«

»

Ιαν 02 2022

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 10 Η αλληγορία του σπηλαίου: οι φιλόσοφοι – Απαντήσεις στις Ενδεικτικές δραστηριότητες (επιλογή)

Β. Ας εμβαθύνουμε στο νόημα του κειμένου

  1. Για ποιον λόγο η προσέγγιση του Αγαθού παρομοιάζεται με θέαση και ανάβαση (ἰδεῖν τε τὸ ἀγαθὸν καὶ ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν); Μπορείτε να συνδυάσετε την απάντησή σας και με την πλατωνική θεωρία των Ιδεών;

α) θέαση : ἰδεῖν

Σύμφωνα με την έννοια της περιαγωγής η παιδεία θα βοηθήσει την ψυχή να στραφεί ολόκληρη προς το Αγαθό ώστε να το θεάται. Με αυτόν τον τρόπο γνωρίζει την αλήθεια και έτσι συνδέεται και αποκτά εμπειρία με το αληθινό Όν.

β) ανάβαση: ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν

Η επίτευξη της θέασης του Αγαθού μέσω της παιδείας απαιτεί πολύχρονη επίπονη και κοπιώδη προσπάθεια που πολλές φορές συνοδεύεται από θυσίες, όπως τη στέρηση υλικών αγαθών και κοινωνικά αποδεκτής ήρεμης ζωής.

Η ανηφορική αυτή πορεία αισθητοποιείται και μέσα στο μύθο, αφού ο πρώην δεσμώτης θα ακολουθήσει ανηφορική πορεία από το βάθος της σπηλιάς στην έξοδο προς το φως.

Σύμφωνα με την θεωρία των ιδεών έχουμε συνηθίσει, να θεωρούμε τα απτά αντικείμενα που μας περιβάλλουν ως πραγματικά ενώ δεν είναι. Ή μάλλον ενώ αυτά είναι απλώς «έκτυπα» και «είδωλα» – δηλαδή κακέκτυπα και λιγότερο πραγματικά ομοιώματα των αμετάβλητων και αιώνιων «ιδεών». Αυτές οι ιδέες, όπως τις ορίζει ο Πλάτων, είναι οι μόνιμες για μας πραγματικές, από τις οποίες κατασκευάζονται (με κάποιον τρόπο) ατελή και φθαρτά απτά αντίγραφα. Για παράδειγμα, κάθε καρέκλα, στον οικείο για μας κόσμο των αντικειμένων, είναι απλώς απομίμηση ή «σκιά» της ιδεατής καρέκλας.

Αυτές οι ιδεατές καρέκλες δεν αποτελούν για τον Πλάτωνα σχήμα λόγου, αλλά αντικείμενα περισσότερο «πραγματικά» από τις εγκόσμιες απομιμήσεις του, αφού είναι και τελειότερα και καθολικά. Επειδή όμως οι ατελείς αισθήσεις μας είναι «εκ παίδων» παγιδευμένες στον κόσμο των ειδώλων, είμαστε τυφλοί ως προς τον κόσμο των ιδεών. Το πνεύμα μας είναι δέσμιο των απομιμήσεων, τις οποίες έτσι εκλαμβάνουμε ως πραγματικότητα. Είμαστε φυλακισμένοι σε ένα σπήλαιο ειδώλων.

Εν τούτοις, δεν έχουν χαθεί τα πάντα, γιατί, μολονότι ο άνθρωπος είναι αλυσοδεμένος, η φιλοσοφία μπορεί να τον ελευθερώσει. Αρκεί μόνο να της το επιτρέψουμε και αυτή θα αναλάβει να μας τραβήξει έξω από την σπηλιά του ζόφου και της άγνοιας, προς το φως της αληθινής ύπαρξης. Αυτή είναι η ανάβαση από τον αισθητό κόσμο προς τον νοητό. Προς στιγμήν μπορεί να αποδοκιμάσουμε εκείνο που τότε θα δούμε, όντας προσκολλημένοι στην «πραγματικότητα» των αισθητών πραγμάτων και αρνούμενοι την αλήθεια των φιλοσοφικών ιδεατών. Αλλά, αργά ή γρήγορα, θα αρχίσουμε να βλέπουμε καθαρά και μάλιστα να προσεγγίζουμε την υπέρτατη ιδέα των ιδεών, η οποία είναι η ιδέα του αγαθού (αρετής). Φυσικά, ο Πλάτων, ως φιλόσοφος, ορίζει το αγαθό ως γνώση.

Με αυτό τον τρόπο συνδέεται η θέαση και η ανάβαση με την θεωρία των ιδεών.

  1. Σε δύο σημεία του κειμένου γίνεται αναφορά στον εξαναγκασμό αφενός των φιλοσόφων, αφετέρου των πολιτών. Αφού τα εντοπίσετε, να σχολιάσετε τη θέση του Πλάτωνα και να προβληματιστείτε ως προς το σκεπτικό με το οποίο νομιμοποιεί τον εξαναγκασμό αυτό.

«Ἡμέτερον δὴ ἔργον, ἦν δ’ ἐγώ, τῶν οἰκιστῶν τάς τε βελτίστας φύσεις ἀναγκάσαι …. μὴ ἐπιτρέπειν αὐτοῖς ὃ νῦν ἐπιτρέπεται.»

Η παιδεία είναι η καθοδήγηση του θείου στοιχείου που ενυπάρχει στον άνθρωπο προς την αληθινή περιοχή του όντος και προϋποθέτει την αποκάθαρση της ψυχής από τις γήινες της επιθυμίες. Το έργο αυτό της αποκάθαρσης και της καθοδήγησης μόνο οι φιλόσοφοι που έχουν υψωθεί στην ενόραση του αγαθού μπορούν να το αναλάβουν. Γι’ αυτό δεν θα τους επιτραπεί να μείνουν στην μακαριότητα των θείων ενοράσεων τους, αλλά θα αναγκαστούν να κατέβουν στο σπήλαιο, δηλαδή στην ατελή πολιτεία των απαίδευτων,  να πάρουν στα χέρια τους την εξουσία και να γίνουν άρχοντες της.

Η άριστη πολιτεία έχει το δικαίωμα να ζητήσει αυτήν την υπηρεσία από τους φιλοσόφους, γιατί κι’ αυτή επιβλέπει και προστατεύει την ανάπτυξη της φιλοσοφικής τους ιδιοφυίας. Έπειτα από όλα αυτά η πόλη θα ευτυχίσει να έχει άρχοντες που δεν θα θεωρούν την άσκηση της αρχής ως μέσο για πλουτισμό και για εξυπηρέτηση των προσωπικών τους συμφερόντων, πράγμα που γίνεται στις υπάρχουσες πολιτείες αλλά ως θυσία και απαραίτητη υπηρεσία για την εξασφάλιση της κοινής για όλη την πόλη ευδαιμονίας. (Γεωργούλης Πολιτεία, σελ. LIII)

Στο συγκεκριμένο χωρίο υπολανθάνει  ο παρακάτω συλλογισμός:

Α’ Ό,τι συντελεί στην κοινή ευδαιμονία είναι δίκαιο

Β’ Ο εξαναγκασμός των φιλοσόφων συντελεί στην κοινή ευδαιμονία

ΑΡΑ Ο εξαναγκασμός των φιλοσόφων είναι δίκαιος.

Με αυτόν τον συλλογισμό απαντά ο Σωκράτης στην ένσταση του Γλάυκωνα ότι είναι άδικο για τους φιλοσόφους να τους εξαναγκάσουμε να ζουν χειρότερα, ενώ μπορούν να ζουν καλύτερα, δηλαδή να αναλάβουν διοικητικές μέριμνες ενώ μπορούν να απολαύσουν τη θέα του Αγαθού και του Είναι.

συναρμόττων τοὺς πολίτας πειθοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ

Σε αυτό σημείο του κειμένου ο Πλάτωνας αναφέρεται στην κοινωνική λειτουργία του νόμου, ο οποίος επιδιώκει στην συναρμογή των πολιτών είτε με την πειθώ, την διαλογική δηλαδή καθοδήγηση κάθε μέλους της πολιτείας, ώστε να αποδεχθεί τη θέση του μέσα στην πολιτεία που εξασφαλίζει και την ατομική και τη συλλογική ευδαιμονία μέσω της δικαιοσύνης και της αρμονίας.

Η «ανάγκη», δηλαδή ο εξαναγκασμός και η βία θα χρησιμοποιηθούν προς εκείνους τους πολίτες που δεν έχουν αυτογνωσία, δεν γνωρίζουν δηλαδή τα όριά τους και αρνούνται να ενταχθούν, να λειτουργήσουν και να συνυπάρξουν αρμονικά με τα άλλα μέλη της κοινωνίας.

  1. Θεωρείτε ότι ως προς τις αξίες της δημόσιας ζωής υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στην ιδεατή πλατωνική πολιτεία και στις πρώτες πόλεις στον πρωταγόρειο μύθο;

Ο Πρωταγόρας προβάλλει ως συστατική αξία της κοινωνικής οργάνωσης τη δικαιοσύνη, η οποία περιέχει την αιδώ και την δίκη του μύθου. Έτσι και στην ιδεατή πολιτεία του Πλάτωνα  η δικαιοσύνη προβάλλεται ως ο καθοριστικός παράγοντας που μεταμορφώνει τη φαύλη πολιτεία της σύγχρονής του πραγματικότητας σε ιδανική. Βέβαια, στην περίπτωση αυτή η δικαιοσύνη συμπυκνώνει τις αξίες της σοφίας, της ανδρείας και της σωφροσύνης, την οποία αναφέρει και ο Πρωταγόρας (ἣν δεῖ διὰ δικαιοσύνης πᾶσαν ἰέναι καὶ σωφροσύνης) ως στοιχείο της πολιτικής αρετής.  Ο νόμος και οι εκτελεστές του, δηλαδή οι φύλακες επίκουροι και οι φιλόσοφοι βασιλείς, εφαρμόζουν τις αξίες αυτές σε κάθε πλευρά της κοινωνικής και πολιτικής ζωής (οργάνωση, διαδικασίες, καταμερισμός εργασίας) με αποτέλεσμα τη συνολική ευδαιμονία της πολιτείας.

Αφήστε μια απάντηση

Top
 
Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αντίθεση
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων