον επηρεάσουν γιατί είναι τα πιο πολύτιμα για έναν ομηρικό ήρωα.

Δ)Στην αρχή και στο τέλος του λόγου του, ο Οδυσσέας αναφέρει τον Έκτορα (σχήμα κύκλου). Την πρώτη φορά τον αναφέρει   ως λυσσασμένο αντίπαλο  που εξολοθρεύει  τους Αχαιούς και στοχεύει στον οίκτο του Αχιλλέα. Τη δεύτερη φορά αναφέρει πως ο Έκτορας καυχιέται ότι είναι ανώτερος από όλους, άρα και  από τον Αχιλλέα και αποσκοπεί στο να κεντρίσει το ηρωικό του  φιλότιμο.

Τα δώρα και η αξιολόγησή τους

Κι αυτά χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

α) Τα δώρα που θα δοθούν τώρα.

β) Όσα θα δοθούν μετά την άλωση της Τροίας

γ) Όσα θα δοθούν αργότερα μετά την επιστροφή στην πατρίδα.

Αυτά τα δώρα είναι πάρα πολλά  και μεγάλης αξίας. Ιδιαίτερα η επιστροφή της Βρισηίδας με επτά πλούσιες περιοχές της Πελοποννήσου αποδεικνύουν τη μεταμέλεια του αρχιστρατήγου. Είναι δελεαστικά γιατί στόχος των ομηρικών ηρώων ήταν η αύξηση των αγαθών τους. Μια τέτοια προσφορά θα μπορούσε να κάμψει τον θυμό του Αχιλλέα, ενώ δείχνει ότι ο Αγαμέμνονας αναγνωρίζει το σφάλμα του.

Τα δώρα στα ομηρικά έπη

Τα δώρα συναντώνται συχνά στα ομηρικά έπη:

α)για την εξαγορά αιχμαλώτων (π.χ. της μητέρας  της Ανδρομάχης)

β)ως προσφορά σε ικεσία (π.χ. τα δώρα που έφερνε ο Χρύσης στον Αγαμέμνονα)

γ)στο πλαίσιο της φιλοξενίας (Τηλέμαχος-Αθηνά/Μέντης)

δ) ως επισφράγιση της φιλίας (Γλαύκος-Διομήδης)

ε) ως προίκα στον γάμο (δώρα προς τον Αχιλλέα από τον Αγαμέμνονα αν παντρευτεί την κόρη του)

Είναι όμως ειλικρινής η μεταμέλεια του Αγαμέμνονα ή πιέζεται μη έχοντας άλλη επιλογή;

Ενώ η προσβολή του Αχιλλέα έγινε απευθείας και  δημόσια,  τώρα η μεταμέλεια είναι από μακριά, με υποσχέσεις και μεσολαβητές,  διατηρώντας αλώβητο το κύρος του Αρχιστρατήγου. Μόνο αν ερχόταν ο ίδιος και αναγνώριζε δημοσίως το λάθος του, ίσως να ένιωθε δικαιωμένος  ο Αχιλλέας.  Άρα η στάση του Αγαμέμνονα αποκαθιστά την υλική ζημιά, αλλά δεν ικανοποιεί το πληγωμένο φιλότιμο του Αχιλλέα.

Ι ΡΑΨΩΔΙΑ 307-431 Ο αντίλογος του Αχιλλέα

Η δομή του λόγου του Αχιλλέα

Πρόλογος(308-315): Απερίφραστη δήλωση για ανυποχώρητη στάση.

Κύριο μέρος( 316-426): Απόρριψη προτάσεων του Οδυσσέα, θέσεις και επιχειρήματα.

Α) Αίτια στάσης του Αχιλλέα

1. Η προσφορά του Αχιλλέα και οι αδικίες του Αγαμέμνονα.

2. Η αδικία ειδικά με τη Βρισηίδα.

Β) Η αδυναμία του Αγαμέμνονα να αντιμετωπίσει τον Έκτορα και η αναντικατάστατη αξία του

Αχιλλέα.

Γ)  Απόφαση και δήλωση για επιστροφή στη Φθία.

Δ)  Φραστική επίθεση στον Αγαμέμνονα.

Ε) Η απόρριψη των δώρων και η αιτιολόγησή της.

Στ) Η προφητεία της Θέτιδας.

Ζ) Η ματαιότητα της συνέχισης του πολέμου. Προτροπή για αναχώρηση όλων των Αχαιών.

Επίλογος: Πρόταση για φιλοξενία του Φοίνικα.

Οι πρώτες δηλώσεις του Αχιλλέα

Α) Τιμητική προσφώνηση Οδυσσέα (Λαερτιάδη, ευρετικέ, διογέννητε)

Β) Γνωστοποίηση του τρόπου με τον οποίο θα μιλήσει (ίσα και καθαρά), με μια παρομοίωση (…μου είναι μισητός, όσο του Άδ’ οι πύλες…)  Με ποιους  αντιπαραβάλλεται; (Οδυσσέα ή Αγαμέμνονα;)

Επίμονες αναφορές στην ανυποχώρητη στάση του

Στίχοι 314-315, 345, 356-357, 372-373, 374-375, 386, 426

Τα αίτια της στάσης του Αχιλλέα

Η αχαριστία του Αγαμέμνονα στο πρόσωπό του,  παρά τη εξαιρετική πολεμική του δραστηριότητα.

Η αδικία στη μοιρασιά των λαφύρων,  παρά το ότι ο Αγαμέμνονας δεν ελάμβανε μέρος στη μάχη.

Αναφορά γνωμικού (στ.320 κοινή μοίρα θανάτου)

Συγκεκριμένα στοιχεία που αποδεικνύουν την προσφορά του (λαφυραγώγησε 23 πολιτείες, παρέδιδε πλούσια λάφυρα στον Αγαμέμνονα).

Χρήση πλατιάς παρομοίωσης στίχων 323-327. (Αναζητήστε το αναφορικό, το δεικτικό μέρος , τον κοινό όρο και τον στόχο της).

Η αδικία σχετικά με την Βρισηίδα. Για να δείξει την αξία της τη συσχετίζει με την ωραία Ελένη για χάρη της οποίας έγινε ο πόλεμος. Επίσης χρησιμοποιεί 4 ρητορικές ερωτήσεις.

Η αναντικατάστατη αξία του Αχιλλέα

Υποτιμητική ειρωνεία στο στίχο  346 και μετά («και με τους άλλους βασιλείς κι εσέ, Λαερτιάδη, τρόπον ας έβρει»), καθώς, αν οι άλλοι βασιλιάδες μπορούσαν να βρουν λύση, δε θα είχαν έρθει στον Αχιλλέα. Η φράση αποτελεί οξύ υπαινιγμό για τη στάση που κράτησαν οι άλλοι, όταν ο Αγαμέμνονας πρόσβαλε τον Αχιλλέα. Η ειρωνεία συνεχίζεται στους στίχους 347 (να βρει ο Αγαμέμνονας τρόπο σωτηρίας) και 348-349 (για τα οχυρωματικά έργα που δεν τους προστάτεψαν). Ο Αχιλλέας είναι βέβαιος ότι η σωτηρία των πλοίων είναι αδύνατη δίχως τη δική του συνδρομή. Μόνο εκείνος κρατούσε μακριά τον Έκτορα.

Η αντιηρωική απόφαση για επιστροφή στη Φθία

Ο Αχιλλέας ανακοινώνει την απόφασή του να επιστρέψει στη Φθία την άλλη μέρα. Αναφέρει τα πλούτη στη Φθία και  ότι το μόνο που τον πικραίνει είναι η απουσία της Βρισηίδας. Η απόφασή του φαίνεται βεβιασμένη και προσποιητή. Δίνει την εντύπωση απειλής που έχει στόχο τη δημιουργία εντυπώσεων και την εκδίκηση.

Η αγανάκτηση από τους δόλους του Αγαμέμνονα

Ο Αχιλλέας προτρέπει τα μέλη της αποστολής να κάνουν γνωστή στο στρατόπεδο την άδικη και δόλια συμπεριφορά του Αγαμέμνονα απέναντί του, ώστε να φυλάγονται στο μέλλον από αυτόν. Στόχος του να τους μεταδώσει την αγανάκτησή του και να υποσκάψει τις σχέσεις τους με τον αρχιστράτηγο. Δηλώνει πως δεν θέλει καμιά σχέση μαζί του και αφήνει την πικρία του να ξεχειλίσει με υβριστικές λέξεις και φράσεις.

Η απόρριψη των δώρων και η αιτιολόγησή της

Η στάση του Αχιλλέα απέναντι στα πλούσια δώρα είναι εντελώς αρνητική. Τα απορρίπτει κατά κατηγορίες, αιτιολογώντας τη στάση του:

α)Καμιά προσφορά όσο πλούσια κι αν είναι δεν αρκεί για να νιώσει δικαιωμένος. Εδώ υπάρχει το σχήμα του αδυνάτου και της υπερβολής. Ο ίδιος θα περίμενε ηθική δικαίωση κι όχι υλική, δηλαδή να έρθει ο ίδιος  ο Αγαμέμνονας και να ταπεινωθεί μπροστά σε όλους, αναγνωρίζοντας το σφάλμα του.

β) Αρνείται την τιμητική προσφορά του Αγαμέμνονα να τον κάνει γαμπρό του. Αυτά τονίζονται με την υπερβολή (ακόμη κι αν η κόρη είναι όμορφη σαν την Αφροδίτη και προκομμένη σαν την Αθηνά) και την ειρωνεία (ας βρει ανώτερο βασιλιά). Η άρνηση αιτιολογείται σε συσχετισμό με το πολύτιμο αγαθό της ζωής (κορύφωση άρνησης του ηρωικού ιδανικού). Η άρνηση των δώρων είναι μεγάλη προσβολή για τον Αγαμέμνονα.

Η προφητεία της Θέτιδας

Μένοντας στην Τροία θα πεθάνει νέος, αλλά θα κερδίσει δόξα. Αν γυρίσει στην πατρίδα του θα θα πεθάνει άδοξα αλλά θα έχει μια μακρά ζωή. Η αναφορά της μητέρας του φαίνεται να απαντάει στην αναφορά που είχε κάνει ο Οδυσσέας  στις συμβουλές του πατέρα του.

Πρόταση σωτηρίας των Αχαιών

Η πρότασή του να αναχωρήσουν για τις πατρίδες τους αιτιολογείται  από τα λόγια του: α) την Τροία την προστατεύει ο Δίας και β) ο ίδιος λόγω του θυμού δεν πρόκειται να τους βοηθήσει.

Κριτική της επιχειρηματολογίας του Αχιλλέα

Τα επιχειρήματά του είναι τα εξής: α)Η προσφορά του στον πόλεμο δεν αναγνωρίζεται. β)Στη θέση των πολεμικών αξιών, βάζει την αξία της ζωής. γ) Κανείς δεν μπορεί να του αλλάξει γνώμη και κυρίως ο Αγαμέμνονας.

Κριτική και σύγκριση με τον λόγο του Οδυσσέα:

Α)Ο λόγος του δεν έχει τη συνοχή, τη λογική συγκρότηση και την αλληλουχία σκέψεων του Οδυσσέα.

Β) Είναι περισσότερο ένα συναισθηματικό ξέσπασμα  πικρίας, αγανάκτησης και απογοήτευσης που φανερώνει άνθρωπο με εριστική διάθεση και αδιαλλαξία

Γ) Ενώ ο Οδυσσέας στήριξε τον λόγο του στις ηρωικές αξίες (τιμή, φιλότιμο, φιλοδοξία) ο Αχιλλέας αρνιέται απροσδόκητα το ηρωικό ιδανικό και εξυμνεί τις αξίες της ειρηνικής ζωής. Έτσι ο λόγος του Οδυσσέα καταρρέει.

Τα επιχειρήματα του Οδυσσέα και τα αντεπιχειρήματα του Αχιλλέα

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ
Επαναλαμβανόμενες εκκλήσεις να μπει ο Αχιλλέας στη μάχη. Από την αρχή αρνείται κατηγορηματικά.
Η δεινή θέση των Αχαιών και έκκληση στον Αχιλλέα να τους λυπηθεί. Αφήνει  την κατάσταση στα χέρια του Αγαμέμνονα και των άλλων Αχαιών (ειρωνεία). Μόνη λύση η φυγή.
Υπενθύμιση συμβουλών πατέρα για αυτοσυγκράτηση. Η προφητεία της μητέρας του για την οποία θέλει να  φύγει από την Τροία.
Ο Οδυσσέας ανακοινώνει την αλλαγή της στάσης του Αγαμέμνονα με προσφορά πλούσιων δώρων και επιστροφή της Βρισηίδας. Δεν του λείπουν τα δώρα και αποποιείται υποτιμητικά την προσφορά. Απορρίπτει ακόμη και την επιστροφή της Βρισηίδας.
Τόνισε την αξία της τιμής και της δόξας που θα κερδίσει αν μπει στη μάχη. Δεν υπολογίζει την τιμή, αφού τιμάται ίσα ο άνανδρος με τον ανδρειωμένο. Προτιμά το αγαθό της ζωής.

Γιατί ο Αχιλλέας επιμένει στην άρνησή του;

Α)  Πρώτα από όλα επιμένει εξαιτίας του ήθους του ήρωα (δεν είναι δυνατόν τα υλικά αγαθά να μπουν πάνω από το φιλότιμο και την αξιοπρέπεια που είναι ηρωικές αξίες).

Β)  Η ποιητική οικονομία και η πλοκή  το απαιτούν: ο Αχιλλέας θα επιστρέψει για να εκδικηθεί τον θάνατο του φίλου του.

Κατηγορίες και κριτική των επιχειρημάτων του Αχιλλέα

Α) Τα επιχειρήματα που έχουν υποκειμενική βάση. Στηρίζονται στο συναίσθημα και   είναι πειστικά (οργή και αγανάκτηση για τον Αγαμέμνονα).

Β) Όσα επιχειρήματα δείχνουν ότι ο ήρωας έχει ξεπεράσει τα όρια και εκτρέπεται σε υπερβολές (ή και ύβρεις), γεννούν προβληματισμούς. Ένα  παράδειγμα είναι  η άρνηση του πολέμου και η υιοθέτηση των αξιών της ειρηνικής ζωής.

Γ) Όσα επιχειρήματα ανατρέπουν την αντικειμενική πραγματικότητα, δεν μπορούν να πείσουν για την αλήθεια τους (για παράδειγμα η αξία των δώρων ήταν πράγματι τεράστια και γι’ αυτό η υποτίμησή τους δεν είναι πειστική).

Οι αξίες που αναδεικνύοντα στον λόγο του Αχιλλέα

Η ειλικρίνεια, η ευγνωμοσύνη, το φιλότιμο (προσωπική τιμή και αξιοπρέπεια), ο αλτρουϊσμός,  το πνεύμα αυτοθυσίας,  η αγάπη για τη γυναίκα – σύντροφο, η ειρηνική ζωή.

Χαρακτηρισμός του ήρωα

Ευθύς και ειλικρινής, συνεπής και πεισματάρης, πιστός σε ηθικές αρχές και αξίες, αξιοπρεπής και περήφανος, φιλότιμος και εύθικτος, είρωνας, εκδικητικός και αλαζόνας, ευσεβής, στοχαστικός και φιλόξενος.

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΛΙΑΔΑ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 27 Μαρτίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ (ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Δείτε μια ωραία παρουσίαση της ενότητας πατώντας εδώ.

Αρχιτεκτονική

Ποιοι είναι οι βυζαντινοί αρχιτεκτονικοί ρυθμοί των ναών;

α)Με την Αγια Σοφία καθιερώθηκε μια νέα αρχιτεκτονική μορφή η βασιλική με τρούλο ή τρουλαία βασιλική, που εξελίχθηκε σταδιακά σε όλη τη διάρκεια της βυζαντινής ιστορίας.

β)Μετά την εικονομαχία, κατά την περίοδο της Μακεδονικής Δυναστείας, επικράτησε ο ρυθμός του σταυροειδούς με τρούλο, που είχε τη μορφή ενός σταυρού εγγεγραμμένου σε τετράγωνο.

γ)Παραλλαγές του ναού αυτού είναι αγιορείτικος τύπος με τρεις κόγχες και

δ)ο πεντάτρουλος ρυθμός.

δ)Ένας νέος τύπος ναού εμφανίζεται κατά τον 11ο αιώνα, ο οκταγωνικός.

Πώς διακοσμούνταν οι εσωτερικές και οι εξωτερικές επιφάνειες των ναών; Πού οφείλονται οι διαφορές;

Τις περισσότερες φορές οι εξωτερικές επιφάνειες των ναών δεν είναι ιδιαίτερα επιμελημένες και σε μερικές περιπτώσεις δίνουν την αίσθηση της πρόχειρης κατασκευής.

Αντίθετα, οι εσωτερικοί χώροι κοσμούνται με τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, ανάγλυφες παραστάσεις, έργα ξυλογλυπτικής και φορητές εικόνες.

Η διαφοροποίηση αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι η λατρεία της χριστιανικής θρησκείας, σε αντίθεση με την αρχαία θρησκεία, τελείται στο εσωτερικό των ναών.

Γλυπτική και ζωγραφική (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, φορητές εικόνες)

Γιατί δεν αναπτύχθηκε η γλυπτική; Ποιες τέχνες την αντικατέστησαν;

Η γλυπτική δεν ευνοήθηκε από την Εκκλησία, καθώς θύμιζε στους χριστιανούς την αρχαία θρησκεία.

Τη θέση των γλυπτών πήρε ο αρχιτεκτονικός διάκοσμος και οι ανάγλυφες παραστάσεις με διακοσμητικά θέματα.

Αντίθετα, οι τοιχογραφίες και τα ψηφιδωτά αποτελούν τις κυριότερες μορφές έκφρασης στον εσωτερικό χώρο και κυριαρχούν σε όλη την περίοδο της βυζαντινής ιστορίας, με εξαίρεση την περίοδο της Εικονομαχίας.

Σε περιόδους οικονομικής κρίσης το βάρος της διακόσμησης δίνεται στις τοιχογραφίες και τις φορητές εικόνες, επειδή τα ψηφιδωτά είναι δαπανηρά.

Ποιο ήταν το τυπικό σχήμα της εικονογράφησης στους βυζαντινούς ναούς;

Κατά την εποχή της Μακεδονικής Δυναστείας, διαμορφώνεται ένα τυπικό σχήμα στην εικονογράφηση: α)Στην κορυφή του τρούλου εικονογραφείται ο Παντοκράτορας, περιστοιχιζόμενος από αγγέλους και προφήτες.

β) Στην αψίδα του Ιερού εικονογραφείται η Θεοτόκος, ανάμεσα στους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. γ)Στα λοφία του τρούλου εικονίζονται οι τέσσερις Ευαγγελιστές.

δ)Στους τοίχους εικονίζονται οι δεσποτικές γιορτές, οι Άγιοι και οι Μάρτυρες.

Πώς απεικονίζονται οι μορφές στη βυζαντινή ζωγραφική;

α)Οι βυζαντινοί καλλιτέχνες δεν ενδιαφέρονται για τις σωστές αναλογίες, την προοπτική* και την κίνηση. β)Οι μορφές παρουσιάζονται λιπόσαρκες (πολύ αδύνατες), σε όρθια και μετωπική στάση, με σκοπό να δώσουν την αίσθηση της πνευματικότητας, της αυστηρότητας και της επισημότητας.

γ)Επιδίωξη της τέχνης δεν είναι να προβάλει το μάταιο τούτο κόσμο, αλλά τη μετά θάνατο ζωή και την αιωνιότητα.

δ)Ωστόσο, δε είναι λίγες οι περιπτώσεις που ο βυζαντινός καλλιτέχνης ξεφεύγει από τους αυστηρούς κανόνες και χρησιμοποιεί στοιχεία της κλασικής τεχνοτροπίας.

Μικρογραφία,  Νομισματική

Τι ήταν οι μικρογραφίες και ποιες ιστορικές πληροφορίες μας δίνουν;

Οι Βυζαντινοί, συνεχίζοντας την ελληνιστική παράδοση, διακοσμούν συνήθως τα χειρόγραφά τους με εικόνες, που ονομάζονται μικρογραφίες. Αυτές παριστάνουν διάφορα επεισόδια που περιγράφονται στο κείμενο, δημιουργώντας έτσι στενή σύνδεση μεταξύ λόγου και εικόνας.

Από τις μικρογραφίες αντλούμε πληροφορίες για τις καλλιτεχνικές τάσεις της εποχής του χειρογράφου, ιδιαίτερα όταν τα έργα της μνημειακής ζωγραφικής* είναι λίγα. Τα έργα αυτά χαρακτηρίζονται από υψηλή τεχνική και καλλιτεχνική ποιότητα και προκαλούν εντύπωση για την ποικιλία τους.

Τι είδους πληροφορίες δίνουν τα νομίσματα;

Τα νομίσματα έχουν αισθητική αξία και μπορούμε να τα εξετάσουμε ως έργα μικροτεχνίας. Κυρίως, όμως, αποτελούν σημαντικές ιστορικές πηγές, γιατί απεικονίζονται σ’ αυτά ιστορικά πρόσωπα και παρέχουν ποικίλες πληροφορίες, για την πολιτική, την οικονομία, την κοινωνία, το πολίτευμα και τη θρησκεία. Οι απεικονίσεις των βυζαντινών αυτοκρατόρων με τα σύμβολα της εξουσίας τους είναι διαφωτιστικά για την ιδεολογία του Βυζαντίου.

Μουσική

Ποιος ήταν ο προορισμός της λειτουργικής  ποίησης;

Η εκκλησιαστική λειτουργική ποίηση προοριζόταν, ύστερα από μελοποίησή της, για να ψέλνεται κατά τη Θεία Λειτουργία και άλλες λατρευτικές τελετές. Τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες η λειτουργική ποίηση και μουσική χαρακτηρίζονται από απλότητα. Μετά την επικράτηση του χριστιανισμού γίνεται πιο σύνθετη.

Πώς ήταν η εκκλησιαστική μουσική;

Η εκκλησιαστική μουσική είναι μονοφωνική και φωνητική, δηλαδή εκτελείται από μια μόνο φωνή (ή και από περισσότερες σε ταυτοφωνία και χωρίς συνοδεία μουσικών οργάνων) και η μελωδία υποτάσσεται στο λόγο. Στην αρχή η μουσική γραφή είναι αλφαβητική δηλαδή οι νότες σημειώνονται με γράμματα της αρχαίας ελληνικής, ακολουθώντας τη μουσική παράδοση της αρχαιότητας. Στη συνέχεια, από τον 8ο αιώνα, αρχίζουν να χρησιμοποιούνται άλλοι τύποι μουσικής γραφής (σήμερα χρησιμοποιούμε το πεντάγραμμο).

Πώς ήταν η κοσμική μουσική;

Η κοσμική μουσική αποτελεί συνέχεια της αρχαίας ελληνικής παράδοσης. Όμως τώρα, τα επιτραπέζια, τα ερωτικά, τα γαμήλια και άλλα παρόμοια άσματα με κοινωνικό περιεχόμενο προσαρμόζονται στη νέα πίστη και λατρεία (τον χριστιανισμό). Οι Βυζαντινοί χρησιμοποιούν μουσικά όργανα στις διασκεδάσεις τους. Ορχήστρες με κρουστά, πνευστά και έγχορδα όργανα συνοδεύουν τις λαϊκές και επίσημες τελετές.

Η κοσμική μουσική δεν ήταν αποκομμένη από τη θρησκευτική, αλλά υπήρχε αλληλεπίδραση. Συχνά, μαζί με τους δήμους του Ιπποδρόμου τραγουδούσαν οι ψάλτες τις καθιερωμένες επευφημίες προς τον αυτοκράτορα.

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Προοπτική: Η τεχνική με την οποία οι ζωγράφοι δίνουν την ψευδαίσθηση της τρίτης διάστασης, δηλαδή του βάθους της σύνθεσης, πάνω στη δισδιάστατη επιφάνεια του πίνακα.

Μνημειακή ζωγραφική: Η μεγάλων διαστάσεων ζωγραφική σε ναούς και άλλα κτίρια.

 

 

 

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 20 Μαρτίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ (ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)

Η οικογενειακή ζωή

Τι προέβλεπε η βυζαντινή νομοθεσία για τον γάμο;

Ο νόμος δεν επέτρεπε να παντρεύονται τα κορίτσια κάτω από δώδεκα χρονών και τα αγόρια κάτω από δεκατέσσερα. Πριν από το γάμο τελούνταν οι αρραβώνες και υπογραφόταν συμβόλαιο που καθόριζε την προίκα της νύφης και τα δώρα του γαμπρού. Μετά την τέλεση του μυστηρίου, οι συγγενείς και φίλοι γύριζαν στο σπίτι του γαμπρού, όπου ακολουθούσε το γαμήλιο γλέντι. Το κράτος, παρά την αντίθετη θέση της Εκκλησίας, επέτρεπε το διαζύγιο εφόσον συναινούσαν και τα δύο μέρη.

Ποια ήταν η θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο;

Οι γυναίκες δεν είχαν τα ίδια δικαιώματα με τους άνδρες και η συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή ήταν περιορισμένη. Αν και γενικότερα έπαιζαν δευτερεύοντα ρόλο στα κοινά, πολλές φορές κυριαρχούσαν στην οικογενειακή ζωή. Όφειλαν να σκεπάζουν το πρόσωπο τους, όταν έβγαιναν έξω, και δεν είχαν το δικαίωμα να μετέχουν σε δημόσιες τελετές. Οι πλούσιες γυναίκες συνοδεύονταν από ένα δούλο κατά τις εξόδους τους.  Ωστόσο, παρά τους περιορισμούς, οι γυναίκες μετά τον 11 ο αιώνα μπορούσαν να λάβουν μέρος στα κοινά και είχαν πρόσβαση στην παιδεία.

Τι προέβλεπε βυζαντινή νομοθεσία για τα παιδιά;

Όπως συμβαίνει σε όλες τις εποχές, η γέννηση ενός παιδιού ήταν οπωσδήποτε ένα ευχάριστο γεγονός. Για να το ξεχωρίζουν από τα άλλα παιδιά πρόσθεταν το όνομα του πατέρα του σε πτώση γενική, αργότερα όμως καθιερώθηκε και το επώνυμο, αρχικά στις αριστοκρατικές οικογένειες, όπως ήταν οι Κομνηνοί και οι Παλαιολόγοι. Η οικογένεια φρόντιζε το παιδί και η μητέρα του το καθησύχαζε με παραμύθια ή με αφηγήσεις από την Αγια Γραφή, όπως η παιδική ηλικία του Ισαάκ και του Ιακώβ. Η βυζαντινή νομοθεσία αντιμετώπιζε το παιδί, όπως και η μητέρα του, με μεγάλη συμπάθεια. Το παιδί, αφού περνούσε τα πρώτα χρόνια της ζωής του κοντά στην οικογένειά του, άρχιζε να μαθαίνει τα πρώτα γράμματα στο σχολείο.

Το σχολείο

Ποιες ήταν οι βαθμίδες της εκπαίδευσης στο Βυζάντιο και τι μαθήματα διδάσκονταν; Ποιοι χρηματοδοτούσαν την εκπαίδευση;

Το βυζαντινό εκπαιδευτικό σύστημα, συνεχίζοντας την ελληνιστική παράδοση, ακολουθούσε δύο κύκλους σπουδών, του γραμματιστή και του γραμματικού. Στον πρώτο κύκλο σπουδών φοιτούσαν παιδιά από την ηλικία των επτά περίπου ετών και στο δεύτερο από την ηλικία των δώδεκα. Τα παιδιά μάθαιναν σταδιακά ανάγνωση, γραφή, γραμματική, ρητορική και φιλοσοφία, αριθμητική, γεωμετρία, αστρονομία και μουσική. Μεταξύ άλλων διδάσκονταν τον Όμηρο, κλασικούς και μεταγενέστερους συγγραφείς.

Οι πόροι για τη λειτουργία των σχολείων προέρχονταν από τα δίδακτρα που κατέβαλλαν οι μαθητές, ενώ λειτουργούσαν και δωρεάν σχολεία για τα ορφανά. Παράλληλα προς τα λεγόμενα κοσμικά σχολεία λειτουργούσαν και εκκλησιαστικά.

Μετά τις βασικές σπουδές όσοι είχαν την έφεση και τις οικονομικές δυνατότητες μπορούσαν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο πανεπιστήμιο.

Η ασθένεια, η ιατρική και κοινωνική περίθαλψη, ο θάνατος

Ποιοι παρείχαν ιατρική περίθαλψη στο Βυζάντιο; Ποιος φορέας είχε την ευθύνη για τους απόρους;

Για την αντιμετώπιση των ασθενειών οι Βυζαντινοί είχαν οργανώσει ιατρικές υπηρεσίες. Κάθε πόλη διέθετε το νοσοκομείο της με αριθμό γιατρών ανάλογα με τον πληθυσμό της. Υπήρχαν, βέβαια, και γιατροί που δέχονταν τους ασθενείς στα ιατρεία τους ή επισκέπτονταν τους ασθενείς στα σπίτια τους.

Ωστόσο, οι δεισιδαιμονίες οδηγούσαν συχνά το λαό και στη μαγεία, παρά την αντίδραση της Εκκλησίας, προκειμένου να αντιμετωπίσει προβλήματα υγείας. Μάλιστα υπήρχε και ανταγωνισμός μεταξύ μαγείας και ιατρικής.

Σε κάθε πόλη υπήρχαν, επίσης, πτωχοκομεία και ορφανοτροφεία τα οποία ιδρύονταν και συντηρούνταν από την Εκκλησία.

Η κατοικία

Πώς ήταν οι κατοικίες των πλούσιων και πώς των φτωχών στις πόλεις και την επαρχία;

ΠΟΛΕΙΣ

Τα σπίτια στις πόλεις οικοδομούνταν γύρω από μια κεντρική αίθουσα που την χρησιμοποιούσαν για υποδοχή. Στο ισόγειο, τα σπίτια διέθεταν δωμάτιο με τζάκι, κουζίνα, πλυσταριό, λουτρό και ένα εικονοστάσιο ή παρεκκλήσι. Κολώνες πέτρινες ή ξύλινες στήριζαν τον επόμενο όροφο, όπου βρίσκονταν τα υπόλοιπα δωμάτια.

Αντίθετα, οι φτωχοί της Κωνσταντινούπολης και των άλλων πόλεων ζούσαν σε άθλιες κατοικίες με ελάχιστες έως ανύπαρκτες ανέσεις.

ΕΠΑΡΧΙΑ

Σε παρόμοιες τραγικές συνθήκες ζούσαν και οι χωρικοί. Τα σπίτια τους ήταν μικρά και αποτελούνταν από ένα μοναδικό στεγασμένο χώρο, που μερικές φορές ήταν διαιρεμένος σε δύο δωμάτια.

Οι πιο ευκατάστατοι ζούσαν σε διώροφα σπίτια. Το ισόγειο χρησίμευε για κοτέτσι, στάβλος και αποθήκες, ενώ στον πάνω όροφο βρίσκονταν τα δωμάτια της οικογένειας.

Οι μεγαλοκτηματίες που ζούσαν στην επαρχία έμεναν μακριά από τα χωριά σε πολυτελείς επαύλεις με εσωτερικούς κήπους και στοές.

Η ενδυμασία και η μόδα

Πώς ντύνονταν οι πλούσιοι και οι φτωχοί στο Βυζάντιο;

Οι Βυζαντινοί παρακολουθούν με ενδιαφέρον τη μόδα και αγαπούν τα κοσμήματα. Οι αστοί φορούν μακρύ χιτώνα με πολλές πτυχώσεις, μπότες δερμάτινες το χειμώνα και ανατολίτικα παπούτσια το καλοκαίρι.

Τα στιχάρια (χιτώνες) των χωρικών είναι χωρίς μανίκια μερικές φορές, αλλά πάντα ζωσμένα στη μέση. Οι βράκες είναι μακριές ως τον αστράγαλο και κυκλοφορούν ξυπόλυτοι ή με παπούτσια ανοιχτά στη φτέρνα. Οι γυναίκες φορούν πάνω από το στιχάριο ιμάτιο (μανδύα) με μακριά μανίκια που καλύπτει και το κεφάλι. Φροντίζουν τα μαλλιά τους με επιμέλεια και μακιγιάρονται. Οι πλούσιες φορούν πολυτελή ενδύματα, μεταξωτά και λινά.

Η διατροφή

Ποια ήταν η διατροφή των πλούσιων και ποια των φτωχών  Βυζαντινών;

Οι Βυζαντινοί, με εξαίρεση τις περιόδους νηστείας, έχουν ιδιαίτερη αδυναμία στο φαγητό. Σ’ ένα ευκατάστατο σπίτι, το γεύμα και το δείπνο περιλαμβάνει ποικίλα φαγητά, όπως ορεκτικά, κρέατα, ψάρια, γλυκά και κρασί.

Βέβαια, ο μέσος βυζαντινός δεν έχει στη διάθεση του πολλές διατροφικές επιλογές αφού πρέπει να αντιμετωπίσει εχθρικές επιδρομές, αυθαιρεσίες των δυνατών και των αξιωματούχων καθώς και επιδημίες και θεομηνίες.

Η ψυχαγωγία

Πώς διασκέδαζαν οι Βυζαντινοί;

Ιεροτελεστίες, θρησκευτικές, κοινωνικές και λαϊκές γιορτές αποτελούσαν τους βασικούς τρόπους ψυχαγωγίας των Βυζαντινών.

ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ

Οι κάτοικοι της πρωτεύουσας διασκέδαζαν στον Ιππόδρομο, όπου εκτός από τις αρματοδρομίες γίνονταν και άλλες εκδηλώσεις, όπως θρησκευτικές πομπές, δημόσιες τελετές, θεατρικές παραστάσεις και διάφορα άλλα λαϊκά προγράμματα. Τις απόκριες μεταμφιέζονταν και έκαναν παρέλαση στους δρόμους, ενώ με αφορμή τη νέα σελήνη, άναβαν φωτιές στους δρόμους κι οι νέοι πηδούσαν πάνω από αυτές. Δεν έλειπαν, βέβαια, και οι ταβέρνες που πρόσφεραν φαγητό και άφθονο κρασί.

ΕΠΑΡΧΙΑ

Στην επαρχία, περίμεναν με ανυπομονησία τα ετήσια πανηγύρια που εξελίσσονταν σε λαϊκές γιορτές. Εκεί συγκεντρώνονταν μάγοι, αστρολόγοι, θεραπευτές, θαυματοποιοί που τραβούσαν την προσοχή του κόσμου, παρά τις απαγορεύσεις της Εκκλησίας.

Ο μοναχισμός

Τι ήταν ο μοναχισμός; Γιατί οι  μοναχοί ονομάστηκαν και ασκητές;

Ο μοναχισμός ήταν η αναχώρηση σε κάποια έρημο ή κάποιο ακατοίκητο μέρος μακριά από τους άλλους ανθρώπους και τα εγκόσμια. Γι’ αυτό οι άνθρωποι αυτοί ονομάστηκαν μοναχοί, αναχωρητές, ερημίτες ή ασκητές, αφού υπέβαλλαν το σώμα τους σε δοκιμασίες, όπως νηστεία, συνεχή προσευχή, αϋπνία.

Από πού ξεκίνησε ο μοναχισμός και ποιες μορφές είχε;

Το μοναχικό κίνημα ξεκίνησε από την Αίγυπτο (4ος αι.), όπου και διαμορφώθηκαν οι δύο κλασικές του μορφές, η μοναχική (πρότυπο ο άγιος Αντώνιος) και η κοινοβιακή (από την ελληνική λέξη κοινόβιος, που σημαίνει κοινή ζωή). Στη συνέχεια ο μοναχισμός απλώθηκε στην Εγγύς Ανατολή και σε όλο το χριστιανικό κόσμο, προσαρμοζόμενος στις τοπικές συνθήκες.

Ο κοινοβιακός μοναχισμός οργανώθηκε καλύτερα με την ίδρυση μοναστηριών. Ο επικεφαλής του μοναστηριού ηγούμενος είναι υπεύθυνος για την τήρηση των κανόνων, τους οποίους οι μοναχοί πρέπει να τηρούν με μεγάλη ευλάβεια.

Πότε γνώρισε μεγάλη ακμή ο μοναχισμός;

Μεγάλη ακμή γνώρισε ο μοναχισμός μετά την αναστήλωση των εικόνων, οπότε αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των μοναστηριών. Περιοχές ολόκληρες στον Όλυμπο της Βιθυνίας, στην Καππαδοκία και αλλού καλύφθηκαν με μοναστήρια.

Πότε ιδρύθηκε το Άγιο Όρος και πώς ενισχύθηκε;

Το σημαντικότερo  μοναστικό κέντρο είναι το Άγιο Όρος στη χερσόνησο του Άθω. Ήδη από τον 9ο αιώνα υπήρχε σημαντική μοναχική κοινότητα, η οποία στη συνέχεια εξελίχθηκε σε μοναστική πολιτεία με τη συνεχή ίδρυση νέων μοναστηριών και χάρη στα προνόμια που παραχώρησαν ο Βασίλειος Α΄, ο Νικηφόρος Φωκάς, ο Ιωάννης Τζιμισκής και άλλοι βυζαντινοί αυτοκράτορες.

ΠΗΓΗ

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

 

 

 

 

 

 

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 6 Μαρτίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΙΛΙΑΔΑΣ ΜΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

  1. Ποια είναι τα αρχαιότερα έργα της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας που μας παραδόθηκαν ολόκληρα ;

Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και    της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας παραδόθηκαν ολόκληρα.

  1. Πότε γίνεται η σύνθεση των ομηρικών επών;

Τα έπη τοποθετούνται χρονικά στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα π.Χ. Η σύνθεση της Ιλιάδας προηγείται της Οδύσσειας και τοποθετείται γύρω στο 750 π.Χ.

  1. Ποια είναι η έκταση της Ιλιάδας συγκριτικά με την Οδύσσεια, και πώς δηλώνονται οι ραψωδίες της;

Η έκταση της Ιλιάδας είναι κατά 3.500 στίχους περίπου μεγαλύτερη από την Οδύσσεια, δηλαδή 15.693  στίχοι, και χωρίζεται, όπως και εκείνη, σε 24 ραψωδίες, όσα και τα γράμματα του ελληνικού αλφάβητου. Οι ιλιαδικές ραψωδίες δηλώνονται με ένα κεφαλαίο γράμμα (ενώ της Οδύσσειας με μικρό).

  1. Πότε συντέθηκε η Ιλιάδα και σε ποια εποχή συνέβησαν τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται;

Η Ιλιάδα συντέθηκε τον 8ο αιώνα (γεωμετρικά χρόνια) αλλά  αναφέρεται σε αναμνήσεις μιας άλλης εποχής, της μυκηναϊκής, στο τέλος της οποίας έγινε ο Τρωικός πόλεμος (12ος αιώνας π.Χ.). Αναφέρεται δηλαδή σε ένα ένδοξο παρελθόν γεμάτο ηρωικές πράξεις.

  1. Ποια είναι η σχέση της Ιλιάδας με την ιστορία;

Η Ιλιάδα χρησιμοποιεί την ιστορία ως πηγή έμπνευσης αλλά δεν είναι  ιστορία. Η  πραγματικότητα της Ιλιάδας είναι μια πλαστή (=ψεύτικη) πραγματικότητα και αποτελεί σύνθεση στοιχείων που επισώρευσαν οι αιώνες στο πεδίο της ιστορίας και στοιχείων φανταστικών, τα οποία οφείλονται στη δημιουργική φαντασία του ποιητή. Άρα η Ιλιάδα αν και  χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη την ιστορία, είναι πρωτίστως ποίηση και το ιστορικό υλικό έχει υποστεί ποιητική επεξεργασία από ένα δημιουργό που ήθελε με το έργο του περισσότερο να τέρψει (= να ευχαριστήσει) το ακροατήριό του.

  1. Γιατί η Ιλιάδα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ιστορική πηγή για τον αιώνα στον οποίο αναφέρεται ( δηλαδή τον 12ο  αιώνα π.Χ.) ; Για ποια εποχή μας δίνει περισσότερες πληροφορίες;

Α) Επειδή ο ποιητής αναπαριστά μιαν εποχή πολύ πιο μακρινή από τη δική του (ο Τρωικός πόλεμος είχε γίνει 400 χρόνια πριν), απεικονίζει μέσα στο έργο του τον κόσμο της δικής του εποχής (γεωμετρικά χρόνια, 8ος αιώνας π.Χ.). Γι’ αυτό θα δούμε ότι οι συνήθειες, οι αντιλήψεις, οι θεσμοί και τα υλικά που χρησιμοποιούν οι ιλιαδικοί ήρωες ήταν γνωστά στην εποχή του ποιητή αλλά όχι και στο μυκηναϊκό άνθρωπο.

Β) Επειδή, επίσης, δεν είναι λίγες οι φορές που ο ποιητής προσθέτει  και στοιχεία εντελώς φανταστικά και εξωπραγματικά.

Άρα δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε την Ιλιάδα ως ιστορική πηγή για τον αιώνα στον οποίο αναφέρεται. Αντίθετα, λόγω των πολλών αναχρονισμών, δίνει περισσότερες πληροφορίες για την εποχή κατά την οποία συντέθηκε (γεωμετρικά χρόνια 8ος αιώνας).

7. Ποιο είναι το θέμα της Ιλιάδας;

Το θέμα αποκαλύπτεται στον ακροατή του έπους από τους πρώτους κιόλας στίχους. Στο πρωτότυπο κείμενο η πρώτη λέξη είναι μῆνις (= θυμός, οργή). Αυτό είναι και το θέμα του έπους, η οργή δηλαδή του Αχιλλέα μετά τη σύγκρουσή του με τον αρχιστράτηγο των Αχαιών, Αγαμέμνονα.

8. Πώς προκλήθηκε η «μῆνις»;

Ο θυμός (η μῆνις) του Αχιλλέα προκλήθηκε με αφορμή τη μοιρασιά των λαφύρων. Συγκεκριμένα, ο Αγαμέμνονας είχε πάρει ως γέρας (= πολεμικό λάφυρο) τη Χρυσηίδα, κόρη του ιερέα του Απόλλωνα Χρύση. Έπειτα από παράκληση του Χρύση, ο Απόλλωνας έστειλε λοιμό (=κολλητική ασθένεια) στο στρατόπεδο των Αχαιών, για να τους τιμωρήσει για την αρπαγή της Χρυσηίδας. Έτσι ο Αγαμέμνονας υποχρεώθηκε να επιστρέψει τη Χρυσηίδα στον πατέρα της. Απαίτησε όμως να πάρει αυθαίρετα ως λάφυρο τη Βρισηίδα, που ήταν το γέρας του Αχιλλέα. Το γεγονός αυτό προσέβαλε τον Αχιλλέα, που σε μια έκρηξη θυμού και ύστερα από μια έντονη σύγκρουση αποφασίζει να αποχωρήσει από τον πόλεμο μαζί με τους Μυρμιδόνες (=στρατιώτες του). Ο Αχιλλέας επανέρχεται στη μάχη μόνο προς το τέλος του πολέμου, όταν ο Έκτορας σκότωσε το φίλο του Πάτροκλο και αυτός, διψασμένος για εκδίκηση, θέλει να σκοτώσει το πρωτοπαλίκαρο των Τρώων.

9. Ποια η πρωτοτυπία του Ομήρου; Γιατί το έργο ονομάστηκε Ιλιάδα και όχι Αχιλληίς;

Η μῆνις του Αχιλλέα αποτελεί την αφετηρία και το κύριο θέμα της Ιλιάδας. Η πρωτοτυπία του Ομήρου είναι ότι γύρω από αυτό το θέμα, το οποίο αποτελεί μόνο ένα επεισόδιο του δέκατου χρόνου της πολιορκίας της Τροίας, καταφέρνει να παρουσιάσει τους αγώνες των Ελλήνων γύρω από το Ίλιον (άλλη ονομασία της Τροίας), στη διάρκεια της δεκάχρονης πολιορκίας, γεγονός που δικαιολογεί και την ονομασία του έπους, Ιλιάδα και όχι Αχιλληίδα!

10. Ποιο είναι συνοπτικά το θέμα και ποιο το περιεχόμενο της Ιλιάδας;

Το θέμα της Ιλιάδας  είναι η μῆνις του Αχιλλέα, ενώ το περιεχόμενό της είναι ο δεκάχρονος πόλεμος των Αχαιών στην πεδιάδα της Τροίας (Τρωικός πόλεμος). Η μῆνις του Αχιλλέα δίνει αφορμή στον ποιητή να μας παρουσιάσει αυτόν τον πόλεμο.

11. Με ποιο τρόπο περιγράφει ο ποιητής τον δεκάχρονο πόλεμο;

Ο ποιητής δεν περιγράφει τον δεκάχρονο πόλεμο από την αρχή, αλλά αποσπά από τα δέκα χρόνια μια μικρή χρονική περίοδο που καλύπτει 51 ημέρες, πριν από την άλωση της Τροίας. Το έπος τελειώνει με το θάνατο και τον ενταφιασμό του Έκτορα, του βασικού υπερασπιστή της Τροίας. Η συνέχεια (άλωση και καταστροφή της Τροίας, αιχμαλωσία των μελών της βασιλικής οικογένειας κτλ.) παρουσιάζεται σε άλλα έπη.

12. Πώς καταφέρνει ο ποιητής να παρουσιάσει δέκα χρόνια πολέμου μέσα σε 51 μέρες;

Οι 51 αυτές ημέρες είναι το χρονικό παρόν του έπους. Μέσα σ’ αυτό όμως γίνονται:

α) αναφορές στο παρελθόν με αναδρομές στα περασμένα και ένθετες διηγήσεις (εγκιβωτισμούς) παλαιών γεγονότων,

β) προαναγγελίες για το μέλλον.

13. Ποιες ήταν οι αιτίες των δεινών των Αχαιών;
Η μῆνις  του Αχιλλέα, σε συνδυασμό με την απόφαση του Δία να ικανοποιήσει τον ήρωα βοηθώντας τους Τρώες (Διός βουλή), έπειτα από παράκληση της μητέρας του Θέτιδας, υπήρξε γενεσιουργός αιτία πολλών δεινών για τους Αχαιούς.

14. Πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα μετά την μῆνιν του Αχιλλέα ;

Η αποχή του ισχυρότερου Αχαιού, δηλαδή του Αχιλλέα από τη μάχη είχε ως συνέπεια οι Τρώες, με τη βοήθεια του Δία, να προβάλουν αποφασιστική αντίσταση και να σημειώσουν σημαντικές νίκες, που οδήγησαν στην επιμήκυνση του πολέμου. Βέβαια, υπήρχαν και άλλοι σημαντικοί ήρωες που  πραγματοποιούν σπουδαία κατορθώματα (αριστείες) στο πεδίο της μάχης όσο λείπει ο Αχιλλέας. Παρ’ όλες όμως τις παροδικές επιτυχίες των Αχαιών, οι Τρώες με τον ισχυρό πολέμαρχό τους, τον Έκτορα, είχαν την πρωτοβουλία στον πόλεμο, γιατί αυτόν τον τελευταίο μόνο ο Αχιλλέας μπορούσε να τον αντιμετωπίσει. Όταν όμως ο ήρωας, μετά το φόνο του Πάτροκλου από τον Έκτορα, συμφιλιώνεται με τον Αγαμέμνονα και παίρνει και πάλι μέρος στον πόλεμο, σκοτώνει το πρωτοπαλίκαρο των Τρώων, οπότε η ζυγαριά γέρνει και πάλι προς το μέρος των Αχαιών και η άλωση της Τροίας φαίνεται να πλησιάζει. Αυτήν όμως δε θα τη διηγηθεί ο Όμηρος στην Ιλιάδα.

15. Πως φαίνεται η τεράστια σημασία της οργής (μήνιδος) του Αχιλλέα;

Η μεγάλη σημασία της οργής του ήρωα φαίνεται από τη συχνότητα με την οποία εμφανίζεται το θέμα αυτό στο έπος τόσο σε σχέση με τους θνητούς, καθώς οι ήρωες πολλές φορές θα θυμηθούν τον Αχιλλέα και θα αναφερθούν στην απουσία του, όσο και σε σχέση με τους θεούς, των οποίων οι συζητήσεις και οι ενέργειες βρίσκονται σε στενή συνάρτηση με τη μῆνιν του Αχιλλέα.Το θέμα επομένως του θυμού του Αχιλλέα διατρέχει όλη την Ιλιάδα. Παράλληλα, γύρω από αυτό ο ποιητής πλέκει το περιεχόμενο του έπους, που είναι πολύ ευρύτερο, και χρονικά και θεματολογικά, από το θέμα της μήνιδος, δηλαδή τους δεκάχρονους αγώνες των Αχαιών γύρω από την Τροία (Ίλιον).

16. Τι ήταν οι αριστείες;

Ήταν τα σπουδαία κατορθώματα που πραγματοποιούσαν οι ήρωες στο πεδίο της μάχης.

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΙΛΙΑΔΑΣ – ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ

17α. Ποιες είναι οι διαφορές Ιλιάδας – Οδύσσειας όσον αφορά το ύφος και πού οφείλονται;

Η Ιλιάδα έχει δραματική πυκνότητα  που οφείλεται στο νεαρό της ηλικίας του ποιητή, ενώ το η Οδύσσεια  έχει αφηγηματικό ύφος που  ταιριάζει καλύτερα σε ένα έργο των γηρατειών. Η διαφορά όμως του ύφους οφείλεται ακόμη στο διαφορετικό θέμα του κάθε έργου.

17β. Ποιες είναι οι διαφορές Ιλιάδας – Οδύσσειας όσον αφορά το θέμα;
Η Οδύσσεια μοιάζει με ναυτικό παραμύθι σε παράξενους τόπους με εξωπραγματικά όντα (Κύκλωπες, Σειρήνες κτλ.). Αντίθετα, το παραμυθένιο στοιχείο λείπει από την Ιλιάδα. Η δράση εντοπίζεται σε έναν πραγματικό κόσμο, απαλλαγμένο από τέρατα και φανταστικές περιπέτειες.

17γ. Ποιες είναι οι διαφορές Ιλιάδας – Οδύσσειας όσον αφορά τους θεούς;
Οι θεοί που γνωρίσαμε στην Οδύσσεια δεν είναι τόσο εγωιστές και άδικοι, όπως στην Ιλιάδα: στο νεότερο έπος έχει αρχίσει να καθιερώνεται στον Όλυμπο κάποια ηθική τάξη. Είναι βέβαια και οι θεοί της Οδύσσειας γεμάτοι πάθη, μα δεν έχουν την πρωτόγονη εκρηκτικότητα που θα συναντήσουμε στους θεούς της Ιλιάδας οι οποίοι έχουν ανθρώπινες διαστάσεις και η συμπεριφορά τους ελάχιστα διαφέρει από αυτήν των ανθρώπων.

17δ. Ποιες είναι οι διαφορές Ιλιάδας – Οδύσσειας όσον αφορά την  πολιτική κατάσταση;
Η Οδύσσεια καθρεφτίζει κοινωνικά μια νεότερη εποχή, όταν ο θεσμός της βασιλείας πλέον παρακμάζει, ενώ στην Ιλιάδα βρίσκεται στην ακμή του. Η Οδύσσεια περιγράφει τη γέννηση της πόλης με συμβούλια που έχουν αποφασιστικό ρόλο δίπλα στο βασιλιά. Στο βασίλειο των Φαιάκων, λειτουργεί μια συνέλευση γερόντων, όπως αντίστοιχα στην Ιθάκη υπάρχει  η συνέλευση του λαού.  Είναι φανερό ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο μετάβασης από τη βασιλεία με την απόλυτη εξουσία σε μια νεότερη εποχή με τη δημιουργία συμβουλίων που αντιπροσωπεύουν τον λαό.

17ε. Ποιες είναι οι διαφορές Ιλιάδας – Οδύσσειας όσον αφορά την κοινωνική τάξη των ηρώων;

Στην Ιλιάδα οι ήρωες ανήκουν στην αριστοκρατική τάξη, ενώ στην Οδύσσεια οι ήρωες ανήκουν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και ακούγονται οι απόψεις και οι πόθοι των κατώτερων τάξεων (π.χ. των δούλων). Στις στρατιωτικές συνελεύσεις της Ιλιάδας, όπου αποφασίζονται τα διάφορα ζητήματα, οι απλοί στρατιώτες ακούνε, αλλά αρκούνται στο να επευφημήσουν.

17στ. Ποιες είναι οι διαφορές Ιλιάδας – Οδύσσειας όσον αφορά τους δύο κεντρικούς ήρωες;
Ο Οδυσσέας δεν έχει την ορμητικότητα του Αχιλλέα ούτε την έλλειψη του μέτρου, μα άλλες, πιο πολύτιμες στην καθημερινή ζωή, αρετές, όπως η εξυπνάδα, η επιμονή και η καρτερικότητα. Για να πετύχει το σκοπό του στηρίζεται περισσότερο στην εφευρετικότητα του νου του, παρά στη μυϊκή του δύναμη.

17ζ. Ποιες είναι οι διαφορές Ιλιάδας – Οδύσσειας όσον αφορά τον γενικό χαρακτήρα του κάθε έργου;

Ο χαρακτήρας της Ιλιάδας είναι πολεμικός, και γι’ αυτό μερικές φορές σκληρός, ενώ της Οδύσσειας είναι πιο ήρεμος και ειρηνικός.

  1. Πού οφείλονται όλες αυτές οι διαφορές;

Η Ιλιάδα γράφτηκε από τον ποιητή όταν ακόμη ήταν νέος και του άρεσαν οι πόλεμοι και γενικά η έντονη δράση. Τότε ο θεσμός της βασιλείας ήταν ακόμα ισχυρός. Η Οδύσσεια, όμως, γράφτηκε όταν ο ποιητής ήταν γέρος, ώριμος και οπλισμένος με πείρα ζωής. Τότε η βασιλεία άρχισε να αμφισβητείται.

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΙΛΙΑΔΑ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 4 Μαρτίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

6. Η ευθύνη για την παιδεία των νέων (μετάφραση κειμένου και παράλληλου, επίθετα γ΄κλίσης σε -ης -ες, ερωτηματική και αόριστη αντωνυμία)

Ενότητα 6η  Η ευθύνη για την παιδεία των νέων

 

ΣΩ: Ἀλλ’ ὅμως σύ μὲ φῄς, ὦ Μέλητε, ΣΩ: Αλλά εσύ όμως ισχυρίζεσαι, ω Μέλητε,
τοιαῦτα ἐπιτηδεύοντα τοὺς νέους διαφθείρειν; ότι ασχολούμενος με τέτοια διαφθείρω τους νέους;
Καίτοι ἐπιστάμεθα μὴν δήπου Ακόμη κι αν γνωρίζουμε βέβαια,
τίνες εἰσὶ νέων διαφθοραί· ποιες είναι οι διαφθορές των νέων·
σύ δὲ εἰπὲ εἴ τινα οἶσθα ὑπ’ ἐμοῦ γεγενημένον και συ πες αν ξέρεις ότι κάποιος έχει γίνει εξαιτίας μου
ἢ ἐξ εὐσεβοῦς ἀνόσιον ἢ ἐκ σώφρονος ὑβριστήν. είτε από ευσεβής ανόσιος είτε από συνετός αλαζόνας.
ΜΕΛ. Ἀλλὰ ναί, μὰ Δί’ ἐκείνους οἶδα ΜΕΛ: Και βέβαια, μα το Δία, ξέρω εκείνους
οὓς σὺ πέπεικας σοὶ πείθεσθαι μᾶλλον ἢ τοῖς γονεῦσι. οι οποίοι υπακούν σε εσένα περισσότερο παρά στους γονείς τους.
ΣΩ. Ὁμολογῶ, περί γε παιδείας· ΣΩ: Το ομολογώ, όσον αφορά τουλάχιστον την παιδεία·
τοῦτο γὰρ ἴσασιν ἐμοὶ μεμεληκός. γιατί το γνωρίζουν ότι γι’ αυτό νοιάζομαι.
Περὶ δὲ ὑγιείας τοῖς ἰατροῖς μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι πείθονται ἢ τοῖς γονεῦσιν· Οι άνθρωποι για την υγεία περισσότερο τους ιατρούς υπακούν παρά τους γονείς·
καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γε πάντες δήπου οἱ Ἀθηναῖοι και στις συνελεύσεις του λαού, βέβαια όλοι οι Αθηναίοι
τοῖς φρονιμώτατα λέγουσι πείθονται μᾶλλον ἢ τοῖς προσήκουσιν. υπακούν σε αυτούς που λένε τα πιο συνετά παρά στους συγγενείς τους.
Οὐ γὰρ δὴ καὶ στρατηγοὺς αἱρεῖσθε, Και στρατηγούς δεν εκλέγετε
οὕς ἂν ἡγῆσθε περὶ τῶν πολεμικῶν φρονιμωτάτους εἶναι; όποιους ενδεχομένως θεωρείτε ότι είναι οι πιο συνετοί στα στρατιωτικά;
Οὐκοῦν θαυμαστὸν καὶ τοῦτό σοι δοκεῖ εἶναι, Λοιπόν, δε σου φαίνεται ότι είναι και τούτο περίεργο
ἐμὲ τούτου ἕνεκα θανάτου ὑπό σοῦ διώκεσθαι, ότι εξαιτίας αυτού εκ μέρους σου να αντιμετωπίζω κατηγορία που επισύρει την ποινή του θανάτου,
ὅτι περὶ τοῦ μεγίστου ἀγαθοῦ ἀνθρώποις, περὶ παιδείας, επειδή δηλαδή για το μεγαλύτερο αγαθό στους ανθρώπους, για την παιδεία,
βέλτιστος εἶναι ὑπὸ τινων προκρίνομαι; θεωρούμαι από μερικούς ότι είμαι ο καλύτερος;

Ξενοφῶν, Ἀπολογία Σωκράτους 19-21 (διασκευὴ)

Παράλληλα κείμενα

Στον παρακάτω διάλογο ο Λάχης και ο Νικίας εκφράζουν την πεποίθησή τους ότι ο Σωκράτης είναι ο μόνος ειδήμων στα θέματα της εκπαίδευσης των νέων.

 

 ΚείμενοΛα. Σοφὸς γάρ τοι σὺ εἶ, ὦ Νικία. ἀλλ’ ὅμως ἐγὼ Λυσιμάχῳ τῷδε καὶ Μελησίᾳ συμβουλεύω σὲ μὲν καὶ ἐμὲ περὶ τῆς παιδείας τῶν νεανίσκων χαίρειν ἐᾶν, Σωκράτη δὲ τουτονί, ὅπερ ἐξ ἀρχῆς ἔλεγον, μὴ ἀφιέναι• εἰ δὲ καὶ ἐμοὶ ἐν ἡλικίᾳ ἦσαν οἱ παῖδες, ταὐτὰ ἂν ταῦτ’ ἐποίουν.Νι. Ταῦτα μὲν κἀγὼ συγχωρῶ• ἐάνπερ ἐθέλῃ Σωκράτης τῶν μειρακίων ἐπιμελεῖσθαι, μηδένα ἄλλον ζητεῖν.

Πλάτων, Λάχης 200 e 

 ΜετάφρασηΛα. Γιατί βέβαια, Νικία, είσαι σοφός. Αλλά όμως εγώ συμβουλεύω αυτόν εδώ το Λυσίμαχο και τον Μελησία ν’ αφήσουν στην άκρη και σένα και μένα σχετικά με την παιδεία των νέων, αυτόν εδώ όμως, το Σωκράτη να μην αφήσουν, κάτι που έλεγα από την αρχή· κι αν ήταν τα παιδιά μου στην κατάλληλη ηλικία, τα ίδια θα έκανα.Νι. Μ’ αυτά συμφωνώ κι εγώ· αν ακριβώς θέλει ο Σωκράτης να φροντίσει για την παιδεία των νέων, κανέναν άλλο να μην αναζητήσουμε.

© Ελληνικός Πολιτισμός –  Γιάννης Παπαθανασίου

Σιγμόληκτα δικατάληκτα (αρσ. και θηλ. σε -ης, ουδ. σε -ες)

(θ. ἀληθεσ-)

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
ον. ὁ ἡ ἀληθὴς τὸ ἀληθὲς οἱ αἱ ἀληθεῖς τὰ ἀληθῆ
γεν. τοῦ τῆς ἀληθοῦς τοῦ ἀληθοῦς τῶν ἀληθῶν τῶν ἀληθῶν
δοτ. τῷ τῇ ἀληθεῖ τῷ ἀληθεῖ τοῖς ταῖς ἀληθέσι τοῖς ἀληθέσι
αιτ. τὸν τὴν ἀληθῆ τὸ ἀληθὲς τοὺς τὰς ἀληθεῖς τὰ ἀληθῆ
κλ. (ὦ) ἀληθὲς (ὦ) ἀληθὲς (ὦ) ἀληθεῖς (ὦ) ἀληθῆ

(θ. πληρεσ-)

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
ον. ὁ ἡ πλήρης τὸ πλῆρες οἱ αἱ πλήρεις τὰ πλήρη
γεν. τοῦ τῆς πλήρους τοῦ πλήρους τῶν πλήρων τῶν πλήρων
δοτ. τῷ τῇ πλήρει τῷ πλήρει τοῖς ταῖς πλήρεσι τοῖς πλήρεσι
αιτ. τὸν τὴν πλήρη τὸ πλῆρες τοὺς τὰς πλήρεις τὰ πλήρη
κλ. (ὦ) πλῆρες (ὦ) πλῆρες (ὦ) πλήρεις (ὦ) πλήρη

(θ. συνηθεσ-)

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
ον. ὁ ἡ συνήθης τὸ σύνηθες οἱ αἱ συνήθεις τὰ συνήθη
γεν. τοῦ τῆς συνήθους τοῦ συνήθους τῶν συνήθων τῶν συνήθων
δοτ. τῷ τῇ συνήθει τῷ συνήθει τοῖς ταῖς συνήθεσι τοῖς συνήθεσι
αιτ. τὸν τὴν συνήθη τὸ σύνηθες τοὺς τὰς συνήθεις τὰ συνήθη
κλ. (ὦ) σύνηθες (ὦ) σύνηθες (ὦ) συνήθεις (ὦ) συνήθη

Παρατηρήσεις

Τα σιγμόληκτα επίθετα της γ΄ κλίσης σε -ης, -ες έχουν θέμα σε –εσ-.

Στα επίθετα αυτά:

α)η ενική κλητική του αρσενικού και του θηλυκού και η ενική ονομαστική, αιτ. και κλητ. του ουδετέρου είναι όμοιες με το θέμα (χωρίς κατάληξη): ὦ ἐπιμελές, τὸ ἐπιμελές

β)η αιτιατ. του πληθ. στο αρσενικό και το θηλ. είναι όμοια με την ονομαστική του πληθ.: οἱ ἀληθεῖς – τοὺς ἀληθεῖς

Τα βαρύτονα (όσα τονίζονται στην παραλήγουσα) σιγμόληκτα επίθ. της γ΄ κλίσης σε -ης, -ες:

α)στην ενική κλητ. του αρσενικού και του θηλ. και στην ενική ονομαστ., αιτιατική και κλητ. του ουδετέρου ανεβάζουν τον τόνο (αν είναι υπερδισύλλαβα): ὁ, ἡ συνήθης, ὦ σύνηθες – τὸ σύνηθες· ὁ, ἡ αὐθάδης, ὦ αὔθαδες – τὸ αὔθαδες. Εξαιρούνται όσα λήγουν σε -ώδης, -ώλης, -ήρης: ὁ, ἡ εὐώδης, ὦ εὐῶδες – τὸ εὐῶδες· ὁ, ἡ ἐξώλης, ὦ ἐξῶλες – τὸ έξῶλες· ὁ, ἡ ποδήρης, ὦ ποδῆρες – τὸ ποδῆρες·

β) στη γεν. του πληθ. τονίζονται στην παραλήγουσα: τῶν συνήθων (όπως τοῦ συνήθους)· τῶν πλήρων (όπως τοῦ πλήρους)· τῶν εὐώδων (όπως τοῦ εὐώδους).

  Αφωνόληκτα

(θ. εὐδαιμον-)

Ενικός αριθμός

ον. εὐδαίμων τὸ εὔδαιμον
γεν. τοῦ τῆς εὐδαίμον-ος τοῦ εὐδαίμον-ος
δοτ. τῷ τῇ εὐδαίμον-ι τῷ εὐδαίμον-ι
αιτ. τὸν τὴν εὐδαίμον-α τὸ εὔδαιμον
κλ. (ὦ) εὔδαιμον (ὦ) εὔδαιμον
Πληθυντικός αριθμός
ον. οἱ αἱ εὐδαίμον-ες τὰ εὐδαίμον-α
γεν. τῶν εὐδαιμόν-ων τῶν εὐδαιμόν-ων
δοτ. τοῖς ταῖς εὐδαίμο-σι τοῖς εὐδαίμο-σι
αιτ. τοὺς τὰς εὐδαίμον-ας τὰ εὐδαίμον-α
κλ. (ὦ) εὐδαίμον-ες (ὦ) εὐδαίμον-α

(θ. σωφρον-)

Ενικός αριθμός

ον. σώφρων τὸ σῶφρον
γεν. τοῦ τῆς σώφρον-ος τοῦ σώφρον-ος
δοτ. τῷ τῇ σώφρον-ι τῷ σώφρον-ι
αιτ. τὸν τὴν σώφρον-α τὸ σῶφρον
κλ. (ὦ) σῶφρον (ὦ) σῶφρον
Πληθυντικός αριθμός
ον. οἱ αἱ σώφρον-ες τὰ σώφρον-α
γεν. τῶν σωφρόν-ων τῶν σωφρόν-ων
δοτ. τοῖς ταῖς σώφρο-σι τοῖς σώφρο-σι
αιτ. τοὺς τὰς σώφρον-ας τὰ σώφρον-α
κλ. (ὦ) σώφρον-ες (ὦ) σώφρον-α

Παρατηρήσεις

Τα δικατάληκτα ενρινόληκτα και υγρόληκτα επίθετα της γ΄ κλίσης:

α) έχουν αρχικό θέμα σε –ον, αλλά στην ονομ. του ενικού του αρσεν. και θηλ. δεν παίρνουν κατάληξη και το βραχύχρονο φωνήεν που είναι πριν από το χαρακτήρα το εκτείνουν σε μακρόχρονο, το ο σε ω : (εὐδαιμον-) εὐδαίμων.

β) έχουν την κλητ. του ενικού όμοια με το αρχικό θέμα: ὦ ἐλεῆμον, ὦ ἄρρεν, ὦ ἀπάτορ.

γ) όταν είναι σύνθετα σε –ων (γεν. –ονος) κανονικά στην κλητ. του ενικού του αρσεν. και του θηλ. και στην ονομ., αιτιατ. και κλητ. του ενικού του ουδετέρου ανεβάζουν τον τόνο, όχι όμως πιο πάνω από την τελευταία συλλαβή του α΄ συνθετικού: εὐδαίμων, ὦ εὔδαιμον – τὸ εὔδαιμον· εὐγνώμων, ὦ εὔγνωμον – τὸ εὔγνωμον.

Η ερωτηματική αντωνυμία τίς, τί

Η ερωτηματική αντωνυμία τίς, τί είναι δικατάληκτη με τρία γένη και κλίνεται κατά την γ΄ κλίση:

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
αρσ. και θηλ. ουδέτ. αρσ. και θηλ. ουδέτ.
ον. τίς τί τίνες τίνα
γεν. τίνος ή τοῦ τίνος ή τοῦ τίνων τίνων
δοτ. τίνι ή τῷ τίνι ή τῷ τίσι(ν) τίσι(ν)
αιτ. τίνα τί τίνας τίνα

Η αόριστη αντωνυμία τίς, τί

Η αόριστη αντωνυμία τίς, τὶ είναι δικατάληκτη με τρία γένη και κλίνεται κατά την γ΄ κλίση:

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
αρσ. και θηλ. ουδέτ. αρσ. και θηλ. ουδέτ.
ον. τὶς τὶ τινὲς τινὰ ή ἄττα
γεν. τινὸς ή του τινὸς ή του τινῶν τινῶν
δοτ. τινὶ ή τῳ τινὶ ή τῳ τισὶ(ν) τισὶ(ν)
αιτ. τινὰ τὶ τινὰς τινὰ ή ἄττα

ΠΗΓΗ

http://ebooks.edu.gr

Υποβολή σχολίου Δημοσιευμένο στην κατηγορία  ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Μαρτίου 2019 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

Προηγούμενα άρθρα


Πρόσφατα άρθρα

Πρόσφατα σχόλια

Αρχείο

Kατηγορίες

Μεταστοιχεία